Adhyaya 245

Verse 2

पैजवन उवाच । शालिग्रामशिलायां च जगदादिः सनातनः । कथं पाषाणतां प्राप्तो गण्डक्यां तच्च मे वद । त्वत्प्रसादेन विप्रर्षे हरौ भक्तिर्दृढा भवेत् । भवंतस्तीर्थरूपा हि दर्शनात्पापहारिणः

పైజవనుడు అన్నాడు—శాలిగ్రామ శిలలో జగదాది సనాతన ప్రభువు నివసిస్తున్నాడు. ఆయన గండకీ నదిలో రాయిరూపం ఎలా పొందాడు? అది నాకు చెప్పండి. ఓ శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణా, మీ అనుగ్రహంతో హరిభక్తి నాకు దృఢమగుగాక. మీరు తీర్తస్వరూపులు; మీ దర్శనమాత్రంతో పాపాలు నశిస్తాయి.

Verse 3

तीर्थामृतावगाहेन यथा पवित्रता नृणाम् । भवद्वाक्यामृताज्जाता तथा मम न संशयः

తీర్థంలోని అమృతసమ జలంలో స్నానం చేయడం వల్ల మనుషులు పవిత్రులవుతారు; అలాగే మీ వాక్యామృతం వల్ల నాకు కూడా శుద్ధి కలిగింది—ఇందులో నాకు సందేహం లేదు.

Verse 4

गालव उवाच । इतिहासस्त्वयं पुण्यः पुराणेषु च पठ्यते । यथा स एव भगवाञ्छालिग्रामत्वमागतः

గాలవుడు అన్నాడు—ఈ పుణ్య ఇతిహాసం పురాణాలలో పఠించబడుతుంది; ఆ భగవానుడే శాలిగ్రామరూపంగా ఎలా అవతరించాడో అందులో చెప్పబడింది.

Verse 5

महेश्वरश्च लिंगत्वं कथयेऽहं तवाऽनघ । पूर्वं प्रजापतिर्दक्षो ब्रह्मणोंऽगुष्ठ संभवः

ఓ అనఘా, మహేశ్వరుడు లింగరూపంగా ఎలా ఉన్నాడో నేను నీకు వివరిస్తాను. పూర్వం ప్రజాపతి దక్షుడు బ్రహ్మ యొక్క బొటనవేలి నుండి జన్మించాడు.

Verse 7

स चकार महायज्ञे हरद्वेषं विमूढधीः । तेन द्वेषेण महता सती प्रकुपिता भृशम्

మూఢబుద్ధి గల వాడు మహాయజ్ఞంలో హరుడు (శివుడు) పట్ల ద్వేషం పెంచుకున్నాడు; ఆ మహా ద్వేషం వల్ల సతీ దేవి తీవ్రంగా కోపించింది.

Verse 8

यज्ञवेद्यां समागम्य वह्निधारणया तदा । प्राणायामपरा भूत्वा देहोत्सर्गं चकार सा

యజ్ఞవేదికకు చేరి ఆమె అప్పుడు అంతర్వహ్ని-ధారణచేత ప్రాణాయామంలో లీనమై దేహత్యాగం చేసింది।

Verse 9

पितृभागं परित्यज्य स्वभागेन युता सती । मनसा ध्यानमगमच्छीतलं च हिमालयम्

పితృభాగాన్ని విడిచి, స్వభాగంతో యుక్తమైన సతీ మనోధ్యానమాత్రంతో శీతల హిమాలయాన్ని చేరింది।

Verse 10

यत्रयत्र मनो याति स्वकर्मवशगं मृतौ । अवतारस्तत्रतत्र जायते नात्र संशयः

మరణ సమయంలో స్వకర్మవశమైన మనస్సు ఎక్కడెక్కడికి పోతుందో, అక్కడక్కడే అవతారం (దేహధారణ) కలుగుతుంది—ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 11

दह्यमाना हि सा देवी हिमालयसुताऽभवत् । तत्र सा पार्वती भूत्वा तप उग्रं समाश्रिता

దహించబడుతున్నప్పటికీ ఆ దేవి హిమాలయుని కుమార్తె అయింది; అక్కడ ఆమె పార్వతిగా మారి ఉగ్ర తపస్సును ఆశ్రయించింది।

Verse 12

शिवभक्तिरता नित्यं हरव्रतपरायणा । शृंगे हिमवतः पुत्री मनो न्यस्य महेश्वरे

నిత్యం శివభక్తిలో రమిస్తూ, హరవ్రతాలకు పరాయణగా, హిమవత్కుమార్తె పర్వతశిఖరంపై మనస్సును మహేశ్వరునిలో నిలిపింది।

