Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 19

Devanagari script

तप्तकृच्छ्रं महाकृच्छ्रं मासोपोषणमेव च । यावज्जीवं कृतं तेन येनेदं श्रावितं कलौ

Transliteration

taptakṛcchraṃ mahākṛcchraṃ māsopoṣaṇameva ca | yāvajjīvaṃ kṛtaṃ tena yenedaṃ śrāvitaṃ kalau

Translation

కలియుగంలో ఎవడు ఈ మహాత్మ్యాన్ని శ్రవింపజేయునో, అతడు యావజ్జీవం తప్తకృచ్ఛ్రం, మహాకృచ్ఛ్రం మరియు మాసోపవాసం చేసిన ఫలాన్ని పొందును।

Word by Word

• तप्तकृच्छ्रम्: the taptakṛcchra penance
• तप्तकृच्छ्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; तप् धातोः क्त) + कृच्छ्र (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमासः (descriptive; तप्तं कृच्छ्रम् = heated/arduous penance); नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा विभक्तिः, एकवचनम्

• महाकृच्छ्रम्: the mahākṛcchra penance
• महाकृच्छ्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + कृच्छ्र (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमासः (great kṛcchra); नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा विभक्तिः, एकवचनम्

• मासोपोषणम्: month-long fasting
• मासोपोषणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक) + उपोषण (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमासः (मासस्य उपोषणम् = fasting for a month); नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा विभक्तिः, एकवचनम्

• एव: indeed
• एव: Avadharana (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्ययम् (emphasis)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्ययम् (conjunction)

• यावत्-जीवम्: for (one’s) whole life
• यावत्-जीवम्: Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय/प्रातिपदिक) + जीव (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावसमासः; अव्ययत्वम्; कालपरिमाणे

• कृतम्: done / performed
• कृतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया विभक्तिः, एकवचनम्

• तेन: by him
• तेन: Karana (Instrument/Agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम् (contextual), तृतीया विभक्तिः, एकवचनम्

• येन: by whom
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम् (contextual), तृतीया विभक्तिः, एकवचनम्

• इदम्: this (text)
• इदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया विभक्तिः, एकवचनम्

• श्रावितम्: made to be heard / recited
• श्रावितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: णिच्-प्रत्यय (causative) + क्त (PPP): श्रावित = caused to be heard/recited; नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्

• कलौ: in the Kali age
• कलौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, सप्तमी विभक्तिः, एकवचनम्

Speaker

Pitṛs (ancestors), as quoted within the Dvārakā-māhātmya context

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A learned reciter in a temple hall or household maṇḍapa proclaims Dvārakā’s glory to attentive devotees; in the background, the ocean-facing city with Kṛṣṇa’s temple spires and conch-and-disc emblems.

Characters & Entities

• Pitṛs
• Kali-yuga
• Taptakṛcchra
• Mahākṛcchra
• Māsa-upavāsa
• Śravaṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sharing sacred listening (śravaṇa) in Kali-yuga is exalted as spiritually equivalent to lifelong severe austerities.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā, because the recited/heard text is its māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śrāvaṇa/śrāvaṇa-karma: causing the māhātmya to be heard (reciting it for others), whose fruit is compared to taptakṛcchra, mahākṛcchra, and month-long fasting.