Adhyaya 105

Verse 1

ईश्वर उवाच । अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि रहस्यं स्थानमुत्तमम् । सर्वपापहरं नृणां विस्तरात्कथ यामि ते

ఈశ్వరుడు పలికెను— ఇప్పుడు నేను మరొక ఉత్తమ రహస్య క్షేత్రాన్ని ప్రకటిస్తాను; అది మనుష్యుల సమస్త పాపాలను హరించేది. దానిని నీకు విస్తారంగా వివరిస్తాను।

Verse 2

प्रधानदेवमाहात्म्यं माहात्म्यं कल्पवासिनाम् । सोमेशो दैत्यहंता च वालरूपी पितामहः

ఇక్కడ ప్రధాన దేవుని మహాత్మ్యమును, అలాగే కల్పకాలము అక్కడ నివసించువారి మహిమను ప్రకటించుచున్నారు—సోమేశుడు దైత్యహంతుడు; పితామహుడు (బ్రహ్మ) బాలరూపమున విరాజిల్లుచున్నాడు।

Verse 3

अर्कस्थलस्तथादित्यः प्रभासः शशिभूषणः । एते षट्प्रवरा देवाः क्षेत्रे प्राभासिके स्थिताः

అర్కస్థలుడు, ఆదిత్యుడు, ప్రభాసుడు, శశిభూషణుడు—ఇవే ఆరు ప్రధాన దేవతలు; ప్రాభాసిక (ప్రభాస) క్షేత్రమున స్థాపితులై ఉన్నారు।

Verse 4

तेषां दर्शनमात्रेण कृतकृत्यः प्रजायते । मुच्यते पातकैर्घोरैराजन्मजनितैर्ध्रु वम्

వారిని దర్శించుట మాత్రముచేతనే మనిషి కృతకృత్యుడగును; జన్మనుండి కూడబెట్టిన ఘోర పాపములనుండి నిశ్చయముగా విముక్తి పొందును।

Verse 5

देव्युवाच । पूर्वेषामुक्तदेवानां माहात्म्यं कथितं त्वया । प्रभासे बालरूपीति यत्प्रोक्तं तत्कथं वचः

దేవి పలికెను—మునుపు చెప్పబడిన దేవతల మహాత్మ్యమును మీరు వివరించారు; అయితే ప్రభాసంలో పితామహుడు ‘బాలరూపి’ అని అన్నారు—ఆ మాటను ఎలా గ్రహించాలి?

Verse 6

अन्येषु सर्व स्थानेषु वृद्धरूपी पितामहः । कथं च समनुप्राप्तो माहात्म्यं तस्य किं स्मृतम्

ఇతర అన్ని స్థలములలో పితామహుడు వృద్ధరూపముననే ఉంటాడు; అయితే ఇక్కడ ఈ విధముగా ఎలా సముపస్థితుడయ్యాడు, ఇక్కడ ఆయన మహాత్మ్యము ఏది స్మరించబడుతుంది?

Verse 7

कथं स पूज्यो देवेश यात्रा कार्या कथं नृभिः । एतद्विस्तरतो ब्रूहि प्रसन्नो यदि मे प्रभो

హే దేవేశ్వరా! ఆయనను ఎలా పూజించాలి? మనుష్యులు యాత్రను ఎలా చేయాలి? ప్రభూ, మీరు ప్రసన్నులైతే దీనిని విస్తారంగా చెప్పండి।

Verse 8

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि माहात्म्यं ब्रह्मसम्भवम् । यस्य श्रवणमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే దేవీ, వినుము; బ్రహ్మసంభవమైన మహాత్మ్యాన్ని నేను ప్రకటిస్తాను; దాని శ్రవణమాత్రంతోనే సమస్త పాపాల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది।

Verse 9

नास्ति ब्रह्मसमो देवो नास्ति ब्रह्मसमो गुरुः । नास्ति ब्रह्मसमं ज्ञानं नास्ति ब्रह्मसमं तपः

బ్రహ్మసమానమైన దేవుడు లేడు, బ్రహ్మసమానమైన గురువు లేడు; బ్రహ్మసమానమైన జ్ఞానం లేదు, బ్రహ్మసమానమైన తపస్సు లేదు।

Verse 10

तावद्धमंति संसारे दुःख शोकभयप्लुताः । न भवंति सुरज्येष्ठे यावद्भक्ताः पितामहे

దుఃఖం, శోకం, భయంతో మునిగిన జీవులు అంతవరకు సంసారంలో తిరుగుతారు; దేవుల్లో జ్యేష్ఠుడైన పితామహ బ్రహ్మకు భక్తులు అయ్యే వరకు వారు నిలకడ పొందరు।

Verse 11

समासक्तं यथा चित्तं जन्तोर्विषयगोचरे । यद्येवं ब्रह्मणि न्यस्तं को न मुच्येत बंधनात्

జీవి మనస్సు విషయగోచరంలో ఎలా గాఢంగా ఆసక్తి చెందుతుందో—అదే ఆసక్తి బ్రహ్మలో నిలిపితే, బంధనంనుండి ఎవడు విముక్తి పొందడు?

