Adhyaya 257

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि त्रितकूपमिति स्मृतम् । नंदादित्यस्य पूर्वेण योजनत्रितयेन तु

ఈశ్వరుడు పలికెను—తదనంతరం, ఓ మహాదేవి, ‘త్రితకూప’ అని ప్రసిద్ధమైన స్థలానికి వెళ్లవలెను; అది నందాదిత్యానికి తూర్పున మూడు యోజనాల దూరంలో ఉంది।

Verse 2

पुरा बभूव राजेन्द्रः सौराष्ट्रविषये सुधीः । आत्रेय इति विख्यातो वेदवेदांगपारगः

పూర్వకాలంలో సౌరాష్ట్ర దేశంలో ఒక వివేకవంతుడైన రాజేంద్రుడు ఉండెను; అతడు ‘ఆత్రేయ’ అని ప్రసిద్ధుడు, వేద-వేదాంగాలలో పారంగతుడు।

Verse 3

तस्य पुत्रत्रयं जज्ञ ऋतुकालाभिगामिनः । एकतश्चद्वितश्चैव त्रितश्चैवेति भामिनि

అతనికి మూడు కుమారులు జన్మించారు; వారు ఋతుకాలంలోనే భార్యాసంగమ ధర్మాన్ని ఆచరించువారు. ఓ భామిని, వారి పేర్లు ఏకత, ద్విత, త్రిత అని.

Verse 4

त्रितस्तेषां कनिष्ठोऽभूद्वेदवेदांगपारगः । सर्वैरेव गुणैर्युक्तो मूर्खो ज्येष्ठौ बभूवतुः

వారిలో త్రిత కనిష్ఠుడు; అతడు వేదాలు, వేదాంగాలలో పారంగతుడయ్యాడు. సమస్త గుణాలతో యుక్తుడైన అతడు శ్రేష్ఠుడు; కానీ ఇద్దరు పెద్దవారు మూర్ఖులుగానే ఉన్నారు.

Verse 5

कस्यचित्त्वथकालस्य आत्रेयो द्विज सत्तमः । तपः कृत्वा तु विपुलं कालधर्ममुपेयिवान्

తర్వాత కొంతకాలానికి, ద్విజశ్రేష్ఠుడైన ఆత్రేయుడు విస్తారమైన తపస్సు చేసి కాలధర్మాన్ని పొందీ దేహాన్ని విడిచెను.

Verse 6

ततस्तेषां त्रितो राजा बभूव गुणवत्तरः । धुरमाकर्षयामास पुत्रोऽयं तस्य या पुरा

ఆపై వారిలో త్రిత గుణాలలో శ్రేష్ఠుడై రాజయ్యాడు. పూర్వకాలం నుంచే అతడు అతని కుమారుడే; అతడు బాధ్యతభారాన్ని స్వయంగా మోసెను.

Verse 7

तस्य बुद्धिः समुत्पन्ना कथं यज्ञं करोम्यहम् । सन्निमंत्र्य द्विजश्रेष्ठान्यज्ञकर्मस्वधिष्ठितान्

అప్పుడు అతనిలో ఈ ఆలోచన కలిగింది—“నేను యజ్ఞాన్ని ఎలా చేయాలి?” యజ్ఞకర్మలలో స్థిరమైన ద్విజశ్రేష్ఠులను విధివిధానంగా ఆహ్వానించాడు.

Verse 8

इन्द्रादींश्च सुरान्सर्वानावाह्य विधिपूर्वकम् । दक्षिणार्थं द्विजेन्द्राणां प्रभासं स जगाम ह । गृहीत्वा भ्रातरौ ज्येष्ठौ गवार्थं प्रस्थितो द्विजः

విధిపూర్వకంగా ఇంద్రాది సమస్త దేవతలను ఆహ్వానించి, ద్విజేంద్రుల దక్షిణార్థం కోసం అతడు ప్రభాసానికి బయలుదేరెను. తన ఇద్దరు జ్యేష్ఠ భ్రాతలను తీసుకొని, గోవుల కోసం ఆ ద్విజుడు ప్రయాణమయ్యెను.

Verse 9

यस्य यस्य गृहे याति स त्रितो वेदपारगः । तत्र तत्र वरां पूजां लेभे गाश्चैव पुष्कलाः

వేదపారగుడైన త్రితుడు ఏ ఏ ఇంటికి వెళ్లినాడో, అక్కడక్కడ అతనికి శ్రేష్ఠమైన పూజా-సత్కారమూ, సమృద్ధిగా గోవులూ లభించెను.

