Adhyaya 53

Verse 1

। सूत उवाच । तत्रैवोज्जयनीपीठमस्ति कामप्रदं नृणाम् । प्रभूताश्चर्यसंयुक्तं बहुसिद्धनिषेवितम्

సూతుడు పలికెను—అక్కడే ఉజ్జయినీ పీఠం ఉంది; అది మనుష్యులకు కోరికల ఫలాన్ని ప్రసాదించేది. అది అనేక ఆశ్చర్యాలతో నిండినది, అనేక సిద్ధులు సేవించేది।

Verse 2

यस्य मध्यगतो नित्यं स्वयमेव महेश्वरः । महाकालस्वरूपेण स तिष्ठति द्विजोत्तमाः

హే ద్విజోత్తములారా! దాని మధ్యభాగంలో స్వయంగా మహేశ్వరుడు నిత్యం విరాజిల్లుతున్నాడు; మహాకాల స్వరూపంగా అక్కడ స్థిరంగా నిలిచియున్నాడు।

Verse 3

वैशाख्यां यो नरस्तत्र कृत्वा श्राद्धं समाहितः । ततः पश्यति देवेशं महाकाल इति स्मृतम् । पूजयेद्दक्षिणां मूर्तिं समाश्रित्य द्विजोत्तमाः

హే ద్విజోత్తములారా! వైశాఖ మాసంలో ఎవడు అక్కడ ఏకాగ్రచిత్తంతో శ్రాద్ధం చేస్తాడో, అతడు అనంతరం ‘మహాకాల’ అని ప్రసిద్ధుడైన దేవేశ్వరుని దర్శిస్తాడు. దక్షిణాభిముఖ మూర్తిని ఆశ్రయించి పూజించవలెను।

Verse 4

दश पूर्वान्दशातीतानात्मानं च द्विजोत्तमाः । पुरुषान्स समुद्धृत्य शिवलोके महीयते

హే ద్విజోత్తములారా! అతడు తనతో పాటు పది పూర్వపురుషులను, పది తరువాతి తరాలను उद्धరించి శివలోకంలో మహిమ పొందుతాడు।

Verse 5

यो यं काममभिध्याय तत्र पीठं प्रपूजयेत् । संपूज्य योगिनीवृंदं कन्यकावृन्दमेव च

ఎవడు ఏ కోరికను మనసులో ధ్యానించి అక్కడ ఆ పీఠాన్ని పూజించునో, అలాగే యోగినీగణమును మరియు కన్యకావృందమును కూడా విధిగా పూజించునో—

Verse 6

स तत्कृत्स्नमवाप्नोति यदपि स्यात्सुदुर्लभम् । तत्र वैशाखमासस्य पौर्णमास्यां समाहितः

అతడు సమస్తమును పొందుతాడు—అది అత్యంత దుర్లభమైనదైనా—ప్రత్యేకంగా అక్కడ వైశాఖమాస పౌర్ణమినాడు సమాహితచిత్తుడై ఉన్నప్పుడు।

Verse 7

श्रद्धायुक्तो नरो यो वा उपवासपरः शुचिः । करोति जागरं तस्य पुरतः श्रद्धयान्वितः । स याति परमं स्थानं जरामरणवर्जितम्

శ్రద్ధతో కూడిన, శుచిగా ఉపవాసపరుడై, ఆయన సన్నిధిలో భక్తితో రాత్రి జాగరణం చేసే వాడు జరామరణరహితమైన పరమస్థానాన్ని చేరుతాడు।

Verse 8

किं व्रतैः किं वृथा दानैः किं जपैर्नियमेन वा । महाकालस्य ते सर्वे कलां नार्हंति षोडशीम्

వ్రతాలతో ఏమి ప్రయోజనం? వ్యర్థ దానాలతో ఏమి? జపములతో, నియమాలతో ఏమి? అవన్నీ కలిసినా మహాకాలుని షోడశీ కళకు సమానమవు।

Verse 9

सूत उवाच । तत्रैवास्ति महाभागा भ्रूणगर्तेति विश्रुता । गर्ता सुविपुलाकारा सर्वपातकनाशिनी

సూతుడు పలికెను—అక్కడనే ‘భ్రూణగర్తా’ అని ప్రసిద్ధమైన మహాపుణ్య తీర్థం ఉంది. అది విశాలమైన గర్తము; సమస్త పాపాలను నశింపజేయును.

Verse 10

ब्रह्महत्याविनिर्मुक्तः सौदासो यत्र पार्थिवः । स्त्रीहत्यया विनिर्मुक्तः सुषेणो वसुधाधिपः

ఆ పవిత్రస్థలమున రాజు సౌదాసుడు బ్రహ్మహత్యాపాపమునుండి విముక్తుడయ్యెను; అలాగే భూపతి సుషేణుడు స్త్రీహత్యాపాపమునుండి విడుదల పొందెను.

Verse 11

ऋषय ऊचुः । ब्रह्महत्या कथं तस्य सौदासस्य महीपतेः । ब्रह्मण्यस्यापि संजाता तदस्माकं प्रकीर्तय

ఋషులు పలికిరి—బ్రాహ్మణభక్తుడైన రాజు సౌదాసునకు బ్రహ్మహత్యాపాపము ఎలా కలిగెను? దానిని మాకు వివరించుము.

Verse 12

श्रूयते स महीपालो ब्राह्मणानां हिते रतः । कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्मघ्नः सोऽभवत्कथम्

ఆ రాజు బ్రాహ్మణుల హితమునే రతుడని మేము విన్నాము. అయితే కర్మచేతనా, మనసుచేతనా, వాక్చేతనా—అతడు బ్రహ్మఘ్నుడెట్లు అయ్యెను?

