Adhyaya 118: Procedure for Divine Worship Services (Ritual Attendant Protocol)
Devopacāra-vidhiḥ
Ritual-Manual
ఈ అధ్యాయంలో శ్రీవరాహుడు పృథివికి భక్తుడు/సేవకుడు ప్రతిరోజూ చేయవలసిన దేవోపచారాల శాసనబద్ధ క్రమాన్ని ఉపదేశిస్తాడు. మంత్రంతో దంతకాష్ఠం ఎత్తడం, భూమిని తాకిన తరువాతనే దీపం వెలిగించడం, పునఃపునః చేతులు కడగడం, ముఖశుద్ధి విధులు వివరించబడతాయి. అనంతరం గంధం, ధూపం, దీపం, పుష్పం, నైవేద్యం మంత్రసహితంగా సమర్పించడం, అభ్యంగం, ఉద్వర్తనం, నిర్దిష్ట పాత్రలతో స్నానం చేసి గంధ-మాల్య-వస్త్రాలతో అలంకరణ చేయడం చెప్పబడింది. శుచిత్వం మరియు క్రమబద్ధ ఉపచారాలు మోక్షాభిముఖ భావంతో, భూమి-సచేత భక్తి ఆచారనీతిగా ప్రతిపాదించబడతాయి।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 118
Verse 1
अथ देवोपचारविधिः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ शृणु तत्त्वेन मे भद्रे प्रायश्चित्तं यथाविधि ॥ यथावत्स च दातव्यो मम भक्तेन विद्यया ॥
ఇప్పుడు దేవోపచార విధి. శ్రీవరాహుడు పలికెను—హే భద్రా, విధిపూర్వకమైన ప్రాయశ్చిత్తాన్ని తత్త్వంగా వినుము; నా భక్తుడు జ్ఞానంతో దానిని యథావిధిగా చేయవలెను/నిర్వహించవలెను।
Verse 2
वक्ष्यमाणेन मन्त्रेण उद्धृत्य दन्तकाष्ठकम् ॥ दीपं न ज्वालयेत् तावद् यावन्न स्पृश्यते धरा ॥
తదుపరి చెప్పబడే మంత్రంతో దంతకాష్ఠాన్ని ఎత్తుకొని, భూమిని స్పృశించేవరకు దీపాన్ని వెలిగించకూడదు।
Verse 3
दीपे प्रज्वालिते तत्र हस्तशौचं तु कारयेत् ॥ ततः प्रक्षाल्य हस्तौ तु पुनरेवमुपागतः ॥
అక్కడ దీపం వెలిగించిన తరువాత చేతుల శౌచం (శుద్ధి) చేయవలెను. అనంతరం చేతులు కడిగి, మునుపటివిధంగా మళ్లీ సమీపించవలెను.
Verse 4
वन्दयित्वास्य चरणौ दन्तधावनमानयेत् ॥ अनेनैव तु मन्त्रेण दद्याद्वै दन्तकाष्ठकम् ॥
ఆయన పాదములను వందించి దంతధావన సాధనాన్ని తీసుకురావలెను. మరియు ఇదే మంత్రంతో దంతకాష్ఠం (దాతున) సమర్పించవలెను.
Verse 5
मन्त्रश्च— भुवनभवन रविसंहरण अनन्तो मध्यश्चेति गृह्णेमं भुवनं दन्तधावनम्
మంత్రం— “హే భువనభవన! హే రవిసంహరణ! హే అనంత! హే మధ్య! ఈ భువనరూప దంతధావనాన్ని నేను గ్రహించుచున్నాను।”
Verse 6
यत्त्वया भाषितं सर्वमेवं धर्मविनिश्चयम् ॥ दन्तधावनं दन्ते दद्याद्यावत्कर्म वसुन्धरे ॥
హే వసుంధరా! నీవు పలికినదంతా ధర్మనిర్ణయమే. విధి ప్రకారం కార్యం సాగినంతవరకు దంతధావనాన్ని దంతములకు పెట్టవలెను/అర్పించవలెను.
