
ఈ అధ్యాయంలో ప్రహ్లాదుడు ఫలశ్రుతి ప్రధానంగా సుసంఘటిత ఉపదేశం చేస్తాడు. ద్వారకలో—ప్రత్యేకంగా వైశాఖ, కార్తీక మాసాలలో—వృషోత్సర్గం (విధిపూర్వకంగా ఎద్దును విడిచిపెట్టడం) చేస్తే పరలోకోన్నతి, దుర్గతినివృత్తి కలుగుతుందని చెప్పబడింది. బ్రహ్మహత్య, సురాపానం, చౌర్యం, గురుసంబంధ అపరాధాలు వంటి మహాపాతకాలను ప్రస్తావించి, గోమతీ స్నానం మరియు శ్రీకృష్ణ దర్శనం దీర్ఘకాలంగా కూడిన పాపాన్ని కూడా కరిగిస్తాయని నిరూపిస్తుంది. కలియుగంలో భక్తిక్రియలకు విశేష ప్రాధాన్యం—భక్తితో రుక్మిణీ దర్శనం, నగర ప్రదక్షిణ, సహస్రనామ జపం. ద్వాదశి రోజున విష్ణు సన్నిధిలో ద్వారకా మాహాత్మ్య పఠనం చేయాలని చెప్పి, దాని ఫలంగా దివ్యలోక గమనం, గౌరవప్రాప్తి వర్ణించబడింది. తదనంతరం “ఇలాంటి వాడు మా వంశంలో పుట్టాలి” అనే ఆశయంతో ఆదర్శ సాధకుల లక్షణాలు చెప్పబడతాయి: గోమతీ–సముద్ర సంగమంలో స్నానం, సపిండ సహిత శ్రాద్ధం, వైష్ణవుల సత్కారం (గోపీచందన దానం సహా), మాహాత్మ్యాన్ని చదవడం, వినడం, వ్రాయడం, ఇంట్లో నిల్వచేయడం. లిఖిత-ధారణను మహాదాన, తపస్సుతో సమానమైన నిత్యపుణ్యకారకమని, భయనాశకమని, విధిలో లోపాలను శమింపజేసేదని చెబుతుంది. చివరలో ద్వారకను విష్ణువు, సమస్త తీర్థాలు, దేవతలు, యజ్ఞాలు, వేదాలు, ఋషుల సన్నిధి స్థలమని ప్రకటించి, మాహాత్మ్య శ్రవణం లేకుండా గుణాలు ఫలించవని; శ్రద్ధతో వినితే నిర్దిష్ట కాలంలో సంపద, సంతానలాభం కలుగుతుందని హామీ ఇస్తుంది.
Verse 1
प्रह्लाद उवाच । वृषोत्सर्गं करिष्यंति वैशाख्यां चैव कार्तिके । द्वारकायां पिशाचत्वं मुक्त्वा यांति पितामहाः
ప్రహ్లాదుడు అన్నాడు—వైశాఖంలోను కార్తికంలోను వారు వృషోత్సర్గం చేస్తారు; ద్వారకలో పితామహులు పిశాచత్వాన్ని విడిచి పరమగతిని పొందుతారు.
Verse 2
ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वंगनागमः । एवंविधानि पापानि कृत्वा चैव गुरूण्यपि
బ్రహ్మహత్య, సురాపానం, చౌర్యం, గురుపత్నీగమనం—ఇలాంటి పాపాలు, అత్యంత ఘోరమైనవైనా చేసి…
Verse 3
स्नानमात्रेण गोमत्यां श्रीकृष्णस्य च दर्शनात् । विलयं याति दैत्येन्द्र कल्पकोटिकृतान्यपि
హే దైత్యేంద్రా! గోమతీలో కేవలం స్నానం చేయడం వల్లను, శ్రీకృష్ణ దర్శనం వల్లను, కోట్ల కల్పాల్లో కూడిన పాపాలైనా లయమై పోతాయి.