Verse 12

देव्युवाच । एवं माहात्म्यसंयुक्तो यदि ब्रह्मा जगद्गुरुः । प्राभासिके महातीर्थे कस्मिन्स्थाने तु संस्थितः

దేవి పలికెను—జగద్గురు బ్రహ్మ ఇంత మహాత్మ్యముతో యుక్తుడైతే, ప్రాభాస మహాతీర్థంలో ఆయన ఏ స్థలమున స్థితుడై ఉన్నాడు?

Verse 13

किमर्थमागतस्तत्र कस्मिन्काले सुरोत्तमः । कथं स पूज्यो विप्रेंद्रैस्तिथौ कस्यां क्रमाद्वद

ఆ దేవోత్తముడు అక్కడికి ఏ కారణముతో వచ్చెను? ఏ కాలమున వచ్చెను? మరియు బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠులు ఆయనను ఏ తిథిన, ఏ విధముగా పూజించవలెను—క్రమముగా చెప్పుము।

Verse 14

ईश्वर उवाच । सोमनाथस्य ऐशान्यां सांबादित्याग्निगोचरे । ब्रह्मणः परमं स्थानं ब्रह्मलोक इवापरः

ఈశ్వరుడు పలికెను—సోమనాథుని ఈశాన్య దిశలో, సాంబాదిత్యము మరియు అగ్ని పరిసరములో బ్రహ్ముని పరమస్థానం ఉంది—మరొక బ్రహ్మలోకమువలె।

Verse 15

तिष्ठते कल्पसंस्था वै तत्र कल्पांतवासिनः । तत्र स्थाने स्थितो देवि बालरूपी पितामहः

ఆ స్థలం కల్పపర్యంతము నిలిచియుంటుంది; అక్కడ కల్పాంతమువరకు నివసించువారు ఉంటారు. ఓ దేవి, ఆ స్థలమున పితామహుడు బ్రహ్మ బాలరూపముతో స్థితుడై ఉన్నాడు।

Verse 16

जगत्प्रभुर्लोककर्ता सत्त्वमूर्तिर्महाप्रभः । आगतश्चाष्टवर्षस्तु क्षेत्रे प्राभासिके शुभे

జగత్ప్రభువు, లోకకర్త, సత్త్వరూప మహాప్రభ—ఎనిమిదేళ్ల బాలుడిగా శుభ ప్రాభాసక్షేత్రమునకు వచ్చెను।

Verse 17

तत्राऽकरोत्तपो घोरं दिव्याब्दानां सहस्रकम् । संस्थाप्य तु महालिंगं सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः

అక్కడ ఆయన ఒక సహస్ర దివ్య సంవత్సరాలు ఘోర తపస్సు చేశాడు; మహాలింగాన్ని ప్రతిష్ఠించి నానావిధ ప్రజలను సృష్టించదలచాడు।

Verse 18

ततः कालांतरेतीते सोमेन प्रार्थितो विभुः । क्षयरोगविमुक्तेन सम्यक्छ्रद्धान्वितेन वै

తరువాత కొంత కాలం గడిచినప్పుడు, క్షయరోగం నుండి విముక్తుడై సమ్యక్ శ్రద్ధతో కూడిన సోముడు విభువైన ప్రభువును ప్రార్థించాడు।

Verse 19

लिंगप्रतिष्ठाहेतोर्वै क्षेत्रे प्राभासिके शुभे । कोटिब्रह्मर्षिभिः सार्द्धं सहितो विश्वकर्मणा । कारयामास विधिवत्प्रतिष्ठां लिंगमुत्तमम्

లింగ ప్రతిష్ఠా నిమిత్తం, శుభమైన ప్రాభాస క్షేత్రంలో, కోటి బ్రహ్మర్షులతో కలిసి మరియు విశ్వకర్మ సహితంగా, విధివిధానంగా ఉత్తమ లింగ ప్రతిష్ఠను చేయించాడు।

