Adhyaya 99
अध्याय ९९ — युयुधान-दुःशासन-युद्धम् (Chapter 99: Sātyaki and Duḥśāsana’s engagement)
Upa-parva: Yuyudhāna–Duḥśāsana Saṅgrāma (Episode: Sātyaki’s engagement with Duḥśāsana and Trigartas)
Saṃjaya narrates Duḥśāsana’s assault on Śaineya/Yuyudhāna (Sātyaki), beginning with dense arrow volleys that fail to destabilize Sātyaki’s stance. Sātyaki counters by blanketing Duḥśāsana with missiles, prompting the Kaurava command to direct Trigarta chariots against Sātyaki. Three thousand Trigarta chariots encircle him with synchronized resolve; Sātyaki answers with concentrated archery, cutting down five hundred leading fighters and breaking the formation. The battlefield is described through imagery of severed chariots, fallen standards, and blood-soaked ground likened to blossoming trees. The surviving Trigartas recoil toward Droṇa’s sector. Sātyaki advances toward Arjuna’s line; Duḥśāsana renews pursuit, exchanging volleys, losing his bow and chariot implements, and attempting a lethal śakti-throw that Sātyaki fragments mid-flight. Duḥśāsana re-arms and roars, but Sātyaki strikes decisively—killing horses and charioteer and disabling the chariot—yet does not deliver the final kill, explicitly recalling Bhīmasena’s prior vow to slay Dhṛtarāṣṭra’s sons. Having subdued Duḥśāsana, Sātyaki departs swiftly in the direction Arjuna has taken.
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र से कहता है—जब संग्राम अपने चरम को छू रहा था, धृष्टद्युम्न सूर्य-सा दीप्त होकर द्रोणाचार्य पर टूट पड़ा; उसी क्षण अन्य मोर्चों पर भी भीम और युधिष्ठिर अपने-अपने प्रतिद्वन्द्वियों को ललकारते हैं। → धृष्टद्युम्न का लक्ष्य स्पष्ट है—द्रोण का वध। वह शरवर्षा करता हुआ रथ-रथ पर चढ़ आता है; द्रोण भी अद्भुत कौशल से उसके हर छिद्र को ढँकते हैं। रणभूमि में रथियों का रथियों से, अश्वारोहियों का अश्वारोहियों से, गजराजों का गजराजों से और पदातियों का पदातियों से घोर संमर्दन चलता है; चारों ओर कबन्ध उठे दिखते हैं—युद्ध का भयावह दृश्य मन को कंपा देता है। → धृष्टद्युम्न लाल घोड़ों पर खड़ा होकर खड्ग घुमाता है, द्रोण पर झपटता है—मानो मांस की चाह में बाज़ शिकार पर टूट पड़े। द्रोण को क्षण भर भी अवसर नहीं मिलता; तभी शिने का पौत्र सात्यकि बीच में कूद पड़ता है और द्रोण के वक्षस्थल में छब्बीस तीक्ष्ण बाणों से प्रहार कर धृष्टद्युम्न को बचा लेता है। → द्रोण का ध्यान सात्यकि की ओर खिंचता है; इस उलझाव का लाभ उठाकर पाञ्चालों के रथ द्रोण पर दबाव बढ़ाते हैं और धृष्टद्युम्न को पीछे खींचकर पुनः संगठित करते हैं। मोर्चा टूटता नहीं, पर द्रोण-धृष्टद्युम्न का निर्णायक क्षण टल जाता है। → द्रोण सात्यकि से जूझते हुए भी अजेय-सा बना रहता है—अब प्रश्न यह है कि धृष्टद्युम्न का प्रतिज्ञात लक्ष्य कब और कैसे पूरा होगा?
