Adhyaya 4

Verse 1

अगस्त्य उवाच । तस्माच्चंद्रहरिस्थानादाग्नेय्यां दिशि संस्थितः । देवो धर्महरिर्न्नाम कलिकल्मषनाशकः

అగస్త్యుడు పలికెను—ఆ చంద్రహరి-స్థానానికి ఆగ్నేయ దిశలో ‘ధర్మహరి’ అనే దేవుడు స్థితుడై ఉన్నాడు; ఆయన కలియుగ కల్మషాన్ని నశింపజేస్తాడు।

Verse 2

वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञः स्वकर्मपरिनिष्ठितः । पुरा समागतो धर्मस्तीर्थयात्राचिकीर्षया

వేదవేదాంగ తత్త్వాలను తెలిసినవాడై, స్వకర్మంలో దృఢనిష్ఠుడైన ధర్ముడు పూర్వకాలంలో తీర్థయాత్ర చేయదలచి వచ్చెను।

Verse 3

आगत्य च चकारोच्चैर्यात्रां तत्रादरेण सः । दृष्ट्वा माहात्म्यमतुलमयोध्यायाः सविस्मयः

అక్కడికి వచ్చి అతడు మహాదరంతో తీర్థయాత్రను విశేషంగా ఆచరించాడు; అయోధ్య యొక్క అతుల మహాత్మ్యాన్ని చూచి విస్మయమొందాడు।

Verse 4

विधाय स्वभुजावूर्ध्वौ विप्रोऽवोचन्मुदान्वितः । अहो रम्यमिदं तीर्थमहो माहात्म्यमुत्तमम्

తన రెండు భుజాలను పైకెత్తి ఆ విప్రుడు ఆనందంతో పలికెను—“అహో! ఈ తీర్థం ఎంత రమ్యము; అహో! దీని మహాత్మ్యం ఎంత ఉత్తమము!”

Verse 5

अयोध्यासदृशी कापि दृश्यते नापरा पुरी । या न स्पृशति वसुधां विष्णुचक्रस्थिताऽनिशम्

అయోధ్యకు సమానమైన మరొక నగరం ఎక్కడా కనిపించదు; ఈ పురి భూమిని స్పర్శించదు, నిత్యం విష్ణు చక్రంపై స్థితమై ఉంటుంది।

Verse 6

यस्यां स्थितो हरिः साक्षात्सेयं केनोपमीयते । अहो तीर्थानि सर्वाणि विष्णुलोकप्रदानि वै

ఎక్కడ సాక్షాత్తుగా హరి నివసిస్తాడో, దానికి ఏది ఉపమానం? అహో! ఈ సమస్త తీర్థాలు నిజంగా విష్ణులోకాన్ని ప్రసాదించేవే।

Verse 7

अहो विष्णुरहो तीर्थमयोध्याऽहो महापुरी । अहो माहात्म्यमतुलं किं न श्लाघ्यमिहास्थितम्

అహో విష్ణూ! అహో తీర్థం! అహో అయోధ్యా—మహాపురీ! అహో దీని అతుల మహాత్మ్యం! ఇక్కడ ప్రశంసనీయము కానిది ఏముంది?

Verse 8

इत्युक्त्वा तत्र बहुशो ननर्त प्रमदाकुलः । धर्मो माहात्म्यमालोक्य अयोध्याया विशेषतः

ఇలా చెప్పి ధర్ముడు ఆనందంతో ఉల్లాసితుడై అక్కడ మళ్లీ మళ్లీ నర్తించాడు; ప్రత్యేకంగా అయోధ్య యొక్క విశేష మహాత్మ్యాన్ని దర్శించి।

Verse 9

तं तथा नर्तमानं वै धर्मं दृष्ट्वा कृपान्वितः । आविर्बभूव भगवान्पीतवासा हरिः स्वयम् । तं प्रणम्य च धर्मोऽथ तुष्टाव हरिमादरात्

ధర్ముడు అలా నర్తిస్తున్నదాన్ని చూసి కరుణతో నిండిన భగవాన్ స్వయంగా అవతరించాడు—పీతాంబరధారి హరి. అప్పుడు ధర్ముడు నమస్కరించి భక్తితో హరిని స్తుతించాడు।

Verse 10

धर्म उवाच । नमः क्षीराब्धिवासाय नमः पर्यंकशायिने । नमः शंकरसंस्पृष्टदिव्यपादाय विष्णवे

ధర్ముడు పలికెను—క్షీరసాగరనివాసి ప్రభువుకు నమస్కారం; పరియంకముపై శయనించువానికి నమస్కారం. శంకరస్పర్శపావనమైన దివ్యపాదములు గల విష్ణువుకు నమస్కారం.