Verse 20

प्रतिष्ठाप्य ततो लिंगं सोमनाथं वरानने । दापयामास विप्रेभ्यो भूरिशो यज्ञदक्षिणाम्

తరువాత, ఓ సుందరముఖీ, సోమనాథ లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించి, బ్రాహ్మణులకు విస్తారమైన యజ్ఞదక్షిణలను ఇవ్వించాడు।

Verse 21

एवं प्रतिष्ठितं लिंगं ब्रह्मणा लोककर्तृणा । वर्षाणि चात्र जातानि प्रभासे बालरूपिणः

ఈ విధంగా లోకకర్త బ్రహ్మచే లింగం ప్రతిష్ఠించబడింది; మరియు ప్రాభాసంలో ఆయన బాలరూపంలోనే ఉండగా సంవత్సరాలు గడిచాయి।

Verse 22

चत्वारिंशद्वयं चैव क्षेत्रमध्यनिवासिनः । एवं परार्द्धमगमत्प्रभासक्षेत्रवासिनः

పవిత్ర క్షేత్ర మధ్యభాగంలో నివసిస్తూ అతడు నలభై రెండు సంవత్సరాలు అక్కడే నిలిచెను; ఈ విధంగా ప్రభాస-క్షేత్రవాసికి ‘పరార్ధ’ కాలమూ గడిచిందని చెప్పబడుతుంది।

Verse 23

देव्युवाच । ब्रह्मणो दिनमानं तु मासवर्षसहस्रकम् । तत्सर्वं विस्तराद्ब्रूहि यथायुर्ब्रह्मणः स्मृत म्

దేవి పలికెను— బ్రహ్ముని ఒక ‘దిన’ పరిమాణం వేలాది నెలలు, సంవత్సరాల సమూహమని చెప్పబడుతుంది. బ్రహ్ముని ఆయుష్షు యథాశాస్త్రస్మృతమో, అది అంతా విస్తరంగా వివరించండి।

Verse 24

ईश्वर उवाच । परमायुः स्मृतो ब्रह्मा परार्द्धं तस्य वै गतम् । प्रभासक्षेत्रसंस्थस्य द्वितीयं भवतेऽधुना

ఈశ్వరుడు పలికెను— బ్రహ్ముని ఆయుష్షు పరమమని స్మరించబడింది; దానిలో ఒక పరార్ధం నిజంగా గడిచిపోయింది. ప్రభాస-క్షేత్రంలో స్థితుడైన బ్రహ్మునికి ఇప్పుడు రెండవ అర్ధం ప్రవహిస్తోంది।

Verse 25

यदा प्राभासिके क्षेत्रे ब्रह्मा लोकपितामहः । आगतश्चाष्टवर्षस्तु बालरूपी तदोच्यते

లోకపితామహుడైన బ్రహ్ముడు ప్రాభాసిక క్షేత్రానికి వచ్చినప్పుడు, ఆయన బాలరూపుడు—ఎనిమిది సంవత్సరాల వయస్సు—అని చెప్పబడతాడు।

Verse 26

अन्येषु सर्वतीर्थेषु वृद्धरूपी पितामहः । मुक्त्वा प्राभासिकं क्षेत्रं सदैव विबुधप्रिये

ఇతర సమస్త తీర్థాలలో పితామహుడు వృద్ధరూపంగా దర్శనమిస్తాడు; ఓ విబుధప్రియే, ప్రాభాసిక క్షేత్రం తప్ప ఎల్లప్పుడూ అట్లానే ఉంటుంది।

Verse 27

ब्रह्मांडे यानि तीर्थानि ब्रह्माणस्तेषु ये स्मृताः । तेषामाद्यो महातेजाः प्रभासे यो व्यवस्थितः

బ్రహ్మాండమందలి సమస్త తీర్థములలోను, ఆ పుణ్యస్థానములలో స్మరింపబడే బ్రహ్మలలోను, ప్రభాసక్షేత్రమందు స్థితుడైన మహాతేజస్వి బ్రహ్మనే అగ్రగణ్యుడు।

Verse 28

कल्पेकल्पे तु नामानि शृणु त्वं तानि वै प्रिये । स्वयंभूः प्रथमे कल्पे द्वितीये पद्मभूः स्थितः

ప్రియే, కల్పం కల్పంలో ఏర్పడే ఆ నామములను వినుము. మొదటి కల్పంలో ఆయన ‘స్వయంభూ’; రెండవ కల్పంలో ‘పద్మభూ’గా స్థితుడై ఉంటాడు.

