Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

Mānasasṛṣṭi-varṇana (Account of Mind-born Creation) | मानससृष्टिवर्णनम्

अथात्मनि समद्राक्षीत्तमोमात्रां तु चारिणीम् / रजः सत्त्वं परित्यज्य वर्तमानां स्वकर्मतः

athātmani samadrākṣīttamomātrāṃ tu cāriṇīm / rajaḥ sattvaṃ parityajya vartamānāṃ svakarmataḥ

แล้วพระองค์ทรงเห็นในพระองค์เองว่า มีแต่ตมัสล้วนเคลื่อนไหว ละทิ้งรชัสและสัตตวะ ดำเนินไปตามกรรมของตน

athathen
atha:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), sequence particle
ātmaniin himself
ātmani:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootātman (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (सप्तमी/7th), Singular (एकवचन)
samadrākṣītsaw, perceived
samadrākṣīt:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootdṛś (धातु)
FormAorist (लुङ्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन); saṃ+√dṛś ‘saw clearly’
tamaḥ-mātrāma mere portion of darkness
tamaḥ-mātrām:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Roottamas (प्रातिपदिक) + mātrā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (द्वितीया/2nd), Singular (एकवचन); षष्ठी-तत्पुरुष: ‘tamaḥ-mātrā’ = ‘measure/portion of darkness’
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), adversative/emphatic particle
cāriṇīmmoving, active
cāriṇīm:
Karma (कर्म/Object qualifier)
TypeAdjective
Rootcāriṇī (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (द्वितीया/2nd), Singular (एकवचन); present adjectival noun ‘moving/acting’; agrees with mātrām
rajaḥrajas (passion)
rajaḥ:
Karma (कर्म/Object of parityajya)
TypeNoun
Rootrajas (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (द्वितीया/2nd), Singular (एकवचन)
sattvamsattva (clarity)
sattvam:
Karma (कर्म/Object of parityajya)
TypeNoun
Rootsattva (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (द्वितीया/2nd), Singular (एकवचन)
parityajyahaving abandoned
parityajya:
Purvakala (पूर्वकाल/Preceding action)
TypeVerb
Roottyaj (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वा/ल्यप्), ‘having abandoned’; pari+√tyaj
vartamānāmexisting/operating
vartamānām:
Karma (कर्म/Object qualifier)
TypeAdjective
Rootvṛt (धातु)
FormPresent middle participle (शानच्), Feminine, Accusative (द्वितीया/2nd), Singular (एकवचन); agrees with (tamaḥ-mātrām)
sva-karmataḥfrom/according to its own activity
sva-karmataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial cause/source)
TypeIndeclinable
Rootsva (प्रातिपदिक) + karman (प्रातिपदिक)
FormAvyayībhāva compound used adverbially; ablative sense with -taḥ (तसिल्): ‘from/according to one’s own action’