Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 12

Devanagari script

वृक्षाणां फलनिष्पत्तिः सस्यानां च तथा परा । अग्निष्टोमादयो यज्ञा वर्तंते ये धरातले

Transliteration

vṛkṣāṇāṃ phalaniṣpattiḥ sasyānāṃ ca tathā parā | agniṣṭomādayo yajñā vartaṃte ye dharātale

Translation

భూమితలమున వృక్షఫలములు పక్వమగును, ధాన్యములకును సంపూర్ణ పరిపక్వత కలుగును. అగ్నిష్టోమాది యజ్ఞములు కూడ ఈ లోకమున ప్రవృత్తమగును.

Word by Word

• वृक्षाणाम्: of trees
• वृक्षाणाम्: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन

• फलनिष्पत्तिः: the production of fruits
• फलनिष्पत्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: फल + निष्पत्ति (प्रातिपदिके)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (फलस्य निष्पत्तिः)

• सस्यानाम्: of crops
• सस्यानाम्: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: सस्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/प्रकारार्थक (likewise)

• परा: excellent / supreme
• परा: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; विशेषणम् (निष्पत्तिः इति अध्याहारः)

• अग्निष्टोमादयः: Agniṣṭoma and the like
• अग्निष्टोमादयः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: अग्निष्टोम + आदि (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन; तत्पुरुषः (अग्निष्टोमः आदिः येषाम्)

• यज्ञाः: sacrifices
• यज्ञाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन

• वर्तन्ते: take place / proceed
• वर्तन्ते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वृत् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद

• ये: which
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम

• धरातले: on the surface of the earth
• धरातले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धरातल (प्रातिपदिक; धरा + तल)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; तत्पुरुषः (धरायाः तलम्)

Speaker

Narrative voice (Purāṇic exposition; speaker not explicit in this verse)

Visual Art Cues

Scene: Earthly panorama: orchards heavy with fruit, golden fields ready for harvest, and a yajña-śālā where priests perform Agniṣṭoma with rising smoke; the sky subtly shows orderly time.

Characters & Entities

• Agniṣṭoma
• Yajña

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cosmic order (ṛta) sustains both livelihood (crops, fruits) and dharma (yajñas); worldly prosperity and sacred duty are intertwined.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader context is the Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya within Nāgara Khaṇḍa, though this verse itself speaks generally of earthly order.

What ritualistic prescription is mentioned?

It references Vedic sacrifices such as Agniṣṭoma, indicating the continuity of yajña as a dharmic practice.