Shloka 9
Ādi Parva 117 — Pāṇḍu’s Obsequies, Escort of the Pāṇḍavas, and Reception at Nāgasāhvaya
Hastināpura
वैशम्पायनजीने कहा--(जनमेजय! धूृतराष्ट्रके पुत्रोंके नाम क्रमश: ये हैं--) १. दुर्योधन, २. युयुत्सु, ३. दुश्शासन, ४. दुस्सह, ५. दुश्शल, ६. जलसंध, ७. सम, ८. सह, ९. विन्द, १०. अनुविन्द, १३१, दुर्धर्ष, १२. सुबाहु, १३. दुष्प्रधर्षण, १४. दुर्मर्षण, १५. दुर्मुख, १६. दुष्कर्ण, १७. कर्ण, १८. विविंशति, १९. विकर्ण, २०. शल, २१. सत्त्व, २२. सुलोचन, २३. चित्र, २४. उपचित्र, २५. चित्राक्ष, २६. चारुचित्रशरासन (चित्र-चाप), २७. दुर्मद, २८. दुर्विगाह, २९. विवित्सु, ३०. विकटानन (विकट), ३१. ऊर्णनाभ, ३२. सुनाभ (पद्मनाभ), ३३. नन्द, ३४. उपनन्द, ३५. चित्रबाण (चित्रबाहु), ३६. चित्रवर्मा, ३७. सुवर्मा, ३८. दुर्विरोचन, ३९. अयोबाहु, ४०. महाबाहु चित्रांग (चित्रांगद), ४१. चित्रकुण्डल (सुकुण्डल), ४२. भीमवेग, ४३. भीमबल, ४४. बलाकी, ४५. बलवर्धन (विक्रम), ४६. उग्रायुध, ४७. सुषेण, ४८. कुण्डोदर, ४९. महोदर, ५०. चित्रायुध (दृढ़ायुध), ५१. निषंगी, ५२. पाशी, ५३. वृन्दारक, ५४. दृढ़वर्मा, ५५. दृढ़क्षत्र, ५६. सोमकीर्ति, ५७. अनूदर, ५८. दृढ़सन्ध, ५९, जरासन्ध, ६०. सत्यसन्ध, ६१. सद:सुवाक् (सहख्रवाक्), ६२. उग्रश्नवा, ६३. उग्रसेन, ६४. सेनानी (सेनापति), ६५. दुष्पराजय, ६६. अपराजित, ६७. पण्डितक, ६८. विशालाक्ष, ६९. दुराधर (दुराधन), ७०. दृढ़हस्त, ७१. सुहस्त, ७२. वातवेग, ७३. सुवर्चा, ७४. आदित्यकेतु, ७५. बह्लाशी, ७६. नागदत्त, ७७. अग्रयायी (अनुयायी), ७८. कवची, ७९, क्रथन, ८०. दण्डी, ८१. दण्डधार, ८२. धनुग्रह, ८३. उग्र, ८४. भीमरथ, ८५. वीरबाहु, ८६. अलोलुप, ८७, अभय, ८८. रौद्रकर्मा, ८९. दृढ़रथाश्रय (दृढ़रथ), ९०. अनाधृष्य, ९१. कुण्डभेदी, ९२. विरावी, ९३. विचित्र कुण्डलोंसे सुशोभित प्रमथ, ९४. प्रमाथी, ९५. वीर्यवान् दीर्घरोमा (दीर्घलोचन), ९६. दीर्घबाहु, ९७. महाबाहु व्यूढोरु, ९८. कनकध्वज (कनकांगद), ९९. कुण्डाशी (कुण्डज) तथा १००. विरजा--धृतराष्ट्रके ये सौ पुत्र थे। इनके सिवा दुःशला नामक एक कन्या थी, जो सौसे अधिक थी-
vaiśampāyana uvāca—(janamejaya! dhṛtarāṣṭrasya putrāṇāṃ nāmāni kramataḥ imāni—) 1. duryodhanaḥ, 2. yuyutsuḥ, 3. duḥśāsanaḥ, 4. duḥsahaḥ, 5. duḥśalaḥ, 6. jalasaṃdhaḥ, 7. samaḥ, 8. sahaḥ, 9. vindaḥ, 10. anuvindaḥ, 11. durdharṣaḥ, 12. subāhuḥ, 13. duṣpradharṣaṇaḥ, 14. durmarṣaṇaḥ, 15. durmukhaḥ, 16. duṣkarṇaḥ, 17. karṇaḥ, 18. viviṃśatiḥ, 19. vikarṇaḥ, 20. śalaḥ, 