Adhyaya 209

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि मार्कण्डेयेशमुत्तमम् । तस्मादुत्तरदिग्भागे मार्कण्डेन प्रतिष्ठितम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే మహాదేవీ! తదుపరి ఉత్తమ మార్కండేయేశ్వరుని దర్శనార్థం వెళ్లవలెను; అది అక్కడి నుండి ఉత్తర దిశాభాగంలో, మార్కండునిచే ప్రతిష్ఠితమై ఉంది.

Verse 2

सावित्र्याः पूर्वभागे तु नातिदूरे व्यवस्थितम् । महर्षिरभवत्पूर्वं मार्कण्डेय इति श्रुतः

అది సావిత్రీ యొక్క తూర్పు భాగంలో, ఎక్కువ దూరం కాకుండా ఉంది. పూర్వకాలంలో ‘మార్కండేయ’ అని ప్రసిద్ధుడైన ఒక మహర్షి ఉండెను.

Verse 3

अजरश्चामरश्चैव प्रसादात्पद्मयोनिनः । स गत्वा तत्र विप्रेन्द्रो देवदेवस्य शूलिनः । लिंगं तु स्थापयामास ज्ञात्वा तत्क्षेत्रमुत्तमम्

పద్మయోని బ్రహ్మ ప్రసాదంతో అతడు అజరుడూ అమరుడూ అయ్యాడు. ఆపై ఆ శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణుడు అక్కడికి వెళ్లి, ఆ స్థలాన్ని ఉత్తమ క్షేత్రమని తెలిసికొని దేవదేవుడు త్రిశూలధారి శివుని లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించాడు.

Verse 4

स तं पूज्य विधानेन स्थित्वा दक्षिणतो मुनिः । पद्मासनधरो भूत्वा ध्यानावस्थस्तदाऽभवत्

విధివిధానంగా పూజించి ముని దక్షిణ దిశలో నిలిచాడు. ఆపై పద్మాసనం ధరించి, అప్పుడే గాఢ ధ్యానావస్థలో ప్రవేశించాడు.

Verse 5

तस्य ध्यानरतस्यैव प्रयुतान्यर्बुदानि च । युगानां समतीतानि न जानाति मुनीश्वरः

ధ్యానంలో నిమగ్నమైన ఆ మునీశ్వరునికి పదివేలలూ, కోట్లు యుగాలు గడిచిపోయినా, గడిచిన కాలాన్ని ఆయన గ్రహించలేదు.

Verse 6

अथ लोपं समापन्नः प्रासादः शांकरः स्थितः । कालेन महता देवि पांसुभिर्मारुतोद्भवैः

తర్వాత, ఓ దేవీ, ఎంతో దీర్ఘకాలం గడిచిన తరువాత గాలివల్ల లేచిన ధూళితో శాంకర ప్రాసాదస్వరూపమైన ఆలయం శిథిలమై మరుగున పడింది.

Verse 7

कस्यचित्त्वथ कालस्य प्रबुद्धो मुनिसत्तमः । अपश्यत्पांसुभिर्व्याप्तं तत्सर्वं शिवमन्दिरम्

కొంతకాలానంతరం మునిశ్రేష్ఠుడు మేల్కొని, ఆ సమస్త శివమందిరం ధూళితో నిండిపోయినట్లు చూశాడు.

Verse 8

ततः कृच्छ्रात्स निष्क्रान्तः खनित्वा मुनिपुंगवः । अकरोत्सुमहाद्वारं पूजार्थं तस्य भामिनि

అనంతరం ఆ మునిపుంగవుడు మహా కష్టంతో బయటికి వచ్చెను; హే భామిని, దానిని త్రవ్వి అక్కడ పూజార్థం అతి విశాలమైన ద్వారాన్ని నిర్మించెను।

Verse 9

प्रविश्य तत्र यो भक्त्या पूजयेद्वृषभध्वजम् । स याति परमं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः

ఎవడు అక్కడ ప్రవేశించి భక్తితో వృషభధ్వజుడైన ప్రభువును పూజించునో, వాడు దేవ మహేశ్వరుడు నివసించే పరమ స్థానాన్ని పొందును।