Verse 7
नित्यं शिरसोत्तार्य धृत्वा शिरसि चात्मनः ॥ पश्चात्तु जलपूतेन ततो हस्तेन सुन्दरी
నిత్యం శిరస్సు పైకి (వస్త్రం/కేశం) ఎత్తి తన శిరస్సుపై ధరించి, తరువాత హే సుందరీ! ఆపై జలంతో పవిత్రమైన చేతితో…
Verse 8
कार्याणि मुखकर्माणि स्वल्पेन सलिलेन च ॥ मुखप्रक्षालने चेमं शृणु मन्त्रं च सुन्दरी
ముఖసంబంధమైన కర్మలు స్వల్ప జలంతోనే చేయవలెను; ముఖప్రక్షాళనకు, ఓ సుందరీ, ఈ మంత్రాన్ని కూడా వినుము।
Verse 9
इष्ट्वेममुक्तमन्त्रेण संसारात्तु प्रमुच्यते
ఈ ప్రకటిత మంత్రంతో ఆరాధించినవాడు సంసారబంధం నుండి విముక్తి పొందును।
Verse 10
ततः पुष्पाञ्जलिं दत्त्वा भगवन् भक्तवत्सल ॥ नमो नारायणेत्युक्त्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत्
అనంతరం పుష్పాంజలిని సమర్పించి, ‘భగవన్, భక్తవత్సల’ అని సంబోధించి, ‘నమో నారాయణ’ అని పలికి ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించవలెను।
Verse 11
मन्त्रज्ञानां यज्ञयष्टारं भूतस्रष्टारमेव च ॥ अन्य पुष्पाणि संगृह्य कल्यमुत्थाय माधवि
ఆయనను మంత్రజ్ఞుడిగా, యజ్ఞకర్తగా, భూతసృష్టికర్తగా ధ్యానించి నమస్కరించుము. తరువాత ఇతర పుష్పాలను సేకరించి, శుభోదయ వేళ లేచి, ఓ మాధవీ।
Verse 12
पूजयेद्देवदेवेशं ज्ञानी भागवतः शुचिः ॥ निपतेद्दण्डवद्भूमौ सर्वकर्मसमन्वितः ॥ कायं निपतितं कृत्वा प्रसीदेति जनार्द्दनम् ॥ शिरसा चाञ्जलिं कृत्वा इमं मन्त्रं मुदाहरेत्
శుచియైన జ్ఞానసంపన్న భగవతుడు దేవదేవేశుని పూజించవలెను. సమస్త విధికర్మలతో యుక్తుడై దండవత్ భూమిపై పడి నమస్కరించాలి. శరీరాన్ని పూర్తిగా ప్రణతం చేసి ‘ఓ జనార్దన, ప్రసన్నుడవు’ అని పలకాలి. తరువాత శిరస్సు వంచి అంజలి చేసి ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి।
Verse 13
मन्त्रैर्लब्ध्वा संज्ञां त्वयि नाथ प्रसन्ने त्वदिच्छातो ह्यपि योगिनां चैव मुक्तिः
మంత్రాల ద్వారా నిశ్చయాన్ని పొందిన తరువాత—హే నాథా, మీరు ప్రసన్నుడైతే—యోగులకైనా ముక్తి నిజంగా మీ సంకల్పం వల్లనే కలుగుతుంది।
Verse 14
यतस्त्वदीयः कर्मकरोऽहमस्मि त्वयोक्तं यत्तेन देवः प्रसीदतु
ఎందుకంటే నేను మీ కార్యాన్ని నిర్వర్తించే సేవకుడను; కాబట్టి మీరు పలికిన వాక్యమువలన దేవుడు ప్రసన్నుడగుగాక।
Verse 15
एवं मन्त्रविधिं कृत्वा मम भक्तिव्यवस्थितः ॥ पृष्ठतोऽनुपदं गत्वा शीघ्रं यावन्न हीयते
ఇలా మంత్రవిధిని నిర్వహించి, నా భక్తిలో స్థిరంగా ఉండి, వెనుకకు అడుగడుగునా త్వరగా సాగాలి—విధి హానికలగకముందు వరకు।
Verse 16
एवं सर्वं समादाय मम कर्म दृढव्रतः ॥ शीघ्रं मेऽभ्यञ्जनं दद्यात्तैलेनाथ घृतेन वा
ఇలా సమస్తాన్ని సమ్యకంగా సిద్ధం చేసి, నా కర్మవిధిలో దృఢవ్రతుడై, హే నాథా, నాకు త్వరగా అభ్యంజనం సమర్పించాలి—నూనెతో గానీ నెయ్యితో గానీ।
Verse 17
ततः स्नेहं समुद्दिश्य मन्त्रज्ञः कर्मकारकः ॥ एवं चित्तं समाधाय इमं मन्त्रमुदीरयेत्
ఆపై స్నేహాన్ని (నూనె/నెయ్యి) సూచించి, మంత్రజ్ఞుడూ కర్మనిపుణుడూ అయిన సాధకుడు మనస్సును ఏకాగ్రం చేసి ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి।
Verse 18
मया प्रोक्तः क्षमस्वेति तुभ्यं चैव नमो नमः ॥ एवं मन्त्रः समाख्यातस्तेनाज्यात्प्रथमं शिरः
నేను పలికినది—“క్షమించుము”; మరియు నీకు మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం. ఈ విధంగా మంత్రం ప్రకటించబడింది; ఆ మంత్రంతో ముందుగా నెయ్యితో శిరస్సును అభ్యంజనం చేయాలి.
