Adhyaya 67

Verse 1

। सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो रामो भ्रातृभिरन्वितः । फलानि कन्दमूलानि गृहीत्वाऽश्रमसम्मुखः

సూతుడు పలికెను—ఇంతలో రాముడు తన సోదరులతో కలిసి ఫలాలు, కందమూలాలు తీసుకొని ఆశ్రమం వైపు వచ్చెను।

Verse 2

स दृष्ट्वा स्वाश्रमं ध्वस्तं पुलिन्दैर्बहुशो वृतम् । लकुटाश्मप्रहारैस्तु तां धेनुं जर्जरीकृताम्

అతడు తన ఆశ్రమం ధ్వంసమై, అనేక పులిందులచే చుట్టుముట్టబడినదిగా చూచెను; అలాగే కర్రలు, రాళ్ల దెబ్బలతో ఆ ధేనువు జర్జరితమైనదిగా చూచెను।

Verse 3

पप्रच्छ किमिदं सर्वं व्याकुलत्वमुपागतम् । आश्रमास्पदमाभीरैः पुलिन्दैश्च समावृतम्

అతడు అడిగెను—“ఇది అంతా ఏమిటి? ఈ కలవరము ఎలా కలిగింది? ఆశ్రమ ప్రాంగణం ఆభీరులు మరియు పులిందులచే ఎందుకు చుట్టుముట్టబడింది?”

Verse 4

केनैषा मामिका धेनुः प्रहारैर्जर्जरीकृता । तापस्यस्तापसाः सर्वे कस्मादेते रुदन्ति च

“నా ఈ ధేనువును ఎవరు దెబ్బలతో జర్జరితం చేశారు? అలాగే ఈ తపస్వులు—స్త్రీలు, పురుషులు—ఎందుకు ఏడుస్తున్నారు?”

Verse 5

क्व स मेऽद्य पिता वृद्धो माता च सुतवत्सला । न मामद्य यथापूर्वं स्नेहाच्चायाति सम्मुखी

ఈ రోజు నా వృద్ధ తండ్రి ఎక్కడ? కుమారవాత్సల్యమయిన నా తల్లి ఎక్కడ? మునుపటిలా ప్రేమతో నా ఎదుటకు ఈ రోజు ఎందుకు రావడం లేదు?

Verse 6

अथ तस्य समाचख्युर्वृत्तांतं सर्वतापसाः । यथादृष्टं सुदुःखार्ता सहस्रार्जुनचेष्टितम्

అప్పుడు తీవ్రమైన దుఃఖంతో బాధపడుతున్న సమస్త తపస్వులు, తాము చూసినట్లుగానే సమగ్ర వృత్తాంతాన్ని అతనికి చెప్పారు—సహస్రార్జునుడు చేసిన కార్యాన్ని.

Verse 7

ततस्ते भ्रातरः सर्वे वज्रपातोपमं वचः । श्रुत्वा दृष्ट्वा च तं शस्त्रैः खंडितं जनकं निजम्

అప్పుడు ఆ అన్నదమ్ములు వజ్రపాతంలాంటి మాటలు విని, తమ తండ్రి ఆయుధాలతో చీల్చబడినదాన్ని చూసి, తీవ్రంగా స్థంభించి కలతచెందారు.

Verse 8

मातरं क्षतसर्वाङ्गीं प्राणशेषां व्यथान्विताम् । रुरुदुः शोकसन्तप्ता मुक्त्वा रामं महाबलम्

తల్లిని సర్వాంగ గాయాలతో, ప్రాణం మాత్రమె మిగిలి, బాధతో తల్లడిల్లుతూ ఉన్నదాన్ని చూసి, వారు శోకంతో దహించబడి ఏడ్చారు; ఆ వేళ మహాబలుడైన రాముని కూడా పక్కన పెట్టి.

Verse 9

रुदित्वाथ चिरं कालं विप्रलप्य मुहुर्मुहुः । अन्त्येष्टिं चक्रिरे तस्य वेदोक्तविधिना ततः

ఆపై చాలాకాలం ఏడ్చి, మళ్లీ మళ్లీ విలపించి, వారు వేదోక్త విధానానుసారం అతని అంత్యక్రియలను నిర్వహించారు.