Verse 13

विमुक्तश्च कथं भूयो भ्रूणगर्तामुपाश्रितः । सापि गर्ता कथं जाता सर्वं नो वद विस्तरात्

విముక్తుడైన తరువాత అతడు మళ్లీ ‘భ్రూణగర్తా’ను ఎలా ఆశ్రయించెను? ఆ గర్తము ఎలా ఏర్పడెను? సమస్తమును మాకు విస్తరించి చెప్పుము.

Verse 14

सूत उवाच । यदा लिंगस्य पातोऽभूद्देवदेवस्य शूलिनः । तदा स लज्जयाविष्टो लिंगाभावाद्द्विजोत्तमाः

సూతుడు పలికెను—దేవదేవుడైన శూలధారి శివుని లింగము పడిపోయినప్పుడు, ఓ ద్విజోత్తములారా, లింగాభావముచేత ఆయన లజ్జతో ఆవరించబడెను।

Verse 15

कृत्वाऽतिविपुलां गर्तां प्रविवेश ततः परम् । न कस्यचित्तदात्मानं दर्शयामास शूलधृक्

అత్యంత విశాలమైన గర్తను చేసి, శూలధారి అందులో ప్రవేశించెను; ఆ తరువాత ఆయన ఎవరికీ తన స్వరూపమును చూపలేదు।

Verse 16

एवं सा तत्र संजाता गर्ता ब्राह्मणसत्तमाः । यथा तस्यां विपाप्माभूत्सौ दासस्तद्वदाम्यहम्

ఇలా అక్కడ ఆ గర్త ఏర్పడింది, ఓ బ్రాహ్మణసత్తములారా; ఇప్పుడు అదే స్థలంలో సౌదాసుడు ఎలా పాపరహితుడయ్యాడో నేను చెప్పుదును।

Verse 17

आसीन्मित्रसहोनाम राजा परमधार्मिकः । सौदासस्तत्सुतः साक्षात्सूर्यवंशसमुद्भवः

మిత్రసహ అనే పరమధార్మిక రాజు ఉండెను; అతని కుమారుడు సౌదాసుడు సాక్షాత్తు సూర్యవంశసంభవుడు।

Verse 18

तेनेष्टं विपुलैर्यज्ञैः सुवर्णवरदक्षिणैः । असंख्यातानि दानानि प्रदत्तानि महात्मना

ఆ మహాత్ముడు విస్తారమైన యజ్ఞములను నిర్వహించి, స్వర్ణమయ ఉత్తమ దక్షిణలను ఇచ్చెను; ఇంకా అసంఖ్యాత దానములను ప్రసాదించెను।

Verse 19

कस्यचित्त्वथ कालस्य सत्रे द्वादशवार्षिके । वर्तमाने यथान्यायं विधिदृष्टेन कर्मणा

అప్పుడు ఒక సమయంలో ద్వాదశవర్ష సత్రయాగము యథాన్యాయంగా కొనసాగుచుండగా, విధిదృష్టమైన కర్మలు నియమప్రకారం నిర్వహింపబడుచుండెను।

Verse 20

क्रूराक्षः क्रूरबुद्धिश्च राक्षसौ बलवत्तरौ । यज्ञविघ्नाय संप्राप्तौ संप्राप्ते रजनीमुखे

రాత్రి సమయం సమీపించగానే అత్యంత బలవంతులైన క్రూరాక్ష, క్రూరబుద్ధి అనే ఇద్దరు రాక్షసులు యాగవిఘ్నార్థం అక్కడికి వచ్చిరి।

Verse 21

राक्षसैर्बहुभिः सार्धं तथान्यैर्भूतसंज्ञितैः । पिशाचैश्च दुराधर्षैर्यज्ञविध्वंसतत्परैः

అనేక రాక్షసులతో పాటు ‘భూత’ అని పిలువబడే ఇతర సత్త్వములు, దురాధర్ష పిశాచములు కూడ యాగవిధ్వంసమునకై తత్పరులై ఉన్నారు।

Verse 22

अथ ते राक्षसाः सर्वे किंचिच्छिद्रमवेक्ष्य च । विविशुर्यज्ञवाटं तं प्रसर्पन्तः समंततः

అప్పుడు ఆ రాక్షసులందరు చిన్న చీలికను గమనించి, చుట్టూ చుట్టూ పాకుతూ ఆ యాగవాటికలో ప్రవేశించిరి।

Verse 23

निघ्नन्तो ब्राह्मणश्रेष्ठान्भक्षयन्तो हवींषि च । तथा यानि विचित्राणि यज्ञार्थे कल्पितानि च

వారు బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠులను హతమార్చుచూ, హవిస్సులను భక్షించుచూ, యాగార్థం సిద్ధపరచిన విచిత్ర ద్రవ్యములు మరియు ఏర్పాట్లను కూడ నాశనం చేసిరి।

Verse 24

एतस्मिन्नंतरे तत्र हाहाकारो महानभूत् । भक्ष्यमाणेषु विप्रेषु राक्षसैर्बलवत्तरैः

అదే క్షణంలో అక్కడ మహా హాహాకారం కలిగింది; బలవంతులైన రాక్షసులు బ్రాహ్మణ ఋషులను భక్షించసాగారు.

Verse 25

ततो मैत्रसहिः क्रुद्धस्त्यक्त्वा दीक्षाव्रतं नृपः । आदाय सशरं चापं ध्वंसयामास वीक्ष्य तान्

అప్పుడు కోపించిన మైత్రసహి రాజు దీక్షావ్రతాన్ని విడిచి, బాణాలతో కూడిన ధనుస్సు ఎత్తుకొని వారిని చూసి సంహరించసాగాడు.