Verse 4
रुक्मिणीं ये प्रपश्यंति भक्तियुक्ताः कलौ नराः । पुरीं प्रदक्षिणां कृत्वा जप्त्वा नामसहस्रकम्
కలియుగంలో భక్తియుక్తులైన వారు రుక్మిణీదేవిని దర్శించి, నగరాన్ని ప్రదక్షిణ చేసి, నామసహస్రాన్ని జపించి పుణ్యాన్ని పొందుతారు।
Verse 5
प्रदक्षिणीकृतं सर्वं ब्रह्मांडं नात्र संशयः । महादानैस्तु चान्यत्र यत्फलं परिकीर्तितम् । द्वारकायां तु रुक्मिण्यां दृष्टायां जायते तदा
ఈ ప్రదక్షిణతో సమస్త బ్రహ్మాండమే ప్రదక్షిణ చేయబడినట్లే—ఇందులో సందేహం లేదు। ఇతరత్ర మహాదానాల వల్ల చెప్పబడిన ఫలం, ద్వారకలో రుక్మిణీదేవి దర్శనంతోనే కలుగుతుంది।
Verse 6
द्वादशीवासरे प्राप्ते माहात्म्यं द्वारकाभवम् । पठते संनिधौ विष्णोः शृणु वक्ष्यामि तत्फलम्
ద్వాదశీ దినం వచ్చినప్పుడు విష్ణువు సన్నిధిలో ఈ ద్వారకా మాహాత్మ్యాన్ని పఠించే వానికి కలిగే ఫలాన్ని విను—నేను చెప్పుదును।
Verse 7
सर्वेषु चैव लोकेषु कामचारी विराजते । पद्मवर्णेन यानेन किंकिणीजालमालिना
అతడు సమస్త లోకాలలో ఇష్టానుసారంగా సంచరించువాడై, పద్మవర్ణమైన దివ్య విమానంపై కింకిణీ జాలమాలికతో అలంకృతుడై విరాజిల్లుతాడు।
Verse 8
दिव्यश्वेताश्वयुक्तेन कामगेन यथासुखम् । आभूतसंप्लवं यावत्क्रीडतेऽप्सरसां गणैः
దివ్య శ్వేతాశ్వాలతో యుక్తమైన, ఇష్టానుసారంగా నడిచే రథంపై అతడు యథాసుఖంగా విహరిస్తూ, ప్రళయం వరకు అప్సరాగణాలతో క్రీడిస్తాడు।
Verse 9
कृतकृत्यश्च भवति कल्पकोटिसमन्वितः । यथा निर्मथनादग्निः सर्वकाष्ठेषु दृश्यते । तथा च दृश्यते धर्मो द्वादशीसेवनान्नरे
అతడు కృతకృత్యుడై కోటి కల్పాల పుణ్యఫలంతో యుక్తుడగును. మథనముచే సమస్త కట్టెలలోనున్న అగ్ని ప్రకాశించునట్లు, ద్వాదశీ సేవనముచే మనుష్యునిలో ధర్మము ప్రకాశించును.
Verse 10
अतः परं प्रवक्ष्यामि पितृभिः परिकीर्तितम् । अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं गोमत्यां श्रद्धया नरः । स्नात्वा संपूज्य कृष्णं च श्राद्धं कुर्यात्सपिण्डकम्
ఇకపై పితృదేవతలు ప్రకటించినదాన్ని నేను చెప్పుచున్నాను. మా కులములో శ్రద్ధతో గోమతిలో స్నానమాచరించి, శ్రీకృష్ణుని సమ్యక్గా పూజించి, అనంతరం సపిండక శ్రాద్ధము చేయు నరుడు ఉండుగాక.
Verse 11
अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं गोमत्युदधिसंगमे । स्नात्वा पश्यति यः कृष्णमस्माकं तारणाय वै
మా కులములో గోమతి-సముద్ర సంగమమున స్నానమాచరించి శ్రీకృష్ణుని దర్శించు వాడు ఉండుగాక—నిజముగా అది మా తారణార్థమే.
Verse 12
अपिस्यात्स कुलऽस्माकं यः श्रुत्वा ब्राह्मणाननात् । द्वारकामाहात्म्यमिदं पूजयिष्यति भक्तितः
మా కులములో బ్రాహ్మణుని ముఖమునుండి ఈ ద్వారకా-మాహాత్మ్యమును విని, భక్తితో దీనిని పూజించి గౌరవించు వాడు ఉండుగాక.
Verse 13
भविष्यति कुलेऽस्माकं यो गच्छेद्द्वारकां पुरीम् । संप्राप्य द्वादशीं शुद्धां यः करिष्यति जागरम्
మా కులములో ద్వారకా పురికి వెళ్లి, శుద్ధ ద్వాదశీని పొందిన తరువాత జాగరణము చేయు వాడు ఉండును.
