Shloka 55
Śalya-hatānantarāṇi: Madrarāja-padānugānāṃ praskandana and the Pandava counter-encirclement (शल्यहतानन्तराणि—मद्रराजपदानुगानां प्रस्कन्दनम्)
प्रियया कान्तया कान्त: पतमान इवोरसि । उनके सारे अंग विदीर्ण हो गये थे तथा वे खूनसे नहा उठे थे। जैसे प्रियतमा कामिनी अपने वक्ष:स्थलपर गिरनेकी इच्छावाले प्रियतमका प्रेमपूर्वक स्वागत करती है, उसी प्रकार पृथ्वीने अपने ऊपर गिरते हुए नरश्रेष्ठ शल्यको मानो प्रेमपूर्वक आगे बढ़कर अपनाया था ।। चिरं भुक्त्वा वसुमतीं प्रियां कान्तामिव प्रभु:
priyayā kāntayā kāntaḥ patamāna ivorasi | ciraṁ bhuktvā vasumatīṁ priyāṁ kāntām iva prabhuḥ ||
ดุจหญิงคนรักต้อนรับชายอันเป็นที่รักซึ่งกำลังจะล้มลงสู่ทรวงอกด้วยความเสน่หา แผ่นดินก็ประหนึ่งก้าวออกมารับศัลยะผู้กำลังร่วงลงฉันนั้น ผู้เป็นเจ้าเคยครอบครองวสุมตีดุจภรรยาสุดที่รักมาเนิ่นนาน บัดนี้กลับไปสู่ตักอ้อมกอดของนางอีกครั้ง
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse uses a marital metaphor to suggest that a warrior’s end returns him to the earth he has long ‘enjoyed’ and relied upon, highlighting impermanence and the inevitability of dissolution into the earth, even for the powerful.
Sañjaya poetically describes Śalya’s fall in battle: as he collapses onto the ground, the earth is personified as a beloved who receives him, implying a final embrace after a life spent ruling and moving upon her.