Adhyaya 37

Verse 2

। सूत उवाच । अथापश्यत्स विप्राणां वृन्दं वृन्दारकोपमम् । संनिविष्टं धरापृष्ठे लीलाभाजि द्विजोत्तमाः । एके वेदविदस्तत्र वेदव्याख्यानतत्पराः । परस्परं सुसंक्रुद्धा विवदंति जिगीषवः

సూతుడు పలికెను—అప్పుడు అతడు దేవగణసమానమైన విప్రుల సమూహమును చూచెను; ఓ ద్విజోత్తములారా, వారు ఆ లీలాస్థలమున భూమిపై కూర్చుండిరి. అక్కడ కొందరు వేదవిదులు వేదవ్యాఖ్యానమున నిమగ్నులై ఉండగా, పరస్పరం తీవ్రంగా కోపించి వాదించుచుండిరి, ప్రతి ఒక్కరూ జయించాలనే తపనతో।

Verse 3

यज्ञविद्याविदोऽन्येऽपि यज्ञाख्यानपरायणाः । तत्र विप्राः प्रदृश्यंते शतशो ब्रह्मवादिनः

ఇతరులూ యజ్ఞవిద్యను తెలిసినవారు, యజ్ఞాఖ్యానాలలో నిమగ్నులై ఉన్నారు. అక్కడ బ్రహ్మవాదులు అయిన వందలాది విప్రులు దర్శనమిచ్చారు.

Verse 4

अन्ये ब्राह्मणशार्दूला वेदांगेषु विचक्षणाः । प्रवदंति च संदेहान्वृन्दानामग्रतः स्थिताः

ఇతరులు బ్రాహ్మణశార్దూలులు, వేదాంగాలలో నిపుణులు; వారు వృందాల ముందుభాగంలో నిలిచి తమ సందేహాలను స్పష్టంగా చర్చించేవారు.

Verse 5

वेदाभ्यासपराश्चान्ये तारनादेन सर्वशः । नादयंतो दिशां चक्रं तत्र सम्यग्द्विजोत्तमाः

ఇతర ఉత్తమ ద్విజులు వేదాభ్యాసంలో లీనులై, ‘తార’ నాదాన్ని సర్వత్రా ఉచ్చరిస్తూ అక్కడ దిక్చక్రాన్ని ప్రతిధ్వనింపజేశారు.

Verse 6

अन्ये कौतूहलाविष्टाः संचरान्विषमान्मिथः । पप्रच्छुर्जहसुश्चान्ये ज्ञात्वा मार्गप्रवर्तिनम्

ఇతరులు కుతూహలంతో ఆవరించబడి, అసమాన మార్గాలలో ఇటూ అటూ సంచరించారు; కొందరు ప్రశ్నించారు, మరికొందరు మార్గప్రవర్తకుణ్ని గుర్తించి నవ్వారు.

Verse 7

स्मृतिवादपराश्चान्ये तथान्ये श्रुतिपाठकाः । संदेहान्स्मृतिजानन्ये पृच्छंति च परस्परम्

కొంతమంది స్మృతివాద ప్రవచనంలో నిమగ్నులై, మరికొందరు శ్రుతిపాఠంలో ఉన్నారు; స్మృతిజ్ఞులు తమ సందేహాలను పరస్పరం అడుగుతున్నారు.

Verse 8

कीर्तयंति तथा चान्ये पुराणं ब्राह्मणोत्तमाः । वृद्धानां पुरतस्तत्र सभामध्ये व्यवस्थिताः

అలాగే ఇతర ఉత్తమ బ్రాహ్మణులు అక్కడ పెద్దల సమక్షంలో సభామధ్యంలో కూర్చొని ఆ పురాణాన్ని పఠించి కీర్తించుచుండిరి।

Verse 9

अथ तान्स मुनिर्दृष्ट्वा ब्राह्मणान्संशितव्रतान् । अभिवाद्य ततः प्राह सादरं विनयान्वितः

అప్పుడు ముని వ్రతనిష్ఠులైన ఆ బ్రాహ్మణులను చూచి గౌరవంతో నమస్కరించి వినయంతో వారితో ఇలా పలికెను।

Verse 10

मम बुद्धिः समुत्पन्ना शम्भोरायतनं प्रति । कर्तुं ब्राह्मणशार्दूलास्तस्मात्स्थानं प्रदर्श्यताम्

