Shloka 48
Prākṛta-pralaya, Pratisarga Doctrine, and the Ishvara-Samanvaya of Yoga and Devotion
ज्ञानं तदुक्तं निर्बोजं पूर्वं हि भवतां मया / विष्णुं रुद्रं विरञ्चिं च सबीजं भावयेद् बुधः / सथवाग्न्यादिकान् देवांस्तत्परः संयतेन्द्रियः
jñānaṃ taduktaṃ nirbojaṃ pūrvaṃ hi bhavatāṃ mayā / viṣṇuṃ rudraṃ virañciṃ ca sabījaṃ bhāvayed budhaḥ / sathavāgnyādikān devāṃstatparaḥ saṃyatendriyaḥ
ญาณที่เราได้กล่าวแก่ท่านก่อนหน้านี้ว่าเป็น “นิรพีชะ” (ไร้พืช) นั้น ได้สอนไว้แล้วโดยแท้ แต่ผู้รู้—สำรวมอินทรีย์และมุ่งมั่นต่อพระตัตตวะนั้น—พึงภาวนาแบบ “สพีชะ” (มีพืช) โดยยึดพระวิษณุ พระรุทระ และวิรัญจิ (พรหมา) ตลอดจนเทพทั้งหลายเริ่มด้วยพระอัคนี เป็นอารมณ์รองรับแห่งสมาธิ
Lord Kūrma (Viṣṇu) instructing the sages (Ishvara-Gītā style teaching frame in the Upari-bhāga)
Primary Rasa: shanta
Secondary Rasa: bhakti
FAQs
It distinguishes “nirbīja” knowledge—absorption without any support-object—from “sabīja” contemplation, implying that the Supreme can be realized beyond forms, while forms can still serve as preparatory supports.
It explicitly teaches two modes: nirbīja (supportless) realization and sabīja (supported) dhyāna, where the practitioner uses divine forms—Viṣṇu, Rudra, Brahmā, and other devas like Agni—as ālambana while restraining the senses.
By prescribing meditation on Viṣṇu and Rudra together as valid supports, it reflects the Kurma Purana’s synthetic, non-sectarian stance where Śaiva and Vaiṣṇava forms function harmoniously within one path toward the Supreme.