Verse 10

देव्युवाच । अमरत्वं कथं प्राप्तो मार्कंण्डो मुनिसत्तमः । अभवत्कौतुकं ह्येतत्तस्मात्त्वं वक्तुमर्हसि

దేవి పలికెను—‘మునిశ్రేష్ఠుడైన మార్కండేయుడు అమరత్వాన్ని ఎలా పొందెను? ఈ విషయం నాకు కౌతుకాన్ని కలిగించింది; కనుక మీరు వివరించవలసినది।’

Verse 11

अमरत्वं यतो नास्ति प्राणिनां भुवि शंकर । देवानामपि कल्पांते स कथं न मृतो मुनिः

‘హే శంకరా! భూమిపై ప్రాణులకు అమరత్వం లేదు; దేవతలకూడా కల్పాంతంలో నశిస్తారు—అయితే ఆ ముని ఎలా మరణించలేదు?’

Verse 12

ईश्वर उवाच । अथातस्त्वां प्रव क्ष्यामि यथासावमरोऽभवत् । आसीन्मुनिः पुराकल्पे मृकण्ड इति विश्रुतः

ఈశ్వరుడు పలికెను—‘ఇప్పుడు అతడు ఎలా అమరుడయ్యెనో నీకు చెప్పుదును. పూర్వ కల్పంలో మృకండ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడైన ఒక ముని ఉండెను।’

Verse 13

भृगोः पुत्रो महाभागः सभार्यस्तपसि स्थितः । तस्य पुत्रस्तदा जातो वसतस्तु वनांतरे

భృగువు యొక్క మహాభాగ్యవంతుడైన కుమారుడు భార్యతో కూడి తపస్సులో స్థితుడై ఉండెను. అరణ్యాంతర ఆశ్రమంలో నివసించుచుండగా అతనికి అప్పుడు ఒక కుమారుడు జన్మించెను.

Verse 14

स पाञ्चवार्षिको भूत्वा बाल एव गुणान्वितः । कस्यचित्त्वथ कालस्य ज्ञानी तत्र समागतः

ఆ బాలుడు ఐదేళ్ల వయస్సు కలవాడైనా గుణసంపన్నుడై ఉండెను. కొంతకాలానంతరం అక్కడికి ఒక జ్ఞాని మహాత్ముడు వచ్చెను.

Verse 15

तेन दृष्टस्तदा बालः प्रांगणे विचरन्प्रिये । स्मृत्वाऽहसच्चिरं कालं भाव्यर्थं प्रति नोदितः

ప్రియే! ఆ జ్ఞాని ప్రాంగణంలో సంచరించుచున్న బాలుణ్ణి చూచెను. దీర్ఘకాలాన్ని స్మరించి, రాబోయే విషయమునకు అంతరంగములో ప్రేరితుడయ్యెను.

Verse 16

तस्य पित्रा स दृष्टस्तु सामुद्रज्ञो विदुत्तमः । हास्यस्य कारणं पृष्टो विस्मयान्वितचेतसा

అప్పుడు బాలుని తండ్రి సాముద్రికశాస్త్రజ్ఞుడైన ఆ ఉత్తమ విద్వాంసుని చూచెను. ఆశ్చర్యభరితమైన మనస్సుతో అతని నవ్వుకు కారణమును అడిగెను.

Verse 17

कस्मान्मे सुतमालोक्य स्मितं विप्र कृतं त्वया । तत्र मे कारणं ब्रह्मन्यथावद्वक्तुमर्हसि

“హే విప్రా! నా కుమారుణ్ణి చూచి మీరు ఎందుకు స్మితము చేసితిరి? హే బ్రహ్మన్, దాని నిజమైన కారణమును యథావిధిగా చెప్పవలసినది.”