Verse 11

भक्त्यार्च्चितसुपादाय नमोऽजादिप्रियाय ते । शुभांगाय सुनेत्राय माधवाय नमो नमः

భక్తితో ఆరాధింపబడే సుందర పాదములు గల నీకు నమస్కారం; బ్రహ్మాది దేవులకు ప్రియుడవైన నీకు నమస్కారం. శుభాంగుడవు, సునేత్రుడవు అయిన మాధవునకు పునఃపునః నమస్కారం.

Verse 12

नमोऽरविन्दपादाय पद्मनाभाय वै नमः । नमः क्षीराब्धिकल्लोलस्पृष्टगात्राय शार्ङ्गिणे

అరవిందసమ పాదములు గలవానికి నమస్కారం; పద్మనాభునకు నిజముగా నమస్కారం. క్షీరసాగర తరంగస్పర్శిత గాత్రముగల శార్ఙ్గిణికి నమస్కారం.

Verse 13

ॐ नमो योगनिद्राय योगर्क्षैर्भावितात्मने । तार्क्ष्यासनाय देवाय गोविन्दाय नमोनमः

ఓం—యోగనిద్రాస్వరూపునకు నమస్కారం; యోగఋషులచే భావింపబడిన ఆత్మస్వరూపునకు నమస్కారం. తార్క్ష్యుడు (గరుడుడు) ఆసనముగల దేవుడు గోవిందునకు పునఃపునః నమస్కారం.

Verse 14

सुकेशाय सुनासाय सुललाटाय चक्रिणे । सुवस्त्राय सुवर्णाय श्रीधराय नमोनमः

సుకేశుడవు, సునాసుడవు, సులలాటుడవు అయిన చక్రధారికి నమస్కారం. సువస్త్రధారుడవు, సువర్ణప్రభుడవు అయిన శ్రీధరునకు పునఃపునః నమస్కారం.

Verse 15

सुबाहवे नमस्तुभ्यं चारुजंघाय ते नमः । सुवासाय सुदिव्याय सुविद्याय गदाभृते

ఓ బలమైన భుజాలవాడా! నీకు నమస్కారం; ఓ సుందర జంఘలవాడా! నీకు నమస్కారం. ఓ శుభనివాసుడా, పరమదివ్యుడా, సత్యవిద్యాస్వరూపుడా, గదాధరా! నీకు ప్రణామం.

Verse 16

केशवाय च शांताय वामनाय नमोनमः । धर्मप्रियाय देवाय नमस्ते पीतवाससे

కేశవుడైన శాంతస్వరూపునికి, వామనునికి మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం. ధర్మప్రియ దేవునికి నమస్కారం; ఓ పీతాంబరధరా! నీకు ప్రణామం.

Verse 17

अगस्त्य उवाच । इति स्तुतो जगन्नाथो धर्मेण श्रीपतिर्मुदा । उवाच स हृषीकेशः प्रीतो धर्ममुदारधीः

అగస్త్యుడు అన్నాడు—ధర్ముడు ఇలా స్తుతించగా జగన్నాథుడు, శ్రీపతి, ఆనందంతో పరిపూర్ణుడయ్యాడు. అప్పుడు ప్రసన్నుడైన హృషీకేశుడు ఉదారబుద్ధి గల ధర్మునితో పలికెను.

Verse 18

श्रीभगवानुवाच । तुष्टोऽहं भवतो धर्म स्तोत्रेणानेन सुव्रत । वरं वरय धर्मज्ञ यस्ते स्यान्मनसः प्रियः

శ్రీభగవానుడు పలికెను—ఓ ధర్మా, ఓ సువ్రతా! ఈ స్తోత్రంతో నేను నీపై సంతోషించితిని. ఓ ధర్మజ్ఞా! నీ మనసుకు ప్రియమైన వరాన్ని కోరుకో.