Verse 14
भविष्यति कुलेऽस्माकं पुत्रो वा दुहिता तथा । स्तुवन्नामसहस्रं तु कृष्णस्याग्रे पठिष्यति
మా వంశంలో కుమారుడు గానీ కుమార్తె గానీ ఒకరు పుట్టి, భగవంతుని స్తుతిస్తూ శ్రీకృష్ణుని సమక్షంలో సహస్రనామ పఠనం చేస్తాడు/చేస్తుంది।
Verse 15
अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं भविष्यति धृतव्रतः । गोपीचन्दनदानेन यस्तोषयति वैष्णवान्
మా వంశంలో వ్రతనిష్ఠతో నిలిచే ఒకరు ఉండుగాక; గోపీచందనం దానం చేసి వైష్ణవులను సంతోషపెట్టేవాడు/పెట్టేది।
Verse 16
अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं वैष्णवानां तु सन्निधौ । द्वारकायाश्च माहात्म्यं पठिष्यति जितेन्द्रियः
మా వంశంలో ఇంద్రియనిగ్రహం కలవాడు/కలది ఒకరు ఉండుగాక; వైష్ణవుల సన్నిధిలో ద్వారకా మహాత్మ్యాన్ని పఠిస్తాడు/పఠిస్తుంది।
Verse 17
भविष्यति कुलेऽस्माकं माहात्म्यं द्वारकाभवम् । लिखित्वा कृष्णतुष्ट्यर्थं स्वगृहे धारयिष्यति
మా వంశంలో ఒకరు ఉండి, ద్వారకాజన్యమైన ఈ మహాత్మ్యాన్ని వ్రాసి, శ్రీకృష్ణుని తృప్తికోసం తన ఇంటిలో భద్రంగా నిల్వచేస్తాడు/చేస్తుంది।
Verse 18
स्वर्णदानं च गोदानं भूमिदानं तथैव च । यावज्जीवं भवेद्दत्तं येनेदं धारितं कलौ
కలియుగంలో ఈ (మహాత్మ్యాన్ని) ఎవరు సంరక్షిస్తారో, వారికి జీవితాంతం స్వర్ణదానం, గోదానం, భూదానం చేసిన ఫలితం లభించినట్లే అవుతుంది।
Verse 19
तप्तकृच्छ्रं महाकृच्छ्रं मासोपोषणमेव च । यावज्जीवं कृतं तेन येनेदं श्रावितं कलौ
కలియుగంలో ఎవడు ఈ మహాత్మ్యాన్ని శ్రవింపజేయునో, అతడు యావజ్జీవం తప్తకృచ్ఛ్రం, మహాకృచ్ఛ్రం మరియు మాసోపవాసం చేసిన ఫలాన్ని పొందును।
Verse 20
प्रायश्चित्तानि चीर्णानि पापानां नाशनाय । द्वारकायाश्च माहात्म्यं येन विस्तारितं कलौ
పాపనాశనార్థం ప్రాయశ్చిత్తాలు ఆచరించబడును; అలాగే కలియుగంలో ఎవరి ద్వారా ద్వారకా మహాత్మ్యం విస్తరించి ప్రచారమగునో, అది కూడా పాపక్షయకరం।
Verse 21
तावत्तिष्ठंति पुरुषे ब्रह्महत्यादिकानि च । यावन्न लिखते जंतुर्माहात्म्यं द्वारकाभवम्
జీవుడు ద్వారకాసంబంధమైన ఈ మహాత్మ్యాన్ని వ్రాయునంతవరకు, బ్రహ్మహత్యాదిపాపములు పురుషునిలో నిలిచి ఉంటాయి।
Verse 22
दानैः सर्वैश्च किं तस्य सर्वतीर्थावगाहनैः । द्वारकायाश्च माहात्म्यं येनेदं लिखितं गृहे
ఎవడు తన గృహంలో ఈ ద్వారకా మహాత్మ్యాన్ని వ్రాసియున్నాడో, అతనికి సమస్త దానములు మరియు సర్వతీర్థస్నానములు ఏ అవసరం?