Verse 18

इति तस्य वचः श्रुत्वा ज्ञानी विप्रो वचोऽब्रवीत्

అతని మాటలు విని జ్ఞానియైన బ్రాహ్మణుడు ప్రత్యుత్తరం పలికెను।

Verse 19

अयं पुत्रस्तव मुने सर्वलक्षणसंयुतः । अद्यप्रभृति षण्मासमध्ये मृत्युमवाप्स्यति

ఓ మునీ! నీ ఈ కుమారుడు సర్వ శుభలక్షణసంపన్నుడు; అయితే నేటి నుంచీ ఆరు నెలలలో మరణాన్ని పొందును।

Verse 20

यदि जीवेत्पुनरयं चिरायुर्वै भविष्यति । अतो मया कृतं हास्यं विचित्रा कर्मणो गतिः

కాని ఇతడు బ్రతికితే నిశ్చయంగా దీర్ఘాయువు పొందును. అందుకే నేను నవ్వితిని—కర్మగతి విచిత్రమైనది।

Verse 21

एतच्छ्रुत्वा वचो रौद्रं ज्ञानिना समुदाहृतम् । व्रतोपनयनं चक्रे बालकस्य पिता तदा

జ్ఞానియైనవాడు పలికిన ఆ కఠిన వాక్యాలు విని బాలుని తండ్రి అప్పుడే అతనికి వ్రతమును, ఉపనయన సంస్కారమును నిర్వహించెను।

Verse 22

आह चैनमृषिः पुत्रं दृष्ट्वा ब्राह्मणमागतम् । अभिवाद्यास्त्रयो वर्णास्ततः श्रेयो ह्यवाप्स्यसि

అప్పుడు ఋషి తన కుమారునితో చెప్పెను—‘బ్రాహ్మణుడు వచ్చినట్లు చూచినప్పుడు నమస్కరించు. మూడు వర్ణాలను గౌరవిస్తే నీవు నిశ్చయంగా శ్రేయస్సు పొందుదువు।’

Verse 23

एवमुक्तः स वै विप्रः करोत्येवाभिवादनम् । न वर्णावरजं वेत्ति बालभावाद्वरानने

ఇలా ఉపదేశింపబడిన ఆ బాలవిప్రుడు నమస్కారము చేసెను; కాని ఓ సుందరముఖీ, బాల్యభావమువలన వర్ణములలో జ్యేష్ఠ-కనిష్ఠ క్రమమును గ్రహించలేకపోయెను।

Verse 24

पंचमासा ह्यतिक्रान्ता दिवसाः पञ्चविंशतिः । एतस्मिन्नेव काले तु प्राप्ताः सप्तर्षयोऽमलाः

ఐదు నెలలు మరియు ఇరవై ఐదు దినములు గడిచిన తరువాత, అదే కాలమున నిర్మలులైన సప్తర్షులు వచ్చిరి।

Verse 25

तीर्थयात्राप्रसंगेन तेन मार्गेण भामिनि । कालेन तेन सर्वेऽथ यथावदभिवादनैः । आयुष्मान्भव तैरुक्तः स बालो दण्डवल्कली

ఓ భామినీ, తీర్థయాత్రా సందర్భమున అదే మార్గమున ప్రయాణించుచుండగా, కాలక్రమేణ వారందరికీ యథావిధి అభివాదనములు జరిగెను; దండము ధరించి వల్కలవస్త్రము ధరించిన ఆ బాలునికి వారు ‘ఆయుష్మాన్ భవ’ అని ఆశీర్వదించిరి।

Verse 26

उक्त्वा ते तु पुनर्बालं वीक्ष्य वै क्षीणजीवितम् । दिनानि पंच ते ह्यायुर्ज्ञात्वा भीतास्ततोऽनृतात्

అలా చెప్పిన తరువాత వారు మళ్లీ క్షీణజీవితుడైన ఆ బాలుని చూచిరి. అతనికి కేవలం ఐదు దినముల ఆయుష్షు మిగిలినదని తెలిసి, తమ ఆశీర్వాదము అసత్యమగునేమో అని భయపడిరి।

Verse 27

ब्रह्मचारिणमादाय गतास्ते ब्रह्मणोऽन्तिके । प्रतिमुच्याग्रतो बालं प्रणेमुस्ते पितामहम्

ఆ బ్రహ్మచారి బాలుని తీసుకొని వారు బ్రహ్మదేవుని సన్నిధికి వెళ్లిరి. బాలుని ముందుంచి, పితామహుడైన బ్రహ్మను వారు సాష్టాంగంగా ప్రణమిల్లిరి।

Verse 28

ततस्तेनापि बालेन ब्रह्मा चैवाभिवादितः । चिरायुर्ब्रह्मणा बालः प्रोक्तोऽसावृषिसन्निधौ

అనంతరం ఆ బాలుడు కూడా విధివిధానంగా బ్రహ్మదేవునికి నమస్కరించాడు. ఋషుల సమక్షంలో బ్రహ్మదేవుడు పలికెను—“ఈ బాలుడు దీర్ఘాయుష్మంతుడు అవుతాడు.”