Verse 29

तृतीये विश्वकर्तेति बालरूपी चतुर्थके । एतानि मुख्यनामानि कथितानि स्वयंभुवः

మూడవ కల్పంలో ఆయన ‘విశ్వకర్తృ’—జగత్తు సృష్టికర్త; నాలుగవ కల్పంలో ‘బాలరూపి’—యౌవనరూపధారి. ఇవే స్వయంభూ (బ్రహ్మ) యొక్క ప్రధాన నామములు అని చెప్పబడినవి.

Verse 30

नित्यं संस्मरते यस्तु स दीर्घायुर्नरो भवेत्

ఎవడు వీటిని నిత్యం స్మరిస్తాడో, ఆ మనిషి దీర్ఘాయుష్మంతుడగును.

Verse 31

चन्द्रसूर्यग्रहाः सर्वे सदेवासुरमानुषाः । त्रैलोक्यं नश्यते सर्वं ब्रह्मरात्रि समागमे

చంద్రసూర్యులతో కూడిన సమస్త గ్రహములు, దేవాసురమానవులతో సహా—మూడు లోకములన్నీ—బ్రహ్మరాత్రి సమాగమమున నశించును.

Verse 32

पुनर्दिने तु संजाते प्रबुद्धः सन्पितामहः । तथा सृष्टिं प्रकुरुते यथापूर्वमभूत्प्रिये

మళ్లీ దినము ఉదయించినప్పుడు పితామహుడు బ్రహ్మదేవుడు జాగృతుడై, ఓ ప్రియే, యథాపూర్వంగా సృష్టిని మళ్లీ ప్రవహింపజేస్తాడు।

Verse 33

दिनमानं प्रवक्ष्यामि ब्रह्मणो लोककर्तृणः । नेत्रभागाच्चतुर्भागस्त्रुटिः कालो निगद्यते

లోకకర్త బ్రహ్మదేవుని దినమానాన్ని నేను వివరిస్తాను. నేత్రభాగంలోని ఒక భాగానికి చతుర్థాంశమంత సూక్ష్మ క్షణాన్ని ‘త్రుటి’ కాలమని అంటారు.

Verse 34

तस्माच्च द्विगुणं ज्ञेयं निमिषांतं वरानने । निमिषैः पञ्चदशभिः काष्ठा इत्युच्यते बुधैः । त्रिंशद्भिश्चैव काष्ठाभिः कला प्रोक्ता मनीषिभिः

ఓ వరాననే, దాని రెండింతలను ‘నిమిషం’ అని తెలుసుకోవాలి. పదిహేను నిమిషాలు ‘కాష్ఠా’ అని పండితులు చెబుతారు; ముప్పై కాష్ఠాలతో ‘కలా’ అని జ్ఞానులు నిర్ధారించారు.

Verse 35

त्रिंशत्कलो मुहूर्तः स्याद्दिनं पंचदशैस्तु तैः । दिनमाना निशा ज्ञेया अहोरात्रं तयोर्भवेत्

ముప్పై కలలతో ఒక ముహూర్తం అవుతుంది; అలాంటి పదిహేను ముహూర్తాలతో ఒక దినం ఏర్పడుతుంది. రాత్రి కూడా దినమానంతో సమానమే; ఈ రెండింటితో అహోరాత్రం అవుతుంది.

Verse 36

तैः पंचदशभिः पक्षः पक्षाभ्यां मास उच्यते । मासैश्चैवायनं षङ्भिरब्दं स्यादयनद्वयात्

పదిహేను (దినాలు) కలిస్తే పక్షం; రెండు పక్షాలు కలిస్తే మాసం. ఆరు మాసాలతో అయనం; రెండు అయనాలతో సంవత్సరం అవుతుంది.

Verse 37

चत्वारिंशद्धि लक्षाणि लक्षाणां त्रितयं पुनः । विंशतिश्च सहस्राणि ज्ञेयं सौरं चतुर्युगम्

నలభై లక్షలు, మళ్లీ మూడు లక్షలు, ఇంకా ఇరవై వేలతో కూడి—ఇదే సౌరమాన ప్రకారం చతుర్యుగ పరిమాణమని తెలుసుకోవాలి।

Verse 38

चतुर्युगैकसप्तत्या मन्वंतरमुदाहृतम् । ऐन्द्रमेतद्भवेदायुः समासात्तव कीर्तितम्

డెబ్బై ఒక చతుర్యుగాల సమాహారమే ‘మన్వంతరం’ అని చెప్పబడింది. ఇదే ఇంద్రుని ఆయుష్షు—సంక్షేపంగా నీకు వివరించాను।