Shlokas
Verse 1
अपन प्रा बछ। अं सप्तनवतितमो< ध्याय: द्रोणाचार्य और धृष्टद्युम्नका युद्ध तथा सात्यकिद्धारा धृष्टद्युम्नकी रक्षा संजय उवाच तथा तस्मिन् प्रवत्ते तु संग्रामे लोमहर्षणे । कौरवेयांस्त्रिधाभूतान् पाण्डवा: समुपाद्रवन्
สัญชัยกล่าวว่า ข้าแต่พระราชา ครั้นศึกอันน่าขนลุกนั้นอุบัติขึ้น กองทัพปาณฑพก็โถมเข้าตีเหล่ากุรุซึ่งแบ่งออกเป็นสามกองอย่างดุเดือด
Verse 2
जलसंध॑ महाबाहुं भीमसेनो< भ्यवर्तत । युधिष्ठिर: सहानीक: कृतवर्माणमाहवे,भीमसेनने महाबाहु जलसंधपर आक्रमण किया और सेनासहित युधिष्ठिरने युद्धस्थलमें कृतवर्मापर धावा बोल दिया
ภีมเสนผู้มีแขนกำยำรุกเข้าจู่โจมชลสันธะ และยุธิษฐิระพร้อมกองทัพก็พุ่งเข้าประทะกฤตวรมะในสนามรบ
Verse 3
किरंस्तु शरवर्षाणि रोचमान इवांशुमान् | धृष्टद्युम्नो महाराज द्रोणमभ्यद्रवद् रणे
ธฤษฏทยุมน์ผู้สาดสายฝนแห่งศร ดุจอาทิตย์อันเจิดจ้า ข้าแต่มหาราช ได้พุ่งเข้าหาโทรณะในสมรภูมิ
Verse 4
महाराज! जैसे प्रकाशमान सूर्य सहस्रों किरणोंका प्रसार करते हैं, उसी प्रकार धृष्टद्युम्नने बाणसमूहोंकी वर्षा करते हुए रणक्षेत्रमें द्रोणाचार्यपर आक्रमण किया ।।
สัญชัยกล่าวว่า “ข้าแต่มหาราช ดุจดังสุริยะอันรุ่งเรืองแผ่รัศมีนับพันฉันใด ธฤษฏทยุมน์ก็ฉันนั้น โปรยห่าลูกศรเป็นสาย แล้วพุ่งเข้าจู่โจมท่านโทรณาจารย์กลางสมรภูมิ ครั้นแล้วโทสะของทั้งสองฝ่ายก็ลุกโชน เหล่านักธนูฝ่ายกุรุและปาณฑพต่างเร่งรุดเข้าหากัน เกิดเป็นยุทธนาการอันดุเดือด”
Verse 5
संक्षये तु तथाभूते वर्तमाने महाभये । उन्डी भूतेषु सैन्येषु युध्यमानेष्वभीतवत्
สัญชัยกล่าวว่า “เมื่อการสังหารอันน่าสะพรึงกลัวได้เริ่มขึ้น ความหวาดผวาปกคลุมทั่วกองทัพ แต่เหล่านักรบกลับเข้าประจัญบานราวกับไร้ความกลัว ครั้นนั้นโทรณาจารย์ผู้เกรียงไกร เมื่อรบกับธฤษฏทยุมน์โอรสแห่งปัญจาล ก็เริ่มโปรยห่าลูกศรอันน่าพิศวง จนผู้เห็นต่างตะลึง”
Verse 6
द्रोण: पाउ्चालपुत्रेण बली बलवता सह । यदक्षिपत् पृषत्कौघांस्तदद्भुतमिवाभवत्
สัญชัยกล่าวว่า “โทรณะผู้เกรียงไกร เมื่อประจัญบานกับธฤษฏทยุมน์โอรสแห่งปัญจาลผู้ทรงพลัง ก็สาดกระหน่ำลูกศรเป็นพวงหนาทึบ จนดูประหนึ่งน่าอัศจรรย์”
Verse 7
पुण्डरीकवनानीव विध्वस्तानि समन्ततः । चक्राते द्रोणपाञ्चाल्यौ नृणां शीर्षाण्यनेकश:
