Adhyaya 3

Verse 1

सूत उवाच । श्रुत्वा हिमाचलो वाक्यं वसिष्ठस्य महात्मनः । चिन्तयामास तत्कार्यं विवरस्य प्रपूरणे

సూతుడు పలికెను—మహాత్ముడైన వసిష్ఠుని వాక్యములు విని హిమాచలుడు ఆ వివరాన్ని పూరించుటకు చేయవలసిన కార్యాన్ని ఆలోచించెను।

Verse 2

चिरं विचार्य तमृषिमिदमाह नगोत्तमः । क उपायो नगानां वै तत्र गंतुं वदस्व मे

చాలా సేపు విచారించి నగోత్తముడు ఆ ఋషితో ఇలా అన్నాడు—పర్వతములు అక్కడికి వెళ్లుటకు ఏ ఉపాయం ఉంది? నాకు చెప్పుము।

Verse 3

पक्षच्छेदस्तु शक्रेण सर्वेषां च पुरा कृतः । तस्मादस्य मुनिश्रेष्ठ कार्यस्य पश्य निश्चयम्

పూర్వకాలంలో శక్రుడు (ఇంద్రుడు) సమస్త పర్వతాల రెక్కలను కత్తిరించాడు. కనుక, ఓ మునిశ్రేష్ఠా, ఈ కార్యసిద్ధికి నిశ్చితమైన మార్గాన్ని పరిశీలించి నిర్ణయించు.

Verse 4

वसिष्ठ उवाच । अस्त्युपायो नगानां तु तत्र नेतुं महानग । तवायं तनयस्तत्र विख्यातो नंदिवर्द्धनः

వసిష్ఠుడు పలికెను—ఓ మహానగమా, పర్వతాలను అక్కడికి తీసుకెళ్లుటకు ఒక ఉపాయం ఉంది. అక్కడ నీ కుమారుడు ‘నందివర్ధన’ అని ప్రసిద్ధుడు; అతడే దీనిని సాధించును.

Verse 5

तस्यार्बुद इति ख्पातो वयस्यः परमं प्रियः । नागः प्राणभृतां श्रेष्ठः खेचरोऽपि च वीर्यवान्

అతనికి ‘అర్బుద’ అని ప్రసిద్ధుడైన అత్యంత ప్రియమైన సఖుడు ఉన్నాడు—అతడు నాగుడు, ప్రాణులలో శ్రేష్ఠుడు, ఆకాశగామి కూడా, మహావీర్యసంపన్నుడు.

Verse 6

स वा ऊर्ध्वगतिः क्षिप्रं क्षणान्नेष्यत्यसंशयः । लीलया सर्वकृत्येषु तं विदित्वाऽहमागतः

అతడు ఊర్ధ్వగతిలో అతి శీఘ్రుడు; క్షణమాత్రంలోనే (వాటిని) తీసుకుపోతాడు—సందేహం లేదు. సమస్త కార్యాలలో అతని లీలామయ సామర్థ్యాన్ని తెలిసికొని నేనిక్కడికి వచ్చాను.

Verse 7

आदेशो दीयतामस्य दुःखं कर्तुं च नार्हसि । अवश्यं यदि भक्तोऽसि तत्र प्रेषय सत्वरम्

అతనికి ఆజ్ఞ ఇవ్వండి; అతనికి దుఃఖం కలిగించడం తగదు. నీవు ఈ కర్తవ్యానికి నిజంగా భక్తుడవైతే, అతనిని అక్కడికి వెంటనే పంపు.

Verse 8

सूत उवाच । वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा हिमवान्पुत्रवत्सलः । दुःखेन महताऽविष्टश्चिंतयामास भूधरः

సూతుడు పలికెను—వసిష్ఠుని వచనములు విని, పుత్రవాత్సల్యముగల హిమవాన్ మహాదుఃఖముచే ఆవరింపబడి, భూధరుడు గాఢంగా ఆలోచించెను।

Verse 9

मैनाकस्तनयोऽस्माकं प्रविष्टः सागरे भयात् । ज्येष्ठं तु सर्वथा चाथ वसिष्ठो नेतुमागतः । किं कृत्यमधुनाऽस्माकं कथं श्रेयो भविष्यति

“మా కుమారుడు మైనాకుడు భయముచే సముద్రమున ప్రవేశించెను; ఇక వసిష్ఠుడు దృఢనిశ్చయముతో జ్యేష్ఠ పర్వతమును తీసికొనిపోవుటకు వచ్చెను. ఇప్పుడు మేమేమి చేయవలెను? మా శ్రేయస్సు ఎలా కలుగును?”