Verse 26

कृतरक्षो वसिष्ठेन स्वयमेव पुरोधसा । क्रूराक्षं सूदयामास राक्षसैर्बहुभिः सह

తన పురోహితుడైన వశిష్ఠుడు స్వయంగా రక్షావిధి చేసిన తరువాత, రాజు క్రూరాక్షుని అనేక రాక్షసులతో కలిసి సంహరించాడు.

Verse 27

क्रूरबुद्धिरथो वीक्ष्य हतं श्रेष्ठं सहोदरम् । तं च पार्थिवशार्दूलमगम्यं ब्रह्मतेजसा

అప్పుడు క్రూరబుద్ధి తన శ్రేష్ఠుడైన అన్నను హతమైనట్లు చూసి, బ్రహ్మతేజస్సుతో అగమ్యుడైన ఆ రాజశార్దూలుని దర్శించాడు.

Verse 28

हतशेषान्समादाय राक्षसान्बलसंयुतः । पलायनं भयाच्चक्रे क्षतांगस्तस्य सायकैः

మిగిలిన రాక్షసులను కూడగట్టుకొని, బలవంతుడైన అతడు భయంతో పారిపోయాడు; ఆ రాజు బాణాలతో అతని శరీరం గాయపడింది.

Verse 29

ततस्तद्वैरमाश्रित्य भ्रातुर्ज्येष्ठस्य राक्षसः । छिद्रमन्वेषयामास तद्वधाय दिवानिशम्

అనంతరం ఆ రాక్షసుడు జ్యేష్ఠభ్రాతపై ఉన్న వైరం ఆశ్రయించి, అతన్ని వధించుటకు దివానిశలు ఏదైనా లోపం (ఛిద్రం) వెదకసాగెను।

Verse 30

एवं सवीक्षमाणस्य तस्य च्छिद्रं महात्मनः । समाप्तिमगमद्विप्राः सत्रं तद्द्वादशाब्दिकम्

ఇలా ఆ మహాత్మునిలో లోపం వెదకుతూ కఠినంగా గమనిస్తున్నప్పటికీ, ఓ విప్రులారా, బ్రాహ్మణులు ఆ ద్వాదశవర్ష సత్రయాగాన్ని విధివిధానంగా ముగింపుకు చేర్చిరి।

Verse 31

न सूक्ष्ममपि संप्राप्तं छिद्रं तेन दुरात्मना । वसिष्ठविहिता रक्षा सत्रे तस्य महीपतेः

ఆ దురాత్ముడికి అతి సూక్ష్మమైన లోపమూ దొరకలేదు; ఎందుకంటే వసిష్ఠుడు విధించిన రక్ష ఆ మహీపతి సత్రయాగాన్ని కాపాడుచుండెను।

Verse 32

अथासौ ब्राह्मणान्सर्वान्विसृज्याहितदक्षिणान् । कृतांजलिपुटो भूत्वा वसिष्ठमिदमब्रवीत्

అనంతరం అతడు సమస్త బ్రాహ్మణులకు యథోచిత దక్షిణలు ఇచ్చి వారిని పంపివేసి, అంజలి ఘటించి వసిష్ఠునితో ఇలా పలికెను।

Verse 33

स्वहस्तेन गुरोद्याहं त्वां भोजयितुमुत्सहे । क्रियतां तत्प्रसादो मे भुक्त्वाद्य मम मन्दिरे

హే గురుదేవా! నేడు నేను నా స్వహస్తాలతో మీకు భోజనం పెట్టాలని కోరుచున్నాను. దయచేసి అనుగ్రహించండి—నేడు నా గృహమందు భోజనం స్వీకరించండి।

Verse 34

सूत उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय वसिष्ठो मुनिसत्तमः । क्षालितांघ्रिः स्वयं तेन निविष्टो भोजनाय वै

సూతుడు పలికెను—‘తథాస్తు’ అని ప్రతిజ్ఞచేసి మునిశ్రేష్ఠుడు వశిష్ఠుడు అంగీకరించెను. రాజు స్వయంగా ఆయన పాదములు కడిగి, ఆపై ఆయన భోజనార్థం కూర్చుండెను.

Verse 35

कूरबुद्धिरथो वीक्ष्य तदर्थं चामिषं शुभम् । सुसंस्कृतं विधानेन सूपकारैर्द्विजोत्तमाः

అనంతరం ఆ మందబుద్ధి వాడు ఆ ప్రయోజనార్థం సిద్ధం చేసిన శుభ మాంసాన్ని చూచి—విధి ప్రకారం నిపుణ వంటవారిచే సుసంస్కృతంగా వండబడినదాన్ని—హే ద్విజోత్తములారా, తన కుట్రను సాగించెను.

Verse 36

उखां कृत्वा ततस्तादृक्तत्प्रमाणामतर्किताम् । महामांसाभृतां कृत्वा तां जहारामिषान्विताम्

అప్పుడు అతడు అదే పరిమాణముగల, ఎవరికీ అనుమానం రాకుండా ఒక కుండను చేయించెను. దానిని విస్తారమైన మాంసంతో నింపి, మాంసభారంతో కూడిన ఆ కుండను మోసుకొని వెళ్లెను.

Verse 37

अथासौ मुनिशार्दूलो भुंजानो बुबुधे हि तत् । महामांसमिति क्रुद्धस्तत्र प्रोवाच मन्युमान्

అప్పుడు ఆ మునిశార్దూలుడు భోజనం చేస్తూనే గ్రహించెను—‘ఇది మహామాంసము!’ అని. కోపంతో రోషభరితుడై అక్కడే పలికెను.

Verse 38

महामांसाशनं यस्मात्कारितोऽहं त्वयाधम । रक्षोवद्राक्षसस्तस्मात्त्वमद्यैव भविष्यसि

‘హే అధమా! నన్ను మహామాంసం తినిపించితివి; అందుచేత నీవు ఈ రోజే రాక్షసస్వభావుడైన రాక్షసుడవైపోదువు.’

