
పులస్త్యుడు అచలేశ్వర తీర్థయాత్ర విధానాన్ని వివరిస్తూ, శ్రద్ధతో దర్శనం చేసిన మాత్రాన కూడా ఆధ్యాత్మిక సిద్ధి కలుగుతుందని ప్రకటిస్తాడు. కర్మఫలాలను వరుసగా చెబుతాడు—కృష్ణ చతుర్దశి నాడు (అశ్విన/ఫాల్గుణ మాసాల్లో కూడా) చేసిన శ్రాద్ధం పరమగతిని ఇస్తుంది; దక్షిణాభిముఖంగా పుష్పాలు, పత్రాలు, ఫలాలతో పూజ చేస్తే అశ్వమేధ యాగఫలం సమానమవుతుంది; పంచామృత తర్పణం శివలోకసామీప్యాన్ని ప్రసాదిస్తుంది; అలాగే ప్రదక్షిణలో ప్రతి అడుగు పాపనాశకమని చెబుతాడు. తర్వాత నారదుని నుండి స్వర్గంలో విన్న ఒక అద్భుత కథను పులస్త్యుడు చెప్పాడు—భక్తి లేని ఒక చిలుక అలవాటుగా తన గూడు చుట్టూ మళ్లీ మళ్లీ తిరిగేది; మరణానంతరం అది జన్మస్మృతితో రాజు వేణువుగా జన్మించింది. ప్రదక్షిణ కారణబలాన్ని గుర్తించిన వేణు అచలేశ్వరంలో దాదాపు ప్రదక్షిణకే తనను అంకితం చేసుకున్నాడు. నారదాది ఋషులు సాధారణ అర్పణ-ఉపచారాలను విస్మరించడంపై ప్రశ్నించగా, వేణు పూర్వజన్మ కారణాన్ని చెప్పి తీర్థకృపపై తన ఆధారాన్ని వెల్లడించాడు. ఋషులు ఈ బోధను సమర్థించి తామూ ప్రదక్షిణను ఆచరిస్తారు; చివరికి వేణు శంభువు అనుగ్రహంతో అరుదైన, చిరస్థాయి పదవిని పొందుతాడు.
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ सुपुण्यमचलेश्वरम् । यं दृष्ट्वा सिद्धिमाप्नोति नरः श्रद्धासमन्वितः
పులస్త్యుడు పలికెను—ఓ నృపశ్రేష్ఠా, అనంతరం అత్యంత పుణ్యమైన అచలేశ్వరుని వద్దకు వెళ్లవలెను. ఆయన దర్శనంతో శ్రద్ధయుక్తుడు సిద్ధిని పొందును।
Verse 2
तत्र कृष्णचतुर्दश्यां यः श्राद्धं कुरुते नरः । आश्विने फाल्गुने वापि स याति परमां गतिम्
అక్కడ కృష్ణపక్ష చతుర్దశినాడు ఎవడు విధివిధానంగా శ్రాద్ధం చేస్తాడో—ఆశ్వినమాసంలో గానీ ఫాల్గుణమాసంలో గానీ—వాడు పరమగతిని పొందుతాడు.
Verse 3
यस्तु पूजयते भक्त्या दक्षिणां दिशमास्थितः । पुष्पैः पत्रैः फलैश्चैव सोऽश्वमेधफलं लभेत्
కానీ ఎవడు భక్తితో దక్షిణదిశను ఎదురుగా నిలిచి పుష్పాలు, పత్రాలు, ఫలాలతో పూజ చేస్తాడో, వాడు అశ్వమేధ యాగఫలాన్ని పొందుతాడు.
Verse 4
पंचामृतेन यस्तत्र तर्पणं कुरु ते नरः । सोऽपि देवस्य सांनिध्यं शिवलोकमवाप्नुयात्
అక్కడ ఎవడు పంచామృతంతో తర్పణం చేస్తాడో, వాడుకూడా దేవుని సాన్నిధ్యాన్ని పొంది శివలోకాన్ని చేరుతాడు.
Verse 5
प्रदक्षिणांते यस्तस्य प्रणामं कुरुते नरः । नश्यंति सर्वपापानि प्रदक्षिणपदेपदे
ప్రదక్షిణ ముగింపున అతనికి నమస్కరించే మనుష్యునికి, ఆ ప్రదక్షిణలో ప్రతి అడుగుతో సమస్త పాపాలు నశిస్తాయి.
Verse 6
तत्राश्चर्यमभूत्पूर्वं तत्त्वं शृणु महामते । मया पूर्वं श्रुतं स्वर्गे नारदाच्छक्रसन्निधौ
అక్కడ పూర్వకాలంలో ఒక ఆశ్చర్యకరమైన విషయం జరిగింది; ఓ మహామతీ, దాని తత్త్వాన్ని విను. నేను ఒకసారి స్వర్గంలో శక్రుడు (ఇంద్రుడు) సమక్షంలో నారదుని నుండి అది విన్నాను.