Verse 19

स्तोत्रेणानेन यः स्तौति मानवो मामतन्द्रितः । सर्वान्कामानवाप्नोति पूजितः श्रीयुतःसदा

ఎవడు ఈ స్తోత్రంతో నన్ను అలసటలేక భక్తితో స్తుతిస్తాడో, అతడు అన్ని కోరికలను పొందుతాడు; ఎల్లప్పుడూ పూజింపబడుతూ శ్రీసంపదతో యుక్తుడై ఉంటాడు.

Verse 20

धर्म उवाच । यदि तुष्टोसि भगवन्देवदेव जगत्पते । त्वामहं स्थापयाम्यत्र निजनाम्ना जगद्गुरो

ధర్ముడు పలికెను—హే భగవన్, దేవదేవ, జగత్పతే! మీరు ప్రసన్నులైతే, హే జగద్గురో, నేను ఇక్కడ నా స్వనామంతో మిమ్మల్ని ప్రతిష్ఠించెదను।

Verse 21

अगस्त्य उवाच । एवमस्त्विति संप्रोच्याभवद्धर्महरिर्विभुः । स्मरणादेव मुच्येत नरो धर्महरेर्विभोः

అగస్త్యుడు పలికెను—‘ఏవమస్తు’ అని పలికి, ఆ సర్వవ్యాపి ప్రభువు ‘ధర్మ-హరి’గా ప్రసిద్ధుడయ్యెను. ఆ మహాబల ధర్మ-హరిని స్మరించడమే మనిషికి మోక్షం ఇస్తుంది।

Verse 22

सरयूसलिले स्नात्वा सुचिंताकुलमानसः । देवं धर्महरिं पश्येत्सर्वपापैः प्रमुच्यते

సరయూ జలంలో స్నానం చేసి, పవిత్ర చింతనతో నిండిన మనస్సుతో దేవుడు ధర్మ-హరిని దర్శించాలి; అప్పుడు అతడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడగును।

Verse 23

अत्र दानं तथा होमं जपो ब्राह्मणभोजनम् । सर्वमक्षयतां याति विष्णुलोके निवासकृत्

ఇక్కడ చేసిన దానం, హోమం, జపం, బ్రాహ్మణభోజనం—ఇవన్నీ అక్షయఫలమై, విష్ణులోక నివాసానికి కారణమగును।

Verse 24

अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि यत्किंचिद्दुष्कृतं भवेत् । प्रायश्चित्तं विधातव्यं तन्नाशाय प्रयत्नतः

అజ్ఞానంతో గానీ, తెలిసికొని గానీ ఏదైనా దుష్కృత్యం జరిగితే, దాని నాశనార్థం యత్నపూర్వకంగా విధివిధానాలతో ప్రాయశ్చిత్తం చేయవలెను।

Verse 25

प्रायश्चित्तेन विधिना पापं तस्य प्रणश्यति । तस्मादत्र प्रकर्त्तव्यं प्रायश्चित्तं विधानतः

విధివిధానంగా చేసిన ప్రాయశ్చిత్తంతో అతని పాపము నశిస్తుంది. కనుక ఇక్కడ శాస్త్రోక్త విధానమున ప్రాయశ్చిత్తము చేయవలెను।

Verse 26

अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि राजादेर्निग्रहात्तथा । नित्यकर्मनिवृत्तिः स्याद्यस्य पुंसोऽवशात्मनः । तेनाप्यत्र विधातव्यं प्रायश्चित्तं प्रयत्नतः

అజ్ఞానముచేత గానీ తెలిసికొని గానీ, రాజాది నియంత్రణవలన గానీ, అసహాయుడైన వ్యక్తికి నిత్యకర్మల విరతి కలిగితే, అతడూ ఇక్కడ యత్నపూర్వకంగా ప్రాయశ్చిత్తము చేయవలెను।