Verse 39

ततः संशोधयामास तस्य मांसस्य चागमम् । निपुणं सूपकारांस्तान्दृष्ट्वा राजा पृथक्पृथक्

అప్పుడు రాజు ఆ మాంసం ఎక్కడి నుంచి వచ్చిందో సమ్యకంగా విచారించాడు. నిపుణులైన వంటవారిని చూసి వారిని ఒక్కొక్కరిని విడివిడిగా పరీక్షించి అడిగాడు.

Verse 40

तेऽब्रुवन्नैतदस्माभिः श्रपितं मांसमीदृशम् । श्रद्धीयतां महीपाल नान्येन मनुजेन वा

వారు అన్నారు—“ఇలాంటి వండిన మాంసం మేము సిద్ధం చేయలేదు. ఓ మహీపాలా, నమ్మండి; మమ్మల్ని తప్ప మరే మనిషి కూడా ఇది చేయలేదు.”

Verse 41

राक्षसं वा पिशाचं वा दानवं वा विना विभो । एतज्ज्ञात्वा ततो नाथ यद्युक्तं तत्समाचर

ఓ విభో, రాక్షసుడు గానీ పిశాచుడు గానీ దానవుడు గానీ లేకుండా ఇది జరగదు. ఓ నాథా, ఇది తెలిసి యుక్తమైనదే ఆచరించండి.

Verse 42

एतस्मिन्नंतरे तस्य नारदो मुनिसत्तमः । समागत्याब्रवीत्सर्वं तद्राक्षसविचेष्टितम्

అంతలో మునిశ్రేష్ఠుడు నారదుడు వచ్చి, “ఇది అంతా రాక్షసుని కుతంత్రచేష్టే” అని సమస్తం వివరించాడు.

Verse 43

तच्छ्रुत्वा कोपमापन्नः स राजा शप्तुमुद्यतः । वसिष्ठं स्वकरे कृत्वा जलं सौदासभूपतिः । शापोद्यतं च तं दृष्ट्वा नारदो वाक्यमब्रवीत्

అది విని రాజు కోపావేశంతో శాపం ఇవ్వడానికి సిద్ధమయ్యాడు. సౌదాస భూపతి వశిష్ఠుని స్మరించి తన చేతిలో జలాన్ని పట్టుకొని శాపోచ్చారణకు సిద్ధంగా నిలిచాడు; అతడు శాపించబోతున్నాడని చూసి నారదుడు మాటలాడాడు.

Verse 44

निघ्नन्तो वा शपन्तो वा द्विषन्तो वा द्विजातयः । नमस्कार्या महीपाल तथापि स्वहितेच्छुना । गुरुरेष पुनर्मान्यस्तव पार्थिवसत्तम

హే మహీపాలా! ద్విజులు కొట్టినా, శపించినా, ద్వేషించినా—తన హితాన్ని కోరువాడు వారిని నమస్కరించవలెను. హే పార్థివసత్తమా! ఈ గురువు నీచేత మరల గౌరవింపబడవలెను.

Verse 45

तस्मान्नार्हसि शप्तुं त्वं प्रतिशापेन सन्मुनिम् । निषिद्धः स तथा भूपस्ततस्तत्सलिलं करात् । पादयोः कृत्स्नमुपरि प्रमुमोच ततः परम्

కాబట్టి నీవు ప్రతిశాపంతో ఆ సన్మునిని శపించుటకు అర్హుడవు కాదు. అలా నిరోధింపబడిన రాజు తన చేతిలోని ఆ జలాన్ని విడిచి, తరువాత దానిని పూర్తిగా తన రెండు పాదాలపై పోశాడు.

Verse 46

अथ तौ चरणौ तस्य तप्त शापोदकप्लुतौ । दग्धौ कृष्णत्वमापन्नौ तत्क्षणाद्द्विजसत्तमाः

అప్పుడు శాపార్థం వేడెక్కిన జలంతో తడిసిన అతని రెండు పాదాలు దగ్ధమై, క్షణమాత్రంలోనే నల్లగా మారాయి, ఓ ద్విజసత్తములారా!

Verse 47

कल्माषपाद इत्युक्तस्ततःप्रभृति स क्षितौ । भूपालो द्विजशार्दूला ना्म्ना तेन विशेषतः

అప్పటినుంచి భూమిపై ఆ రాజు ‘కల్మాషపాదుడు’ అని పిలువబడెను, ఓ ద్విజశార్దూలులారా! ఆ పేరుతోనే అతడు విశేషంగా ప్రసిద్ధి పొందెను.

Verse 48

सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे विप्रो वसिष्ठो लज्जयान्वितः । ज्ञात्वा दत्तं वृथा शापं तस्य भूमिपतेस्तदा

సూతుడు పలికెను—ఇదే సమయంలో బ్రాహ్మణుడు వసిష్ఠుడు లజ్జతో నిండిపోయి, ఆ భూపతికి ఇచ్చిన శాపం వ్యర్థమైందని అప్పుడే గ్రహించెను.

Verse 49

उवाच व्यर्थः शापोऽयं तव दत्तो मया नृप । न च मे जायते वाक्यमसत्यं हि कथंचन

అతడు అన్నాడు—ఓ నృపా! నేను నీకు ఇచ్చిన ఈ శాపం వ్యర్థమైంది. అయినా నా వాక్యం ఏ విధంగానూ అసత్యంగా పుట్టదు.

Verse 50

तस्मात्त्वं राक्षसो भूत्वा कञ्चित्कालं नृपो त्तम । स्वरूपं लप्स्यसे भूयो यस्मिन्काले शृणुष्व तम्

కాబట్టి, ఓ నృపోత్తమా! నీవు కొంతకాలం రాక్షసుడిగా ఉండవలసి ఉంటుంది. తరువాత మళ్లీ నీ స్వరూపాన్ని పొందుతావు—ఆ సమయం, ఆ నిబంధన నన్ను విను.

