
ఈ అధ్యాయంలో సూతుడు యుగాలు, మన్వంతరాలు, శక్ర (ఇంద్ర) పదవుల పరంపరతో కూడిన కాల-ప్రమాణ విషయాన్ని తాత్త్వికంగా వివరిస్తాడు. గత శక్రులను లెక్కించి, ప్రస్తుత శక్రుడు “జయంత” అని, ప్రస్తుత మనువు వైవస్వతుడు అని నిర్దేశిస్తాడు. భవిష్యత్తులో “బలి” శక్రపదాన్ని పొందుతాడని, అది వాసుదేవప్రసాదం వల్ల మరియు ముందుగా ఇచ్చిన వాగ్దానం ప్రకారం తరువాతి మన్వంతరంలో రాజ్యాధికారం లభిస్తుందని చెబుతాడు। తదుపరి కాలగణనలో బ్రహ్మ యొక్క సమయ-లెక్కను సూచించి నాలుగు ప్రాయోగిక ప్రమాణాలను చెబుతాడు—సౌర, సావన, చాంద్ర, నాక్షత్ర/ఆర్క్ష। ఋతువుల లక్షణాలు (చలి-వేడి-వర్షం), వ్యవసాయం, మహాయజ్ఞాలు సౌర ప్రమాణంతో; సామాజిక లావాదేవీలు, శుభకార్యాలు సావనంతో; చాంద్ర గణనలో అధిమాసం అవసరం; గ్రహగణితం నక్షత్రాధారిత లెక్కపై ఆధారపడుతుంది। చివర ఫలశ్రుతి—ఈ యుగ-కాల-ప్రమాణాలను భక్తితో పఠిస్తే రక్షణ కలిగి, అకాలమరణ భయం కూడా తొలగుతుందని చెప్పబడింది।
Verse 1
सूत उवाच । एतेषां तु सहस्रेण भवेद्ग्राह्यं दिनं द्विजाः । चतुर्दश सहस्राक्षा जायंते तत्र वासरे
సూతుడు పలికెను—హే ద్విజులారా, వీటి వెయ్యితో ఒక దినము గణింపబడును; ఆ దినమున చతుర్దశ సహస్రాక్షులు (ఇంద్రులు) జన్మించుదురు.
Verse 2
सप्तमस्तु सहस्राक्षः सांप्रतं वर्ततेऽत्र यः । एकसप्ततिसंवर्तचतुर्दशदिने विधेः
ఇక్కడ ప్రస్తుత సంవర్తములో ఏడవ ఇంద్రుడు—సహస్రాక్షుడు—అధిపత్యము వహించుచున్నాడు. హే విధాత బ్రహ్మా, ఏకసప్తతి సంవర్త-గణనలో అతని కాలము చతుర్దశ దినములుగా లెక్కించబడును.
Verse 3
युगानां कुरुते राज्यं मनवश्च तथा परे । स्वायंभुवप्रभृतयो यथा शक्रास्तथा स्थिताः
యుగయుగములలో మనువులు కూడా రాజ్యము చేయుదురు; ఇతరులూ అలాగే. స్వాయంభువాది మనువులు యథాక్రమంగా స్థితులై ఉన్నట్లే, శక్రులు (ఇంద్రులు) కూడా తమ తమ కాలమున స్థిరపడుదురు.
Verse 4
जायन्तो नाम शक्रोऽयं सांप्रतं वर्तते तु यः । वैवस्वतो मनुश्चैव अष्टाविंशत्प्रमाणकः
ప్రస్తుతం అధిష్ఠానముగా ఉన్న ఇంద్రుని పేరు ‘జాయంత’ము. అలాగే వైవస్వత మనువూ కార్యనిరతుడై ఉన్నాడు—అతని ప్రమాణము అష్టావింశతి (ఇరవై ఎనిమిదవ)గా చెప్పబడెను.
Verse 5
चतुर्युगस्य संजातो गतेस्मिञ्छेषमात्रके । भविष्यति बलिः शक्रो वासुदेवप्रसादतः
ఈ చతుర్యుగములో మిగిలిన భాగమును కూడా గడిచిన తరువాత, వాసుదేవుని ప్రసాదముచేత బలి శక్రుడు (ఇంద్రుడు) అవుతాడు.
Verse 6
तेन तस्य प्रतिज्ञातं राज्यं चैवाष्टमे मनौ
అందుచేత బలికి అష్టమ మన్వంతరంలో రాజ్యాధికారం నిశ్చయంగా ప్రతిజ్ఞ చేయబడింది।
Verse 7
एवं सर्वे सुराश्चान्ये त्रयस्त्रिंशत्प्रमाणतः । कोटयः प्रभविष्यंति यथा चैव तथा पुरा
ఇలానే ఇతర సమస్త దేవతలు కూడా—త్రయస్త్రింశత్ ప్రమాణానుసారంగా—అసంఖ్యాక కోట్లు రూపంలో ఉద్భవిస్తారు; పూర్వకాలంలో జరిగినట్లే.