Verse 27

अत्र साक्षात्स्वयं देवो विष्णुर्वसति सादरः । तस्माद्वर्णयितुं शक्यो महिमा न हि मानवैः

ఇక్కడ సాక్షాత్తుగా స్వయంగా దేవుడు విష్ణువు సాదరంగా నివసిస్తున్నాడు. కనుక ఈ స్థలములో ఆయన మహిమను మనుష్యులు వర్ణించలేరు।

Verse 28

आषाढे शुक्ल पक्षस्य एकादश्यां द्विजोत्तम । तस्य सांवत्सरी यात्रा कर्तव्या तु विधानतः

హే ద్విజోత్తమా! ఆషాఢ శుక్లపక్ష ఏకాదశీనాడు ఆ వార్షిక యాత్రను శాస్త్రోక్త విధానమున చేయవలెను।

Verse 29

स्वर्गद्वारे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा धर्महरिं विभुम् । सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोके वसेत्सदा

స్వర్గద్వారమున స్నానము చేసి, ధర్మస్వరూపుడైన విభువు హరిని దర్శించిన నరుడు, సమస్త పాపములనుండి శుద్ధుడై సదా విష్ణులోకమున నివసించును।

Verse 30

तस्माद्दक्षिणदिग्भागे स्वर्णस्य खनिरुत्तमा । यत्र चक्रे स्वर्णवृष्टिं कुबेरो रघुजाद्भयात्

ఆ స్థలానికి దక్షిణ దిశాభాగంలో ఉత్తమమైన స్వర్ణఖని ఉంది; అక్కడ రఘుపుత్రుని భయంతో కుబేరుడు స్వర్ణవృష్టి చేశాడు।

Verse 31

व्यास उवाच । भगवन्ब्रूहि तत्त्वज्ञ स्वर्णवृष्टिरभूत्कथम् । कुबेरस्य कथं भीतिरुत्पन्ना रघुभूपतेः

వ్యాసుడు అన్నాడు—హే భగవన్, తత్త్వజ్ఞా! స్వర్ణవృష్టి ఎలా జరిగింది? మరియు రఘువంశ రాజుని కారణంగా కుబేరునికి భయం ఎలా కలిగింది?

Verse 32

एतत्सर्वं समाचक्ष्व विस्तरान्मम सुव्रत । श्रुत्वा कथारहस्यानि न तृप्यति मनो मम

హే సువ్రతా! ఇవన్నీ నాకు విస్తారంగా చెప్పుము; ఎందుకంటే కథా-రహస్యాలను విన్నప్పటికీ నా మనస్సు తృప్తి చెందడం లేదు।

Verse 33

अगस्त्य उवाच । शृणु विप्र प्रवक्ष्यामि स्वर्णस्योत्पत्तिमुत्तमाम् । यस्य श्रवणतो नृणां जायते विस्मयो महान्

అగస్త్యుడు అన్నాడు—హే విప్రా! వినుము, నేను స్వర్ణమునకు ఉత్తమమైన ఉద్భవాన్ని చెప్పుదును; దాన్ని విన్నవారికి మహా విస్మయం కలుగుతుంది।

Verse 34

आसीत्पुरा रघुपतिरिक्ष्वाकुकुलवर्द्धनः । रघुर्निजभुजोदारवीर्यशासितभूतलः

పూర్వకాలంలో ఇక్ష్వాకుకులాన్ని వర్ధింపజేసిన రఘుపతి రఘువు ఉండెను; తన భుజబలంలోని ఉదార వీర్యంతో భూమండలాన్ని పాలించెను।

Verse 35

प्रतापतापितारातिवर्गव्याख्यातसद्यशाः । प्रजाः पालयता सम्यक्तेननीतिमता सता

ఆయన పరాక్రమంతో దగ్ధమైన శత్రుసమూహమే ఆయన తక్షణ కీర్తిని ప్రకటించేది. నీతిజ్ఞుడైన ధర్మాత్మ రాజు ప్రజలను సమ్యకంగా పాలించెను.

