Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 27

मन्त्रिपुरोहितसेनापतियुवराजानामन्यतममदृश्यमाने भर्तरि पश्येत् यथाशक्ति चोपकुर्यात् ॥ कZ_०७.१५.२७ ॥

mantri-purohita-senāpati-yuvarājānām anyatamam adṛśyamāne bhartari paśyet yathāśakti ca upakuryāt

เมื่อไม่อาจเข้าถึงเจ้านาย/ผู้ปกครองได้ เขาพึงไปพบผู้ใดผู้หนึ่งในบรรดาเสนาบดี ปุโรหิต แม่ทัพ หรือรัชทายาท และช่วยเหลือตามกำลังของตน

मन्त्रि-पुरोहित-सेनापति-युवराजानाम्of the minister, the chaplain (royal priest), the commander-in-chief, and the crown prince
मन्त्रि-पुरोहित-सेनापति-युवराजानाम्:
TypeNoun
Rootमन्त्रिन् / पुरोहित / सेनापति / युवराज
Formसमासः: मन्त्रि+पुरोहित+सेनापति+युवराज (इतरेतर-द्वन्द्वः); विभक्ति: षष्ठी; वचनम्: बहुवचनम्; लिङ्गम्: पुं (समाहारः)
अन्यतमम्one (any one) of them
अन्यतमम्:
TypePronoun/Adjective
Rootअन्यतम
Formविशेषणम्; विभक्ति: द्वितीया; वचनम्: एकवचनम्; लिङ्गम्: पुं/नपुं (सन्दर्भे पुं—‘भर्तरि’ इति)
अदृश्यमानेwhen (he) is not seen / in the absence (of)
अदृश्यमाने:
TypeParticiple (Verbal adjective)
Rootदृश्
Formवर्तमानकाले कर्मणि (लट्-भावे) शानच्-प्रत्ययान्तः; धातुः: दृश्; उपसर्गः: अ- (निषेधः); विभक्ति: सप्तमी; वचनम्: एकवचनम्; लिङ्गम्: पुं/नपुं; ‘भर्तरि’ इत्यनेन सह साप्तमी-सम्बन्धः (सप्तमी-absolute/locative condition)
भर्तरिin the lord/king (i.e., when the king is absent)
भर्तरि:
TypeNoun
Rootभर्तृ
Formविभक्ति: सप्तमी; वचनम्: एकवचनम्; लिङ्गम्: पुं; अर्थे: स्वामी/राजा
पश्येत्he should look to / he should approach/attend to
पश्येत्:
TypeVerb
Rootदृश्
Formलकारः: विधिलिङ्; पुरुषः: प्रथम; वचनम्: एकवचनम्; पदम्: परस्मैपदम्; धातुः: दृश् (पश्य-आदेशः)
यथा-शक्तिaccording to (his) ability
यथा-शक्ति:
TypeIndeclinable (Avyayībhāva)
Rootशक्ति
Formसमासः: यथा + शक्ति; अव्ययत्वम्; क्रियाविशेषणम्
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
उपकुर्यात्he should render assistance / do service
उपकुर्यात्:
TypeVerb
Rootकृ
Formउपसर्गः: उप-; लकारः: विधिलिङ्; पुरुषः: प्रथम; वचनम्: एकवचनम्; पदम्: परस्मैपदम्; धातुः: कृ
M
mantri
P
purohita
S
senāpati
Y
yuvarāja
B
bhartṛ (overlord/master)

FAQs

Maintain influence and protection through alternative power centers when the sovereign is inaccessible; keep administrative relationships active via key gatekeepers.

They represent policy (minister), legitimacy/ritual authority (chaplain), coercive capacity (commander), and succession/continuity (crown prince).