Verse 10

अथ दाहावसाने ते कृत्वा गर्तां यथोचिताम् । मुक्त्वा रामं ददुस्तोयं पितुः पुत्रास्तिलान्वितम्

దాహక్రియ ముగిసిన తరువాత వారు యథావిధిగా ఒక గోతిని చేసి, రాముని పక్కన ఉంచి, కుమారులు తండ్రికి తిలమిశ్రిత జలాంజలిని అర్పించారు।

Verse 11

अथान्यैस्तापसैः प्रोक्तो रामः शस्त्रभृतां वरः । न प्रयच्छसि कस्मात्त्वं प्रेतपित्रे जलांजलिम्

అప్పుడు ఇతర తపస్వులు శస్త్రధారులలో శ్రేష్ఠుడైన రామునితో అన్నారు—“పితృగణాలలోని ప్రేతపితృకై నీవు జలాంజలిని ఎందుకు సమర్పించడంలేదు?”

Verse 12

अथासौ बहुधा प्रो क्तस्तापसैर्जमदग्निजः । प्रहारान्गणयन्मातुः शितशस्त्रविनिर्मितान्

ఇలా తపస్వులు పునఃపునః ప్రశ్నించగా, జమదగ్ని కుమారుడు తన తల్లి దేహంపై పదునైన శస్త్రాలతో ఏర్పడిన గాయాలైన ప్రహారాలను లెక్కించసాగాడు।

Verse 13

ततस्तानब्रवीद्रामो विनिःश्वस्य मुनीश्वरान् । निषेधस्तोयदानस्य श्रूयतां यन्मया कृतः

అప్పుడు రాముడు దీర్ఘ నిశ్వాసం విడిచి మునీశ్వరులతో అన్నాడు—“నేను జలదానం చేయకుండా నిలిచిన కారణాన్ని వినండి।”

Verse 14

अपराधं विना तातः क्षत्रियेण हतोमम । एकविंशतिः प्रहाराणां मातुरंगे स्थिता मम

“అపరాధం లేకుండానే నా తండ్రిని ఒక క్షత్రియుడు హతమార్చాడు; అలాగే నా తల్లి దేహంపై ఉన్న ఇరవై ఒక ప్రహారాలు నాకు ఇంకా లెక్కలో ఉన్నాయి।”

Verse 15

तस्मान्निःक्षत्रियामुर्वीं यद्यहं न करोमि वै । प्रहारसंख्यया विप्रास्तन्मे स्यात्सर्वपातकम्

అందువల్ల, ఓ బ్రాహ్మణులారా, ఆ ప్రహారాల సంఖ్య ప్రకారం నేను భూమిని నిఃక్షత్రియంగా చేయకపోతే, అది నాకు సమస్తపాపమయమైన మహాపతనమవుతుంది।

Verse 16

पितृमातृवधाज्जातं यत्कृतं तेन पाप्मना । क्षत्रियापसदेनात्र तथान्यदपि कुत्सितम्

తండ్రి-తల్లి వధ అనే అపరాధం నుండి పుట్టిన ఆ పాపి, ఆ క్షత్రియాధముడు ఇక్కడ చేసినదేదైనా, అలాగే ఇతర నింద్యకర్మలన్నీ కూడా।

Verse 17

ततस्तस्यैव चान्येषां क्षत्रियाणां दुरात्मनाम् । रुधिरैः पूरयित्वेमां गर्तां पितृजलोचिताम् । तर्पयिष्यामि रक्तेन पितरं नाहमंभसा

కాబట్టి, అతని మరియు ఇతర దురాత్మ క్షత్రియుల రక్తంతో పితృతర్పణ జలానికి తగిన ఈ గోతిని నింపి, నేను నీటితో కాదు—రక్తంతోనే నా తండ్రిని తర్పిస్తాను।

Verse 19

सूत उवाच । श्रुत्वा ते दारुणां तस्य प्रतिज्ञां तापसोत्तमाः । परं विस्मयमापन्ना नोचुः किंचित्ततः परम्

సూతుడు అన్నాడు—అతని భయంకరమైన ప్రతిజ్ఞను విని ఆ శ్రేష్ఠ తపస్వులు పరమ ఆశ్చర్యానికి లోనై, ఆపై ఏమీ పలకలేదు।

Verse 20

सर्वैस्तैः शबरैः सार्धं पुलिन्दैर्मेदकैस्तथा । बद्धगोधांगुलित्राणैर्वरबाणधनुर्धरैः

ఆ శబరులందరితో పాటు, పులిందులు మరియు మేదకులతో కూడి—శ్రేష్ఠ ధనుస్సు-బాణాలు ధరించినవారు, గోదా చర్మంతో కట్టిన అంగులిత్రాణాలు (వేలి రక్షకాలు) కలవారు।