Verse 36

यशःपूरेण समलिप्ता दिशो दश सितत्विषा । स चक्रे प्रौढविभवसाधनां विजयक्रमात्

ఆయన కీర్తి ప్రవాహపు తెల్లని కాంతితో పది దిక్కులు అభిషిక్తమైనట్లయ్యాయి. విజయక్రమంగా ముందుకు సాగి మహాసమృద్ధికి సాధనాలను సిద్ధం చేసెను.

Verse 37

नानादेशान्समाक्रम्य चतुरंगबलान्वितः । भूतानि वशमानीय वसु जग्राह दण्डतः

చతురంగ సేనతో కూడి అనేక దేశాలను ఆక్రమించాడు. ప్రత్యర్థులను వశపరచి రాజదండ న్యాయబలంతో ధనాన్ని స్వీకరించాడు.

Verse 38

उत्कृष्टान्नृपतीन्वीरो दंडयित्वा बलाधिकान् । रत्नानि विविधान्याशु जग्राहातिबलस्तदा

ఆ మహాబలవంతుడైన వీరుడు బలంలో అధికులైన రాజులనుకూడా శిక్షించాడు. అప్పుడు అతడు త్వరగా అనేక విధాల రత్నాలను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.

Verse 39

स विजित्य दिशः सर्वा गृहीत्वा रत्नसंचयम् । अयोध्यामागतो राजा राजधानीं च तां शुभाम्

సర్వ దిక్కులను జయించి రత్నసంచయాన్ని గ్రహించి, రాజు తన శుభ రాజధాని అయోధ్యకు తిరిగి వచ్చెను.

Verse 40

तत्रागत्य च काकुत्स्थो यज्ञायोत्सुकमानसः । चकार निर्मलां बुद्धिं निजवंशोचितक्रियाम

అక్కడికి చేరిన కాకుత్స్థ రాజు యజ్ఞానికి ఉత్సుకమనస్సుతో, తన బుద్ధిని నిర్మలపరచుకొని తన వంశోచిత కర్మలను ఆచరించుటకు సంకల్పించాడు.

Verse 41

वसिष्ठं मुनिमाज्ञाय वामदेवं च कश्यपम्

అతడు ముని వశిష్ఠుని, అలాగే వామదేవుని మరియు కశ్యపుని కూడా ఆజ్ఞాపించి పిలిపించాడు.

Verse 42

अन्यानपि मुनिश्रेष्ठान्नानातीर्थसमाश्रितान् । समानयद्विनीतेन द्विजवर्येण भूपतिः

రాజు ఇతర మునిశ్రేష్ఠులను కూడా—వివిధ తీర్థాలలో నివసించువారిని—వినయశీలుడైన ఉత్తమ బ్రాహ్మణుని ద్వారా రప్పించాడు.

Verse 43

दृष्ट्वा स्थितान्स तान्सर्वान्प्रदीप्तानिव पावकान् । तानागतान्विदित्वाथ रघुः परपुरंजयः । निश्चक्राम यथान्यायं स्वयमेव महायशाः

అందరు మునులు జ్వలించే అగ్నులవలె నిలిచినట్లు చూచి, వారు వచ్చినట్లు తెలిసికొని, శత్రుపురవిజేత మహాయశస్సుగల రఘు యథోచితంగా స్వయంగా బయటికి వచ్చాడు.

Verse 44

ततो विनीतवत्सर्वान्काकुत्स्थो द्विजसत्तमान् । उवाच धर्मयुक्तं च वचनं यज्ञसिद्धये

అప్పుడు కాకుత్స్థుడు ఆ సమస్త ద్విజసత్తముల పట్ల వినయంగా ప్రవర్తించి, యజ్ఞసిద్ధి కొరకు ధర్మయుక్తమైన వచనాలను పలికాడు.

Verse 45

रविरुवाच । मुनयः सर्व एवैते यूयं शृणुत मद्वचः । यज्ञं विधातुमिच्छामि तत्राज्ञां दातुमर्हथ

రవి పలికెను—హే మునులారా, మీరందరూ నా మాట వినుడి. నేను యజ్ఞాన్ని నిర్వహించదలచితిని; అందుకు మీ అనుమతి ప్రసాదించవలెను.

