Adhyaya 276
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 276

Adhyaya 276

ఈ అధ్యాయంలో ఈశ్వరుడు దేవికి ఋషి-తీర్థం వైపు తీర్థయాత్ర విధానాన్ని ఉపదేశించి, దేవికా నదీ తీరానికి సంబంధించిన అత్యంత పుణ్యక్షేత్ర మహిమను వివరిస్తాడు. అక్కడ ‘మహాసిద్ధివనం’ అనే సిద్ధవనాన్ని ప్రకృతి-దివ్య వైభవంతో చిత్రిస్తాడు—వివిధ పుష్ప-ఫల వృక్షాలు, పక్షుల మధుర గానం, జంతువులు, గుహలు, పర్వతాలు; అలాగే దేవులు, అసురులు, సిద్ధులు, యక్షులు, గంధర్వులు, నాగులు, అప్సరసలు సమూహంగా చేరి స్తోత్రం, నృత్యం, సంగీతం, పుష్పవర్షం, ధ్యానం, భక్తి-ఉన్మాద సంకేతాలతో ఆ స్థలాన్ని ఆరాధనా-భూమిగా నిలుపుతారు. తదుపరి ఈశ్వరుడు అక్కడ శాశ్వత దివ్యస్థానాన్ని ‘ఉమాపతీశ్వర’మని ప్రకటించి, యుగాలు-కల్పాలు-మన్వంతరాలంతటా తన సన్నిధి నిరంతరం ఉంటుందని, దేవికా శుభ తీరంపై ప్రత్యేక అనురాగం ఉందని చెబుతాడు. పుష్య మాస అమావాస్యనాడు శ్రాద్ధం చేయాలని విధానం; ఫలశ్రుతిలో దానపుణ్యం అక్షయమని, దర్శనమాత్రంతో మహాపాపనాశం—‘వెయ్యి బ్రహ్మహత్యలు’ వంటి ఘోర పాపాల క్షయమని పేర్కొంటుంది. గోదానం, భూదానం, హిరణ్యదానం, వస్త్రదానం మొదలైనవి ప్రశంసించబడతాయి; అక్కడ పితృకర్మ చేసినవాడు విశేష పుణ్యవంతుడని చెప్పబడుతుంది. చివరగా దేవతలు స్నానార్థం సమవేతమయ్యారు కాబట్టి నది ‘దేవికా’ అని, అందువల్ల అది ‘పాపనాశిని’ అని నామవ్యుత్పత్తి ఇవ్వబడుతుంది.

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि ऋषितीर्थस्य सन्निधौ । कामिकं हि परं क्षेत्रं देविकानाम नामतः

ఈశ్వరుడు పలికెను—తదనంతరం, హే మహాదేవీ, ఋషితీర్థ సమీపానికి వెళ్లాలి; అక్కడ దేవికా అనే పేరుతో ప్రసిద్ధమైన ‘కామిక’ అనే పరమ పుణ్యక్షేత్రం ఉంది.

Verse 2

महासिद्धिवनं तत्र ऋषिसिद्धसमावृतम् । नानाद्रुमलताकीर्णं पर्वतैरुपशोभितम्

అక్కడ ‘మహాసిద్ధివనం’ ఉంది; ఋషులు, సిద్ధులు సమావృతమై ఉన్నారు. నానావిధ వృక్షలతలతో ఘనంగా నిండినది, చుట్టూ పర్వతాలతో శోభిల్లుతుంది.

Verse 3

चंपकैर्बकुलैर्दिव्यैरशोकैः स्तबकैः परैः । पुन्नागैः किंकिरातैश्च सुगन्धैर्नागकेसरैः

దివ్య చంపక, బకుల వృక్షాలతో, శ్రేష్ఠ అశోక పుష్పస్తబకాలతో, అలాగే పున్నాగ, కింకిరాత మరియు సుగంధ నాగకేసరాలతో అది అలంకృతమై ఉంది.

Verse 4

मल्लिकोत्पलपुष्पैश्च पाटलापारिजातकैः । चूतचंपकपित्थैश्च श्रीफलैः पनसैस्तथा

మల్లికా (మల్లె) మరియు ఉత్పల (కమల) పుష్పాలతో, పాటలా, పారిజాతాలతో, అలాగే మామిడి, చంపక, కైథ (వుడ్-ఆపిల్), శ్రీఫల (కొబ్బరి) మరియు పనస (జాక్‌ఫ్రూట్) వృక్షాలతో అది అలంకృతమైంది.

Verse 5

खर्जूरैर्बदरैश्चान्यैर्मातुलिंगैः सदाडिमैः । जंबीरैश्चैव दिव्यैश्च नारंगैरुप शोभितम्

ఖర్జూర, బదరీ వంటి వృక్షాలతో, మాతులింగం మరియు ఎల్లప్పుడూ దాడిమం (దానిమ్మ)తో, అలాగే దివ్య జంబీర మరియు నారంగ (నారింజ/సంతరాలు)తో అది మరింత శోభిల్లుతుంది.

Verse 6

शिखिभिः कोकिलाभिश्च गीयमानं तु षट्पदैः । मृगैरृक्षैर्वराहैश्च सिंहैर्व्याघ्रैस्तथा परैः

నెమళ్లు, కోకిలల కూయింపులతో అది మార్మోగుతుంది; తేనెటీగల గానంలా అనిపిస్తుంది. అక్కడ జింకలు, ఋక్షాలు (ఎలుగుబంట్లు), వరాహాలు, సింహాలు, వ్యాఘ్రాలు మరియు ఇతర జీవులు నివసిస్తాయి.