Verse 21

तथाऽर्जुनोऽपि तं श्रुत्वा समायातं भृगूत्तमम् । सैन्येन महता युक्तं प्रतिज्ञाधारिणं तथा

అదేవిధంగా అర్జునుడు కూడా భృగువంశోత్తముడు వచ్చాడని—ప్రతిజ్ఞాధారి, మహాసైన్యసహితుడని—విని తగిన విధంగా సిద్ధమయ్యాడు।

Verse 22

ततस्तु सम्मुखो दृष्टो युद्धार्थं स विनिर्ययौ । सार्धं नानाविधैर्योधैः सर्वैर्देवासुरोपमैः

ఆపై ఎదురెదురుగా నిలిచిన శత్రువును చూసి అతడు యుద్ధార్థం బయలుదేరాడు; దేవాసురసమ బలమున్న నానావిధ యోధులు అతనితో కూడ వచ్చారు।

Verse 23

अथाभवन्महायुद्धं पुलिन्दानां द्विजोत्तमाः । हैहयाधिपतेर्योधैः सार्धं देवासुरोपमैः

హే ద్విజోత్తములారా! అప్పుడు పులిందులకూ, హైహయాధిపతి యొక్క దేవాసురసమ పరాక్రమశాలి యోధులకూ మధ్య మహాయుద్ధం సంభవించింది।

Verse 24

ततस्ते हैहयाः सर्वे शरैराशीविषोपमैः । वध्यन्ते शबरैः संख्ये गर्जमानैर्मुहुर्मुहुः

అప్పుడు ఆ హైహయులందరూ యుద్ధంలో శబరుల చేత హతమయ్యారు; శబరులు మళ్లీ మళ్లీ గర్జిస్తూ విషసర్పసమమైన బాణాలతో వారిని ఛేదించారు।

Verse 25

ब्रह्महत्यासमुत्थेन पातकेन ततश्च ते । जाता निस्तेजसः सर्वे प्रपतंति धरातले

ఆపై బ్రహ్మహత్య నుండి పుట్టిన పాతక ప్రభావంతో వారు అందరూ తేజస్సు కోల్పోయి నేలపై పడిపోయారు।

Verse 26

न कश्चित्पौरुषं तत्र संप्रदर्शयितुं क्षमः । पलायनपरा सर्वे वध्यन्ते निशितैः शरैः

అక్కడ ఎవ్వరూ పరాక్రమం చూపలేకపోయారు. అందరూ పారిపోవడానికే తలపోసి, పదునైన బాణాలతో హతమయ్యారు.

Verse 27

अथ भग्नं बलं दृष्ट्वा हैहयाधिपतिः क्रुधा । स्वचापं वाञ्छयामास सज्यं कर्तुं त्वरान्वितः । शक्नोति नारोपयितुं सुयत्नमपि चाश्रितः

తన సైన్యం ఛిన్నభిన్నమైందని చూసి హైహయాధిపతి కోపంతో మండిపోయాడు. తొందరగా తన ధనుస్సును సజ్జం చేయబోయాడు; కానీ ఎంత ప్రయత్నించినా బాణాన్ని ఎక్కించలేకపోయాడు.

Verse 28

ततश्चाकर्षयामास खङ्गं कोशात्सुनिर्मलम् । आक्रष्टुं न च शक्रोति वैलक्ष्यं परमं गतः

తర్వాత అతడు కవచం నుంచి తన నిర్మల ఖడ్గాన్ని లాగబోయాడు. కానీ దాన్ని బయటకు తీయలేక, పరమ లజ్జకు లోనయ్యాడు.

Verse 29

गदया निर्जितो रौद्रो रावणो लोकरावणः । यया साप्यपतद्धस्तात्तत्क्षणात्पृथिवीतले

ఆ గదచేత రౌద్రుడైన, లోకాలకు భయంకరుడైన రావణుడు జయించబడాడు; అదే గద క్షణమాత్రంలో అతని చేతి నుంచి జారిపడి భూమిపై పడింది.

Verse 30

नर्मदायाः प्रवाहो यैः सहस्राख्यैः करैः शुभैः । विधृतस्तेन ते सर्वे बभूवुः कम्पविह्वलाः

‘సహస్ర’మని ప్రసిద్ధమైన శుభహస్తాలతో నర్మదా ప్రవాహాన్ని ఆపి ఉంచిన వారు, అందరూ కంపించి కలవరపడ్డారు.