Verse 51

यदा त्वं क्रूरबुद्धिं तं राक्षसं निहनिष्यसि । तदा त्वं लप्स्यसे मोक्षं राक्षसत्वात्सुदारुणात्

నీవు క్రూరబుద్ధి గల ఆ రాక్షసుణ్ని సంహరించినప్పుడు, అతి భయంకరమైన రాక్షసత్వం నుండి విముక్తుడై మోక్షాన్ని పొందుతావు.

Verse 52

सूत उवाच । एतस्मिन्नन्तरे राजा यातुधानो बभूव सः । ऊर्ध्वकेशो महाकायः कृष्णदन्तो भया नकः

సూతుడు అన్నాడు—ఈ మధ్యలో ఆ రాజు యాతుధానుడు (రాక్షసుడు) అయ్యాడు. అతని జుట్టు నిటారుగా నిలిచింది, మహాకాయుడు, నల్ల దంతాలతో భయంకరంగా కనిపించాడు.

Verse 53

ततो जघान विप्रेन्द्रान्राक्षसं भावमाश्रितः । यज्ञान्विध्वंसयामास मुनीनामाश्रमानपि

తర్వాత రాక్షసభావాన్ని ఆశ్రయించి అతడు ప్రముఖ బ్రాహ్మణులను హతమార్చాడు. యజ్ఞాలను ధ్వంసం చేశాడు, మునుల ఆశ్రమాలను కూడా నాశనం చేశాడు.

Verse 54

कस्यचित्त्वथ कालस्य क्रूर बुद्धिः स राक्षसः । ज्ञात्वा तं राक्षसीभूतमेकदाऽयुधवर्जितम्

కొంతకాలం తరువాత, ఆ క్రూర బుద్ధి గల రాక్షసుడు, రాజు రాక్షసుడిగా మారాడని మరియు ఒకప్పుడు ఆయుధాలు లేకుండా ఉన్నాడని తెలుసుకున్నాడు.

Verse 55

भ्रातुर्वधकृतं वैरं स्मरमाणस्ततः परम् । तद्वधार्थं समायातो राक्षसैर्बहुभिर्वृतः

తన సోదరుని వధ వల్ల కలిగిన పగను గుర్తుచేసుకుంటూ, అతన్ని చంపడానికి అనేకమంది రాక్షసులతో కలిసి వచ్చాడు.

Verse 56

ततस्तं वेष्टयित्वापि समंताद्राक्षसो नृपम् । प्रोवाच वचनं क्रुद्धो नादेनापूरयन्दिशः

అప్పుడు ఆ రాక్షసుడు రాజును అన్ని వైపుల నుండి చుట్టుముట్టి, కోపంతో దిక్కులను తన గర్జనతో నింపుతూ ఇలా పలికాడు.

Verse 57

त्वया यो निहतोऽस्माकं ज्येष्ठो भ्राता सुदुर्मते । वसिष्ठस्य बलाद्यज्ञे तस्याद्य फलमाप्नुहि

'ఓ దుర్మతీ! వసిష్ఠుని బలంతో యజ్ఞంలో మా పెద్ద సోదరుని నీవు చంపావు, ఆ పనికి ఫలితాన్ని ఈరోజు అనుభవించు.'

Verse 58

राजोवाच । यद्ब्रवीषि दुराचार कर्मणा तत्समाचर । शारदस्येव मेघस्य गर्जितं तव निष्फलम्

రాజు పలికెను: 'ఓ దురాచారీ! నీవు చెబుతున్నదానిని చేతలలో చూపించు. శరదృతువు మేఘం వలె నీ గర్జన నిష్ఫలమైనది.'

Verse 59

एवमुक्त्वा समादाय ततो वृक्षं स पार्थिवः । प्राद्रवत्संमुखं तस्य गर्जमानो यथा घनः

ఇట్లు చెప్పి ఆ రాజు ఒక వృక్షాన్ని ఎత్తుకొని అతని ఎదురుగా నేరుగా పరుగెత్తాడు; మేఘంలా గర్జించాడు.

Verse 60

सोऽपि वृक्षं समुत्पाट्य क्रोधसंरक्तलोचनः । त्रिशंखां भृकुटीं कृत्वा तस्याप्यभिमुखं ययौ

అతడూ ఒక వృక్షాన్ని పెకిలించి, కోపంతో ఎర్రబడిన కళ్లతో, భ్రూకుటిని మూడు మడతలుగా చేసి, అతని ఎదురుగా ముందుకు సాగాడు.

Verse 61

कृतवन्तौ वने तत्र बहुवृक्षक्षयावहम्

ఆ అడవిలో ఆ ఇద్దరూ ఘోరమైన విధ్వంసం చేశారు; అనేక వృక్షాలు నశించాయి.

Verse 62

अथ तं श्रांतमालोक्य कूरबुद्धिं महीपतिः । प्रगृह्य पादयोर्वेगाद्भ्रामयामास पुष्करे

తర్వాత ఆ మూర్ఖబుద్ధి వాడు అలసిపోయినట్లు చూసి, రాజు అతని పాదాలను పట్టుకొని వేగంగా పద్మమయ జలంలో తిప్పాడు.

Verse 63

ततश्चास्फोटयामास भूमौ कोपसमन्वितः । चक्रे चामिषखण्डं स पिष्ट्वापिष्ट्वा मुहुर्मुहुः

అనంతరం కోపంతో నిండిపోయి అతడిని నేలపై బలంగా కొట్టాడు; మళ్లీ మళ్లీ నలిపి మాంసఖండాలుగా చేశాడు.