Verse 19
दक्षिणाङ्गं ततोऽभ्यज्याद्वाममङ्गं ततोऽनु च ॥ पश्चात्पृष्ठं समभ्यज्य ततोऽभ्यज्यात्कटिं तथा
తర్వాత కుడి భాగాన్ని అభ్యంజనం చేయాలి; ఆపై ఎడమ భాగాన్నీ. తరువాత వెన్నును బాగా అభ్యంజనం చేసి, ఆపై నడుమును కూడా అలాగే అభ్యంజనం చేయాలి.
Verse 20
पश्चालिम्पेत् ततो भूमिं गोमयेन दृढव्रतः ॥ तस्य दृष्ट्वा श्रुतं भद्रे गोमयेन सुनिश्चितम्
తర్వాత దృఢవ్రతుడు గోమయంతో నేలను లేపనం చేయాలి. ఓ భద్రే, ఈ విషయంలో చూచినదీ వినినదీ గోమయప్రయోగంగా దృఢంగా స్థాపితమైంది.
Verse 21
यानि पुण्यान्यवाप्नोति तानि मे गदतः श्रुणु ॥ आज्यमानमपि तथा यावन्तस्तैलबिन्दवः
అతడు పొందే పుణ్యఫలాలను నా మాటల ద్వారా వినుము. నెయ్యి లేదా నూనెతో అభ్యంజనం చేసినప్పటికీ—ఎన్ని నూనె బిందువులుంటాయో అంతగా (ఫలం).
Verse 22
तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते ॥ ततः पुण्यकृताँल्लोकान्पुरुषो योऽनुलिप्यते
అంతే వేల సంవత్సరాలు అతడు స్వర్గలోకంలో గౌరవింపబడతాడు. తరువాత, ఈ విధంగా లేపింపబడిన/అభ్యంజితుడైన పురుషుడు పుణ్యకర్తల లోకాలను పొందుతాడు.
Verse 23
एकैककणसंख्यातः स्वर्गलोके महीयते ॥ एवं योऽभ्यञ्जयेद्गात्रं तैलेन तु घृतेन वा
అతడు స్వర్గలోకంలో ప్రతి కణం/బొట్టు లెక్కన గౌరవింపబడును. కావున ఎవడు నూనెతో గాని నెయ్యితో గాని శరీరానికి అభ్యంగం చేయునో, అతడు అటువంటి పుణ్యాన్ని పొందును.
Verse 24
तावद्वर्षसहस्राणि मम लोके प्रतिष्ठति ॥ अथ चोद्वर्त्तनं भद्रे प्रवक्ष्यामि प्रियं मम
అంతటి వేల సంవత్సరాలు అతడు నా లోకంలో స్థిరంగా నివసించును. ఇప్పుడు, ఓ భద్రే, నాకు ప్రియమైన ఉద్వర్తనం (ఘర్షణ/మర్దనం) నేను వివరించుదును.
Verse 25
येन शुध्यन्ति चाङ्गानि मम प्रीतिश्च जायते ॥ भोगिना यदि वा रोध्रं यदि पिप्पलिकामधु
దీనివలన అవయవాలు శుద్ధి పొందును, నా ప్రీతి కలుగును. (ఉద్వర్తనానికి) భోగినా గాని, లోధ్రం గాని, లేదా పిప్పలికా-మధు గాని ఉపయోగించవచ్చు.