Verse 29

ततस्ते मुनयः प्रीताः श्रुत्वा वाक्यं पितामहात् । पितामहस्तु तान्दृष्ट्वा ऋषीन्प्रोवाच विस्मितान् । केन कार्येण वाऽयाताः केन बालो निवेदितः

పితామహుని వాక్యము విని మునులు ఆనందించారు. అప్పుడు పితామహుడు ఆశ్చర్యపడిన ఋషులను చూచి పలికెను—“ఏ కార్యార్థం మీరు వచ్చారు? ఈ బాలుడిని నా సమక్షంలో ఎందుకు నివేదించారు?”

Verse 30

ऋषय ऊचुः । भृगोः पुत्रो मृकण्डस्तु क्षीणायुस्तस्य बालकः । अकालेन पिता ज्ञात्वा बबंधास्य च मेखलाम्

ఋషులు పలికిరి—“భృగువు కుమారుడు మృకండునికి ఒక బాలుడు ఉన్నాడు; అతని ఆయువు క్షీణమైనది. ఇది ముందుగానే తెలిసి తండ్రి అతనికి మేఖల కట్టెను.”

Verse 31

यज्ञोपवीतं च ततस्तेन विप्रेण बोधितः । यं कञ्चिद्द्रक्ष्यसे लोके भ्रमन्तं भूतले द्विजम्

ఆపై ఆ బ్రాహ్మణుని ఉపదేశంతో అతనికి యజ్ఞోపవీతధారణ (ఉపనయనం) చేయబడెను. “ఈ లోకంలో భూమిపై సంచరించే ఏ ద్విజుడినైనా నీవు చూచినచో…”

Verse 32

तस्याभिवादनं कार्यं नित्यमेव च पुत्रक । ततो वयमनेनैव दृष्टा बालेन सत्तम

“కుమారా, అతనికి నిత్యము అభివాదనం చేయవలెను.” ఈ విధంగా, హే సత్తమా, ఆ బాలుడే మమ్మల్ని కూడా దర్శించాడు.

Verse 33

तीर्थयात्राप्रसंगेन दैवयोगात्पितामह । चिरायुरेष वै प्रोक्तो ह्यमीभिश्चाभिवादितैः

హే పితామహా! తీర్థయాత్ర సందర్భంలో దైవయోగవశాత్తు, సమ్యక్గా అభివాదింపబడిన ఈ మునులే ఈ బాలుడు ‘చిరాయువు’ అని ప్రకటించారు.

Verse 34

त्वत्सकाशं समानीतस्त्वया चैवमुदाहृतः । कथं वागनृता देव ह्यस्माकं भवता सह

మీ సన్నిధికి తీసికొనివచ్చి మీరు ఇలా పలికినప్పుడు—హే దేవా! మీ వాక్యంతో కలిసి మా మాట అసత్యం ఎలా అవుతుంది?

Verse 35

उवाच बालमुद्दिश्य प्रहसन्पद्मसंभवः । मत्समानायुषो बालो मार्कण्डेयो भविष्यति

బాలుణ్ని సూచిస్తూ చిరునవ్వుతో పద్మసంభవుడు (బ్రహ్మ) పలికెను—ఈ బాలుడు మార్కండేయుడు నా సమానమైన ఆయుష్షును పొందును.

Verse 36

कल्पस्यादौ तथा चान्ते सहायो मे भविष्यति । ततस्तु मुनयः प्रीता गृहीत्वा मुनिदारकम् । तस्मिन्नेव प्रदेशे तु मुमुचुश्चेष्टितं यतः

కల్పారంభంలోనూ అలాగే కల్పాంతంలోనూ అతడు నా సహాయకుడుగా ఉండును. అప్పుడు మునులు ఆనందించి ఆ మునిబాలుణ్ని తీసుకొని అదే ప్రదేశంలో శ్రమను విడిచి విశ్రాంతి పొందిరి.