Verse 7
तत्र पूर्वं शुको नीडं वृक्षे चैवाकरोद्द्विजः । गतागतेन नीडस्य कुरुते तं प्रदक्षिणाम्
అక్కడ పూర్వకాలంలో ఒక శుకుడు (చిలుక) చెట్టుపై తన గూడు నిర్మించాడు. గూడు వద్దకు వెళ్లి రావడముచేత అతడు ఆ గూడు చుట్టూ పదేపదే ప్రదక్షిణ చేసినట్లయ్యింది.
Verse 8
न च भक्त्या महाराज पक्षियोनिसमुद्भवः । अथासौ मृत्युमापन्नः कालेन महता शुकः
మహారాజా, పక్షి యోనిలో జన్మించిన ఆ శుకుడు భక్తిచేత (అప్పటికి) ఫలాన్ని పొందలేదు. ఎంతో కాలం గడిచిన తరువాత ఆ శుకుడు కాలవశంగా మరణించాడు.
Verse 9
संजातः पार्थिवे वंशे राजा वेणुरिति स्मृतः । जातिस्मरो महाराज सर्वशत्रुनिकृन्तनः
అనంతరం అతడు రాజవంశంలో జన్మించి ‘రాజా వేణు’ అని ప్రసిద్ధి పొందాడు. మహారాజా, పూర్వజన్మస్మరణ కలవాడై అతడు సమస్త శత్రువులను ఛేదించువాడయ్యాడు.
Verse 10
स तं स्मृत्वा प्रभावं हि प्रदक्षिणासमुद्भवम् । अचलेश्वरमासाद्य प्रदक्षिणामथाकरोत्
ప్రదక్షిణ వల్ల కలిగిన ఆ ప్రభావాన్ని స్మరించి అతడు అచలేశ్వరుని చేరి, ఆపై భక్తితో ప్రదక్షిణ చేశాడు.
Verse 11
नक्तं दिनं महाराज नान्यत्किंचित्करोति सः । न तथा तपसे यत्नो न नैवेद्ये कथंचन
మహారాజా, అతడు రాత్రింబవళ్లు ఇంకేమీ చేయడు. తపస్సుకు తగిన ప్రయత్నం లేదు; ఏ విధంగానూ నైవేద్య సమర్పణ కూడా లేదు.
Verse 12
न पुष्पे धूपदाने च प्रदक्षिणापरः सदा । केनचित्त्वथ कालेन मुनयोऽत्र समागताः
అతడు పుష్పార్పణములోనూ ధూపదానములోనూ లీనుడుకాడు; సదా కేవలం ప్రదక్షిణలోనే నిమగ్నుడై ఉండెను. కొంతకాలానంతరం అక్కడికి మునులు సమాగమించారు.
Verse 13
नारदः शौनकश्चैव हारीतो देवलस्तथा । गालवः कपिलो नंदः सुहोत्रः कश्यपो नृपः
నారదుడు, శౌనకుడు, హారీతుడు, దేవలుడు; గాలవుడు, కపిలుడు, నందుడు, సుహోత్రుడు, కశ్యపుడు—ఓ నృపా! (ఈ మునులు అక్కడికి వచ్చారు).
Verse 14
एते चान्ये च बहवो देवव्रतपरायणाः । केचित्स्नानं कारयंति तस्य लिंगस्य भक्तितः
వీరు మరియు మరెందరో దేవవ్రతపరాయణ భక్తులు అక్కడ ఉన్నారు. వారిలో కొందరు భక్తితో ఆ లింగానికి అభిషేకస్నానం చేయించారు.
Verse 15
अन्ये च विविधां पूजां जपमन्ये समाहिताः । एके नृत्यंति राजेंद्र गायंति च तथा परे
కొంతమంది వివిధ విధాల పూజలు చేసారు; మరికొందరు సమాధానచిత్తంతో జపంలో నిమగ్నులయ్యారు. ఓ రాజేంద్రా! కొందరు నృత్యం చేసారు, మరికొందరు గానం చేసారు.
Verse 16
बलिमन्ये प्रयच्छंति स्तुतिं कुर्वंति चापरे । अथाश्चर्यं परं दृष्ट्वा प्रदक्षिणापरं नृपम्
కొంతమంది బలిని సమర్పించారు, మరికొందరు స్తుతులు చేశారు. ఆపై ఆ మహాశ్చర్యాన్ని చూచి—ప్రదక్షిణలో పూర్తిగా నిమగ్నుడైన ఆ నృపుణ్ణి—(వారు విస్మయపడ్డారు).