Verse 26
मधूकमश्वपर्णं वा रोहिणं चैव कर्कटम् ॥ एतेषां प्राप्य लभते शास्त्रज्ञः कर्मकारकः
లేదా మధూకం, లేదా అశ్వపర్ణం; అలాగే రోహిణం మరియు కర్కటం. ఇవి పొందిన తరువాత శాస్త్రజ్ఞుడై కర్మనిపుణుడైన సాధకుడు (ఈ విధి యొక్క) అభీష్ట ఫలాన్ని పొందును.
Verse 27
यदीच्छेत्परमां सिद्धिं मम कर्मानुसारकः ॥ एवमुद्वर्त्तनं कृत्वा स्नानकर्म तु कारयेत् ॥
నా కర్మవిధిని అనుసరించే భక్తుడు పరమ సిద్ధిని కోరితే, ఈ విధంగా ఉద్వర్తనం చేసి అనంతరం స్నానకర్మను తప్పక ఆచరించవలెను.
Verse 28
तत आमलकं चैव वसुगन्धार्णमुत्तमम् ॥ तेन मे सर्वगात्राणि मर्द्दयित्वा दृढव्रतः ॥
అనంతరం ఆమలకమును మరియు ‘వసుగంధార్ణ’ అనే ఉత్తమ సుగంధ ద్రవ్యమును తీసుకొని, దృఢవ్రతుడు దానితో నా సమస్త అవయవాలను మర్దన చేయవలెను।
Verse 29
जलकुम्भं ततो गृह्य इमं मन्त्र मुदाहरेत् ॥ देवानां देवदेवोऽसि देवोऽनादिरभूः परः ॥
తదనంతరం జలకుంభాన్ని తీసుకొని ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి: “నీవు దేవులలో దేవదేవుడవు; నీవు దేవుడు—అనాది, పరముడు.”
Verse 30
तव व्यक्तस्वरूपेण स्नानं गृह्णीष्व मेऽनघ ॥ एवं तु स्नपनं कुर्यान्मम मार्गानुसारकः ॥
“హే అనఘా! నీ వ్యక్త స్వరూపంలో నేను అర్పించిన ఈ స్నానాన్ని స్వీకరించుము.” ఈ విధంగా నా మార్గానుసారుడు స్నపనాన్ని చేయవలెను।
Verse 31
अथ सौवर्णकुम्भेन रजतस्य घटेन वा ॥ एतेषामप्यलाभे तु कर्मज्ञः कर्म कारयेत् ॥
తదుపరి స్వర్ణకుంభంతో గానీ రజతఘటంతో గానీ (ఈ కర్మను చేయాలి); ఇవి కూడా లభించకపోతే, కర్మజ్ఞుడు తగిన ప్రత్యామ్నాయాలతో కర్మను నిర్వహింపజేయాలి।
Verse 32
ताम्रकुम्भमयेनैव कुर्यात्स्नपनमुत्तमम् ॥ एवं तु स्नपनं कृत्वा विधिदृष्टेन कर्मणा ॥
తామ్రకుంభంతో కూడ ఉత్తమ స్నపనాన్ని చేయవచ్చు; ఈ విధంగా విధిదృష్టమైన కర్మతో స్నపనాన్ని చేసి (తదుపరి క్రమం కొనసాగించాలి)।
Verse 33
पश्चाद्गन्धः प्रदातव्यः प्रकृष्टो मन्त्रसंयुतः ॥ सर्वगन्धाः सौमनस्याः सर्ववर्णाश्च ते मताः ॥
ఆ తరువాత మంత్రసహితమైన ఉత్తమ సుగంధాన్ని సమర్పించాలి. అన్ని సువాసనలు ‘సౌమనస్య’—మనస్సును ప్రసన్నం చేసేవి—అని, అవి అన్ని వర్ణాలు/విధాలుగా ఉన్నవని భావించబడతాయి।
Verse 34