Verse 7

श्वापदैर्विविधाकारैः कन्दरै र्गह्वरैस्तथा । सुरासुरगणैः सिद्धैर्यक्षगन्धर्वपन्नगैः

అక్కడ నానావిధమైన శ్వాపదాలు, గుహలు, లోతైన గహ్వరాలు ఉన్నాయి; దేవాసురగణాలు, సిద్ధులు, యక్షులు, గంధర్వులు, నాగులు ఆ స్థలాన్ని సేవిస్తుంటారు।

Verse 8

अप्सरोरगनागैश्च बहुभिस्तु समाकुलम् । केचित्स्तुवंति ईशं तु केचिन्नृत्यंति चाग्रतः

ఆ స్థలం అనేక అప్సరసలు, ఉరగాలు, నాగాలతో నిండిపోయింది. కొందరు ఈశ్వరుని స్తుతించగా, మరికొందరు ఆయన ముందర నృత్యం చేశారు।

Verse 9

पुष्पैर्वृष्टिं तु मुञ्चंति मुखवाद्यानि चापरे । हसंति चापरे हृष्टा गर्जंति च तथापरे

కొందరు పుష్పవృష్టిని కురిపించారు; మరికొందరు ముఖవాద్యాలను ఊదుతూ వాయించారు. కొందరు హర్షంతో నవ్వారు; మరికొందరు గర్జించారు।

Verse 10

ऊर्द्ध्वबाहवस्तथा चान्ये अन्ये ध्यायंति तद्गताः । तस्मिन्स्थानं महादेवि देविकायास्तटे शुभे

కొందరు చేతులను పైకెత్తి నిలిచారు; మరికొందరు ఆయనలో లీనమై ధ్యానించారు. ఓ మహాదేవీ! దేవికా నది శుభ తీరంలోని ఆ స్థలంలోనే…

Verse 11

उमापतीश्वरो नाम तत्राहं संस्थितः सदा । युगेयुगे सदा पूर्णे कल्पे मन्वन्तरे तथा

అక్కడ నేను ‘ఉమాపతీశ్వర’ అనే నామంతో సదా స్థితుడను. ప్రతి యుగంలో, ప్రతి సంపూర్ణ కల్పంలో, ప్రతి మన్వంతరంలో కూడా నేను అక్కడే ఉంటాను।

Verse 12

न त्यजामि सदा देवि देविकायास्तटं शुभम् । दुर्ल्लभं सर्वलोकेऽस्मिन्पवित्रं सुप्रियं हि मे

హే దేవీ! దేవికా నదీ యొక్క ఆ శుభ తీరాన్ని నేను ఎప్పటికీ విడువను. అది సమస్త లోకాలలో దుర్లభము, పరమ పవిత్రము, నాకు అత్యంత ప్రియము.

Verse 13

त्वया सह स्थितश्चाहं तस्मि न्स्थाने वरानने । उमया युक्तदेहत्वात्तेन ख्यातं उमापतिः

హే వరాననే! ఆ స్థలంలో నేను నీతో కలిసి నివసిస్తాను. ఉమాతో నా దేహం ఏకమై ఉన్నందున అక్కడ నేను ‘ఉమాపతి’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడను.

Verse 14

पुष्यमासे त्वमावस्यां दद्याच्छ्राद्धं समाहितः । न पश्यामि क्षयं तस्य तस्मिन्दत्तस्य पार्वति

పుష్యమాస అమావాస్యనాడు ఏకాగ్రచిత్తంతో శ్రాద్ధం సమర్పించాలి. హే పార్వతీ! అక్కడ ఇచ్చిన దానపు పుణ్యానికి క్షయం నేను చూడను.

Verse 15

ब्रह्महत्यासहस्रं तु तस्य दर्शनतो व्रजेत् । गोभूहिरण्यवासांसि तत्र दद्याद्विचक्षणः

ఆయన దర్శనమాత్రంతో బ్రహ్మహత్యా సహస్ర పాపాలు కూడా తొలగిపోతాయి. అక్కడ వివేకి గోవులు, భూమి, స్వర్ణం, వస్త్రాలు దానం చేయాలి.

Verse 16

स एकः परमः पुत्रो यो गत्वा तत्र सुन्दरि । ददेच्छ्राद्धं पितॄणां च तस्यांतो नैव विद्यते

హే సుందరీ! అక్కడికి వెళ్లి పితృదేవతలకు శ్రాద్ధం అర్పించేవాడే పరమ పుత్రుడు; ఆ పుణ్యానికి అంతం లేదు.

Verse 17

देवैः सर्वैः समाहूता स्नानार्थं सा सरिद्वरा । देविकेति समाख्याता तेन सा पापनाशिनी

సర్వ దేవతలచే స్నానార్థం ఆహ్వానింపబడిన ఆ శ్రేష్ఠ నది ‘దేవికా’ అని ప్రసిద్ధి పొందింది; అందుచేత ఆమె పాపనాశిని.

Verse 276

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये देविकायामुमापतिमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्सप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కాంద మహాపురాణము—ఎనభై ఒక వేల శ్లోకసంహితలో—సప్తమ ప్రభాసఖండములో, ప్రథమ ‘ప్రభాసక్షేత్రమాహాత్మ్య’ భాగములో ‘దేవికాయాం ఉమాపతిమాహాత్మ్యవర్ణనం’ అనే 276వ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.