Verse 10

एवं स गोधनं प्राप्य भ्रातृभ्यां सहितस्तदा । गृहाय प्रस्थितो देवि निर्वृतिं परमां गतः

ఇలా గోధనాన్ని సంపాదించి, భ్రాతలతో కూడి, ఓ దేవీ, అతడు గృహానికి బయలుదేరి పరమ సంతృప్తిని పొందెను.

Verse 11

त्रितस्ताभ्यां पुरो याति पृष्ठतो भ्रातरौ च तौ । गोधनं चालयंतस्ते प्रभासं क्षेत्रमागताः

త్రితుడు ముందుగా నడిచెను; ఆ ఇద్దరు భ్రాతలు వెనుకగా గోధనాన్ని తోలుతూ వచ్చిరి. ఈ విధంగా వారు ప్రభాసక్షేత్రానికి చేరిరి.

Verse 12

अथ तद्गोधनं दृष्ट्वा भूरि दानार्थमाहृतम् । भ्रातृभ्यां त्रितये चेति पापा मतिरजायत

అప్పుడు దానార్థం కోసం తెచ్చిన ఆ విస్తారమైన గోధనాన్ని చూసి, ఆ ఇద్దరు భ్రాతల మనస్సులో పాపబుద్ధి కలిగెను—“ఇది త్రితకూ, మాకూ (దక్కవలసినదే)!”

Verse 13

परस्परमूचतुस्तौ भ्रातरौ दुष्टचेतसौ । त्रितो यज्ञेषु कुशलो वेदेषु कुशलस्तथा

అప్పుడు దుష్టచిత్తులైన ఆ ఇద్దరు సోదరులు పరస్పరం ఇలా అన్నారు— “త్రిత యజ్ఞాలలో నిపుణుడు; వేదాలలో కూడా అంతే ప్రావీణ్యుడు.”

Verse 14

मान्यः पूज्यश्च सर्वत्र आवां मूर्खौ निरर्थकौ । एतद्धि गोधनं सर्वं त्रितो दास्यति सन्मखे

“అతడు ఎక్కడైనా గౌరవింపబడుతూ పూజింపబడుతున్నాడు; మనమైతే మూర్ఖులం, విలువలేనివాళ్లం. ఈ సమస్త గోధనాన్ని త్రిత సజ్జనుల సమక్షంలో యజ్ఞంలో దానం చేస్తాడు।”

Verse 15

अस्माकं पितृपर्यातो यदाप्तं तत्समं भवेत् । तस्मादत्रैव युक्तोऽस्य वधो वै त्रितयज्ञिनः

“పితృపారంపర్యంగా మనకు వచ్చినది (సమానంగా) ఉండేది మనం దానిని స్వాధీనం చేసుకున్నప్పుడే. కాబట్టి ఇక్కడే యజ్ఞకర్త త్రితను వధించడమే యుక్తం।”

Verse 16

एवं तौ निश्चयं कृत्वा प्रस्थितौ भ्रातरावुभौ । त्रितस्तु पुरतो याति निर्विकल्प ऋजुः सुधीः

ఇలా నిర్ణయం చేసుకొని ఆ ఇద్దరు సోదరులు బయలుదేరారు. కానీ త్రిత వారి ముందే నడిచాడు—నిర్వికల్పుడు, సూటిగా నడిచే సుధీ, అనుమానరహితుడు.

Verse 17

अनु तत्र समुत्तस्थौ व्याघ्रो रौद्रतराकृतिः । व्यादितास्यो रवं देवि व्यनद्भैरवं ततः

అప్పుడు వారి వెనుకనే అత్యంత ఉగ్రాకారమైన ఒక పులి లేచి నిలిచింది. ఓ దేవీ, నోరు విప్పి అది భయంకరమైన భైరవ గర్జన చేసింది.

Verse 18

तस्य शब्देन ता गावो नष्टा जग्मुर्दिशो दश । अन्धकूपो महांस्तत्र प्रदेशे दारुणोऽभवत्

ఆ గర్జన శబ్దంతో ఆ గోవులు చెదిరిపోయి కనబడక, పది దిక్కులకూ పారిపోయాయి. ఆ ప్రాంతంలో దర్శనమాత్రమే భయంకరమైన ఒక మహా ‘అంధకూపం’ ఉండెను.