สัญชัยกล่าวว่า “โทรณะกับเจ้าชายปัญจาล (ธฤษฏทยุมน์) ตัดศีรษะมนุษย์ลงมากมายนัก ศีรษะเหล่านั้นกระจัดกระจายรอบด้าน ประหนึ่งพงบัวถูกทำลายสิ้นทั่วทุกทิศ”
Verse 8
विनिकीर्णानि वीराणामनीकेषु समन्तत: । वस्त्राभरणशस्त्राणि ध्वजवर्मायुधानि च,चारों ओर सेनाओंमें वीरोंके बहुत-से वस्त्र, आभूषण, अस्त्र-शस्त्र, ध्वज, कवच तथा आयुध छिन्न-भिन्न होकर बिखरे पड़े थे
สัญชัยกล่าวว่า “ทั่วทุกทิศในกระบวนทัพของเหล่าวีรชน มีอาภรณ์และเครื่องแต่งกาย ฉลองพระองค์และเครื่องประดับ อาวุธนานา ธงรบ เกราะ และเครื่องศึกทั้งหลาย แตกหักกระจัดกระจายเกลื่อนกลาด”
Verse 9
तपनीयततनुत्राणा: संसिक्ता रुधिरेण च | संसक्ता इव दृश्यन्ते मेघसंघा: सविद्युत:,सुवर्णका कवच बाँधे तथा खूनसे लथपथ हुए सैनिक परस्पर सटे हुए बिजलियोंसहित मेघसमूहोंके समान दिखायी देते थे
สัญชัยกล่าวว่า—เหล่านักรบสวมเกราะทองและชุ่มโชกด้วยโลหิต เบียดแน่นประสานกันดุจหมู่เมฆที่มีสายฟ้าแลบแทรกอยู่
Verse 10
कुण्जराश्वनरानन्ये पातयन्ति सम पत्रिभि: | तालमात्राणि चापानि विकर्षन्तो महारथा:,बहुत-से दूसरे महारथी चार हाथके धनुष खींचते हुए अपने पंखयुक्त बाणोंद्वारा हाथी, घोड़े और पैदल मनुष्योंको मार गिराते थे
สัญชัยกล่าวว่า—มหารถีอื่น ๆ อีกมาก ครั้นชักคันศรยาวเท่าต้นตาล ก็ยิงศรมีขนพัดพา ล้มช้าง ม้า และทหารราบลงเป็นอันมาก
Verse 11
असिचर्माणि चापानि शिरांसि कवचानि च । विप्रकीर्यन्त शूराणां सम्प्रहारे महात्मनाम्,उन महामनस्वी वीरोंके संग्राममें योद्धाओंके खड्ग, ढाल, धनुष, मस्तक और कवच कटकर इधर-उधर बिखरे जाते थे
สัญชัยกล่าวว่า—ในการปะทะอันดุเดือดของวีรชนผู้ใจยิ่งใหญ่ ดาบ โล่ คันศร ศีรษะ และเกราะ ถูกฟันขาดแล้วกระจัดกระจายไปทั่วทุกทิศ
Verse 12
उत्थितान्यगणेयानि कबन्धानि समन्ततः । अदृश्यन्त महाराज तस्मिन् परमसंकुले,महाराज! उस महाभयानक युद्धमें चारों ओर असंख्य कबन्ध खड़े दिखायी देते थे
สัญชัยกล่าวว่า—ข้าแต่มหาราช ในศึกอันสับสนอลหม่านและน่าสะพรึงนั้น รอบด้านปรากฏกะบันธะนับไม่ถ้วน—ลำตัวไร้ศีรษะ—ยืนตระหง่านอยู่
Verse 13
गृध्रा: कड़्का बका: श्येना वायसा जम्बुकास्तथा । बहुश: पिशिताशाश्च तत्रादृश्यन्त मारिष,आर्य! वहाँ बहुत-से गीध, कंक, बगले, बाज, कौए, सियार तथा अन्य मांसभक्षी प्राणी दृष्टिगोचर होते थे