Verse 46

सांप्रतं मामको यज्ञो युक्तः स्यान्मुनिसत्तमाः । एतद्विचार्य्य तत्त्वेन ब्रूत यूयं मुनीश्वराः

హే మునిశ్రేష్ఠులారా, ఈ సమయంలో నాకు ఏ యజ్ఞం యుక్తమగును? దీనిని తత్త్వంగా విచారించి చెప్పుడి, హే మునీశ్వరులారా.

Verse 47

मुनय ऊचुः । राजन्विश्वजिदाख्यातो यज्ञानां यज्ञ उत्तमः । सांप्रतं कुरु तं यत्नान्मा विलंबं वृथा कृथाः

మునులు పలికిరి—హే రాజా, ‘విశ్వజిత్’ అని ప్రసిద్ధమైన యజ్ఞం యజ్ఞములలో శ్రేష్ఠము. దానిని ఇప్పుడే యత్నపూర్వకంగా చేయుము; వ్యర్థంగా ఆలస్యం చేయకు.

Verse 48

अगस्त्य उवाच । नृपश्चक्रे ततो यज्ञं विश्वदिग्जयसंज्ञितम् । नानासंभारमधुरं कृतसर्वस्वदक्षिणम्

అగస్త్యుడు పలికెను—అనంతరం రాజు ‘విశ్వదిగ్జయ’ అనే యజ్ఞాన్ని నిర్వహించెను; నానావిధ మధుర సామగ్రితో సమృద్ధమై, దక్షిణగా తన సర్వస్వమును అర్పించిన యజ్ఞము అది.

Verse 49

नानाविधेन दानेन मुनिसंतोषहर्षकृत् । सर्वस्वमेव प्रददौ द्विजेभ्यो बहुमानतः

నానావిధ దానములతో మునులకు సంతృప్తి హర్షములను కలిగించి, అతడు గౌరవపూర్వకంగా ద్విజులకు తన సర్వస్వమునే ప్రసాదించెను.

Verse 50

तेषु विश्वेषु यातेषु पूजितेषु गृहान्स्वकान् । बन्धुष्वपि च तुष्टेषु मुनिषु प्रणतेषु च

పూజింపబడిన ఆ అతిథులందరూ తమ తమ గృహాలకు వెళ్లిపోయినప్పుడు, బంధువులూ సంతుష్టులై, మునులు కూడా ప్రణమించి అనుమోదించినప్పుడు।

Verse 51

तेन यज्ञेन विधिवद्विहितेन नरेश्वरः । शुशुभे शोभनाचारः स्वर्गे देवेंद्रवत्क्षणात्

విధివిధానాలతో నిర్వహించిన ఆ యజ్ఞం వల్ల, శుభాచారుడైన నరేశ్వరుడు క్షణమాత్రంలో స్వర్గంలో దేవేంద్రునివలె ప్రకాశించాడు।

Verse 52

तत्रांतरे समभ्यायान्मुनिर्यमवतां वरः । विश्वामित्रमुनेरंतेवासी कौत्स इति स्मृतः

అంతలో యమ-నియమాలలో శ్రేష్ఠుడైన ఒక ముని వచ్చాడు—కౌత్స అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడు—విశ్వామిత్ర మునికి అంతేవాసి శిష్యుడని స్మరించబడినవాడు।

Verse 53

दक्षिणार्थं गुरोर्द्धीमान्पावितुं तं नरेश्वरम् । चतुर्दशसुवर्णानां कोटीराहर सत्वरम्

గురుదక్షిణార్థం, ఆ నరేశ్వరుణ్ని పవిత్రం చేయాలనే సంకల్పంతో, ఆ ధీమంతుడు త్వరగా పద్నాలుగు కోట్ల స్వర్ణముద్రలను తెచ్చాడు।

Verse 54

मद्दक्षिणेति गुरुणा निर्बन्धाद्याचितो रुषा । आगतः स मुनिः कौत्सस्ततो याचितुमादरात् । रघुं भूपालतिलकं दत्तसर्वस्वदक्षिणम्

‘నా దక్షిణా!’ అని గురువు కోపంతో పదేపదే పట్టుబట్టగా, ముని కౌత్సుడు కలతచెంది వచ్చాడు; ఆపై ఆదరంతో రఘువును యాచించేందుకు వెళ్లాడు—రాజుల తిలకమైన రఘువు యజ్ఞదక్షిణగా సర్వస్వమును దానమిచ్చివేసినవాడు।

