
అధ్యాయం 183లో ఈశ్వరుడు దేవికి ‘మిశ్రతీర్థం’గా ప్రసిద్ధమైన ‘త్రిసంగమ’ మహిమను ఉపదేశిస్తాడు—సరస్వతి, హిరణ్యా నది, సముద్రం కలిసే త్రివేణి సంగమస్థలం. ఇది దేవతలకు కూడా దుర్లభమైనది, అన్ని తీర్థాలలో శ్రేష్ఠమని, ముఖ్యంగా సూర్యపర్వ దినాలలో ఇక్కడ చేసిన స్నానం, దానం, జపం ‘కోటిగుణ’ ఫలితాన్ని ఇస్తుందని, కురుక్షేత్రానికన్నా అధిక ప్రభావముందని చెప్పబడింది. మంకీశ్వర లింగానికి సమీపతత్వాన్ని వివరించి, ఆ పరిమితి వరకు అనేకానేక తీర్థాలు ఉన్నాయని పేర్కొంటుంది. అలాగే సమాజంలో అంచున ఉన్నవారైనా ఈ తీర్థప్రభావంతో స్వర్గఫలాన్ని పొందుతారని చెప్పి, స్థలపు రూపాంతరక శక్తిని సూచిస్తుంది. యాత్రాఫలాన్ని కోరువారికి ఆచారధర్మం కూడా చెప్పబడింది—వాడిన వస్త్రాలు, స్వర్ణం, గోవును బ్రాహ్మణునికి దానం చేయాలి; కృష్ణపక్ష చతుర్దశినాడు పితృతర్పణం చేయాలి. చివరగా త్రిసంగమం మహాపాపనాశకమని, ప్రత్యేకంగా వైశాఖమాసంలో అత్యంత ఫలదాయకమని, పాపక్షయానికి మరియు పితృప్రసన్నతకు వృషోత్సర్గం (ఎద్దును విధిగా విడిచిపెట్టడం/దానం) శ్రేయస్కరమని ఉపదేశిస్తుంది.
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि मिश्रतीर्थमनुत्तमम् । त्रिसंगमेति विख्यातं सौरं तीर्थमनुत्तमम्
ఈశ్వరుడు పలికెను—తదనంతరం, ఓ మహాదేవీ, అనుత్తమమైన మిశ్రతీర్థమునకు వెళ్లవలెను; అది ‘త్రిసంగమ’ అని ప్రసిద్ధి, సూర్యసంబంధమైన శ్రేష్ఠ తీర్థము, సమస్త తీర్థములలో అనుపమము।
Verse 2
सरस्वती हिरण्या च समुद्रश्चैव भामिनि । त्रयाणां संगमो यत्र दुष्प्राप्यो दैवतैरपि
ఓ భామిని, అక్కడ సరస్వతి, హిరణ్యా మరియు సముద్రుడు—ఈ ముగ్గురి సంగమము కలదు; ఆ సంగమస్థానం దేవతలకైనా దుర్లభము।
Verse 3
सर्वेषां तत्र तीर्थानां प्रधानं तीर्थमुत्तमम् । सूर्यपर्वणि संप्राप्ते कुरुक्षेत्राद्विशिष्यते
అక్కడి సమస్త తీర్థములలో ఇదే ప్రధానమైన ఉత్తమ తీర్థము; సూర్యపర్వము వచ్చినప్పుడు ఇది కురుక్షేత్రమును మించిన మహిమను పొందును।
Verse 4
स्नानं दानं जपस्तत्र सर्वं कोटिगुणं भवेत्
అక్కడ చేసిన స్నానం, దానం, జపము—అన్నీ కోటిగుణ ఫలప్రదమగును।
Verse 5
मंकीश्वरान्महादेवि यावल्लिंगं कृतस्मरम् । एतस्मिन्नन्तरे देवि तीर्थानां दशकोटयः
హే మహాదేవీ, మంకీశ్వరము నుండి కృతస్మరమని ప్రసిద్ధమైన లింగము వరకు—ఆ మధ్యలో, దేవీ, పది కోట్లు తీర్థములు ఉన్నాయి।
Verse 6
कृमिकीटपतंगाश्च श्वपचा वा नराधमाः । सोऽपि स्वर्गमवाप्नोति किं पुनर्भावितात्मवान्
అక్కడ పురుగులు, కీటకాలు, పతంగాలు, పక్షులు—లేదా శ్వపచులు, నరాధములైనవారైనా స్వర్గాన్ని పొందుతారు; మరి భావితశుద్ధాత్ముడు ఎంత ఎక్కువగా పొందునో!
Verse 7
तत्र पीतानि वस्त्राणि काञ्चनं सुरभिस्तथा । ब्राह्मणाय प्रदातव्या सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः
అక్కడ యాత్రాఫలాన్ని సంపూర్ణంగా కోరువారు విధివిధానంగా బ్రాహ్మణునికి పసుపు వస్త్రాలు, స్వర్ణం మరియు సురభి (ఉత్తమ గోవు) దానం చేయవలెను।
Verse 8
कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां स्नात्वा यस्तर्पयेत्पितॄन् । तर्पिताः पितरस्तेन यावच्चन्द्रार्कतारकम्
కృష్ణపక్ష చతుర్దశినాడు స్నానం చేసి పితృదేవతలకు తర్పణం చేయువాడు—అతని చేత తృప్తి పొందిన పితరులు చంద్ర-సూర్య-తారలు ఉన్నంతకాలం తృప్తిగా ఉంటారు।
Verse 9
एतत्त्रिसंगमं देवि महापातकनाशनम् । दुर्लभं त्रिषु लोकेषु वैशाख्यां तु विशेषतः
హే దేవీ, ఈ త్రిసంగమము మహాపాతకనాశకము. మూడు లోకాలలో ఇది దుర్లభము—ప్రత్యేకంగా వైశాఖ మాసంలో।
Verse 10
वृषो त्सर्गो विशेषेण तत्र कार्यो नरोत्तमैः । सर्वपापविनाशाय पितॄणां प्रीतये प्रिये
ప్రియే, అక్కడ నరోత్తములు విశేషంగా వృషోత్సర్గం (ఎద్దు దానం/విమోచనం) చేయవలెను—సర్వపాపనాశనార్థం, పితృదేవతల ప్రీతికోసం।
Verse 183
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये त्रिसंगममाहात्म्यवर्णनंनाम त्र्यशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీస్కాంద మహాపురాణము—ఎనభై ఒక వేల శ్లోకాల సంహితలో—సప్తమ ప్రభాసఖండములో, ప్రథమ ‘ప్రభాసక్షేత్రమాహాత్మ్య’ విభాగములో ‘త్రిసంగమమాహాత్మ్యవర్ణనం’ అనే నామముగల 183వ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।