Shloka 70
Hiḍimba’s Approach and Hiḍimbā’s Warning to Bhīmasena (हिडिम्बागमनम् / हिडिम्बा-भयवचनम्)
धर्म विचरत: पीडा सापि द्वाभ्यां नियच्छति । अर्थ चाप्यर्थलुब्धस्य काम चातिप्रवर्तिन:,धर्मका अनुष्ठान करनेवाले धर्मात्मा पुरुषके धर्ममें काम और अर्थ--इन दोनोंके द्वारा प्राप्त होनेवाली पीड़ा बाधा पहुँचाती है। इसी प्रकार अर्थलोभीके अर्थमें और अत्यन्त भोगासक्तके काममें भी शेष दो वर्गोद्वारा प्राप्त होनेवाली पीड़ा बाधा उपस्थित करती है
dharmaṁ vicarataḥ pīḍā sāpi dvābhyāṁ niyacchati | arthaṁ cāpy arthalubdhasya kāmaṁ cātipravartinaḥ ||
กณิกากล่าวว่า—แม้ผู้ดำเนินตามทางธรรม ก็ยังมีความทุกข์เกิดขึ้น และถูกยับยั้ง—ถูกขัดขวาง—ด้วยเป้าหมายอีกสองประการคือ อรรถะและกามะ. เช่นเดียวกัน ผู้โลภทรัพย์ย่อมถูกความทุกข์ที่เกิดจากธรรมและกามะขัดขวางการแสวงหาอรรถะ; และผู้หมกมุ่นในความเพลิดเพลินยิ่งนัก ย่อมถูกความทุกข์ที่เกิดจากธรรมและอรรถะขัดขวางการแสวงหากามะ.
कणिक उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the mutual tension among the three aims—dharma, artha, and kāma. When a person pursues one aim, the pressures and pains generated by the other two naturally restrain or obstruct that pursuit; therefore, wise living requires balance and self-regulation rather than single-minded excess.
Kanika is speaking as an adviser, presenting a pragmatic analysis of human motivations. He explains how the pursuit of righteousness, wealth, or pleasure is each checked by the competing demands of the other aims, framing a counsel about strategy and conduct in worldly life.