21. sattvaḥ, 22. sulocanaḥ, 23. citraḥ, 24. upacitraḥ, 25. citrākṣaḥ, 26. cārucitraśarāsanaḥ, 27. durmadaḥ, 28. durvigāhaḥ, 29. vivitsuḥ, 30. vikaṭānanaḥ, 31. ūrṇanābhaḥ, 32. sunābhaḥ, 33. nandaḥ, 34. upanandaḥ, 35. citrabāṇaḥ, 36. citravarmā, 37. suvarmā, 38. durvirocanaḥ, 39. ayobāhuḥ, 40. mahābāhuḥ citrāṅgaḥ, 41. citrakuṇḍalaḥ, 42. bhīmavegaḥ, 43. bhīmabalaḥ, 44. balākī, 45. balavardhanaḥ, 46. ugrāyudhaḥ, 47. suṣeṇaḥ, 48. kuṇḍodaraḥ, 49. mahodaraḥ, 50. citrāyudhaḥ, 51. niṣaṅgī, 52. pāśī, 53. vṛndārakaḥ, 54. dṛḍhavarmā, 55. dṛḍhakṣatraḥ, 56. somakīrtiḥ, 57. anūdaraḥ, 58. dṛḍhasandhaḥ, 59. jarāsandhaḥ, 60. satyasandhaḥ, 61. sahasravāk (sadassuvāk), 62. ugraśravāḥ, 63. ugrasenāḥ, 64. senānī, 65. duṣparājayaḥ, 66. aparājitaḥ, 67. paṇḍitakaḥ, 68. viśālākṣaḥ, 69. durādharaḥ, 70. dṛḍhahastaḥ, 71. suhastaḥ, 72. vātavegaḥ, 73. suvarcāḥ, 74. ādityaketuḥ, 75. bahlāśī, 76. nāgadattaḥ, 77. agrayāyī, 78. kavacī, 79. krathanaḥ, 80. daṇḍī, 81. daṇḍadhāraḥ, 82. dhanugrahaḥ, 83. ugraḥ, 84. bhīmarathaḥ, 85. vīrabāhuḥ, 86. alolupaḥ, 87. abhayaḥ, 88. raudrakarmā, 89. dṛḍharathāśrayaḥ, 90. anādhṛṣyaḥ, 91. kuṇḍabhedī, 92. virāvī, 93. pramathaḥ (vicitrakuṇḍalabhūṣitaḥ), 94. pramāthī, 95. dīrgharomā, 96. dīrghabāhuḥ, 97. vyūḍhoruḥ, 98. kanakadhvajaḥ, 99. kuṇḍāśī, 100. virajaḥ—ete dhṛtarāṣṭrasya śataṃ putrāḥ; etebhyaḥ pṛthak duḥśalā nāmaikā kanyā āsīt, yā śatād adhikā iti.
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “โอ้ชนเมชยะ รายพระนามโอรสของธฤตราษฏระตามลำดับ (ดังที่กล่าวไว้แล้ว) … ทั้งหมดนี้คือโอรสหนึ่งร้อยพระองค์ของธฤตราษฏระ; และนอกจากนี้ยังมีพระธิดาพระนามทุหฺศลาอีกหนึ่งพระองค์”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse itself teaches through structure: by formally enumerating Dhṛtarāṣṭra’s offspring, it underscores how lineage and power are institutional facts in the epic, and how moral accountability will attach not only to individuals (like Duryodhana) but to a whole ruling house whose choices affect the realm.
Vaiśampāyana, narrating to King Janamejaya, lists the names of Dhṛtarāṣṭra’s children—stating that he had one hundred sons (the Kauravas) and, in addition, a daughter named Duḥśalā.