Verse 19

एकतो दारुणो व्याघ्रः कूपोऽन्यत्र सुदारुणः । दृष्ट्वा ते भ्रातरः सर्वे भयोद्विग्नाः प्रदुद्रुवुः

ఒక వైపు భయంకరమైన వ్యాఘ్రుడు, మరో వైపు అత్యంత దారుణమైన కూపము. అది చూచి ఆ అన్నదమ్ములందరూ భయంతో కలవరపడి ఆతురంగా పరుగెత్తారు.

Verse 20

अथ ते विषमं प्राप्य तटं कूपस्य भामिनि । स्थिता यावद्गतो व्याघ्रस्ततो गंतुं मनो दधुः

అనంతరం, ఓ సుందరీ, వారు కూపపు అసమాన తీరాన్ని చేరి అక్కడే నిలిచారు. వ్యాఘ్రుడు వెళ్లిపోయే వరకు వేచిచూసి, అతడు వెళ్లిన తరువాత ముందుకు సాగాలని మనసు పెట్టారు.

Verse 21

अथ ताभ्यां त्रितो देवि भ्रातृभ्यां नृपसत्तम । प्रक्षिप्तो दारुणे कूपे जीर्णे तोयविवर्जिते

అప్పుడు, ఓ దేవీ—ఓ నృపశ్రేష్ఠా—ఆ ఇద్దరు అన్నదమ్ములు త్రితను భయంకరమైన కూపంలోకి తోసివేశారు; అది పాతది, నీరు లేని ఎండిపోయినది.

Verse 22

ततस्तद्गोधनं गृह्य प्रस्थितौ हृष्टमानसौ । त्रितस्तु पतितस्तत्र कूपे जलविवर्जिते

ఆపై వారు ఆ గోధనాన్ని తీసుకొని హర్షితమనస్సులతో బయలుదేరారు. కానీ త్రిత మాత్రం అక్కడే నీరు లేని కూపంలో పడిపోయి ఉండిపోయాడు.

Verse 23

चिन्तयामास मेधावी नाहं शोचामि जीवितुम् । मयाहूता द्विजश्रेष्ठा यज्ञार्थं वेदपारगाः । इन्द्राद्याश्च सुराः सर्वे स क्रतुः स्यान्न मे त्वतः

మెధావి మనసులో ఆలోచించాడు—“నా జీవితం గురించి నేను శోకించను. యజ్ఞార్థంగా నేను వేదపారంగతులైన ద్విజశ్రేష్ఠులను, ఇంద్రాది సమస్త దేవతలను కూడా ఆహ్వానించాను; కనుక నా వల్ల ఆ క్రతువు విఫలమవకూడదు।”

Verse 24

स एवं चिन्तयामास वेदवेदांगपारगः । मानसं यज्ञमारभ्य तत्रैव वरवर्णिनि

ఇలా వేదవేదాంగపారంగతుడైన ఆ బ్రాహ్మణుడు అంతరంగంలో ఆలోచించాడు; మరియు అక్కడే, ఓ సుందరవర్ణినీ, మానస యజ్ఞాన్ని ప్రారంభించాడు।

Verse 25

स्वयमेव स सूक्तानि प्रोक्त्वा प्रोक्त्वा द्विजोत्तमः । कृतवान्बालुकाहोमं तेन तुष्टाश्च देवताः

ఆ ద్విజోత్తముడు తానే సూక్తాలను మళ్లీ మళ్లీ జపించి బాలుకా-హోమం నిర్వహించాడు; ఆ కర్మవల్ల దేవతలు తృప్తి చెందారు।

Verse 26

श्रद्धां तस्य विदित्वा तु भूयस्तृप्तास्तु देवताः । आगत्य ब्राह्मणं प्रोचुः कूपमध्ये व्यवस्थितम्

అతని శ్రద్ధను తెలుసుకొని దేవతలు మరింత తృప్తి చెందారు; వారు వచ్చి బావి మధ్యలో ఉన్న బ్రాహ్మణునితో మాట్లాడారు।

Verse 27

देवा ऊचुः । भोभो विप्र त्वया नूनं सर्वे संतर्पिता वयम् । मानसेन तु यज्ञेन तस्माद्ब्रूहि मनोगतम्

