Shloka 68
Hiḍimba’s Approach and Hiḍimbā’s Warning to Bhīmasena (हिडिम्बागमनम् / हिडिम्बा-भयवचनम्)
सुपुष्पित: स्थादफल: फलवान् स्याद् दुरारुह: । आम: स्यात् पक््वसंकाशो न च जीर्येत कहिचित्,नीतिज्ञ राजा ऐसे वृक्षके समान रहे, जिसमें फ़ूल तो खूब लगे हों परंतु फल न हों (वह बातोंसे लोगोंको फलकी आशा दिलाये, उसकी पूर्ति न करे)। फल लगनेपर भी उसपर चढ़ना अत्यन्त कठिन हो (लोगोंकी स्वार्थसिद्धिमें वह विघ्न डाले या विलम्ब करे)। वह रहे तो कच्चा, पर दीखे पकेके समान (अर्थात् स्वार्थ-साथकोंकी दुराशाको पूर्ण न होने दे)। कभी स्वयं जीर्ण न हो (तात्पर्य यह कि अपना धन खर्च करके शत्रुओंका पोषण करते हुए अपने-आपको निर्धन न बना दे)
supuṣpitaḥ sthād aphalaḥ phalavān syād durāruhaḥ | āmaḥ syāt pakvasaṅkāśo na ca jīryet kadācit ||
กณิกากล่าวว่า “พระราชาพึงเป็นดุจต้นไม้ที่ดอกดกแต่ไร้ผล—ให้ความหวังด้วยวาจาแต่ไม่ยอมมอบประโยชน์โดยง่าย แม้มีผลก็พึงปีนขึ้นได้ยาก—เพื่อให้ผู้แสวงหาผลประโยชน์ถูกขัดขวางหรือถูกถ่วงเวลา พึงดิบแต่แลดูสุก—เพื่อมิให้ความหวังของผู้โลภสำเร็จจริง และพึงไม่เหี่ยวเฉาเลย—คืออย่าให้ตนยากจนลงเพราะใช้ทรัพย์ของตนเลี้ยงดูศัตรู”
कणिक उवाच
Educational Q&A
Kaṇika advocates a hard, calculating model of kingship: appear generous and promising, but remain difficult to access and avoid actually granting benefits that empower rivals; preserve one’s own resources and do not weaken oneself by sustaining enemies.
In the Ādi Parva, Kaṇika is delivering counsel on statecraft (nīti) to a ruler, using the metaphor of a tree to describe how a king should manage expectations, access, and resources in dealings with self-interested people and potential enemies.