Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 66

Devanagari script

अहमाकाशरूपस्थ एवं तत्त्वमयं प्रभुः । आकाशात्स्रवते यच्च तद्बीजं ब्रह्मसंस्थितम् । स्वरूपं ब्राह्ममाश्रित्य ब्रह्मा बीजप्ररोहकः

Transliteration

ahamākāśarūpastha evaṃ tattvamayaṃ prabhuḥ | ākāśātsravate yacca tadbījaṃ brahmasaṃsthitam | svarūpaṃ brāhmamāśritya brahmā bījaprarohakaḥ

Translation

నేను ఆకాశస్వరూపమున స్థితుడను, తత్త్వమయుడైన ప్రభువు. ఆకాశమునుండి యేది స్రవించునో, అదే బ్రహ్మలో స్థితమైన బీజము. బ్రాహ్మస్వరూపమును ఆశ్రయించి బ్రహ్మ ఆ బీజమును అంకురింపజేయును.

Word by Word

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; एकवचन; प्रथमा (1st)

• आकाश-रूप-स्थः: situated in the form of space/ether
• आकाश-रूप-स्थः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आकाश (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक) + स्थ (कृदन्त; √स्था)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; विशेषण (to अहम्)

• एवम्: thus/in this way
• एवम्: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)

• तत्त्व-मयम्: consisting of tattva (principle)
• तत्त्व-मयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तत्त्व (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; विशेषण (to प्रभुः; sense: ‘consisting of reality/principle’)

• प्रभुः: the Lord
• प्रभुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; समनाधिकरण

• आकाशात्: from space/ether
• आकाशात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: आकाश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी (5th/अपादान); एकवचन

• स्रवते: flows/oozes forth
• स्रवते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्रु (धातु)
• Form: लट् (present); प्रथमपुरुष; एकवचन; आत्मनेपद

• यत्: which/that which
• यत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative pronoun)

• च: and
• च: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; निर्देशक (demonstrative)

• बीजम्: seed
• बीजम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बीज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन

• ब्रह्म-संस्थितम्: situated in Brahman/Brahmā
• ब्रह्म-संस्थितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + संस्थित (कृदन्त; सम्+√स्था)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; विशेषण (to बीजम्)

• स्वरूपम्: (its) own form/nature
• स्वरूपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वरूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म); एकवचन

• ब्राह्मम्: Brahmic/of Brahmā
• ब्राह्मम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ब्राह्म (प्रातिपदिक; ब्रह्मन्-सम्बन्धि)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; विशेषण (to स्वरूपम्)

• आश्रित्य: having resorted to
• आश्रित्य: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: आ + √श्रि (धातु) → आश्रित्य (क्त्वान्त/अव्ययकृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having resorted to)

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन्/ब्रह्मा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• बीज-प्ररोहकः: the sprouter/germinator of the seed
• बीज-प्ररोहकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बीज (प्रातिपदिक) + प्ररोहक (प्रातिपदिक; from प्र+√रुह्)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; कर्तृवाचक नाम (agent noun)

Speaker

Śiva

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: A vast night-sky over the Prabhāsa coast; Śiva as a luminous, space-bodied form (ākāśa-rūpa) with constellations within; from the sky descends a radiant seed into Brahmā’s lotus, which then sprouts into a cosmic tree/world-egg, while Devī listens in awe.

Characters & Entities

• Śiva
• Ākāśa
• Tattva
• Brahmā
• Bīja

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Creation is portrayed as emanation from subtle principle (ākāśa/tattva) into manifest forms through Brahmā’s generative role.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, where the māhātmya interweaves pilgrimage praise with metaphysical explanations of divine manifestation.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the passage is doctrinal, offering a contemplative framework rather than a procedural rite.