Verse 64

तस्मिंस्तु निहते शूरे राक्षसे स महीपतिः । राक्षसत्वाद्विनिर्मुक्तो लेभे कायं नृपोद्भवम्

ఆ వీర రాక్షసుడు హతుడైనప్పుడు, ఆ మహీపతి రాక్షసత్వం నుండి విముక్తుడై రాజవంశజునకు తగిన దేహాన్ని మళ్లీ పొందెను।

Verse 65

ततस्ते राक्षसाः शेषाः समंतात्तं महीपतिम् । परिवार्य महावृक्षैर्जघ्नुः पाषाणवृष्टिभिः

అప్పుడు మిగిలిన రాక్షసులు అన్ని వైపులా ఆ మహీపతిని చుట్టుముట్టి, మహావృక్షాలను విసిరి, రాళ్ల వర్షంతో అతనిపై దాడి చేసిరి।

Verse 66

ततस्तानपि भूपालो जघान प्रहसन्निव । वृक्षहस्तस्तु विश्रब्धो लीलया द्विजसत्तमाः

అప్పుడు భూపాలుడు వారినీ నవ్వుతున్నట్లుగా సంహరించెను; చేతిలో వృక్షాన్ని పట్టుకొని, నిశ్చింతగా నిర్భయుడై, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా, లీలగా చేసెను।

Verse 67

ततश्च स्वपुरं प्राप्तः संप्रहृष्टतनूरुहः । राक्षसानां वधं कृत्वा लब्ध्वा देहं पुरातनम्

తర్వాత అతడు తన నగరానికి చేరెను; ఆనందంతో అతని రోమాలు నిక్కబొడుచుకున్నవి. రాక్షసులను సంహరించి, తన పూర్వదేహాన్ని మళ్లీ పొందెను।

Verse 68

ततस्तं तेजसा हीनं दुर्गंधेन समावृतम् । ब्रह्महत्योद्भवैश्चिह्नैरन्यैरपि पृथग्विधैः

అప్పుడు వారు అతనిని తేజస్సు లేనివాడిగా, దుర్గంధంతో కప్పబడినవాడిగా, బ్రహ్మహత్య నుండి పుట్టిన చిహ్నాలతోను ఇతర నానావిధ మలినాలతోను గుర్తింపబడినవాడిగా చూచిరి।

Verse 69

दृष्ट्वा ते मंत्रिणस्तस्य पुत्र पौत्रास्तथा परे । नोपसर्पंति भूपालं पापस्पर्शभयान्विताः

అతనిని అలా చూసి అతని మంత్రులు, కుమారులు, మనవలు మరియు ఇతరులూ పాపస్పర్శభయంతో రాజుని సమీపించలేదు।

Verse 70

ऊचुश्च पार्थिवश्रेष्ठ न त्वमर्हसि संगमम् । कर्तुं सार्धमिहास्माभिर्ब्रह्महत्या न्वितो यतः

వారు అన్నారు—ఓ రాజశ్రేష్ఠా! నీవు ఇక్కడ మాతో కలిసి సంగమం చేయుటకు అర్హుడవు కాదు; ఎందుకంటే నీవు బ్రహ్మహత్యాపాపంతో కలుషితుడవు।

Verse 71

तस्माद्वसिष्ठमाहूय प्रायश्चित्तं समाचर । अशुद्धं शुद्धिमायाति येन गात्रमिदं तव

కాబట్టి వసిష్ఠుని పిలిచి ప్రాయశ్చిత్తం ఆచరించు; దానివల్ల నీ ఈ అశుద్ధ దేహం శుద్ధిని పొందును।

Verse 72

ततः स पार्थिवस्तूर्णं वसिष्ठं मुनिपुंगवम् । समाहूयाब्रवीद्वाक्यं दूरस्थो विनयान्वितः

అప్పుడు ఆ రాజు వెంటనే మునిపుంగవుడైన వసిష్ఠుని పిలిపించి, దూరంగా నిలిచి వినయంతో ఈ మాటలు పలికెను।

Verse 73

तव प्रसादतो विप्र स हतो राक्षसो मया । मुक्तशापोऽस्मि संजातः परं शृणु वचो मुने

ఓ విప్రా! నీ ప్రసాదముచేత ఆ రాక్షసుడు నాచేత హతుడయ్యాడు. నేను శాపముక్తుడనయ్యాను; ఇక, ఓ మునీ, నా తదుపరి మాట వినుము।

Verse 74

मम गात्रात्सुदुर्गंधः समुद्गच्छति सर्वतः । भाराक्रांतानि गात्राणि सर्वाण्येवाचलानि च

నా శరీరమునుండి అన్ని వైపులా దుర్గంధము ఉద్భవిస్తోంది; భారంతో నలిగిన నా అవయవములన్నీ అచలములైనట్లయ్యాయి।

Verse 75

तत्किमेतद्द्विजश्रेष्ठ तेजो हानिरतीव मे । मंत्रिणोऽपि तथा पुत्रा न स्पृशंति यतोऽद्य माम्

ఇది ఏమిటి, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా? నా తేజస్సు అత్యంతంగా క్షీణించింది; అందుకే నేడు నా మంత్రులూ, కుమారులూ కూడా నన్ను తాకడం లేదు।

Verse 76

वसिष्ठ उवाच । राक्षसत्वं प्रपन्नेन त्वया पार्थिवसत्तम । ब्राह्मणा बहवो ध्वस्तास्तथा विध्वंसिता मखाः । तेषां त्वं पार्थिवश्रेष्ठ संस्पृष्टो ब्रह्महत्यया

వసిష్ఠుడు పలికెను—ఓ రాజశ్రేష్ఠా! నీవు రాక్షసత్వమునకు లోనై అనేక బ్రాహ్మణులను నాశనం చేసితివి, యజ్ఞములనూ ధ్వంసం చేసితివి; అందుచేత, ఓ నృపశ్రేష్ఠా, నీవు బ్రహ్మహత్యాపాపముచే స్పృశింపబడ్డావు।