దేవతలు అన్నారు—“ఓ విప్రా! నీ మానస యజ్ఞంతో మేమందరం నిశ్చయంగా తృప్తి చెందాము. కనుక నీ మనసులోని కోరికను చెప్పు।”

Verse 28

ब्राह्मण उवाच । यदि देवाः प्रसन्ना मे कूपान्निष्कमणे त्वहम् । यष्टा स्वं मंदिरं गत्वा देवयज्ञं करोम्यहम्

బ్రాహ్మణుడు అన్నాడు—దేవతలు నాపై ప్రసన్నులైతే, నేను ఈ బావి నుండి బయటకు రావగలను. నా ఇంటికి వెళ్లి విధివిధానంగా దేవయజ్ఞం నిర్వహిస్తాను.

Verse 29

ईश्वर उवाच । अथ देवैः समादिष्टा तस्मिन्कूपे सरस्वती । निर्गत्य वसुधां भित्त्वा पूरयामास वारिणा

ఈశ్వరుడు అన్నాడు—ఆపై దేవతల ఆజ్ఞతో సరస్వతి ఆ బావిలో ప్రదర్శితమైంది; భూమిని చీల్చి నీటితో దానిని నింపింది.

Verse 30

अथ निष्क्रम्य विप्रोऽसौ यातः स्वभवनं प्रति । ततः प्रभृति देवेशि त्रितकूपः स उच्यते

అప్పుడు ఆ బ్రాహ్మణుడు బయటకు వచ్చి తన ఇంటి వైపు వెళ్లాడు. ఓ దేవేశీ, అప్పటి నుంచే ఆ స్థలం ‘త్రితకూప’ అని పిలువబడుతుంది.

Verse 31

स्नात्वा तत्र शुचिर्भूत्वा त्वथ संतर्पयेत्पितॄन् । अश्वमेधमवाप्नोति सर्वपापविवर्जितः

అక్కడ స్నానం చేసి శుద్ధుడై, పితృదేవతలను తర్పణంతో తృప్తిపరచినవాడు సర్వపాపవిముక్తుడై అశ్వమేధ యజ్ఞఫలాన్ని పొందుతాడు.

Verse 32

तिल दानं तु देवेशि तत्र शस्तं सकाञ्चनम् । पितॄणां वल्लभं तीर्थं नित्यं चैव तु भामिनि

ఓ దేవేశీ, అక్కడ బంగారంతో కూడిన తిలదానం ఎంతో ప్రశంసనీయం. ఓ భామిని, ఆ తీర్థం పితృదేవతలకు నిత్య ప్రియమైనది.

Verse 33

अग्निष्वात्ता बर्हिषद आयंतुन इति स्मृताः । ये दिव्याः पितरो देवि तेषां सांनिध्यमत्र हि

‘అగ్నిష్వాత్త’ మరియు ‘బర్హిషద్’ పితరులను “రండి” అనే ఆహ్వానంతో స్మరిస్తారు. ఓ దేవీ, ఆ దివ్య పితృదేవతల సాన్నిధ్యం ఇక్కడ నిజంగా ఉంది।

Verse 34

दर्शनादपि तीर्थस्य तस्य वै सुरसत्तमे । मुच्यन्ते प्राणिनः पापादाजन्ममरणांतिकात्

హే దేవశ్రేష్ఠా, ఆ తీర్థాన్ని కేవలం దర్శించిన మాత్రాన జీవులు పాపం నుండి విముక్తులవుతారు—జన్మనుండి మరణాంతం వరకు అంటుకుని ఉండే పాపం నుండి।

Verse 35

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नानं समाचरेत् । प्रभासं क्षेत्रमासाद्य यदीच्छेच्छ्रेय आत्मनः

కాబట్టి, సమస్త ప్రయత్నంతో అక్కడ విధివిధానంగా స్నానం చేయాలి; ప్రభాసక్షేత్రానికి చేరి, ఎవడు తన పరమ శ్రేయస్సును కోరుతాడో।

Verse 257

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये त्रितकूपमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तपञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కాంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలో, ఏడవ ప్రభాసఖండంలో, మొదటి ‘ప్రభాసక్షేత్రమాహాత్మ్య’ విభాగంలో ‘త్రితకూపతీర్థమాహాత్మ్యవర్ణనం’ అనే రెండువందల యాభైఏడవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।