Verse 17
परं कौतुकमापन्ना वाक्यमेतदथाब्रुवन् । प्रदक्षिणासमुद्भूतं कारणं ज्ञातुमिच्छवः
అత్యంత కుతూహలంతో వారు ఇలా పలికారు—ప్రదక్షిణ వల్ల ఉద్భవించిన ఈ విషయానికి కారణం మేము తెలుసుకోవాలని కోరుతున్నాము।
Verse 18
ऋषय ऊचुः । कस्मात्त्वं पार्थिवश्रेष्ठ प्रदक्षिणापरः सदा । देवस्यास्य विशेषेण सत्यं नो वक्तुमर्हसि
ఋషులు అన్నారు—ఓ రాజశ్రేష్ఠా! నీవు ఎల్లప్పుడూ ప్రదక్షిణలోనే ఎందుకు నిమగ్నుడవు? ప్రత్యేకంగా ఈ దేవుని విషయమై నిజమైన కారణం మాకు చెప్పుము।
Verse 19
न ददासि जलं लिंगे प्रभूतं सुमनोहरम् । पुष्पधूपादिकं वाथ स्तोत्राणि विविधानि च
నీవు లింగంపై సమృద్ధిగా, మనోహరమైన జలాన్ని పోయవు; పుష్ప-ధూపాది అర్పించవు, వివిధ స్తోత్రాలు కూడా పఠించవు।
Verse 20
समर्थोऽसि तथान्येषां दानानां त्वं महीपते । एतन्नः कौतुकं सर्वं यथावद्वक्तुमर्हसि
ఓ మహీపతే! నీవు ఇతర దానాలు చేయగల సమర్థుడవు; కాబట్టి మా కుతూహలానికి కారణమైన ఈ విషయమంతా యథావిధిగా వివరించుము।
Verse 21
वेणुरुवाच । यदहं संप्रवक्ष्यामि श्रूयतां द्विजसत्तमाः । पूर्वदेहांतरे वृत्तं सर्वं सत्यं विशेषतः
వేణు అన్నాడు—ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా! నేను చెప్పబోయేదాన్ని వినండి; పూర్వ జన్మాంతరంలో జరిగినదంతా, ప్రత్యేకంగా, పూర్తిగా సత్యమే।
Verse 22
प्रासादेऽस्मिन्पुरा पक्षी शुकोऽहं स्थितवांस्तदा । कृतवांश्च तदा देवं प्रदक्षिणामहर्निशम्
పూర్వం ఈ దేవాలయంలోనే నేను పక్షి—శుకము—గా నివసించితిని. అప్పుడు ఈ దేవుని పగలు రాత్రి ప్రదక్షిణ చేసితిని.
Verse 23
कृपयाऽस्य प्रभावाच्च जातो जातिस्मरस्त्वहम् । अधुना परया भक्त्या यत्करोमि प्रदक्षिणाम्
ఆయన కరుణా ప్రభావములవల్ల నేను జాతిస్మరుడనై యున్నాను. అందుచేత ఇప్పటికీ పరమ భక్తితో ప్రదక్షిణ చేస్తాను.
Verse 24
न जाने किं फलं मेऽद्य देवस्यास्य प्रसादतः । एतस्मात्कारणाच्चाहं नान्यत्किंचित्करोमि भोः
ఈ దేవుని ప్రసాదముచేత నేడు నాకు ఏ ఫలము కలుగునో నాకు తెలియదు. అందుకే, ఓ పూజ్యులారా, నేను మరేమీ చేయను.
Verse 25
पुलस्त्य उवाच । वेणुवाक्यं ततः श्रुत्वा मुनयः शंसितव्रताः । विस्मयोत्फुल्लनयनाः साधुसाध्विति चाब्रुवन्
పులస్త్యుడు పలికెను—వేణువు మాటలు విని ప్రశంసిత వ్రతముల మునులు ఆశ్చర్యంతో కన్నులు విప్పి ‘సాధు! సాధు!’ అని అన్నారు.
Verse 26
ततः प्रदक्षिण पराः सर्वे तत्र महर्षयः । बभूवुर्मुनयः सर्वे श्रद्धया परया युताः
అనంతరం అక్కడి మహర్షులందరూ ప్రదక్షిణాపరులయ్యారు; మునులందరూ పరమ శ్రద్ధతో నిండిపోయారు.
Verse 27
सोऽपि राजा महाभागो वेणुः शंभोः प्रसादतः । शाश्वतं स्थानमापन्नो दुर्ल्लभं त्रिदशैरपि
ఆ మహాభాగ్యశాలి రాజు వేణువూ శంభువు అనుగ్రహంతో శాశ్వత స్థానాన్ని పొందెను; అది దేవతలకైనా దుర్లభమైనది.