Verse 39

स्वायंभुवो मनुः पूर्वं मनुः स्वारोचिषस्ततः । औत्तमस्तामसश्चैव रैवतश्चाक्षुषस्ततः

మొదట స్వాయంభువ మనువు, తరువాత స్వారోచిష మనువు. ఆపై ఔత్తమ, తామస; తరువాత క్రమంగా రైవత, చాక్షుష మనువులు।

Verse 40

वैवस्वतोऽर्कसावर्णिर्ब्रह्मसा वर्णिरेव च । धर्मसावर्णिनामा च रौच्यो भूत्यस्तथैव च

తరువాత వైవస్వత మనువు, అర్క-సావర్ణి, అలాగే బ్రహ్మ-సావర్ణి; ‘ధర్మ-సావర్ణి’ అనే పేరుగలవాడు, అలాగే రౌచ్య, భూత్య కూడా।

Verse 41

चतुर्दशैते मनवः संख्यातास्ते यथाक्रमम् । भूतान्भविष्यानिंद्रांश्च सर्वा न्वक्ष्ये तव क्रमात्

ఇలా ఈ పద్నాలుగు మనువులు క్రమంగా లెక్కించబడ్డారు. ఇక ఇప్పుడు గతములోనివీ, భవిష్యత్తులోనివీ—అన్ని ఇంద్రులను క్రమంగా నీకు చెప్పుదును।

Verse 42

विश्वभुक्च विपश्चिच्च सुकीर्तिः शिबिरेव च । विभुर्मनोभुवश्चैव तथौजस्वी बलिर्बली

విశ్వభుక్, విపశ్చిత్, సుకీర్తి, శిబి; అలాగే విభు, మనోభువ; ఇంకా ఓజస్వి మరియు మహాబలి బలి—

Verse 43

अद्भुतश्च तथा शांती रम्यो देववरो वृषा । ऋतधामा दिवःस्वामी शुचिः शक्राश्चतुर्दश

అద్భుత; అలాగే శాంతి, రమ్య, దేవవర, వృష; ఋతధామా, దివఃస్వామి, శుచి—ఇవే పద్నాలుగు శక్రులు (ఇంద్రులు).

Verse 44

एते सर्वे विनश्यंति ब्रह्मणो दिवसे प्रिये । रात्रिस्तु तावती ज्ञेया कल्पमानमिदं स्मृतम्

ప్రియమా! బ్రహ్ముని ఒక దినంలో ఇవన్నీ లయమవుతాయి. అంతే పరిమాణంలో బ్రహ్ముని రాత్రి అని తెలుసుకోవాలి—ఇదే కల్పమానం అని స్మృతి చెబుతుంది.

Verse 45

प्रथमं श्वेतकल्पस्तु द्वितीयो नीललोहितः । वामदेवस्तृतीयस्तु ततो राथंतरोऽपरः

మొదట శ్వేతకల్పం; రెండవది నీలలోహితం. మూడవది వామదేవం; ఆ తరువాత మరొకటి రాథంతర (కల్పం) వస్తుంది.

Verse 46

रौरवः पंचमः प्रोक्तः षष्ठः प्राण इति स्मृतः । सप्तमोऽथ बृहत्कल्पः कन्दर्पोऽष्टम उच्यते

ఐదవది రౌరవం అని చెప్పబడింది; ఆరవది ప్రాణం అని స్మృతిలో ఉంది. తరువాత ఏడవది బృహత్‌కల్పం, ఎనిమిదవది కందర్పం అని అంటారు.

Verse 47

सद्योऽथ नवमः प्रोक्तः ईशानो दशमः स्मृतः । ध्यान एकादशः प्रोक्तस्तथा सारस्वतोऽपरः

తదుపరి తొమ్మిదవది ‘సద్య’ అని ప్రకటించబడింది; పదవది ‘ఈశాన’ అని స్మరించబడింది. పదకొండవది ‘ధ్యాన’మని చెప్పబడింది; ఆపై ‘సారస్వత’ అనే మరొక (కల్పం) వస్తుంది.

Verse 48

त्रयोदश उदानस्तु गरुडोऽथ चतुर्दशः । कौर्मः पंचदशो ज्ञेयः पौर्णमासी प्रजापतेः

పదమూడవ (కల్పం) ‘ఉదాన’ అని ప్రసిద్ధం; పద్నాలుగవది ‘గరుడ’మని స్మృతం. పదిహేనవది ‘కౌర్మ’మని తెలుసుకోవాలి; అలాగే ‘పౌర్ణమాసి’ ప్రజాపతికి చెందినదని చెప్పబడింది.