उत्पन्नाः सर्वलोकेषु त्वया सत्येषु योजिताः ॥ मया च ते तवाङ्गेषु तानावह शुचीन् प्रभो ॥
ఈ (సుగంధాలు) సమస్త లోకాలలో ఉద్భవించి, మీరు సత్య-క్రమాలలో నియమించినవే. ప్రభూ, నేను వాటిని మీ అవయవాలకు సమర్పించుటకు తెచ్చాను—హే శుచులారా, వాటిని ఇక్కడికి తీసుకురండి।
Verse 35
मम भक्त्या सुसन्तुष्टः प्रतिगृह्णीष्व माधव ॥ एवं गन्धान्स्ततो दत्त्वा उत्कृष्टं कर्म कारयेत् ॥
హే మాధవా, నా భక్తితో సంతుష్టుడై (ఇవిని) స్వీకరించుము. ఈ విధంగా సుగంధాలను సమర్పించిన తరువాత, ఉత్తమ కర్మ/విధిని క్రమంగా నిర్వహింపజేయాలి।
Verse 36
ततः पुष्पाञ्जलिं दत्त्वा इमं मन्त्र मुदीरयेत् ॥ जलजं स्थलजं चैव पुष्पं कालोद्भवं शुचि ॥
తర్వాత పుష్పాంజలిని సమర్పించి ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి—“జలజం, స్థలజం, అలాగే కాల/ఋతువులో ఉద్భవించిన శుచి పుష్పం।”
Verse 37
मम संसारमोक्षाय गृह्ण गृह्ण ममाच्युत ॥ एवंविधोपचारेण अर्चयित्वा मम प्रियम्
“నా సంసారమోక్షార్థం స్వీకరించుము, స్వీకరించుము, నా అచ్యుతా.” ఈ విధమైన ఉపచారాలతో నా ప్రియుడైన (దేవుని) అర్చించి,
Verse 38
पश्चाद्धूपं च मे दद्याद् सुगन्धद्रव्यसम्मितम् ॥ धूपं गृह्य विधानॆन मयोक्तं सुखवल्लभम्
ఆ తరువాత సుగంధ ద్రవ్యములతో సమ్మిళితమైన ధూపాన్ని నాకు సమర్పించాలి. నేను చెప్పిన విధానమున ధూపాన్ని గ్రహించి అర్పిస్తే అది సుఖప్రద ఫలమును ఇస్తుంది।
Verse 39
उभयेषु कुलेष्वात्मा धूपमन्त्रं उदीरयेत् ॥ वनस्पतिरसं दिव्यं बहुद्रव्यसमन्वितम्
రెండు వంశముల క్షేమార్థము ఉపాసకుడు ధూపమంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి. ఈ ధూపము వనస్పతుల దివ్య సారము, అనేక ద్రవ్యములతో సమన్వితము।
Verse 40
मम संसारमोक्षाय धूपोऽयं प्रतिगृह्यताम् ॥ मन्त्रः— शान्तिर्वै सर्वदेवानां शान्तिर्मम परायणम्
“నా సంసారమోక్షార్థము ఈ ధూపాన్ని స్వీకరించుము.” మంత్రం: “శాంతియే సమస్త దేవతల లక్ష్యం; శాంతియే నా పరమాశ్రయం.”
Verse 41
सांख्यानां शान्तियोगेन धूपं गृह्ण नमोऽस्तु ते ॥ त्राता नान्योऽस्ति मे कश्चित् त्वां विहाय जगद्गुरो
“సాంఖ్యములో ఉపదేశించిన శాంతియోగముతో ఈ ధూపాన్ని స్వీకరించుము; నీకు నమస్కారం. ఓ జగద్గురో, నిన్ను విడిచి నాకు మరొక రక్షకుడు లేడు.”