Verse 77

राजोवाच । तदर्थं देहि मे विप्र प्रायश्चित्तं विशुद्धये । येन निर्मुक्तपापोऽहं राज्यं प्राप्नोमि चात्मनः

రాజు పలికెను—అందుకే, ఓ విప్రా! నా విశుద్ధికై నాకు ప్రాయశ్చిత్తము ప్రసాదించుము; దానివలన నేను పాపముక్తుడనై నా రాజ్యమును మరియు ఆత్మకల్యాణమును తిరిగి పొందుదును।

Verse 78

वसिष्ठ उवाच । अत्रार्थे तीर्थयात्रां त्वं कुरु पार्थिव सत्तम । निर्ममो निरहंकारस्ततः सिद्धिमवाप्स्यसि

వసిష్ఠుడు పలికెను—ఈ కార్యార్థం, ఓ రాజశ్రేష్ఠా! నీవు తీర్థయాత్ర చేయుము; మమకారము, అహంకారము విడిచి అప్పుడు నీవు సిద్ధి మరియు విశుద్ధిని పొందుదువు।

Verse 79

ततः स पार्थिवश्रेष्ठः संयतात्मा जितेंद्रियः । प्रयागादिषु तीर्थेषु स्नानं चक्रे समा हितः

అప్పుడు ఆ రాజశ్రేష్ఠుడు, సంయతాత్ముడై జితేంద్రియుడై, ప్రయాగాది తీర్థాలలో సమాహిత మనస్సుతో స్నానమాచరించాడు।

Verse 80

न नश्यति स दुर्गंधो न च तेजः प्रवर्धते । न कायो लघुतां याति नालस्येन विमुच्यते

ఆ దుర్గంధం నశించదు, తేజస్సు కూడా వృద్ధి చెందదు; శరీరం లఘువుగా మారదు, ఆలస్యమునుండి విముక్తి కలగదు।

Verse 81

ततः संभ्रममाणश्च कदाचि द्द्विजसत्तमाः । चमत्कारपुरे क्षेत्रे स्नानार्थं समुपागतः

అప్పుడు, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా, ఒకసారి అతడు కలవరపడి వ్యాకులుడై స్నానార్థం చమత్కారపుర క్షేత్రానికి వచ్చెను।

Verse 82

सुश्रांतः क्षुत्पिपासार्तो निशीथे तमसावृते । गर्तायां पतितोऽकस्मात्पूर्णायां पयसा नृपः

అత్యంత శ్రమించి, ఆకలి దాహాలతో బాధపడుతూ, అంధకారావృత నిశీథంలో ఆ రాజు అకస్మాత్తుగా నీటితో నిండిన గోతిలో పడిపోయెను।

Verse 83

कृच्छ्रात्ततो विनिष्क्रांतस्तीर्थात्तस्मान्महीपतिः । यावत्पश्यति चात्मानं द्वादशार्कसमप्रभम्

తదనంతరం ఆ మహీపతి కష్టపడి ఆ తీర్థం నుండి బయటికి వచ్చి, తనను తాను ద్వాదశ సూర్య సమప్రభగా ప్రకాశించుచున్నట్లు చూచెను।

Verse 84

दुर्गंधेन परित्यक्तं सोद्यमं लघुतां गतम् । दृष्ट्वा च चिंतयामास नूनं मुक्तोऽस्मि पातकात्

దుర్గంధం తొలగి, ఉత్సాహంతో నిండిపోయి, దేహం తేలికగా అయిన తనను చూసి అతడు మనసులో ఆలోచించాడు—“నిశ్చయంగా నేను పాపమునుండి విముక్తుడనయ్యాను।”

Verse 85

एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी । हर्षयन्ती महीपालं विमुक्तं ब्रह्महत्यया

అదే సమయంలో ఒక అశరీర వాణి పలికింది; బ్రహ్మహత్యా పాపం నుండి విముక్తుడైన రాజును అది ఆనందింపజేసింది.

Verse 86

विमुक्तोऽसि महाराज सांप्रतं पूर्वपातकैः । तीर्थस्यास्य प्रभावेन तस्माद्गच्छ निजं गृहम्

“మహారాజా! ఈ తీర్థ ప్రభావంతో నీవు ఇప్పుడు పూర్వ పాపాల నుండి విముక్తుడవు; కాబట్టి నీ స్వగృహానికి వెళ్ళు.”

Verse 87

अत्र संनिहितो नित्यं भ्रूणरूपेण शंकरः । कृष्णपक्षे विशेषेण चतुर्दश्यां महीपते

“ఇక్కడ శంకరుడు భ్రూణరూపంగా నిత్యం సన్నిహితుడై ఉంటాడు; ఓ మహీపతే, కృష్ణపక్ష చతుర్దశినాడు విశేషంగా.”

Verse 88

यदा प्रपतितं लिंगं देवदेवस्य शूलिनः । द्विजशापेन गर्तैषा तदानेन विनिर्मिता

“ద్విజశాపం వల్ల దేవదేవుడు శూలినుడైన పరమేశ్వరుని లింగం పడిపోయినప్పుడు, అదే సమయంలో ఈ గర్తం (గొయ్యి) ఏర్పడింది.”

Verse 89

लज्जितेन स्ववासार्थं महद्दुःखयुतेन च । सतीवियोगयुक्तेन भ्रूणत्वं प्रगतेन च

లజ్జచేత ఆవరించబడి నివాసస్థానాన్ని వెదుకుతూ, మహాదుఃఖంతో నిండిపోయెను. సతీ వియోగవేదనతో బాధపడుతూ భ్రూణస్థితిలో ప్రవేశించెను…

Verse 90

सर्वपापहरा तेन गर्तेयं पृथि वीपते । भ्रूणगर्तेति विख्याता तस्य नामा जगत्त्रये

అందుచేత, ఓ భూపతీ, ఈ గర్తము సమస్త పాపాలను హరించునదిగా అయ్యెను. త్రిలోకములందు దీని నామము ‘భ్రూణగర్త’ అని ప్రసిద్ధి పొందెను.

Verse 91

सूत उवाच । एवमुक्त्वाथ सा वाणी विररामांऽतरिक्षगा । सोऽपि पार्थिवशार्दूलः प्रहृष्टः स्वपुरं ययौ

సూతుడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి ఆకాశస్థ ఆ వాణి నిశ్శబ్దమైంది. ఆ రాజసింహుడు ఆనందంతో తన నగరానికి వెళ్లెను.

Verse 92

ततस्तं पापनिर्मुक्तं तेजसा भास्करोपमम् । दृष्ट्वा पुत्रास्तथा मर्त्याः प्रणेमुस्तुष्टिसंयुताः

తదుపరి అతనిని పాపముక్తుడిగా, సూర్యసమాన తేజస్సుతో ప్రకాశించుచున్నవాడిగా చూచి, అతని కుమారులు మరియు ప్రజలు సంతృప్తి-ఆనందాలతో నమస్కరించిరి.

Verse 93

सोऽपि ब्राह्मणशार्दूलो वसिष्ठस्तं महीपतिम् । समभ्येत्य ततः प्राह हर्षगद्गदया गिरा

అప్పుడు బ్రాహ్మణశార్దూలుడైన వసిష్ఠుడు ఆ రాజుని సమీపించి, ఆనందంతో గద్గదమైన స్వరంతో పలికెను.

Verse 94

दिष्ट्या मुक्तोसि राजेंद्र पापाद्ब्रह्मवधोद्भवात् । दिष्ट्या त्वं तेजसा युक्तः पुनः प्राप्तो निजं पुरम्

సౌభాగ్యవశాత్, ఓ రాజేంద్రా, బ్రహ్మవధజనిత పాపం నుండి నీవు విముక్తుడవైనావు. సౌభాగ్యవశాత్, తేజస్సుతో యుక్తుడై నీవు మళ్లీ నీ స్వనగరాన్ని పొందితివి.

Verse 95

तस्मात्कीर्तय भूपाल कस्मिंस्तीर्थे समागतः । त्वं मुक्तः पातकाद्घोराद्ब्रह्महत्यासमुद्भवात्

కాబట్టి, ఓ భూపాలా, నీవు ఏ తీర్థానికి చేరితివో ప్రకటించు; దాని వలన బ్రహ్మహత్యాజనితమైన ఆ ఘోర పాతకం నుండి నీవు విముక్తుడవైనావు.

Verse 96

ततः स कथयामास भ्रूणगर्तासमुद्भवम् । वृत्तांतं तस्य विप्रर्षेरनुभूतं यथा तथा

అప్పుడు అతడు, ఆ బ్రాహ్మణ ఋషి అనుభవించిన విధంగా, భ్రూణగర్త యొక్క ఉద్భవం మరియు వృత్తాంతాన్ని యథాతథంగా వివరించాడు.

Verse 97

ततस्ते मंत्रिणो वृद्धाः स च राजा मुनीश्वरः । पुत्रं प्रतर्दनंनाम राज्ये संस्थाप्य तत्क्षणात्

అనంతరం ఆ వృద్ధ మంత్రులు మరియు ఆ రాజు—జ్ఞానంలో మునీశ్వరుడైనవాడు—తన కుమారుడు ప్రతర్దనుని తక్షణమే రాజ్యసింహాసనంపై స్థాపించారు.

Verse 98

भ्रूणगर्तां समासाद्य तामेव द्विजसत्तमाः । तपश्चेरुर्महादेवं ध्यायमाना दिवा निशम्

ఆ భ్రూణగర్తానికి చేరి, శ్రేష్ఠ ద్విజులు మహాదేవుని ధ్యానిస్తూ దివా-నిశా తపస్సు ఆచరించారు.

Verse 99

गताश्च परमां सिद्धिं कालेनाल्पेन दुर्लभाम् । भ्रूणरूपधरं देवं पूजयित्वा महेश्वरम्

అల్పకాలంలోనే వారు పరమమైన, దుర్లభమైన సిద్ధిని పొందారు—భ్రూణరూపం ధరించిన దేవుడు మహేశ్వరుని పూజించి।

Verse 100

ततःप्रभृति सा गर्ता प्रख्याता धरणीतले । भ्रूणगर्तेति विप्रेंद्राः सर्वपातकनाशिनी

అప్పటినుంచి, ఓ విప్రేంద్రులారా, ఆ గర్త భూమిపై ‘భ్రూణగర్త’ అని ప్రసిద్ధి చెందింది—సర్వపాతకనాశిని।

Verse 101

तत्र कृष्णचतुर्दश्यां यः श्राद्धं कुरुते नरः । स पितॄंस्तारयेन्नूनं दश पूर्वान्दशा परान्

అక్కడ కృష్ణపక్ష చతుర్దశినాడు ఎవడు శ్రాద్ధం చేస్తాడో, అతడు నిశ్చయంగా పితృదేవతలను తరింపజేస్తాడు—పది పూర్వులు, పది పరులు।

Verse 102

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र श्राद्धं समाचरेत् । स्नानं च ब्राह्मणश्रेष्ठा दानं वापि स्वशक्तितः

కాబట్టి అక్కడ సర్వప్రయత్నంతో విధివిధానంగా శ్రాద్ధం చేయాలి; అలాగే, ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠులారా, స్నానం మరియు స్వశక్తి మేరకు దానమూ చేయాలి।