Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

Mānasasṛṣṭi-varṇana (Account of Mind-born Creation) | मानससृष्टिवर्णनम्

न व्यवर्द्धत ताः सृष्टाः प्रजाः केनापि हेतुना / ततः स विदधे बुद्धिमर्थनिश्चयगा मिनीम्

na vyavarddhata tāḥ sṛṣṭāḥ prajāḥ kenāpi hetunā / tataḥ sa vidadhe buddhimarthaniścayagā minīm

ไม่ว่าด้วยเหตุใด เหล่าประชาที่ถูกสร้างก็ไม่เจริญเติบโต ครั้นแล้วพระองค์ทรงสถาปนาปัญญาอันนำไปสู่ความแน่ชัดแห่งความหมาย

nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध/Negation)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), negation particle (निषेध)
vyavarddhatagrew, increased
vyavarddhata:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootvṛdh (धातु)
FormImperfect (लङ्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Plural (बहुवचन); causative not intended here; ‘they grew’
tāḥthose
tāḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (प्रथमा/1st), Plural (बहुवचन)
sṛṣṭāḥcreated
sṛṣṭāḥ:
Karta (कर्ता/Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootsṛj (धातु)
FormPast passive participle (क्त/कर्मणि), Feminine, Nominative (प्रथमा/1st), Plural (बहुवचन); agrees with prajāḥ
prajāḥcreatures
prajāḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootprajā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (प्रथमा/1st), Plural (बहुवचन)
kenaby what
kena:
Karana (करण/Instrument-cause)
TypeNoun
Rootkim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Instrumental (तृतीया/3rd), Singular (एकवचन)
apieven/any
api:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), particle (समुच्चय/अनुनासिक) giving indefiniteness/emphasis
hetunāby a cause, due to a reason
hetunā:
Karana (करण/Instrument-cause)
TypeNoun
Roothetu (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental (तृतीया/3rd), Singular (एकवचन)
tataḥthereupon
tataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), adverb (ततः=thereupon/from that)
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (प्रथमा/1st), Singular (एकवचन)
vidadhehe devised/arranged
vidadhe:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootdhā (धातु)
FormPerfect (लिट्), Ātmanepada (आत्मनेपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन); vi+√dhā
buddhimintelligence, plan
buddhim:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootbuddhi (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (द्वितीया/2nd), Singular (एकवचन)
artha-niścaya-gāminīmleading to decisive understanding of the purpose
artha-niścaya-gāminīm:
Karma (कर्म/Object qualifier)
TypeAdjective
Rootartha (प्रातिपदिक) + niścaya (प्रातिपदिक) + gāminī (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (द्वितीया/2nd), Singular (एकवचन); multi-member तत्पुरुष: ‘artha-niścayaṃ gacchatīti’ (leading to determination of meaning/purpose); agrees with buddhim