Verse 42
एवमभ्यर्च्चनं कृत्वा माल्यगन्धानुलेपनैः ॥ पश्चाद्वस्त्रं च वै दद्यात् क्षौमशुक्लं सपीतकम्
ఇలా మాల్యము, గంధము, అనులేపనములతో అర్చన చేసి, తరువాత వస్త్రమును కూడా సమర్పించాలి—తెల్లని క్షౌమ (నార) వస్త్రము మరియు దానితో పాటు పసుపు వస్త్రము।
Verse 43
एवं चैव समादाय कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम् ॥ दिव्ययोगं समादाय इमं मन्त्रमुदीरयेत्
ఇలానే (అర్పణాన్ని) స్వీకరించి, జోడించిన అంజలిని శిరస్సుపై ఉంచి, దివ్యయోగ-ధ్యానాన్ని ఆశ్రయించి, ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి।
Verse 44
प्रीयतां भगवान् पुरुषोत्तमः श्रीनिवासः श्रीमानानन्दरूपः ॥ गोप्ता कर्ताधिकर्ता मान्यनाथ भूतनाथ आदिरव्यक्तरूपः ॥ क्षौमं वस्त्रं पीतरूपं मनोज्ञं देवाङ्गे स्वे गात्रप्रच्छादनाय
భగవాన్ పురుషోత్తముడు, శ్రీనివాసుడు, శ్రీమంతుడు ఆనందస్వరూపుడు ప్రసన్నుడగుగాక. ఆయన రక్షకుడు, కర్త, కర్తలకూ అధికర్త, మాన్యనాథుడు, భూతనాథుడు, ఆద్యుడు, అవ్యక్తస్వరూపుడు. తన దివ్యదేహాన్ని కప్పుటకు ఈ మనోహరమైన పీతవర్ణ క్షౌమవస్త్రాన్ని (నారవస్త్రం) స్వీకరించుగాక।
Verse 45
गृहीत्वा प्रणवाद्येन धर्मपुण्येन संवृतः
ఆదిలో ప్రణవం (ఓం) ఉచ్చరించి, ధర్మపుణ్యాలతో ఆవృతుడై, (దానిని) స్వీకరించి,
Verse 46
इदं परायणं परस्परप्रीतिकरं प्राणरक्षणं प्राणिनां स्विष्टं तदनुकल्पं सत्यमुपयुक्तमात्मने तद्देव गृहाण
ఇది పరమాశ్రయం, పరస్పర ప్రీతిని కలిగించేది, ప్రాణుల ప్రాణరక్షణకరం; ఇది సుఅర్పితం, యథోచితానుగుణం, సత్యం, ఆత్మకు ఉపయుక్తం—కాబట్టి హే దేవా, దీనిని స్వీకరించుము।
Verse 47
एवं तु प्रापणं कृत्वा मम मार्गानुसारकः ॥ मुखप्रक्षालनं दत्त्वा शीघ्रम् एव प्रकल्पितम्
ఇలా నా మార్గానుసారం ప్రాపణం (అర్పణ విధి) చేసి, ముఖప్రక్షాళనానికి జలాన్ని సమర్పించి, వెంటనే దానిని ఏర్పాటు చేసి నివేదించాలి।
Verse 48
शुचिः स्तुवति देवानाम् एतदेव परायणम् ॥ शौचार्थं तु जलं गृह्णन् कृत्वा प्रापणम् उत्तमम्
శుచిగా ఉండి దేవతలను స్తుతించాలి—ఇదే పరమాశ్రయం. శౌచార్థం నీటిని తీసుకొని ఉత్తమ ప్రాపణం (అర్ఘ్య-వ్యవస్థ) సిద్ధం చేయాలి.
Verse 49
एवं तु भोजनं दत्त्वा व्यपनीय तु प्रापणम् ॥ ताम्बूलं तु ततो गृह्य छेमं मन्त्रम् उदीरयेत्
ఇలా భోజనం సమర్పించి తరువాత ప్రాపణాన్ని తొలగించాలి. ఆపై తాంబూలం తీసుకొని క్షేమమంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి.
Verse 50
मन्त्रः— अलङ्कारं सर्वतो देवानां द्रव्यानुक्तौ सर्वसौगन्धिकादिभिः गृह्य ताम्बूलं लोकनाथ विशिष्टम् अस्माकं च भवनं तव प्रतिमा च ह
మంత్రం—‘సర్వ విధాల దేవతలకు ఇది అలంకారం, సమస్త సౌగంధిక ద్రవ్యాదులతో కూడినది. హే లోకనాథా, ఈ తాంబూలాన్ని స్వీకరించండి; ఇది విశిష్టమగుగాక. మా గృహమూ మీ ప్రతిమయూ పూజింపబడుగాక.’
Verse 51
अलङ्कारं मुखे श्रेष्ठं तव प्रीत्या मया कृतम् ॥ मुखप्रसाधनं श्रेष्ठं देव गृह्ण मया कृतम्
మీ ప్రీతికోసం నేను ముఖానికి శ్రేష్ఠ అలంకారాన్ని సిద్ధం చేశాను. హే దేవా, నేను చేసిన ఈ ఉత్తమ ముఖ-ప్రసాధనాన్ని స్వీకరించండి.
Verse 52
एतेनैवोपचारेण मद्भक्तः कर्म कारयेत् ॥ अनुमुक्तो महालोकान् पश्यते मम नित्यशः
ఈ ఉపచారంతోనే నా భక్తుడు కర్మానుష్ఠానాన్ని నిర్వహించాలి. విధిగా అనుముక్తుడై అతడు నిత్యం నా మహాలోకాలను దర్శిస్తాడు.
