Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 17

Devanagari script

उपायं ब्रूहि मे ब्रह्मन्व्याधितस्य चिकित्सितम् । उताहो व्रतमन्यद्वा दानं यज्ञमथापि वा

Transliteration

upāyaṃ brūhi me brahmanvyādhitasya cikitsitam | utāho vratamanyadvā dānaṃ yajñamathāpi vā

Translation

'ఓ బ్రాహ్మణోత్తమా! ఈ వ్యాధికి చికిత్స లేదా ఉపాయాన్ని చెప్పండి. లేదా ఏదైనా వ్రతం, దానం లేక యజ్ఞం గురించి తెలపండి.'

Word by Word

• उपायम्: remedy, means
• उपायम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उपाय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• ब्रूहि: tell, speak
• ब्रूहि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• मे: to me / my
• मे: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• ब्रह्मन्: O Brahmin
• ब्रह्मन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• व्याधितस्य: of the sick (person)
• व्याधितस्य: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: व्याधित (कृदन्त; व्याध्/व्यध् धातोः क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; विशेषण (of one who is ill)

• चिकित्सितम्: treatment, cure
• चिकित्सितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चिकित्सित (कृदन्त; चि√कित्स् धातोः क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; ‘treatment’ अर्थे भाववाचक-प्रयोग

• उताहो: or else
• उताहो: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: उताहो (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-निपात (disjunctive particle: ‘or else’)

• व्रतम्: vow, observance
• व्रतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• अन्यत्: another
• अन्यत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; विशेषण

• वा: or
• वा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-निपात (disjunctive particle ‘or’)

• दानम्: gift, charity
• दानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• यज्ञम्: sacrifice, ritual
• यज्ञम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• अथ: then, and
• अथ: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक/समुच्चयार्थक-अव्यय (then/and)

• अपि: also, even
• अपि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-अव्यय (also/even)

• वा: or
• वा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-निपात (disjunctive particle ‘or’)

Speaker

The King (addressing Vasiṣṭha)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: The king, earnest and humbled, lists possible remedies—vow, charity, sacrifice—gesturing with open palms; Vasiṣṭha listens, poised to instruct.

Characters & Entities

• Vasiṣṭha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma offers multiple remedial paths—vows, charity, sacrifice—guided by wise counsel rather than impulse.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Prabhāsa sacred region; the particular tīrtha (Brahmapadma/Mānasa) is described next.

What ritualistic prescription is mentioned?

Vrata (vow), dāna (charity), and yajña (sacrifice) are explicitly proposed as possible remedies.