Verse 55

तमागतमभिप्रेत्य रघुरादरतस्तदा । उत्थाय पूजयामास विधिवत्स परंतपः । सपर्य्यासीत्तस्य सर्वा मृत्पात्रविहितक्रिया

ఆయన వచ్చినట్లు గ్రహించిన రఘువు ఆ సమయంలో భక్తి-గౌరవాలతో లేచి విధివిధానంగా పూజించాడు. ఆ పరంతపుడు మట్టి పాత్రలతో చేసే సరళ క్రియలతో కూడ అన్ని సేవాకార్యాలను నిర్వహించాడు.

Verse 56

पूजासंभारमालोक्य तादृशं तं मुनीश्वरः । विस्मितोऽभून्निरानन्दो दक्षिणाऽशां परित्यजन् । उवाच मधुरं वाक्यं वाक्यज्ञानविशारदः

అలాంటి స్వల్ప పూజాసామగ్రిని చూసి మునీశ్వరుడు ఆశ్చర్యపడి ఆనందం కోల్పోయాడు; దక్షిణ ఆశను విడిచాడు. వాక్యజ్ఞానంలో నిపుణుడై మధుర వచనాలు పలికాడు.

Verse 57

कौत्स उवाच । राजन्नभ्युदयस्तेऽस्तु गच्छाम्यन्यत्र सांप्रतम्

కౌత్సుడు అన్నాడు—ఓ రాజా, నీకు అభ్యుదయం కలుగుగాక; నేను ఇప్పుడు ఇతరత్రా వెళ్తున్నాను.

Verse 58

गुर्वर्थाहरणायैव दत्तसर्वस्वदक्षिणम् । त्वां न याचे धनाभावादतोऽन्यत्र व्रजाम्यहम्

గురువుల కార్యసిద్ధికోసమే నేను నా సమస్తాన్ని దక్షిణగా అర్పించాను. ధనం లేక నిన్ను యాచించను; అందుకే నేను ఇతరత్రా వెళ్తున్నాను.

Verse 59

अगस्त्य उवाच । इत्युक्तस्तेन मुनिना रघुः परपुरंजयः । क्षणं ध्यात्वाऽब्रवीदेनं विनयाद्विहितांजलिः

అగస్త్యుడు అన్నాడు—ఆ ముని అలా చెప్పగానే శత్రుపురజయుడు రఘువు క్షణం ఆలోచించి, వినయంతో అంజలి ఘటించి అతనికి ప్రత్యుత్తరం చెప్పాడు.

Verse 60

रघुरुवाच । भगवंस्तिष्ठ मे हर्म्ये दिनमेकं मुनिव्रत । यावद्यतिष्ये भगवन्भवदर्थार्थमुच्चकैः

రఘువు అన్నాడు— ఓ భగవన్, ఓ మునివ్రత! నా రాజప్రాసాదంలో ఒక దినము నిలిచియుండుము. అంతవరకు, ఓ పూజ్యుడా, మీ కార్యార్థమునకు కావలసినదాన్ని నేను అత్యంత శ్రమతో సమకూర్చుదును।

Verse 61

अगस्त्य उवाच । इत्युक्त्वा परमोदारवचो मुनिमुदारधीः । प्रतस्थे च रघुस्तत्र कुबेरविजिगीषया

అగస్త్యుడు అన్నాడు— ఈ విధంగా పరమ ఉదారమైన మాటలు చెప్పి, ఉదారబుద్ధి రఘువు కుబేరుని జయించి ధనాన్ని పొందాలనే సంకల్పంతో అక్కడి నుండి బయలుదేరెను।

Verse 62

तमायांतं कुबेरोऽथ विज्ञाप्य वचनोदितैः । प्रसन्नमनसं चक्रे वृष्टिं स्वर्णस्य चाक्षयाम्

అతడు వస్తున్నాడని వచనాల ద్వారా తెలిసి, కుబేరుడు హృదయానందంతో స్వర్ణమునకు అక్షయ వర్షాన్ని కురిపించెను।

