Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 17

Devanagari script

अगस्त्य उवाच । इति स्तुतो जगन्नाथो धर्मेण श्रीपतिर्मुदा । उवाच स हृषीकेशः प्रीतो धर्ममुदारधीः

Transliteration

agastya uvāca | iti stuto jagannātho dharmeṇa śrīpatirmudā | uvāca sa hṛṣīkeśaḥ prīto dharmamudāradhīḥ

Translation

అగస్త్యుడు అన్నాడు—ధర్ముడు ఇలా స్తుతించగా జగన్నాథుడు, శ్రీపతి, ఆనందంతో పరిపూర్ణుడయ్యాడు. అప్పుడు ప్రసన్నుడైన హృషీకేశుడు ఉదారబుద్ధి గల ధర్మునితో పలికెను.

Word by Word

• अगस्त्यः: Agastya
• अगस्त्यः: Karta (कर्ता—वक्ता)
• Type: Noun
• Root: अगस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध—वाक्यसमाप्ति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/समाप्ति-सूचक अव्यय (quotative particle)

• स्तुतः: praised
• स्तुतः: Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृसमाना—जगन्नाथः)
• Type: Adjective
• Root: स्तुत (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; √स्तु (धातु) क्त-प्रत्यय (PPP)

• जगन्नाथः: Lord of the world
• जगन्नाथः: Karta (कर्ता—उवाच इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: जगत् + नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन

• धर्मेण: by/through dharma
• धर्मेण: Karana/Hetu (करण/हेतु—धर्मेण)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया एकवचन

• श्रीपतिः: Śrīpati (husband of Lakṣmī)
• श्रीपतिः: Karta-apposition (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: श्री + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; जगन्नाथस्य विशेषणम्

• मुदा: with joy
• मुदा: Karana (करण—भावेन)
• Type: Noun
• Root: मुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया एकवचन (अव्ययीभाववत्—‘मुदा’ = हर्षेण)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्; प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता—उवाच इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन

• हृषीकेशः: Hṛṣīkeśa (Lord of the senses)
• हृषीकेशः: Karta-apposition (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: हृषीक + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; ‘इन्द्रियाणां ईशः’

• प्रीतः: pleased
• प्रीतः: Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृसमाना)
• Type: Adjective
• Root: प्रीत (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; √प्री (धातु) क्त-प्रत्यय (PPP)

• धर्मम्: dharma
• धर्मम्: Karma (कर्म—वाच्य/उक्त-विषय)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन

• उदारधीः: of noble intellect
• उदारधीः: Karta-apposition (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उदार + धी (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; ‘धी’ = बुद्धिः

Speaker

Agastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ayodhyā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Agastya narrates: Viṣṇu (Jagannātha, Śrīpati, Hṛṣīkeśa) smiles with joy after being praised by Dharma and prepares to speak; Dharma stands reverently before him.

Characters & Entities

• Agastya
• Dharma
• Jagannātha (Viṣṇu)
• Śrīpati (Viṣṇu)
• Hṛṣīkeśa (Viṣṇu)
• Śrī (Lakṣmī) (implied by epithet)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sincere praise (stuti) pleases the Lord, leading to divine guidance; noble understanding of dharma invites revelation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ayodhyā is the overarching māhātmya context, framing the dialogue and the Lord’s response.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit prescription; the verse highlights the devotional act of stuti and its fruit—divine favor and instruction.