Verse 10

इतः शापभयं तीव्रमितो दुःखं च पुत्रजम् । वरं पुत्रवियोगोऽस्तु न शापो द्विजसंभवः

“ఒక వైపు ఘోర శాపభయం, మరొక వైపు పుత్రవియోగజ దుఃఖం. ద్విజుని శాపముకన్నా పుత్రవియోగమే మేలని భావించెను.”

Verse 11

स एवं निश्चयं कृत्वा नंदिवर्धनमुक्तवान् । गच्छ त्वं पुत्र मे वाक्याद्वसिष्ठस्याश्रमं प्रति

ఇట్లు నిశ్చయము చేసుకొని నందివర్ధనునితో చెప్పెను—“పుత్రా, నా వాక్యముచే వసిష్ఠాశ్రమమునకు వెళ్ళుము.”

Verse 12

तत्रास्ति विवरो रौद्रस्तं प्रपूरय सत्वरम् । अर्बुदं नागमादाय मित्रं प्राणभृतां वरम्

“అక్కడ ఒక భయంకరమైన వివరం ఉంది—దానిని వెంటనే నింపుము. అలాగే ప్రాణులలో శ్రేష్ఠుడైన మిత్రస్వరూప నాగుడు అర్బుదుని వెంట తీసికొనిపో.”

Verse 13

नंदिवर्द्धन उवाच । पापीयान्स विभो देशः फलमूलैर्विवर्जितः । पालाशैः खादिरैराढ्यो धवैः शाल्मलिभिस्तथा

నందివర్ధనుడు అన్నాడు—హే ప్రభూ! ఆ దేశం అత్యంత కఠినమైనది, ఫలమూలాలు లేవు; అయినా అక్కడ పలాశ, ఖదిర వృక్షాలు సమృద్ధిగా ఉన్నాయి, అలాగే ధవ, శాల్మలి చెట్లు కూడా ఘనంగా ఉన్నాయి।

Verse 14

सुनिष्ठुरैर्नृपशुभिर्भिल्लैश्च विविधैरपि । नद्यो वहंति नो तत्र दुष्टा लोकाश्च वासिनः । नार्होऽहं पर्वतश्रेष्ठ तत्र गंतुं कथंचन

ఆ ప్రాంతం అత్యంత క్రూరులైన మనుష్యులతో నిండి ఉంది—నీచ రాజులు, అనేక రకాల భిల్లులు. అక్కడ నదులు ప్రవహించవు, నివాసులు దుష్టులు. ఓ పర్వతశ్రేష్ఠా! నేను ఏ విధంగానూ అక్కడికి వెళ్లుటకు యోగ్యుడను కాదు।

Verse 15

अथोवाच वसिष्ठस्तं संत्रस्तं नंदिवर्द्धनम् । मा भीः कार्या त्वया तत्र देशे दौष्ट्यात्कथंचन

అప్పుడు వశిష్ఠుడు భయపడిన నందివర్ధనునితో అన్నాడు—ఆ దేశంలోని దుష్టత్వం కారణంగా నీవు ఏ విధంగానూ భయపడవద్దు।

Verse 16

तव मूर्ध्नि सदा वासो मम तत्र भविष्यति । तीर्थानि सरितो देवाः पुण्यान्यायतनानि च

నీ శిఖరంపై నా నివాసం సదా ఉంటుంది. అక్కడ తీర్థాలు, పవిత్ర నదులు, దేవతలు, పుణ్యప్రదమైన ఆలయస్థానాలు కూడా ఉద్భవిస్తాయి.

Verse 17

वृक्षाश्च विविधाकाराः पत्रपुष्पफलान्विताः । सदा तत्र भविष्यंति मृगाश्च विहगाः शुभाः

అక్కడ అనేక రూపాల వృక్షాలు సదా ఉంటాయి, ఆకులు-పూలు-ఫలాలతో నిండివుంటాయి; అలాగే శుభమైన మృగాలు, పక్షులు కూడా అక్కడ నివసిస్తాయి.