Verse 63

स्वर्णवृष्टिरभूद्यत्र सा स्वर्णखनिरुत्तमा । स मुनिं दर्शयामास खनिं तेन निवेदिताम्

ఆ స్వర్ణవర్షం జరిగిన చోట ఉత్తమమైన స్వర్ణఖని ఏర్పడెను. అతడు ఆ ఖనిని మునికి చూపించి ఆయనకు సమర్పించెను।

Verse 64

तस्मै समर्पयामास तां रघुः खनिमुत्तमाम् । मुनीन्द्रोऽपि गृहीत्वाशु ततो गुर्वर्थमादरात्

రఘువు ఆ ఉత్తమ ఖనిని ఆయనకు సమర్పించెను. మునీంద్రుడు దానిని త్వరగా స్వీకరించి, గురువుని కార్యార్థమునకు భక్త్యాదరాలతో వినియోగించెను।

Verse 65

राज्ञे निवेदयामास सर्वमन्यद्गुणाधिकः । वरानथ ददौ तुष्टः कौत्सो मतिमतां वरः

గుణాలలో అధికుడై అతడు సమస్త వృత్తాంతాన్ని రాజుకు నివేదించాడు. ఆపై జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడైన కౌత్సుడు సంతోషించి వరాలు ప్రసాదించాడు.

Verse 66

कौत्स उवाच । राजंल्लभस्व सत्पुत्रं निजवंशगुणान्वितम् । इयं स्वर्णखनिस्तूर्णं मनोभीष्टफलप्रदा

కౌత్సుడు అన్నాడు—ఓ రాజా, నీ వంశగుణాలతో యుక్తమైన సత్పుత్రుని నీవు పొందుగాక. ఈ స్వర్ణఖని నీ మనోభీష్ట ఫలాలను శీఘ్రంగా ప్రసాదించుగాక.

Verse 67

भूयादत्र परं तीर्थं सर्वपापहरं सदा । अत्र स्नानेन दानेन नृणां लक्ष्मीः प्रजायते

ఇక్కడ సదా సమస్త పాపాలను హరించే పరమ తీర్థం కలుగుగాక. ఇక్కడ స్నానం చేసి దానం చేయుటవలన జనులకు లక్ష్మీ—సంపద—ఉద్భవిస్తుంది.

Verse 68

वैशाखे शुक्लद्वादश्यां यात्रा सांवत्सरी स्मृता । नानाभीष्टफलप्राप्तिर्भूयान्मद्वचसा नृणाम्

వైశాఖ శుక్ల ద్వాదశిన ఈ యాత్ర ‘సాంవత్సరీ’—వార్షిక యాత్రగా—స్మరించబడుతుంది. నా వచనబలంతో జనులకు అనేక అభీష్ట ఫలప్రాప్తి కలుగుగాక.

Verse 69

अगस्त्य उवाच । इति दत्त्वा वरान्राज्ञे कौत्सः संतुष्टमानसः । प्रतस्थे निजकार्यार्थे गुरोराश्रममुत्सुकः

అగస్త్యుడు అన్నాడు—ఇలా రాజుకు వరాలు ఇచ్చి కౌత్సుడు సంతుష్టమనస్కుడయ్యాడు. తరువాత తన కార్యసాధనకు ఉత్సుకుడై గురువుల ఆశ్రమం వైపు ప్రయాణమయ్యాడు.

Verse 70

राजा स कृतकृत्योऽथ शेषं संगृह्य तद्धनम् । द्विजेभ्यो विधिवद्दत्त्वा पालयामास वै प्रजाः

అప్పుడు రాజు కృతకృత్యుడై మిగిలిన ధనాన్ని సమీకరించి, విధివిధానంగా ద్విజ బ్రాహ్మణులకు దానం చేసి, ప్రజలను సమ్యకంగా పాలించి రక్షించాడు।

Verse 71

एवं स्वर्णखनेर्जातं माहात्म्यं च मुनीश्वरात्

ఈ విధంగా మునీశ్వరుని నుండి వినబడిన ‘స్వర్ణఖని’తో సంబంధమైన మహాత్మ్య వృత్తాంతం ఉద్భవించింది।