Verse 49

षोडशो नारसिंहस्तु समाधिस्तु ततः परः । आग्नेयोऽष्टादशः प्रोक्तः सोमकल्पस्ततोऽपरः

పదహారవ (కల్పం) ‘నారసింహ’ము; దాని తరువాత ‘సమాధి’ (కల్పం) వస్తుంది. పద్దెనిమిదవది ‘ఆగ్నేయ’మని ప్రకటించబడింది; ఆపై ‘సోమ-కల్పం’ వస్తుంది.

Verse 50

भावनो विंशतिः प्रोक्तः सुप्तमालीति चापरः । वैकुण्ठश्चार्चिषो रुद्रो लक्ष्मीकल्पस्तथापरेः

ఇరవయ్యవది ‘భావన’ అని చెప్పబడింది; మరొకటి ‘సుప్తమాలి’ అని పిలువబడుతుంది. తరువాత ‘వైకుంఠ’, ‘ఆర్చిష’, ‘రుద్ర’ మరియు ఆపై ‘లక్ష్మీ-కల్పం’ వస్తాయి.

Verse 51

सप्तविंशोऽथ वैराजो गौरीकल्पस्तथोंऽधकः । माहेश्वरस्तथा प्रोक्तस्त्रिपुरो यत्र घातितः

ఇరవై ఏడవది ‘వైరాజ’ అని ప్రకటించబడింది; తరువాత ‘గౌరీ-కల్పం’ మరియు ‘అంధక’ (కల్పం) ఉన్నాయి. ‘మాహేశ్వర’ (కల్పం) కూడా చెప్పబడింది—అందులో త్రిపురుడు హతుడయ్యాడు.

Verse 52

पितृकल्पस्तथांते च या कुहूर्ब्रह्मणः स्मृता । त्रिंशत्कल्पाः समाख्याता ब्रह्मणो मासि वै प्रिये

చివరలో పితృ-కల్పమని చెప్పబడింది; ‘కుహూ’ బ్రహ్మకు సంబంధించినదిగా స్మరించబడుతుంది. ఓ ప్రియే, బ్రహ్ముని ఒక ‘మాసం’లో ముప్పై కల్పాలు ఇలా లెక్కించబడ్డాయి.

Verse 53

अतीताः कथिताः सर्वे वाराहो वर्त्ततेऽधुना । प्रतिपद्ब्रह्मणो यत्र वाराहेणोद्धृता मही

గతించిన కల్పాలన్నీ వివరించబడ్డాయి; ఇప్పుడు వర్తమానంలో వారాహ-కల్పం నడుస్తోంది. అదే బ్రహ్ముని మాసపు ప్రతిపద, అందులో వరాహుడు భూమిని పైకి ఎత్తాడు.

Verse 54

त्रिंशत्कल्पैः स्मृतो मासो वर्षं द्वादशभिस्तु तैः । अनेन वर्षमानेन तदा ब्रह्माऽष्टवार्षिकः । आनीतः सोमराजेन सोमनाथः प्रतिष्ठितः

ముప్పై కల్పాలతో ‘మాసం’గా, అలాంటి పన్నెండు మాసాలతో ‘సంవత్సరం’గా స్మరించబడుతుంది. ఈ సంవత్సరమానంతో అప్పటికి బ్రహ్ముడు ఎనిమిదేళ్లవాడు; సోమరాజుడు ప్రభాసంలో సోమనాథుని తీసుకొచ్చి ప్రతిష్ఠించాడు.

Verse 55

एवं क्षेत्रे निवसतः प्रभासे बालरूपिणः । परार्द्धमेकमगमद्द्वितीयं वर्ततेऽ धुना

ఇలా ప్రభాస-క్షేత్రంలో బాలరూపంతో నివసిస్తూ ఒక పరార్ధం గడిచిపోయింది; ఇప్పుడు రెండవ పరార్ధం కొనసాగుతోంది.

Verse 56

एवं महाप्रभावोऽसौ प्रभासक्षेत्रमध्यगः । ब्रह्मा स्वयंभूर्भगवान्बालत्वात्क्षेत्रमाश्रितः

ఇలా ప్రభాస-క్షేత్ర మధ్యంలో నివసించే ఆ బ్రహ్ముడు మహా ప్రభావశాలి. స్వయంభూ భగవాన్ బ్రహ్ముడు బాలభావం కారణంగా ఈ పుణ్యక్షేత్రాన్ని ఆశ్రయించాడు.