Verse 37

तीर्थयात्रां गता विप्रा मार्कण्डेयो गृहं ययौ । गत्वा गृहमथोवाच मृकण्डं मुनिसत्तमम्

విప్ర మునులు తీర్థయాత్రకు వెళ్లిన తరువాత మార్కండేయుడు ఇంటికి వెళ్లెను; ఇంటికి చేరి మునిశ్రేష్ఠుడైన మృకండునితో పలికెను.

Verse 38

ब्रह्मलोकमहं नीतो मुनिभिस्तात सप्तभिः । उक्तोऽयं ब्रह्मणा कल्पस्यादौ चान्ते च मे सखा

మార్కండేయుడు అన్నాడు—తండ్రీ, ఏడు మునులు నన్ను బ్రహ్మలోకానికి తీసుకెళ్లారు. అక్కడ బ్రహ్మదేవుడు పలికెను—‘ఈ బాలుడు కల్పాది మరియు కల్పాంతమున నా సఖుడగును.’

Verse 39

भविष्यति न संदेहो मत्समायुश्च बालकः । ततस्तैः पुनरानीतो मुक्तश्चैवाश्रमं प्रति

ఇది తప్పక జరుగును—సందేహమే లేదు: ఈ బాలుడు నా సమాన ఆయుష్షు పొందును. ఆపై వారు అతనిని మళ్లీ తీసుకొచ్చి, ఆశ్రమమునకు వెళ్లుటకు విడిచిరి.

Verse 40

मत्कृते हि द्विजश्रेष्ठ यातु ते मनसो ज्वरः । मार्कण्डेयवचः श्रुत्वा मृकण्डो मुनिसत्तमः । जगाम परमं हर्षं क्षणमेकं सुदुःसहम्

నా కొరకు, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, నీ మనస్సు జ్వరము తొలగిపోవుగాక. మార్కండేయుని వాక్యము విని మునిశ్రేష్ఠుడు మృకండుడు పరమానందముతో నిండిపోయెను—క్షణమాత్రమునకైనా భరించలేనంతగా.

Verse 41

ततौ धैर्यं समास्थाय वाक्यमेतदुवाच ह

అనంతరం ధైర్యమును సమాశ్రయించి స్థిరమై ఈ వాక్యమును పలికెను.

Verse 42

अद्य मे सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम् । यत्त्वया मे सुपुत्रेण दृष्टो लोकपितामहः

మృకండుడు పలికెను—ఈ రోజు నా జన్మ సఫలమైంది, నా జీవితం సుజీవితమైంది; ఎందుకంటే నీవు, నా సుపుత్రుడా, లోకపితామహుడైన బ్రహ్మదేవుని దర్శించితివి.

Verse 43

वाजपेयसहस्रेण राजसूयशतेन च । यं न पश्यन्ति विद्वांसः स त्वया लीलया सुत

వెయ్యి వాజపేయ యాగాలు, వంద రాజసూయాలు చేసినా పండితులు దర్శించలేని ఆయనను, ఓ కుమారా, నీవు లీలవలె సులభంగా దర్శించావు।

Verse 44

दृष्टश्चिरायुरप्येवं कृतस्तेनाब्जयोनिना । दिवारात्रमहं तात तव दुःखेन दुखितः । न निद्रामनुगच्छामि तन्मेदुःखं गतं महत्

ఇలా పద్మయోని బ్రహ్మచే దీర్ఘాయుష్యమూ ప్రసాదించబడింది. కానీ ఓ తాతా, నీ దుఃఖంతో నేను పగలు రాత్రి శోకిస్తున్నాను; నాకు నిద్ర రాదు—ఇంతటి మహా వేదన నాపై పడింది।

Verse 209

इति श्रीस्कान्दे महा पुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मार्कण्डेयेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम नवोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కాంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతి-సాహస్రీ సంహితలో, ఏడవ ప్రభాసఖండంలో, మొదటి ప్రభాసక్షేత్రమాహాత్మ్యంలో ‘మార్కండేయేశ్వరమాహాత్మ్యవర్ణనం’ అనే 209వ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।