Verse 18

अहमेवानयिष्यामि तवार्थे च महेश्वरम् । तदा स्थास्यंति वै तत्र सर्वे देवाः सवासवाः

నీ హితార్థం కోసం నేనే అక్కడికి మహేశ్వరుని తీసుకొస్తాను. అప్పుడు ఇంద్రునితో కూడిన సమస్త దేవతలు నిశ్చయంగా అక్కడే నివసిస్తారు.

Verse 19

सूत उवाच । वसिष्ठस्य वचः श्रुत्व संहृष्टो नंदिवर्द्धनः । अर्बुदं नागमासाद्य वाक्यमेतदुवाच ह

సూతుడు పలికెను—వసిష్ఠుని వచనములు విని నందివర్ధనుడు ఆనందించాడు. నాగరాజు అర్బుదుని సమీపించి ఈ మాటలు చెప్పెను.

Verse 20

तत्र यावोऽद्य भद्रं ते वयस्य विनयान्वित । एतत्कार्यमहं मन्ये सांप्रतं द्विजसंभवम्

రండి, ఈరోజే అక్కడికి వెళ్దాం—నీకు మంగళం కలుగుగాక, వినయసంపన్న మిత్రమా. నా అభిప్రాయం ప్రకారం ఈ కార్యం ఇప్పుడు ద్విజధర్మసంబంధమైనదీ, సమయోచితమూ.

Verse 21

अर्बुद उवाच । अहं तत्रागमिष्यामि स्नेहात्ते पर्वतात्मज । तत्रैव च वसिष्यामि त्वया सार्द्धमसंशयम्

అర్బుదుడు పలికెను—ఓ పర్వతాత్మజా, నీపై స్నేహంతో నేను అక్కడికి వస్తాను. నిశ్చయంగా నీతో కలిసి అక్కడే నివసిస్తాను.

Verse 22

किं त्वहं प्रणयाद्भ्रातर्वक्ष्यामि यद्वचः शृषु । प्रणयान्नान्यथा कार्यं यद्यहं तव संमतः

కానీ సోదరా, స్నేహవశంగా నేను ఒక మనవి చెబుతాను—నా మాట విను. మన బంధం కారణంగా, నేను నీకు సమ్మతుడనైతే, ఈ పని వేరేలా చేయకూడదు.

Verse 23

मन्नाम्ना ख्यातिमायातु नान्यत्किंचिद्वृणोम्यहम् । ततः सोऽपि प्रतिज्ञाय आरूढस्तस्य चोपरि । प्रणम्य पितरौ चैव प्रतस्थे मुनिना सह

“నా నామముతో కీర్తి వ్యాపించుగాక; నాకు మరొకటి ఏదీ వద్దు.” అప్పుడు అతడూ ప్రతిజ్ఞ చేసి అతని మీద ఎక్కాడు. తల్లిదండ్రులకు నమస్కరించి మునితో కలిసి బయలుదేరాడు.

Verse 24

दिव्यैर्वृक्षैः शुभैः पूर्णैर्नदीनिर्झरसंकुलैः । मधुरैर्विहगैर्युक्तो मृगैः सौम्यैः समन्वितः

ఆ స్థలం దివ్యమైన శుభవృక్షాలతో నిండిపోయి, నదులు-జలపాతాలతో కిటకిటలాడుతూ; మధుర స్వర పక్షుల కూయింపులతో మ్రోగి, సౌమ్యమైన జింకలతో శోభిల్లింది.

Verse 25

मुक्तोऽर्बुदेन तत्रैव विवरे मुनिवाक्यतः । समस्तस्तत्रानासाग्रं गतः पर्वतसत्तमः

ముని వాక్యానుసారం అక్కడే ఆ గుహావివరంలో అర్బుదుడు అతనిని విముక్తం చేశాడు. అప్పుడు ఆ శ్రేష్ఠ పర్వత-నాగుడు సంపూర్ణంగా బయటికి వచ్చి ఆ మార్గముఖం వరకు చేరాడు.

Verse 26

विमुक्तो विवरे तस्मिन्नर्बुदेन महात्मना । परिपूर्णे महारौद्रे संतुष्टो मुनिपुंगवः

ఆ విశాలమైన, భయంకరంగా అనిపించే గుహావివరంలో మహాత్ముడైన అర్బుదుడు విముక్తం చేసినప్పుడు, మునులలో శ్రేష్ఠుడు సంతుష్టుడయ్యాడు.