Verse 57

स वै पूज्यो नमस्कार्यो वंदनीयो मनीषिभिः । आदौ स एव पूज्यः स्यात्सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः

ఆయనే జ్ఞానులచే పూజ్యుడు, నమస్కార్యుడు, వందనీయుడు. యాత్ర యొక్క సత్యఫలాన్ని కోరువారు ముందుగా ఆయననే సమ్యక్గా పూజించవలెను।

Verse 58

यस्तं पूजयते भक्त्या स मां पूजयते भुवम् । यस्तं द्वेष्टि स मां द्वेष्टि योस्य पूज्यो ममैव सः

హే దేవీ! ఎవడు భక్తితో ఆయనను పూజించునో, వాడు భూమిపై నిజంగా నన్నే పూజించుచున్నాడు. ఎవడు ఆయనను ద్వేషించునో, వాడు నన్నే ద్వేషించును; ఆయనకు ఎవడు పూజ్యుడో, వాడు నాకు కూడా పూజ్యుడే।

Verse 59

ब्रह्मणा पूज्यमानेन अहं विष्णुश्च पूजितः । विष्णुना पूज्यमानेन अहं ब्रह्मा च पूजितः

బ్రహ్మను పూజించినప్పుడు నేను మరియు విష్ణువు ఇద్దరమూ పూజింపబడుతాము. విష్ణువును పూజించినప్పుడు నేను మరియు బ్రహ్మ ఇద్దరమూ పూజింపబడుతాము.

Verse 60

मया पूजित मात्रेण ब्रह्मविष्णू च पूजितौ । सत्त्वं ब्रह्मा रजो विष्णुस्तमोऽहं संप्रकीर्तितः

నన్ను మాత్రమే పూజించినా బ్రహ్మా మరియు విష్ణువూ పూజింపబడినవారే అవుతారు. ఈ త్రిగుణాలలో బ్రహ్మ సత్త్వం, విష్ణు రజసం, నేను తమసం అని ప్రకటించబడింది.

Verse 61

वायुर्ब्रह्माऽनलो रुद्रो विष्णुरापः प्रकीर्तितः । रात्रिर्विष्णुरहो रुद्रो या संध्या स पितामहः

బ్రహ్మ వాయురూపుడని, రుద్రుడు అగ్నిరూపుడని, విష్ణువు జలరూపుడని ప్రఖ్యాతి. రాత్రి విష్ణువు, పగలు రుద్రుడు, సంధ్య మాత్రం పితామహుడు (బ్రహ్మ) అని చెప్పబడింది.

Verse 62

सामवेदो ह्यहं देवि ब्रह्मा ऋग्वेद उच्यते । यजुर्वेदो भवेद्विष्णुः कुलाधारो ह्यथर्वणः

దేవి, నేనే సామవేదము; బ్రహ్మను ఋగ్వేదమని చెప్పుదురు. విష్ణువు యజుర్వేదస్వరూపుడు, అథర్వణము కులాధారమైన ప్రతిష్ఠ.

Verse 63

उष्णकालो ह्यहं देवि वर्षाकालः पितामहः । शीतकालो भवेद्विष्णुरेवं कालत्रयं हि सः

దేవి, నేనే ఉష్ణకాలము; పితామహుడు (బ్రహ్మ) వర్షాకాలము. విష్ణువు శీతకాలము—ఇట్లు కాలత్రయమూ ఆయనే.

Verse 64

दक्षिणाग्निरहं ज्ञेयो गार्हपत्यो हरिः स्मृतः । ब्रह्मा चाहवनीयस्तु एवं सर्वं त्रिदैवतम्

నన్ను దక్షిణాగ్నిగా తెలుసుకొనుము; హరి గార్హపత్యాగ్నిగా స్మరింపబడును. బ్రహ్మ ఆహవనీయుడు—ఇట్లు సమస్తమూ త్రిదైవతస్వరూపమే.

Verse 65

अहं लिंगस्वरूपस्थो भगो विष्णुः प्रकीर्तितः । बीजसंस्थो भवेद्ब्रह्मा विष्णुरापः प्रकीर्तितः

నేను లింగస్వరూపమున నిలిచియున్నాను; విష్ణువు ‘భగ’ (భాగ్యవిభజకుడు) అని ప్రఖ్యాతుడు. బ్రహ్మ బీజమున స్థితుడు, అలాగే విష్ణువు ‘ఆపః’ అనగా జలస్వరూపుడని కూడా కీర్తించబడును.