Verse 8
योऽयं ब्रह्मा स्थितो विप्राः सांप्रतं सृष्टिकारकः । तस्यानेन प्रमाणेन जातं संवत्सराष्टकम्
ఓ విప్రులారా! ఈ బ్రహ్మా ఇప్పుడు సృష్టికర్తగా నిలిచియున్నాడు; ఈ లెక్కింపు ప్రమాణం ప్రకారమే అతనికి ఎనిమిది సంవత్సరాలు గడిచాయి.
Verse 9
षण्मासाश्च दिनार्धं च प्रथमं शुक्लपूर्वकम् । सौरसावनचंद्रार्क्षैर्मानैरेभिश्चतुर्विधैः
ఆరు నెలలు మరియు అర్ధదినం—మొదట శుక్లపక్షంతో ప్రారంభమై—ఈ నాలుగు విధాల ప్రమాణాలతో లెక్కించబడతాయి: సౌర, సావన, చాంద్ర, నాక్షత్ర।
Verse 10
कलौ निर्याति सर्वेषां भूतानां क्षितिमण्डले । पंचषष्ट्याऽधिकैश्चैव दिनानां च शतैस्त्रिभिः । भवेत्संवत्सरं सौरं पञ्चोनैस्तैश्च सावनम्
కలియుగంలో భూమండలంపై సమస్త జీవులకు సౌర సంవత్సరం మూడు వందల అరవై ఐదు దినాలు; దానికంటే ఐదు దినాలు తక్కువదే సావన సంవత్సరం అని చెప్పబడుతుంది।
Verse 11
चांद्र एकादशोनस्तु त्रिंशद्धीन उडूद्भवः । शीतातपौ तथा वृष्टिः सौरमानेन जायते
చాంద్ర సంవత్సరం పదకొండు దినాలు తక్కువ; నాక్షత్ర సంవత్సరం ముప్పై దినాలు హీనము. శీతము, తాపము మరియు వర్షము సౌరమానమునుబట్టి కలుగును.
Verse 12
वृक्षाणां फलनिष्पत्तिः सस्यानां च तथा परा । अग्निष्टोमादयो यज्ञा वर्तंते ये धरातले
భూమితలమున వృక్షఫలములు పక్వమగును, ధాన్యములకును సంపూర్ణ పరిపక్వత కలుగును. అగ్నిష్టోమాది యజ్ఞములు కూడ ఈ లోకమున ప్రవృత్తమగును.
Verse 13
उत्साहाश्च विवाहाश्च सावनेन भवंति च । कुसीदाद्याश्च ये केचिद्व्यवहाराश्च वृत्तिजाः
ఉత్సవోపక్రమములు మరియు వివాహములు సావనమానమునుబట్టి జరుగును. వడ్డీతో కూడిన ఋణములు మొదలైనవి, జీవికాసంబంధమైన వ్యವಹారములును అలాగే నడుచును.
Verse 14
अधिमासप्रयुक्तेन ते स्युश्चांद्रेण निर्मिताः । नाक्षत्रेण तु मानेन सिध्यंते ग्रहचारिकाः
అధిమాసప్రయోగముతో కూడిన చాంద్రమానమునుబట్టి ఇవి స్థాపింపబడును; కాని నాక్షత్రమానమునుబట్టి గ్రహగతులు సమ్యకంగా నిర్ణయింపబడును.
Verse 15
नान्यत्किंचिद्धरापृष्ठ एतन्मानचतुष्टयात् । एतेन तु प्रमाणेन देवदैत्याश्च मानवाः
హే శ్రోతా! భూమితలమున ఈ చతుర్విధ మానములకన్నా వేరేదేమీ లేదు. ఇదే ప్రమాణమునుబట్టి దేవులు, దైత్యులు, మనుష్యులు తమ తమ కార్యములను నిర్వహించుదురు.
Verse 16
वर्त्तंते ब्राह्मणश्रेष्ठाः श्रुतिरेषा पुरातनी । एतद्युगप्रमाणं तु यः पठेद्भक्तिसंयुतः
హే బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠులారా, ఇది ప్రాచీన శ్రుతి-పరంపరగా నిలిచియున్నది. యుగప్రమాణమును భక్తితో పఠించువాడు పుణ్యఫలమును పొందును.
Verse 17
एतेषामेव लिंगानां सप्तानां ब्राह्मणोत्तमाः । नापमृत्यु भयं तस्य कथंचित्संभविष्यति
హే ఉత్తమ బ్రాహ్మణులారా, ఈ ఏడు లింగాలలో దృఢనిష్ఠ కలవానికి అకాలమరణభయం ఏ విధంగానూ కలుగదు.
Verse 273
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये युगप्रमाणवर्णनंनाम त्रिसप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణము, ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలోని షష్ఠ నాగరఖండములో, హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యాంతర్గత ‘యుగప్రమాణవర్ణనం’ అను ద్విశతసప్తత్యుత్తర (273వ) అధ్యాయము సమాప్తమైంది.