Verse 27

ब्रवीच्चार्बुदं नागं वरं वरय सुव्रत । परितुष्टोऽस्मि ते भद्र कर्मणानेन पन्नग

అతడు అర్బుద నాగునితో అన్నాడు—“హే సువ్రతా, వరం కోరుకో. హే భద్ర పన్నగా, ఈ కార్యముచేత నేను నీపై ప్రసన్నుడను.”

Verse 28

अर्बुद उवाच । एष एव वरोऽस्माकं यत्त्वं तुष्टो महामुने । अवश्यं यदि दातव्यं तच्छृणुष्व द्विजोत्तम

అర్బుదుడు పలికెను—ఓ మహామునీ! మీరు ప్రసన్నులవడం ఇదే మా వరం. అయినా తప్పక వరం ఇవ్వవలసి ఉంటే, ఓ ద్విజోత్తమా, వినుము.

Verse 29

यच्चैतच्छिखरे ह्यस्मिन्निर्झरं निर्मलोदकम् । नागतीर्थमिति ख्यातिं भूतले यातु सर्वतः

మరియు ఈ శిఖరంపై ఉన్న ఈ నిర్మల జలధార భూతలమంతటా ‘నాగతీర్థం’ అని ప్రసిద్ధి పొందుగాక.

Verse 30

अत्रैवाहं वसिष्यामि मित्रस्नेहात्सदा मुने । तत्र स्नात्वा दिवं यातु मानवस्त्वत्प्रसादतः

ఓ మునీ! మిత్రస్నేహం వల్ల నేను ఎల్లప్పుడూ ఇక్కడే నివసిస్తాను. మీ ప్రసాదంతో అక్కడ స్నానం చేసిన మనిషి స్వర్గాన్ని పొందుగాక.

Verse 31

अपि वंध्या च या नारी स्नानमात्रं समाचरेत् । सा स्यात्पुत्रवती विप्र सुखसौभाग्यसंयुता

ఓ విప్రా! వంధ్య అయిన స్త్రీ కూడా కేవలం స్నానం మాత్రమే ఆచరిస్తే, ఆమె పుత్రవతిగా మారి సుఖసౌభాగ్యాలతో యుక్తమగును.

Verse 32

वसिष्ठ उवाच । या वंध्यास्मिञ्जले पूर्णे स्नानमात्रं करिष्यति । सापि पुत्रमवाप्नोति सर्वलक्षणलक्षितम्

వసిష్ఠుడు పలికెను—ఈ పుణ్యపూర్ణ జలంలో వంధ్య స్త్రీ కేవలం స్నానం చేస్తే, ఆమె కూడా సమస్త శుభలక్షణాలతో కూడిన కుమారుని పొందుతుంది.

Verse 33

नभसः शुक्लपंचम्यां फलैः पूजां करोति च । अपि वर्षशता नारी सा भविष्यति पुत्रिणी

నభస మాస శుక్ల పంచమినాడు ఫలాలతో పూజ చేసిన స్త్రీ, వంద సంవత్సరాలు సంతానం లేకున్నా సంతానవతిగా అవుతుంది।

Verse 34

येऽत्र स्नानं करिष्यंति ह्यस्मिंस्तीर्थे च भक्तितः । यास्यंति ते परं स्थानं जरामरणवर्जितम्

ఇక్కడ ఈ తీర్థంలో భక్తితో స్నానం చేసే వారు జరామరణరహితమైన పరమ స్థానాన్ని పొందుతారు।

Verse 35

श्राद्धं चात्र करिष्यंति पंचम्यां ये समाहिताः । मासे नभसि तीर्थस्य फलं तेषां भविष्यति

నభస మాసంలో పంచమినాడు ఏకాగ్రచిత్తంతో ఇక్కడ శ్రాద్ధం చేసే వారికి ఈ తీర్థఫలం సంపూర్ణంగా లభిస్తుంది।

Verse 36

सूत उवाच । एवं दत्त्वा वरं तस्य वसिष्ठो भगवान्मुनिः । नंदिवर्द्धनमभ्येत्य वाक्यमेतदुवाच ह

సూతుడు అన్నాడు—ఇలా అతనికి వరం ఇచ్చిన తరువాత భగవాన్ ముని వసిష్ఠుడు నందివర్ధనుని సమీపించి ఈ మాటలు పలికాడు।

