Shloka 88
Hiḍimba’s Approach and Hiḍimbā’s Warning to Bhīmasena (हिडिम्बागमनम् / हिडिम्बा-भयवचनम्)
आशां कालववतीं कुर्यात् कालं विघ्नेन योजयेत् । विघ्नं निमित्ततो ब्रूयान्निमित्तं वापि हेतुत:,यदि किसीको किसी बातकी आशा दे तो उसे शीघ्र पूरी न करके दीर्घकालतक लटकाये रखे। जब उसे पूर्ण करनेका समय आये, तब उसमें कोई विघ्न डाल दे और इस प्रकार समयकी अवधिको बढ़ा दे। उस विघ्नके पड़नेमें कोई उपयुक्त कारण बता दे और उस कारणको भी युक्तियोंसे सिद्ध कर दे
āśāṃ kālavattīṃ kuryāt kālaṃ vighnena yojayet | vighnaṃ nimittato brūyān nimittaṃ vāpi hetutaḥ ||
หากจะให้ใครมีความหวังในสิ่งใด อย่าเพิ่งทำให้สำเร็จโดยเร็ว จงผัดผ่อนให้ยืดเยื้อยาวนาน ครั้นถึงคราวต้องมอบให้ ก็จงวางอุปสรรคเพื่อยืดเวลาออกไปอีก แล้วอ้างเหตุอันพอฟังได้เป็นข้ออ้างของอุปสรรคนั้น และใช้ถ้อยเหตุผลยืนยันข้ออ้างนั้นให้มั่น
कणिक उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a tactic of control through postponement: offer hope, delay fulfillment, create obstacles at the moment of delivery, and justify the delay with plausible reasons and supporting arguments. It exemplifies pragmatic nīti that can conflict with dharma because it relies on manipulation rather than straightforward conduct.
Kaṇika is speaking as a counselor, laying out methods of political or interpersonal strategy. Here he recommends managing others by keeping promises perpetually pending—extending timelines through engineered impediments and rationalized excuses.