Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि मिश्रतीर्थमनुत्तमम् । त्रिसंगमेति विख्यातं सौरं तीर्थमनुत्तमम्

Transliteration

īśvara uvāca | tato gacchenmahādevi miśratīrthamanuttamam | trisaṃgameti vikhyātaṃ sauraṃ tīrthamanuttamam

Translation

ఈశ్వరుడు పలికెను—తదనంతరం, ఓ మహాదేవీ, అనుత్తమమైన మిశ్రతీర్థమునకు వెళ్లవలెను; అది ‘త్రిసంగమ’ అని ప్రసిద్ధి, సూర్యసంబంధమైన శ్రేష్ఠ తీర్థము, సమస్త తీర్థములలో అనుపమము।

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara
• ईश्वरः: कर्ता (Speaker/Subject)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• ततः: then, thereafter
• ततः: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय; तद्+तसिल्)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्ययम्; क्रम/अनन्तरार्थे (then/thereafter)

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्; ‘he/she should go’

• महादेवि: O great goddess
• महादेवि: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयः (महा+देवी); स्त्रीलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्

• मिश्रतीर्थम्: Miśra-tīrtha
• मिश्रतीर्थम्: कर्म (Karma/Object of motion)
• Type: Noun
• Root: मिश्र (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयः (मिश्रं तीर्थम्); नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्

• अनुत्तमम्: unsurpassed
• अनुत्तमम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषणम्; नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (तीर्थम् इत्यस्य विशेषणम्)

• त्रिसंगम: Trisaṅgama (threefold confluence)
• त्रिसंगम: सम्बन्ध (Name/Predicate)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + संगम (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समासः (त्रयाणां संगमः); पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम् (नामरूपेण)

• इति: thus, called
• इति: सम्बन्ध/निपात (Naming marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; इत्यादि-नामनिर्देशे (quotative ‘called’)

• विख्यातम्: well-known
• विख्यातम्: विधेय-विशेषण (Predicative adjective)
• Type: Adjective
• Root: वि + ख्या (धातु) + क्त (कृत्)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तम् (past passive participle); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; ‘well-known’

• सौरम्: of Sūrya, solar
• सौरम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सौर (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषणम्; नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (तीर्थम् इत्यस्य विशेषणम्)

• तीर्थम्: sacred ford, pilgrimage place
• तीर्थम्: कर्म (Karma/Object of motion)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• अनुत्तमम्: unsurpassed
• अनुत्तमम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषणम्; नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (तीर्थम् इत्यस्य विशेषणम्)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Miśra-tīrtha (Trisaṅgama)

Type: sangam

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Śiva (Īśvara) instructs Devī on a coastal pilgrimage route; in the distance a luminous confluence where river currents meet the sea; a subtle solar disc motif indicating Sūrya-tīrtha.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Mahādevī
• Miśratīrtha
• Trisaṅgama
• Sūrya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is guided by scriptural instruction: one should seek out supremely sanctifying places, especially famed confluences, as part of dharmic travel.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Miśratīrtha, also called Trisaṅgama, in Prabhāsa-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

A direct injunction to ‘go’ (gacchet) to the tīrtha—i.e., undertake pilgrimage to Trisaṅgama/Miśratīrtha.