Verse 53
मन्त्रश्च— तद्भगवन्त्वां गुणश्च आत्मनश्चापि गृह्ण वारिणः सर्वदेवतानां मुखमेव प्रक्षालयेत् ॥ एतेन मन्त्रेण सुगन्धधूपदीपनैवेद्यं पुनरेवं समर्पयेत्
మంత్రం— “హే భగవన్, జలంతో కూడిన ఈ గుణములను మరియు ఆత్మసమర్పణను కూడా స్వీకరించుము.” జలంతో సమస్త దేవతల ముఖమాత్రమే ప్రక్షాళన చేయాలి. ఈ మంత్రంతో సుగంధ ధూపం, దీపం, నైవేద్యాన్ని మళ్లీ అదే విధంగా సమర్పించాలి.
Verse 54
मन्त्राः ऊचुः ॥ स्नेहं स्नेहेन संगृह्य लोकनाथ मया हृतम् ॥ सर्वलोकेषु सिद्धात्मा ददाम्यात्मकरेण च
మంత్రాలు పలికినవి— “హే లోకనాథా, స్నేహాన్ని స్నేహంతో సంగ్రహించి నేను తెచ్చితిని. హే సమస్త లోకాలలో సిద్ధాత్మా, నేను దీనిని నా స్వహస్తంతో కూడా సమర్పిస్తున్నాను.”
Verse 55
करेण तस्य चूर्णेन पिष्टचूर्णेन वा पुनः ॥ एतदुद्वर्त्तनं कुर्यान् मम गात्रसुखावहम्
చేతితో ఆ చూర్ణంతో—లేదా మరల నూరిన చూర్ణంతో—ఈ ఉద్వర్తనం (మర్దనం) చేయాలి; ఇది నా అవయవాలకు సుఖాన్ని కలిగించేది.
Verse 56
कर्मण्यन्यापि माल्यानि ततो मह्यं प्रदापयेत् ॥ तदेव चार्च्चनं कृत्वा कर्मण्यः कर्मसम्मितः
తదుపరి కర్మానికి తగిన ఇతర మాల్యాలను కూడా నాకు సమర్పించాలి. అదే విధంగా అర్చన చేసి, కర్మానికి యోగ్యుడైన ఆచార్యుడు విధి ప్రకారం ప్రవర్తించాలి.
Verse 57
वस्त्रैर्विभूषणं कृत्वा मम गात्रानुसारि यत् ॥ पश्चात्पुष्पं गृहीत्वा तु आसनं चोपकल्पयेत् ॥
వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో నా దేహానికి అనుగుణంగా (ఆరాధ్యాన్ని) అలంకరించి; తరువాత పుష్పాన్ని తీసుకొని, ఆపై ఆసనాన్ని కూడా సిద్ధం చేయాలి.
Frequently Asked Questions
The chapter’s internal logic presents disciplined śauca (cleanliness and controlled bodily conduct) and orderly devopacāra (sequenced offerings with mantras) as a normative ethic of practice. It frames material substances—water, oils, flowers, incense, cloth—not as ends in themselves but as regulated media for cultivating reverence, restraint, and liberation-oriented intent (saṃsāra-mokṣa), expressed through repeated mantra-guided actions.
No explicit calendrical markers (tithi, nakṣatra, māsa, ṛtu, or vrata-days) are specified in the provided text. The procedures are presented as nitya-oriented (regular/daily) ritual discipline, indicated by phrases such as “nityam,” but without lunar-phase or seasonal scheduling.
Environmental/terrestrial balance is implied through the dialogic frame with Pṛthivī and through the emphasis on substances drawn from the earth-system—jala (water), gomaya (cow-dung), vanaspati-rasa (plant essences), jalaja/sthalaja puṣpa (aquatic/terrestrial flowers). The text models an ethic of measured use and purification: careful handling of water for śauca, plant-based aromatics, and natural materials integrated into a controlled ritual economy rather than wasteful consumption.
No royal genealogies, dynastic lineages, or named sages beyond the principal divine instructor (Varāha/Nārāyaṇa/Mādhava/Puruṣottama as epithets within mantras) are referenced in the provided chapter segment. The content is primarily procedural, focusing on the ritual attendant/devotee (karmakāraka, mantrajña) rather than historical personages.