Previous Verse
Next Verse

Shloka 22

कल्माषपाद-शाप-कारणम्

Cause of Kalmāṣapāda’s Niyoga under a Curse

वसिष्ठ उवाच यैषा ते तपती नाम सावित्र्यवरजा सुता । तां त्वां संवरणस्यार्थे वरयामि विभावसो,वसिष्ठजीने कहा--विभावसो! यह जो आपकी तपती नामकी पुत्री एवं सावित्रीकी छोटी बहिन है, इसे मैं आपसे राजा संवरणके लिये माँगता हूँ

Vasiṣṭha uvāca: yaiṣā te Tapatī nāma Sāvitrī-varajā sutā | tāṃ tvāṃ Saṃvaraṇasyārthe varayāmi Vibhāvaso ||

วสิษฐ์กล่าวว่า “โอ้ วิภาวสุ! ธิดาของท่านนาม ‘ตปตี’ ผู้เป็นน้องของสวิตรี—ข้าพเจ้าขอทูลขอเธอเพื่ออภิเษกแก่พระราชาสํวรณะ”

वसिष्ठःVasiṣṭha (the sage)
वसिष्ठः:
Karta
TypeNoun
Rootवसिष्ठ
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (Paroksha), Third, Singular, Parasmaipada
याshe who
या:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormFeminine, Nominative, Singular
एषाthis (woman)
एषा:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormFeminine, Nominative, Singular
तेof you/your
ते:
Sambandha
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
तपतीTapatī (proper name)
तपती:
Karta
TypeNoun
Rootतपती
FormFeminine, Nominative, Singular
नामby name / named
नाम:
TypeNoun
Rootनामन्
FormNeuter, Accusative, Singular
सावित्र्यवरजाthe younger sister of Sāvitrī
सावित्र्यवरजा:
Karta
TypeAdjective
Rootसावित्री + अवरजा
FormFeminine, Nominative, Singular
सुताdaughter
सुता:
Karta
TypeNoun
Rootसुत
FormFeminine, Nominative, Singular
ताम्her
ताम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Accusative, Singular
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormAccusative, Singular
संवरणस्यof Saṃvaraṇa
संवरणस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootसंवरण
FormMasculine, Genitive, Singular
अर्थेfor the sake/purpose
अर्थे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअर्थ
FormMasculine, Locative, Singular
वरयामिI choose / I ask (in marriage)
वरयामि:
TypeVerb
Rootवृ
FormPresent, Indicative, First, Singular, Parasmaipada
विभावसोO Vibhāvasu (Agni)
विभावसो:
TypeNoun
Rootविभावसु
FormMasculine, Vocative, Singular

वसिष्ठ उवाच

V
Vasiṣṭha
T
Tapatī
S
Sāvitrī
V
Vibhāvasu (Agni)
S
Saṃvaraṇa

Educational Q&A

The verse highlights dharmic social order in which marriage alliances—especially royal ones—are pursued through proper mediation and respectful request, with a sage acting as an ethical intermediary rather than coercion.

Vasiṣṭha approaches Vibhāvasu (Agni), identifies Tapatī as his daughter and Sāvitrī’s younger sister, and formally seeks her hand in marriage on behalf of King Saṃvaraṇa.