สัญชัยกล่าวว่า—ท่านผู้ควรเคารพ ที่นั่นปรากฏสัตว์กินเนื้อมากมายให้เห็นเนือง ๆ ทั้งแร้ง นกกระสา นกยาง เหยี่ยว อีกา และหมาใน เป็นต้น
Verse 14
भक्षयन्तश्न मांसानि पिबन्तश्नापि शोणितम् | विलुम्पन्तश्न केशांश्व मज्जाश्व बहुधा नूप,नरेश्वर! वे मांस खाते, रक्त पीते और केशों तथा मज्जाको बारंबार नोचते थे
สัญชัยกล่าวว่า “ข้าแต่มหาราช พวกมันกัดกินเนื้อและดื่มโลหิต อีกทั้งครั้งแล้วครั้งเล่าก็ดึงกระชากเส้นผมและไขกระดูกออกมา”
Verse 15
आकर्षन्त: शरीराणि शरीरावयवांस्तथा । नराश्वगजसंघानां शिरांसि च ततस्ततः:,मनुष्यों, घोड़ों तथा हाथियोंके समूहोंके सम्पूर्ण शरीरों और अवयवों एवं मस्तकोंको इधर-उधर खींचते थे
สัญชัยกล่าวว่า “พวกมันลากไปมา ทั้งร่างกายและอวัยวะที่ขาดสะบั้น ตลอดจนศีรษะของหมู่มนุษย์ ม้า และช้าง”
Verse 16
कृतास्त्रा रणदीक्षाभिदीक्षिता रणशालिन: । रणे जयं प्रार्थयाना भूशं युयुधिरे तदा
สัญชัยกล่าวว่า “เหล่าวีรชนผู้ชำนาญศัสตราวุธและรุ่งเรืองในสนามรบ ครั้นรับ ‘ทีกษา’ แห่งยัญพิธีสงครามแล้ว ก็รบอย่างดุเดือดในกาลนั้น ด้วยปรารถนาชัยชนะในยุทธภูมิ”
Verse 17
असिमार्गान् बहुविधान् विचेरु: सैनिका रणे । ऋष्टिभि: शक्तिभि: प्रासै: शूलतोमरपट्टिशै:
สัญชัยกล่าวว่า “ในสนามรบ เหล่าทหารเคลื่อนไหวไปมา แสดงเชิงดาบนานาประการ; ครั้นเข้าสู่เวทียุทธ์ มนุษย์ผู้เดือดดาลต่อกันก็ฟาดฟันกันด้วยหอก ศักติ พราส ตรีศูล โทมร และขวานศึกพัฏฏิศ เป็นต้น”
Verse 18
गदाभि: परिधैश्नान्यैरायुथैश्व भुजैरपि । अन्योन्यं जष्निरे क्रुद्धा युद्धरड्गरगता नरा:
สัญชัยกล่าวว่า “เหล่ามนุษย์ผู้โกรธเกรี้ยว ครั้นเข้าสู่เวทียุทธ์แล้ว ก็ประหัตประหารกันด้วยกระบอง (คทา) ตะบองเหล็ก (ปริฆ) อาวุธอื่น ๆ และแม้ด้วยกำลังแขนของตนเอง”
Verse 19
रथिनो रथिभश्रि: सार्थमश्वचारोहाश्ष सादिभि: | मातड़् वरमातज्जैः पदाताश्ष पदातिभि:,रथी रथियोंके, घुड़सवार घुड़सवारोंके, मतवाले हाथी श्रेष्ठ गजराजोंके और पैदल योद्धा पैदलोंके साथ युद्ध कर रहे थे
สัญชัยกล่าวว่า—ท่ามกลางความอื้ออึงแห่งศึกนั้น นักรบรถศึกประจัญกับนักรบรถศึก; พลม้าปะทะพลม้า; ช้างศึกผู้เกรียงไกรที่กำลังตกมันเข้าชนกับจอมช้างผู้เลิศ; และทหารราบเข้าต่อสู้กับทหารราบ. กองทัพทั้งสองจึงเผชิญคู่ต่อสู้ที่ทัดเทียมกันในทุกเหล่าทัพ ทำให้ความรุนแรงของสงครามยิ่งทวีขึ้น.
Verse 20
क्षीबा इवान्ये चोन्मत्ता रज्भेष्विव च वारणा: | उच्चुक्रुशु रथान्योन्यं जघ्नुरन्योन्यमेव च
สัญชัยกล่าวว่า—ในสนามรบนั้น ยังมีอีกมากที่เป็นดุจคนเมามาย และดุจช้างคลุ้มคลั่งที่เหมือนถูกเชือกพันรัด. พวกเขาคำรามกึกก้อง พุ่งชนรถศึกของกันและกัน และฟาดฟันกันซ้ำแล้วซ้ำเล่า.
Verse 21
वर्तमाने तथा युद्धे निर्मय्यादे विशाम्पते । धृष्टद्युम्नो हयानश्वैद्रोणस्य व्यत्यमिश्रयत्
สัญชัยกล่าวว่า—ข้าแต่เจ้าแห่งประชา! เมื่อศึกนั้นดำเนินไปอย่างไร้ขอบเขตและไร้ระเบียบ ธฤษฏทยุมน์ได้ขับรถศึกให้ม้าของตนเบียดประชิดกับม้าของโทรณะ จนกองม้าทั้งสองสัมผัสปะทะกันท่ามกลางความชุลมุน.
Verse 22
ते हया: साध्वशोभन्त मिश्रिता वातरंहस: । पारावतसवर्णाश्च रक्तशोणाश्च संयुगे
สัญชัยกล่าวว่า—ในศึกนั้น ม้าทั้งหลายที่รวดเร็วประหนึ่งลมและปะปนกันอยู่ ดูสง่างามยิ่งนัก; บางตัวมีสีดุจนกพิราบ และบางตัวมีสีแดงกับแดงเข้ม.
Verse 23
धृष्टद्युम्नके घोड़ोंका रंग कबूतरके समान था और द्रोणाचार्यके घोड़े लाल थे। उस युद्धके मैदानमें परस्पर मिले हुए वे वायुके समान वेगशाली अश्व बड़ी शोभा पा रहे थे ।।
สัญชัยกล่าวว่า—ข้าแต่พระราชา! เมื่อม้าสีดุจนกพิราบปะปนกับม้าสีแดงและแดงเข้มแล้ว พวกมันงามเด่นในสนามรบประหนึ่งหมู่เมฆที่มีสายฟ้าแลบแทรกอยู่.
Verse 24
धृष्टद्युम्नस्तु सम्प्रेक्ष्य द्रोणमभ्याशमागतम् । असिचर्माददे वीरो धनुरुत्सूज्य भारत,भारत! वीर धृष्टद्युम्नने द्रोणाचार्यको अत्यन्त निकट आया हुआ देख धनुष छोड़कर हाथमें ढाल और तलवार ले ली
ครั้นวีรธฤษฏทยุมน์เห็นท่านโทรณาจารย์เข้ามาใกล้ยิ่งนัก ก็สลัดคันธนูทิ้ง แล้วชักดาบพร้อมยกโล่ เข้าประจัญบานระยะประชิด
Verse 25
चिकीर्षु्दुष्करं कर्म पार्षत: परवीरहा । ईषया समत्तिक्रम्य द्रोणस्प रथमाविशत्
ธฤษฏทยุมน์ โอรสแห่งปฤษตะ ผู้ปราบวีรศัตรู ปรารถนากระทำการอันยากยิ่ง จึงอาศัยคานรถศึกเป็นที่ยัน แล้วข้ามจากรถของตนไปขึ้นสู่รถของท่านโทรณะ
Verse 26
अतिष्ठद् युगमध्ये स युगसंनहनेषु च । जघनार्थेषु चाश्वानां तत् सैन्यान्यभ्यपूजयन्
เขาทรงตัวโดยวางเท้าข้างหนึ่งไว้กลางแอก และอีกข้างหนึ่งไว้ตรงที่รัดแอก เหยียบเหนือส่วนท้ายของม้า แล้วกองทัพทั้งปวงเห็นดังนั้นก็พากันสรรเสริญซ้ำแล้วซ้ำเล่า
Verse 27
खड्गेन चरतस्तस्य शोणाश्वानधितिष्ठत: । न ददर्शान्तरं द्रोणस्तदद्भुतमिवाभवत्
เมื่อธฤษฏทยุมน์ยืนอยู่บนม้าสีแดงและเหวี่ยงดาบเคลื่อนไหวไปมา ท่านโทรณะกลับไม่เห็นช่องว่างแม้เพียงน้อยที่จะฟันได้ เหตุการณ์นั้นช่างประหนึ่งอัศจรรย์
Verse 28
यथा श्येनस्य पतन वनेष्वामिषगृद्धिन: । तथैवासीदभीसारस्तस्य द्रोणं जिघांसत:
ดุจเหยี่ยวในพงไพรที่โผลงลงด้วยความกระหายเนื้อฉันใด การพุ่งเข้าประจัญของเขาผู้มุ่งสังหารท่านโทรณะก็ฉันนั้น—แรงกล้าและมุ่งหมายเพียงหนึ่งเดียว
Verse 29
जैसे वनमें मांसकी इच्छा रखनेवाला बाज झपट्टा मारता है, उसी प्रकार द्रोणको मार डालनेकी इच्छासे उनपर धृष्टद्युम्मका यह सहसा आक्रमण हुआ था ।।
สัญชัยกล่าวว่า—แล้วโทรณะก็ยิงศรหนึ่งร้อยดอก ฟันทำลายโล่ของโอรสทฺรุปทะซึ่งประดับตราพระจันทร์หนึ่งร้อยดวงให้ร่วงลง และด้วยศรอีกสิบดอกก็ทำลายดาบของเขาให้แตกเป็นเสี่ยง ๆ
Verse 30
हयांश्वैव चतुःषष्ट्या शराणां जध्निवान् बली | ध्वजं क्षत्रं च भल्लाभ्यां तथा तौ पार्ष्णिसारथी
สัญชัยกล่าวว่า—นักรบผู้เกรียงไกรนั้นสังหารม้าด้วยศรหกสิบสี่ดอก และด้วยศรหัวกว้างสองดอกก็ตัดธงชัยกับฉัตรลง—ดังนี้แลสารถีผู้มั่นคงในศึก
Verse 31
बलवान् आचार्यने चौंसठ बाणोंसे धृष्टद्युम्नके चारों घोड़ोंको मार डाला। फिर दो भल्लोंसे ध्वज और छत्र काटकर उनके दोनों पार्श्वरक्षकोंको भी मार गिराया ।।
สัญชัยกล่าวว่า—อาจารย์ได้ยิงศรหกสิบสี่ดอก สังหารม้าทั้งสี่ของธฤษฏทฺยุมน์ แล้วด้วยศรหัวกว้างสองดอกก็ตัดธงชัยและฉัตรให้ร่วงลง พร้อมทั้งโค่นผู้คุ้มกันข้างทั้งสอง ต่อจากนั้นเขารีบง้างคันศรจนจรดหู แล้วปล่อยศรอีกดอกอันคร่าชีวิต ประหนึ่งพระอินทร์ผู้ทรงวัชระขว้างวัชระลงมา
Verse 32
त॑ चतुर्दशभिस्ती&णैर्बाणैश्विच्छेद सात्यकि: । ग्रस्तमाचार्यमुख्येन धृष्टद्युम्नं व्यमोचयत्
สัญชัยกล่าวว่า—สาตยกิยิงศรคมสิบสี่ดอกตัดศรนั้นให้ขาด และด้วยเหตุนั้นจึงช่วยธฤษฏทฺยุมน์ผู้ถูกอาจารย์ผู้เลิศยึดกุมไว้ให้หลุดพ้น
Verse 33
सिंहेनेव मृगं ग्रस्तं नरसिंहेन मारिष । द्रोणेन मोचयामास पाज्चाल्यं शिनिपुड्भव:
สัญชัยกล่าวว่า—ข้าแต่มหาราชผู้ควรบูชา! ดุจดังสิงห์ตะครุบกวางฉันใด โทรณะผู้เป็นสิงห์ในหมู่มนุษย์ก็กุมพญัญจาลยธฤษฏทฺยุมน์ไว้ฉันนั้น; แต่สาตยกิผู้สืบสายศินีก็ช่วยปลดปล่อยเขาได้
Verse 34
सात्यकिं प्रेक्ष्य गोप्तारं पाउ्चाल्यं च महाहवे । शराणां त्वरितो द्रोण: षड्विंशत्या समार्पयत्
เมื่อเห็นสาตยกีเป็นผู้คุ้มกันเจ้าชายแห่งปัญจาละในมหาสงครามนั้น โทฺรณาจารย์ก็ฉับพลันตอบโต้ด้วยความว่องไว ยิงศรยี่สิบหกดอกใส่เขาทันที
Verse 35
ततो द्रोणं शिने: पौत्रो ग्रसन्तमपि सृजजयान् । प्रत्यविध्यच्छितैर्बाणै: षड्विंशत्या स्तनान्तरे
แล้วสาตยกี หลานแห่งศินิ แม้ในยามที่โทฺรณะกำลังกวาดล้างเหล่าสฤญชัย ก็โต้กลับทันควัน แทงทะลวงอกของโทฺรณะด้วยศรคมยี่สิบหกดอก
Verse 36
ततः सर्वे रथास्तूर्ण पाञज्चाल्या जयगृद्धिन: । सात्वताभिस्ते द्रोणे धृष्टद्युम्नमवाक्षिपन्
ครั้นโทฺรณาจารย์ติดพันอยู่ในการรบกับสาตวตะ (สาตยกี) เหล่ารถศึกแห่งปัญจาละผู้กระหายชัยชนะทั้งหมดก็รีบเข้ามา อุ้มธฤษฏทยุมนะขึ้นนั่งบนรถของตน แล้วพาออกห่างจากวงล้อมอันคับขัน
Verse 97
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि द्रोणधृष्टझुम्नयुद्धे सप्तनवतितमो<ध्याय:
ดังนี้ ในศรีมหาภารตะ ภาคโทฺรณปัรวะ ในตอนว่าด้วยการสังหารชัยทรถ ในบันทึกศึกระหว่างโทฺรณะกับธฤษฏทยุมนะ บทที่เก้าสิบเจ็ดจึงสิ้นสุดลง
Frequently Asked Questions
Whether tactical superiority should culminate in immediate execution of a disabled opponent, or be restrained to honor a prior allied vow—Sātyaki chooses restraint due to Bhīma’s pledged responsibility for Dhṛtarāṣṭra’s sons.
The narrative models how intention and prior commitments structure ethical agency: even in extreme conflict, action is evaluated not only by outcome but by fidelity to publicly assumed obligations.
No explicit phalaśruti appears here; the chapter functions as battlefield reportage whose interpretive weight comes from the embedded reminder of vow-authority within the epic’s broader dharma framework.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.