Verse 23
सर्व दुःखप्रशमनं सर्वकार्य्यप्रसाधनम् । चतुर्वर्गप्रदं नित्यं हरिभक्तिविवर्द्धनम्
ఇది సమస్త దుఃఖములను శమింపజేయును, సమస్త ధర్మ్యకార్యములను సిద్ధింపజేయును, చతుర్వర్గమును ప్రసాదించును, నిత్యం హరిభక్తిని వర్ధింపజేయును।
Verse 24
न चाधिर्भवते नूनं याम्यं तस्य भयं नहि । माहात्म्यं पठते यत्र द्वारकायाः समुद्भवम्
ద్వారక నుండి సముద్భవించిన ద్వారకా-మాహాత్మ్యము ఎక్కడ పఠింపబడుతుందో, అక్కడ నిశ్చయంగా ఏ బాధా కలుగదు; అతనికి యమభయమూ ఉండదు।
Verse 25
लिखितं तिष्ठते यस्य गृहे तत्तीर्थमेव च । बलाच्छुणुष्व माहात्म्यं द्वारकायाः समुद्भवम्
ఎవరి ఇంటిలో దీని లిఖిత ప్రతియుండునో, వారి గృహమే నిజంగా తీర్థమగును. కాబట్టి శ్రద్ధగా ద్వారక నుండి సముద్భవించిన ద్వారకా-మాహాత్మ్యము వినుము।
Verse 26
विधि मन्त्रक्रियाहीनां पूजां गृह्णाति केशवः । माहात्म्यं तिष्ठते नित्यं लिखितं यस्य वेश्मनि । न तस्यागःसहस्रैस्तु कृतैर्लिप्यति मानवः
విధి, మంత్రక్రియలేని పూజనుకూడా కేశవుడు స్వీకరిస్తాడు. ఎవరి గృహంలో ఈ మాహాత్మ్యము లిఖితంగా నిత్యం నిలిచియుంటుందో, ఆ మనిషి వేల పాపాలు చేసినా లిప్తుడుకాడు।
Verse 27
यः पठेच्छृणुते वापि माहात्म्यं द्वारकाभवम् । न भवेद्भूतवैकल्यं धर्मवैकल्यमेव च
ద్వారకాభవమైన ఈ ద్వారకా-మాహాత్మ్యమును ఎవడు చదువునో లేదా వినునో, అతనికి దేహ-జీవన క్షేమంలో లోపం కలుగదు; ధర్మలోపమూ ఉండదు।
Verse 28
यः स्मरेत्प्रातरुत्थाय माहात्म्यं द्वारकाभवम् । द्वादशीनां च सर्वासां यच्चोक्तं लभते फलम्
ప్రాతఃకాలం లేచి ద్వారకాభవమైన ఈ మాహాత్మ్యమును ఎవడు స్మరించునో, అతడు సమస్త ద్వాదశీ వ్రతాలకు చెప్పబడిన ఫలమును పొందును।
Verse 29
त्रिदशैः पूज्यते नित्यं वन्द्यते सिद्धचारणैः । माहात्म्यं पठते यो वै द्वारकायाः समुद्भवम्
ద్వారక నుండి ఉద్భవించిన ద్వారకా-మాహాత్మ్యాన్ని ఎవడు పఠిస్తాడో, వాడు నిత్యం దేవతలచే పూజింపబడి సిద్ధ-చారణులచే వందింపబడును।
Verse 30
द्वारका वसते यत्र तत्र विष्णुः सनातनः । तत्र तीर्थानि सर्वाणि सर्वे देवाः सवासवाः । यज्ञा वेदाश्च ऋषयस्त्रैलोक्यं सचरा चरम्
ద్వారక ఎక్కడ నివసించునో అక్కడే సనాతన విష్ణువు నివసించును। అక్కడ సమస్త తీర్థాలు, ఇంద్రునితో కూడిన సమస్త దేవతలు, యజ్ఞాలు, వేదాలు, ఋషులు—చరాచరములతో కూడిన త్రిలోకమంతయు సన్నిహితమై ఉంటుంది।
Verse 31
शक्तो हि द्वारकां गंतुं मानवो न हि पुत्रक । कृष्णदर्शनजं पुण्यं माहात्म्यं पठतो भवेत्
పుత్రకా! ప్రతి మనిషి ద్వారకకు వెళ్లగల శక్తి కలవాడు కాదు; అయితే ఈ మాహాత్మ్యాన్ని పఠించువానికి కృష్ణదర్శనజన్య పుణ్యం లభించును।
Verse 32
सत्यं शौचं श्रुतं वित्तं सुशीलं च क्षमाऽर्जवम् । सर्वं च निष्फलं तस्य माहात्म्यं न शृणोति यः
సత్యం, శౌచం, విద్య, ధనం, సుశీలత, క్షమ, ఆర్జవం—ఈ మాహాత్మ్యాన్ని వినని వానికి ఇవన్నీ నిష్ఫలమగును।
Verse 33
षण्मासे च भवेत्पुत्रो लक्ष्मीश्चैव विवर्द्धते । तस्य यः शृणुते भक्त्या माहात्म्यं द्वारकाभवम्
భక్తితో ద్వారకాభవమైన ఈ మాహాత్మ్యాన్ని వినువానికి ఆరు నెలలలో పుత్రప్రాప్తి కలుగును, లక్ష్మీ కూడా వృద్ధి చెందును।
Verse 42
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये द्वारकाक्षेत्रे वृषोत्सर्गादिक्रियाकरण द्वारकामाहात्म्यश्रवणादिफलवर्णनंनाम द्विचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలో, సప్తమ ప్రభాసఖండంలోని చతుర్థ ద్వారకామాహాత్మ్యంలో, ద్వారకాక్షేత్రంలో వృషోత్సర్గాది క్రియాకరణము మరియు ద్వారకామాహాత్మ్య శ్రవణాదిఫల వర్ణనము అనే నలభై రెండవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।