Verse 31

न शस्त्रं शेकुरुद्धर्तुं दैवयोगात्कथंचन । दिव्यास्त्राणां तथा सर्वे मन्त्रा विस्मृतिमागताः

దైవయోగవశాత్ వారు ఏ విధంగానూ ఆయుధాలను ఎత్తలేకపోయారు; అలాగే దివ్యాస్త్రాల మంత్రాలన్నీ వారి స్మృతిలోనుండి జారిపోయాయి।

Verse 32

एतस्मिन्नंतरे रामः संप्राप्तः क्रोधमूर्छितः । तीक्ष्णं परशुमुद्यम्य ततस्तं प्राह निष्ठुरम्

అంతలో క్రోధమూర్ఛితుడైన రాముడు అక్కడికి వచ్చాడు. పదునైన పరశువును ఎత్తి అతనితో కఠినంగా పలికాడు।

Verse 33

हैहयाधिपते पाप यैः करैर्जनको मम । त्वया विनिहतस्तान्मे शीघ्रं दर्शय सांप्रतम्

హే హైహయాధిపతీ, పాపీ! ఏ చేతులతో నీవు నా తండ్రి జనకుని వధించావో, ఆ చేతులను ఇప్పుడే వెంటనే నాకు చూపించు।

Verse 34

ब्रह्मतेजोहतः सोऽपि प्रोक्तस्तेन सुनिष्ठुरम् । नोवाच चोत्तरं किंचिदालेख्ये लिखितो यथा

అతడు బ్రహ్మతేజస్సుతో దెబ్బతిన్నవాడై, అతని కఠిన వాక్యాలు విన్నా ఏ సమాధానమూ చెప్పలేదు; గోడపై వ్రాసిన చిత్రంలా నిలిచిపోయాడు।

Verse 35

ततो भुजवनं तस्य रामः शस्त्रभृतां वरः । मुहुर्मुहुर्विनिर्भर्त्स्य प्रचकर्त शनैःशनैः

అప్పుడు ఆయుధధారులలో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు అతనిని పదేపదే గద్దించి, అతని భుజాల ‘వనాన్ని’ నెమ్మదిగా నరికడం ప్రారంభించాడు।

Verse 36

ततश्छित्त्वा शिरस्तस्य कुठारेण भृगूद्वहः । जग्राह रुधिरं यत्नात्प्रहारेभ्यः स्वयं द्विजाः

అప్పుడు భృగువంశశ్రేష్ఠుడు గొడ్డలితో అతని శిరస్సును ఛేదించాడు; ఆ ద్విజుడు దెబ్బల వల్ల ఏర్పడిన గాయాల నుండి వచ్చిన రక్తాన్ని తానే జాగ్రత్తగా సేకరించాడు।

Verse 37

पूरयित्वा महाकुम्भाञ्छबरेभ्यो ददौ ततः । म्लेच्छेभ्यो लुब्धकेभ्यश्च ततः प्रोवाच सादरम्

మహాకుంభాలను నింపి అతడు వాటిని శబరులకు ఇచ్చాడు; తరువాత మ్లేచ్ఛులకు, లుబ్ధకులకు (వేటగాళ్లకు) కూడా ఇచ్చి, ఆపై వారితో సాదరంగా మాట్లాడాడు।

Verse 38

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे गर्ता मे भ्रातृभिः कृता । पितृसंतर्पणार्थाय सलिलेन परिप्लुता

హాటకేశ్వరుని పుణ్యక్షేత్రంలో నా సోదరులు నా కోసం ఒక గోతిని చేశారు; పితృతర్పణార్థం అది నీటితో నిండివుంది।

Verse 39

प्रक्षिपध्वं द्रुतं गत्वा तस्यां रक्तमिदं महत् । पापस्यास्य सपत्नस्य ममादेशादसंशयम्

త్వరగా వెళ్లి ఆ గోతిలో ఈ పాపి శత్రువుని ఈ మహత్తర రక్తాన్ని వేయండి—నా ఆజ్ఞ ప్రకారం, సందేహం లేదు।

Verse 40

येन तातं निजं भक्त्या तर्पयित्वा विधानतः । ऋणस्य मुक्तिर्भवति येन मे पैतृकस्यच

దీనివల్ల విధిపూర్వకంగా భక్తితో తన తండ్రిని తర్పణం చేసి ఋణముక్తి పొందుతారు; అలాగే నాకు ఉన్న పితృఋణ బంధం నుండీ విముక్తి కలుగుతుంది।