Verse 37

वरं च व्रियतां वत्स परितुष्टोऽस्मि तेऽनघ । विनयात्सौहृदात्सर्वं दास्यामि यत्सुदुर्ल्लभम्

వత్సా, వరం కోరుకో; ఓ నిర్దోషా, నేను నీపై ప్రసన్నుడను. నీ వినయం, స్నేహం వల్ల అత్యంత దుర్లభమైనదైనా నేను ప్రసాదిస్తాను।

Verse 38

नंदिवर्द्धन उवाच । तवास्तु वचनं सत्यं पूर्वोक्तं मुनिसत्तम । सांनिध्यं जायतामत्र अवश्यं तव सर्वदा

నందివర్ధనుడు పలికెను—హే మునిశ్రేష్ఠా, మీరు ముందుగా పలికిన వాక్యం సత్యమగుగాక. ఇక్కడ మీ సాన్నిధ్యం నిశ్చయంగా సర్వదా కలుగుగాక.

Verse 39

यथाहमर्बुदेत्येवं ख्यातिं गच्छामि भूतले । प्रसादाच्चैव ते भूयादेतन्मे मनसि स्थितम्

మరియు మీ ప్రసాదముచేత నేను భూతలమందు ‘అర్బుద’ అనే నామముతోనే ఖ్యాతిని పొందుదును—ఇదే నా మనస్సులో దృఢంగా నిలిచినది.

Verse 40

सूत उवाच । एवमस्त्विति तं प्रोच्य वसिष्ठो भगवान्मुनिः । चक्रे स्वमाश्रमं तत्र तस्य वाक्येन नोदितः

సూతుడు పలికెను—అతనితో ‘ఏవమస్తు’ అని చెప్పి, భగవాన్ ముని వశిష్ఠుడు అతని వాక్యప్రేరణతో అక్కడ తన ఆశ్రమాన్ని స్థాపించెను.

Verse 41

पनसैश्चंपकैराम्रैः प्रियंगुबिल्वदाडिमैः । नानापक्षिसमायुक्तो देवगन्धर्वसेवितः

ఆ స్థలం పనస, చంపక, మామిడి, ప్రియంగు, బిల్వ, దాడిమ వృక్షములతో శోభిల్లెను; నానావిధ పక్షులతో నిండినది, దేవ-గంధర్వులు సేవించునది.

Verse 42

तस्थौ तत्र मुनिश्रेष्ठो ह्यरुंधत्या समन्वितः । गोमतीमानयामास तपसा मुनिसत्तमः

అక్కడ మునిశ్రేష్ఠుడు అరుంధతితో కూడ నివసించెను; మరియు తపస్సు బలముచేత ఆ మునిసత్తముడు గోమతీ నదిని అక్కడికి తెప్పించెను.

Verse 43

यस्यां स्नात्वा दिवं यांति अतिपापकृतो नराः । माघमासे विशेषेण मकरस्थे दिवाकरे

ఆ గోమతీలో స్నానం చేసినచో మహాపాపులు కూడ స్వర్గానికి చేరుదురు—ప్రత్యేకంగా మాఘమాసంలో, సూర్యుడు మకరరాశిలో ఉన్నప్పుడు।

Verse 44

येत्र स्नानं करिष्यंति ते यास्यंति परां गतिम्

ఆ పవిత్రస్థలంలో స్నానం చేయువారు పరమగతిని (పరమపదాన్ని) పొందుదురు।

Verse 45

माघमासे विशेषेण तिलदानं करोति यः । तिलसंख्यानि वर्षाणि स्वर्गे तिष्ठति मानवः

మాఘమాసంలో ప్రత్యేకంగా తిలదానం చేయువాడు, ఇచ్చిన తిలాల సంఖ్యకు సమానమైన సంవత్సరాలు స్వర్గంలో నివసించును।

Verse 46

बहुना किमिहोक्तेन स्तानमात्रं समाचरेत्

ఇక్కడ ఎక్కువగా చెప్పడం ఎందుకు? కేవలం పవిత్రస్నానం మాత్రమే ఆచరించుము।

Verse 47

वसिष्ठस्य मुखं दृष्ट्वा पुनर्जन्म न विद्यते । अरुंधती पूजनीया पूजनीया विशेषतः

వసిష్ఠ మహర్షి ముఖదర్శనం చేసినచో పునర్జన్మ ఉండదు. అరుంధతి పూజనీయురాలు—విశేషంగా పూజనీయురాలు।