నాకు శంభువునకు ఆలయం నిర్మించాలనే సంకల్పం కలిగింది; కావున ఓ బ్రాహ్మణశార్దూలులారా, తగిన స్థలాన్ని చూపించండి।

Verse 11

तवाहं देवदेवस्य शम्भोः प्रासादमुत्तमम् । विधायाराधयिष्यामि तमेव वृषभध्वजम्

మీ కొరకు దేవదేవుడైన శంభువునకు ఉత్తమమైన ప్రాసాదం (ఆలయం) నిర్మించి, వృషభధ్వజుడైన ఆ ప్రభువునే ఆరాధించెదను।

Verse 12

स एवं जल्पमानोऽपि मुहुर्मुहुरतंद्रितः । न तेषामुत्तरं लेभे शुभं वा यदि वाशुभम्

అతడు అలసట లేకుండా మళ్లీ మళ్లీ ఇలా పలికినప్పటికీ, వారినుండి శుభమో అశుభమో ఏ సమాధానమూ పొందలేదు।

Verse 13

ततः कोपपरीतात्मा समुनिस्तान्द्विजोत्तमान् । शशाप तारशब्देन यथा शृण्वंति कृत्स्नशः

అప్పుడు కోపంతో ఆవరించబడిన మనస్సు గల ఆ ముని, కఠినమైన ‘తార’ ధ్వనితో ఉత్తమ ద్విజులను శపించాడు; అది అందరికీ స్పష్టంగా వినిపించింది.

Verse 14

दुर्वासा उवाच । विद्यामदो धनमदस्तृतीयोऽभिजनोद्भवः । एते मदावलिप्तानामेत एव सतां दमाः

దుర్వాసుడు అన్నాడు—విద్యామదం, ధనమదం, మూడవది కులగౌరవం వల్ల పుట్టిన మదం—ఇవే అహంకారులను కలుషితం చేసే మత్తులు; అయితే సజ్జనులకు ఇవే నియమనిగ్రహ సాధనాలు అవుతాయి.

Verse 15

तत्र येऽपि हि युष्माकं मदा एव व्यवस्थिताः । यतस्ततोऽन्वयेऽप्येवं भविष्यति मदान्विताः

మరియు మీలో ఎవరు ఇలాంటి మదాలకే స్థిరపడివున్నారో—వారు ఎక్కడికి వెళ్లినా, వారి వంశంలో కూడా ఇదే స్థితి కలుగుతుంది; వారు మదంతోనే గుర్తింపబడతారు.

Verse 16

सदा सौहृदनिर्मुक्ताः पितरोऽपि सुतैः सह । भविष्यंति पुरे ह्यस्मिन्किं पुनर्बांधवादयः

ఈ నగరంలో తండ్రులు కూడా కుమారులతో కలిసి ఎల్లప్పుడూ సౌహార్దం లేనివారై ఉంటారు; మరి ఇతర బంధువుల సంగతి ఏమని చెప్పాలి?

Verse 17

एवमुक्त्वा स विप्रेन्द्रो निवृत्तस्तदनन्तरम् । अपमानं परं प्राप्य ब्राह्मणानां द्विजोत्तमाः

ఇలా చెప్పి ఆ విప్రేంద్రుడు వెంటనే వెనుదిరిగాడు. మరియు ఉత్తమ ద్విజులు బ్రాహ్మణుల చేత పరమ అపమానం పొందిన తరువాత అక్కడి నుండి బయలుదేరారు.

Verse 18

अथ तन्मध्यगो विप्र आसीद्वृद्धतमः सुधीः । सुशील इति विख्यातो वेदवेदांगपारगः

అప్పుడు వారిమధ్య ఒక అతి వృద్ధుడూ మహాబుద్ధిమంతుడైన బ్రాహ్మణుడు ఉండెను; ‘సుశీల’ అని ప్రసిద్ధుడు, వేదవేదాంగాలలో పారంగతుడు।

Verse 19

स दृष्ट्वा तं मुनिं क्रुद्धं गच्छंतमपमानितम् । सत्वरं प्रययौ पृष्ठे तिष्ठ तिष्ठेति च ब्रुवन्

అపమానింపబడి క్రోధించిన ఆ ముని వెళ్లుచుండగా చూచి, అతడు వెంటనే వెనుకకు పరుగెత్తి, “ఆగండి, ఆగండి” అని పలికెను.

Verse 20

अथासाद्य गतं दूरं प्रणिपत्य मुनिं च सः । प्रोवाच क्षम्यतां विप्र विप्राणां वचनान्मम

ఆపై దూరంగా వెళ్లిన మునిని చేరి సాష్టాంగ నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు—“హే విప్ర, మా బ్రాహ్మణుల మాటల కారణంగా దయచేసి క్షమించండి.”

Verse 21

एतैः स्वाध्यायसंपन्नैर्न श्रुतं वचनं तव । नोत्तरं तेन संदत्तं सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

స్వాధ్యాయసంపన్నులైన వీరుకూడా మీ వాక్యాన్ని వినలేదు, మీకు ప్రత్యుత్తరమూ ఇవ్వలేదు; ఇది నిజమని నేను చెప్పుచున్నాను.

Verse 22

तस्माद्भूमिर्मया दत्ता शंभुहर्म्यकृते तव । अस्मिन्स्थाने द्विजश्रेष्ठ प्रासादं कर्तुमर्हसि

కాబట్టి శంభువు దేవాలయ-ప్రాసాద నిర్మాణార్థం నేను మీకు భూమిని ఇచ్చితిని. హే ద్విజశ్రేష్ఠ, ఈ స్థలమందే ప్రాసాదాన్ని నిర్మించుటకు మీరు అర్హులు.

Verse 23

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दुर्वासा हर्षसंयुतः । क्षितिदानोद्भवां चक्रे स्वस्ति ब्राह्मणसत्तमाः । प्रासादं निर्ममे पश्चात्तस्य वाक्ये व्यवस्थितः

ఆ మాటలు విని హర్షంతో నిండిన దుర్వాసుడు భూదానఫలంగా ఉద్భవించిన మంగళాశీర్వాదాన్ని పలికెను. ఆ వాక్యానికి కట్టుబడి ఆ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు తరువాత దేవాలయ ప్రాసాదాన్ని నిర్మించెను.

Verse 24

अथ ते ब्राह्मणा ज्ञात्वा सुशीलेन वसुन्धरा । देवतायतनार्थाय दत्ता तस्मै तपस्विने

అప్పుడు ఆ బ్రాహ్మణులు, దేవతాలయ నిర్మాణార్థం సుశీలుడు ఆ తపస్వికి భూమిని దానంగా ఇచ్చినట్లు తెలుసుకున్నారు.

Verse 25

सर्वे कोपसमायुक्ताः सुशीलं प्रति ते द्विजाः

ఆ ద్విజ బ్రాహ్మణులందరూ కోపంతో నిండిపోయి సుశీలుని ఎదిరించారు.

Verse 26

ततः प्रोचुः समासाद्य येन शप्ता दुरात्मना । वयं तस्मै त्वया दत्ता प्रासादार्थं वसुन्धरा

అప్పుడు వారు అతని దగ్గరకు వెళ్లి ఇలా అన్నారు—“ఆ దురాత్ముడు మమ్మల్ని శపించాడు; నీవు అతనికే ప్రాసాద నిర్మాణార్థం ఈ భూమిని దానమిచ్చావు.”

Verse 27

तस्मात्त्वमपि चास्माकं बाह्य एव भविष्यसि । सुशीलोऽपि हि दुःशीलो नाम्ना संकीर्त्यसे बुधैः

“కాబట్టి నీవు కూడా మా సమాజానికి బయటి వాడవు అవుతావు. పేరు సుశీలుడైనా, పండితులు నిన్ను ‘దుశీలుడు’ అని ప్రకటిస్తారు.”

Verse 28

एषोऽपि तापसो दुष्टो यः करोति शिवालयम् । नैव तस्य भवेत्सिद्धिश्चापि वर्षशतैरपि

శివాలయాన్ని నిర్మించే ఆ తపస్వి కూడ దుష్టుడే. వందల సంవత్సరాలైనా అతనికి సిద్ధి కలుగదు.

Verse 29

तथा कीर्तिकृतां लोके कीर्तनं क्रियते नरैः । ततः संपश्यतां चास्य कीर्तिर्नास्य तु दुर्मतेः

లోకంలో కీర్తిని సృష్టించినవారిని జనులు కీర్తిస్తారు; కానీ అందరూ చూస్తున్నా ఈ దుర్మతికి నిలిచే కీర్తి ఉండదు.

Verse 30

एष दुःशीलसंज्ञो वै तव नाम्ना भविष्यति । प्रासादो नाममात्रेण न संपूर्णः कदाचन

నీ పేరువల్లనే ఇది ‘దుఃశీల’ అని ప్రసిద్ధి చెందుతుంది. ఈ ప్రాసాదం పేరుకే ప్రాసాదం, ఎప్పటికీ సంపూర్ణం కాదూ.

Verse 31

यस्मात्सौहृदनिर्मुक्ताः कृतास्तेन वयं द्विजाः । मदैस्त्रिभिः समायुक्ताः सर्वान्वयसमन्विताः

ఎందుకంటే అతడు మమ్మల్ని ద్విజులను సౌహార్దం నుండి దూరం చేశాడు—మేము ఉత్తమ వంశపారంపర్యంతో కూడి, మూడు విధాల మదాలతో సమన్వితులమై ఉన్నప్పటికీ—అందువల్ల (ఈ ఫలితం కలుగును).

Verse 32

तस्मादेषोऽपि पापात्मा भविष्यति स कोपभाक् । तप्तं तप्तं तपो येन संप्रयास्यति संक्षयम्

కాబట్టి ఈ పాపాత్ముడూ కోపానికి పాత్రుడవుతాడు; అతడు మళ్లీ మళ్లీ చేసిన తపస్సు చివరికి నశించిపోతుంది.

Verse 33

एवमुक्त्वाथ ते विप्राः कोपसंरक्तलोचनाः । दुःशीलं संपरित्यज्य प्रविष्टाः स्वपुरे ततः

ఇట్లు పలికి ఆ విప్రులు కోపంతో ఎర్రబడిన నేత్రాలతో దుఃశీలుని పరిత్యజించి, అనంతరం తమ స్వనగరంలో ప్రవేశించారు.

Verse 34

दुःशीलोऽपि बहिश्चक्रे गृहं तस्य पुरस्य च । देवशर्मा यथापूर्वं संत्यक्तः पुरवासिभिः

దుఃశీలుడు కూడా ఆ పట్టణానికి వెలుపలే అతని గృహాన్ని ఉంచాడు; దేవశర్ముడు యథాపూర్వం నగరవాసులచే పరిత్యక్తుడిగానే నిలిచాడు.

Verse 35

तस्यान्वयेऽपि ये जातास्ते बाह्याः संप्रकीर्तिताः । बाह्याः क्रियासु सर्वासु सर्वेषां पुरवासिनाम्

అతని వంశంలో పుట్టినవారినీ ‘బాహ్యులు’ అని ప్రకటించారు; పట్టణవాసుల సమస్త క్రియలు, ఆచారాలలో వారు అందరికీ సమాజబాహ్యులుగానే పరిగణింపబడ్డారు.

Verse 36

सूत उवाच । एवं तेषु द्विजेंद्रेषु शापं दत्त्वा गतेषु च । दुर्वासाः प्राह दुःशीलं कोपसंरक्तलो चनः

సూతుడు పలికెను—ఆ ద్విజేంద్రులు ఈ విధంగా శాపమిచ్చి వెళ్లిన తరువాత, కోపంతో ఎర్రబడిన నేత్రాలుగల దుర్వాసుడు దుఃశీలునితో ఇలా అన్నాడు.

Verse 37

मम सिद्धिं गता मंत्राः समर्थाः शत्रुसंक्षये । आथर्वणास्तथा चान्ये वेदत्रयसमुद्भवाः

నా ద్వారా మంత్రాలు సిద్ధిని పొందాయి; అవి శత్రుసంహారానికి సమర్థాలు—ఆథర్వణ మంత్రాలు కూడా, అలాగే త్రివేదముల నుండి ఉద్భవించిన ఇతర మంత్రాలూ.

Verse 38

तस्मादेतत्पुरं कृत्स्नं पशुपक्षि समन्वितम् । नाशमद्य नयिष्यामि यथा शत्रोर्हि दुष्टकः

కాబట్టి ఈ రోజు నేను ఈ సమస్త నగరాన్ని—పశుపక్షులతో కూడి—దుష్ట శత్రువును నాశనం చేసినట్లే వినాశనానికి నడిపిస్తాను।

Verse 39

दुःशील उवाच । नैतद्युक्तं नरश्रेष्ठ तव कर्तुं कथंचन । ब्राह्मणानां कृते कर्म ब्राह्मणस्य विशेषतः

దుఃశీలుడు అన్నాడు—ఓ నరశ్రేష్ఠా! నీవు ఏ విధంగానూ ఇది చేయడం యుక్తం కాదు; ఇది బ్రాహ్మణుల నిమిత్తం చేయబడే కార్యం, ముఖ్యంగా ఒక బ్రాహ్మణుని విషయంలో।

Verse 40

निघ्नंतो वा शपंतो वा वदंतो वापि निष्ठुरम् । पूजनीयाः सदा विप्रा दिव्यांल्लोकानभीप्सुभिः

వారు కొట్టినా, శపించినా, కఠినంగా మాట్లాడినా—దివ్య లోకాలను కోరువారు బ్రాహ్మణులను ఎల్లప్పుడూ పూజ్యులుగా భావించి గౌరవించాలి।

Verse 41

ब्राह्मणैर्निर्जितैर्मेने य आत्मानं जयान्वितम् । तामिस्रादिषु घोरेषु नरकेषु स पच्यते

బ్రాహ్మణుల చేత ఓడిపోయినా తాను జయవంతుడనని భావించేవాడు తామిస్రాది ఘోర నరకాలలో దహించబడతాడు।

Verse 42

आत्मनश्च पराभूतिं तस्माद्विप्रात्सहेत वै । य इच्छेद्वसतिं स्वर्गे शाश्वतीं द्विजसत्तम

కాబట్టి, ఓ ద్విజసత్తమా! స్వర్గంలో శాశ్వత నివాసాన్ని కోరువాడు బ్రాహ్మణుని చేత తనకు కలిగే అవమాన-పరాభవాన్నికూడా సహించాలి।

Verse 43

एतेषां ब्राह्मणेंद्राणां क्षेत्रे सिद्धिं समागताः । मंत्रास्ते तत्कथं नाशं त्वमेतेषां करिष्यसि

ఈ శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణేంద్రుల పరమపవిత్ర క్షేత్రంలో ఆ మంత్రాలు సిద్ధిని పొందాయి; అప్పుడు నీవు వీరి గాని ఈ స్థలముగాని నాశనం ఎలా చేయగలవు?

Verse 44

ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चौरे भग्नवते तथा । निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः

బ్రాహ్మణహంతకునికి, సురాపానకునికి, దొంగకు, అలాగే విశ్వాసభంగకునికి సద్భక్తులు ప్రాయశ్చిత్తాన్ని విధించారు; కాని కృతఘ్నునికి ప్రాయశ్చిత్తం లేదు.

Verse 45

तस्मात्कोपो न कर्तव्यः क्षेत्रे चात्र व्यवस्थितैः । क्षमां कुरु मुनिश्रेष्ठ कृपां कृत्वा ममोपरि

కాబట్టి ఈ పవిత్ర క్షేత్రంలో నివసించువారు కోపం చేయకూడదు. ఓ మునిశ్రేష్ఠా, నాపై కరుణచేసి క్షమించుము.

Verse 46

सूत उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय तत्र कृत्वावसत्तपः । प्राप्तश्च परमां सिद्धिं दुर्लभां त्रिदशैरपि

సూతుడు పలికెను—అతడు ‘తథాస్తు’ అని ప్రతిజ్ఞ చేసి అక్కడే నివసించి తపస్సు చేసెను. దేవతలకు సైతం దుర్లభమైన పరమసిద్ధిని పొందెను.

Verse 47

दुःशीलाख्यः क्षितौ सोऽपि प्रासादः ख्याति मागतः । यस्य संदर्शनादेव नरः पापात्प्रमुच्यते

భూమిపై ‘దుఃశీల’ అనే ఆ ప్రాసాదము కూడా ప్రసిద్ధి పొందెను; దాని దర్శనమాత్రముతోనే మనిషి పాపముల నుండి విముక్తుడగును.

Verse 48

तस्य मध्यगतं लिंगं शुक्लाष्टम्यां सदा नरः । यः पश्यति क्षणं ध्यात्वा नरकं स न पश्यति

దాని మధ్యలో స్థాపితమైన లింగాన్ని శుక్లాష్టమి నాడు ఎవడు క్షణమాత్రం ధ్యానించి దర్శిస్తాడో, అతడు నరకాన్ని దర్శించడు.