Verse 66

अहमाकाशरूपस्थ एवं तत्त्वमयं प्रभुः । आकाशात्स्रवते यच्च तद्बीजं ब्रह्मसंस्थितम् । स्वरूपं ब्राह्ममाश्रित्य ब्रह्मा बीजप्ररोहकः

నేను ఆకాశస్వరూపమున స్థితుడను, తత్త్వమయుడైన ప్రభువు. ఆకాశమునుండి యేది స్రవించునో, అదే బ్రహ్మలో స్థితమైన బీజము. బ్రాహ్మస్వరూపమును ఆశ్రయించి బ్రహ్మ ఆ బీజమును అంకురింపజేయును.

Verse 67

नाभिमध्ये स्थितो ब्रह्मा विष्णुश्च हृदयांतरे । वक्त्रमध्ये अहं देवि आधारः सर्वदेहिनाम्

నాభి మధ్యలో బ్రహ్ముడు స్థితుడై ఉన్నాడు, హృదయాంతరంలో విష్ణువు. ఓ దేవీ, ముఖమధ్యంలో నేనే—సర్వ దేహధారుల ఆధారం.

Verse 68

यश्चाहं स स्वयं ब्रह्मा यो ब्रह्मा स हुताशनः । या देवी स स्वयं विष्णुर्यो विष्णुः स च चन्द्रमाः

‘నేను’ అనబడేది స్వయంగా బ్రహ్ముడే; ఆ బ్రహ్ముడే హుతాశన అగ్నియూ. దేవి స్వయంగా విష్ణువే; ఆ విష్ణువే చంద్రుడుగాను ప్రకాశిస్తాడు.

Verse 69

यः कालः स स्वयं ब्रह्मा यो रुद्रः स च भास्करः । एवं शक्तिविशेषेण परं ब्रह्म स्थितं प्रिये

కాలమే స్వయంగా బ్రహ్ముడు; రుద్రుడే భాస్కర సూర్యుడు. ఓ ప్రియే, శక్తుల విశేష లీలచేత పరబ్రహ్మ ఇట్లా స్థితమై ఉంది.

Verse 71

एवं यो वेद देवेशि अद्वैतं परमाक्षरम् । स सर्वं वेद नैवान्यो भेदकर्त्ता नराधमः

ఓ దేవేశీ, ఈ విధంగా అద్వైత పరమాక్షరాన్ని ఎవడు తెలుసుకొనునో, వాడే సమస్తాన్ని తెలిసినవాడు. ఏవడు భేదం కల్పించునో, వాడే నరాధముడు.

Verse 72

एकरूपं परं ब्रह्म कार्यभावात्पृथक्स्थितः । यस्तं द्वेष्टि वरारोहे ब्रह्मद्वेष्टा स उच्यते

పరబ్రహ్మం ఏకరూపమే; కాని కార్యభావం వల్ల వేరుగా ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది. ఓ వరారోహే, ఎవడు దానిని ద్వేషించునో వాడే ‘బ్రహ్మద్వేషి’ అని చెప్పబడును.

Verse 73

दक्षिणांगे स्थितो ब्रह्मा वामांगे मम केशवः । यस्तयोर्द्वेषमाधत्ते स द्वेष्टा मम भामिनि

నా కుడి భాగమున బ్రహ్ముడు స్థితుడై ఉన్నాడు, ఎడమ భాగమున కేశవుడు (విష్ణువు) ఉన్నాడు. ఓ భామిని, ఆ ఇద్దరి మధ్య ద్వేషం పెట్టుకొనువాడు నన్నే ద్వేషించువాడే.

Verse 74

एवं ज्ञात्वा वरारोहे ह्यभिन्नेनान्तरात्मना । ब्रह्माणं केशवं रुद्रमेकरूपेण पूज येत्

హే వరారోహే, ఇలా తెలుసుకొని, అంతరాత్మను అవిభిన్నముగా గ్రహించి, బ్రహ్మ, కేశవ, రుద్రులను ఏకరూపముగా పూజించవలెను.

Verse 105

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मध्ययात्रायां ब्रह्म माहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चाधिकशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణము, ఏకాశీతి-సాహస్రీ సంహితలో, సప్తమ ప్రభాసఖండములో, ప్రథమ ప్రభాసక్షేత్రమాహాత్మ్యంలోని మధ్యయాత్రా-ప్రకరణములో ‘బ్రహ్మమాహాత్మ్యవర్ణనము’ అనే నూట ఐదవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది.