Shloka 30
खाण्डवदाहे देवविमुखता तथा मयदानवाभयदानम् | Khāṇḍava Burning: Devas Withdraw; Maya Granted Protection
कथं हि शिरसो मध्ये कृतं तेन पं मम । मर्षयिष्यामि गोविन्द पादस्पर्शमिवोरग:,“गोविन्द! जैसे सर्प पैरकी ठोकर नहीं सह सकता, उसी प्रकार मैं उसने जो मेरे सिरपर पैर रख दिया है, उसे कैसे सह सकूँगा?
kathaṁ hi śiraso madhye kṛtaṁ tena paṁ mama | marṣayiṣyāmi govinda pādasparśam ivoragaḥ ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “โอ้ โควินทะ! ข้าจะทนได้อย่างไรกับสิ่งที่เขากระทำ—ประหนึ่งเอาเท้าวางลงกลางศีรษะของข้า? ดุจงูที่ทนการสัมผัสหรือการเหยียบย่ำด้วยเท้าไม่ได้ ฉันใด ข้าก็ทนความอัปยศนี้ไม่ได้ฉันนั้น”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how certain acts—especially humiliating physical gestures like placing a foot on someone’s head—are experienced as intolerable violations of honor. It frames the ethical weight of insult and the difficulty of forbearance when dignity is attacked.
A speaker, addressing Govinda (Kṛṣṇa), expresses outrage at an affront: someone has put a foot on his head. He uses a vivid simile—like a serpent that cannot bear a foot’s touch—to convey that he cannot tolerate the humiliation.