Verse 13

ततो वर्षसहस्रांते भगवान्भूतभावनः । अथाजगाम तं देशं विप्ररूपो महेश्वरः

అప్పుడు వెయ్యి సంవత్సరాల అంతంలో భూతభావనుడైన భగవాన్ మహేశ్వరుడు బ్రాహ్మణరూపం ధరించి ఆ దేశానికి వచ్చెను।

Verse 14

तां ज्ञात्वा तपसा शुद्धां कर्मभावैः परीक्षितैः । ततो दिव्यवपुर्भूत्वा करे जग्राह पार्वतीम्

ఆమె తపస్సుతో శుద్ధురాలై, కర్మభావాలతో పరీక్షితురాలైందని తెలిసి, ఆయన దివ్యదీప్తిమయ రూపం ధరించి పార్వతీ చేతిని పట్టెను।

Verse 15

तपसा निर्जितश्चास्मि करवाणि च किं प्रियम् । ततः प्राह महेशानं प्रमाणं मे पिता गुरुः

“నీ తపస్సు నన్ను జయించింది; నీకు ప్రియమైన ఏ కోరికను నెరవేర్చుదును?” అప్పుడు (పార్వతి) మహేశానునితో చెప్పెను—“నాకు నా తండ్రి, గురువే ప్రమాణం।”

Verse 16

सप्तर्षीन्स तथोक्तस्तु प्रेषयामास शंकरः । ते तत्र गत्वा समयं वक्तुं हिमवता सह

అలా చెప్పబడినపుడు శంకరుడు సప్తర్షులను పంపెను. వారు అక్కడికి వెళ్లి హిమవానుతో కలిసి నిర్ణీత ఒప్పంద విషయాన్ని తెలియజేయుటకు సిద్ధమయ్యారు।

Verse 17

निवेद्य च महेशानं प्रेषिता मुनयो ययुः । ततो लग्नदिने देवा महेन्द्रादय ईश्वरम्

మహేశానునకు సందేశం నివేదించి పంపబడిన మునులు వెళ్లిపోయిరి. తరువాత శుభ లగ్నదినమున ఇంద్రాది దేవతలు ఈశ్వరుని సన్నిధికి వచ్చిరి।

Verse 18

ब्रह्मविष्णुपुरोगाश्च पुरोधायाग्निमाययुः । योगसिद्धा समायांतं वरवेषं वृषध्वजम्

బ్రహ్మా, విష్ణువులను అగ్రంగా చేసుకొని వారు పురోహితుడితోను పవిత్ర అగ్నితోను అక్కడికి వచ్చారు. యోగసిద్ధులు వరవేషధారి వృషధ్వజ శివుడు సమీపించుటను దర్శించారు.

Verse 19

हिमवान्पूजयामास मधुपर्कादिकैः शुभैः । उपचारैर्मुदा युक्तो मानयन्कृतकृत्यताम्

హిమవాన్ మధుపర్కం మొదలైన శుభదానాలు, సత్కారోపచారాలతో పూజించి గౌరవించాడు. ఆనందంతో నిండినవాడై యథోచిత మర్యాద చూపి తాను కృతకృత్యుడనని భావించాడు.

Verse 20

वेदोक्तेन विधानेन तां कन्यां समयोजयत् । पाणिग्रहेण विधिना द्विजातिगणसंवृतः

వేదోక్త విధానమునుబట్టి ఆయన ఆ కన్యను వివాహబంధములో కలిపాడు. ద్విజగణములతో చుట్టుముట్టబడి పాణిగ్రహణ విధి ప్రకారం సంస్కారం సంపూర్ణమైంది.

Verse 21

वह्निं प्रदक्षिणीकृत्य गिरीशस्तदनन्तरम् । दानकाले च गोत्रादि पृष्टो लज्जापरो हर

అగ్నిని ప్రదక్షిణ చేసి గిరీశుడు తదుపరి విధిని కొనసాగించాడు. దానకాలంలో గోత్రాది అడిగినప్పుడు హరుడు లజ్జతో సంకోచించాడు.

Verse 22

ब्रह्मणो वचनात्तेन विधिशेषोऽवशेषितः । चरुप्राशनकाले तु पंचवक्त्रप्रकाशकृत्

బ్రహ్ముని వచనముచే ఆయన ద్వారా విధి యొక్క మిగిలిన భాగం పూర్తయ్యింది. అయితే చరు ప్రాశన సమయంలో ఆయన పంచవక్త్ర తేజస్సును ప్రకాశింపజేశాడు.

Verse 23

सहितः सकलैर्देवैः कुतूहलपरायणः । गिरिजार्थं समायुक्तो वरः सोऽपि महेश्वरः

సర్వ దేవతలతో కూడి, కుతూహలంతో నిండిన మహేశ్వరుడు కూడా గిరిజార్థం వరుడై సిద్ధంగా నిలిచెను।

Verse 24

नवकोटिमुखां दृष्ट्वा साट्टहासो जनोऽभवत् । वैदिकी श्रुतिरित्युक्ता शिव त्वं स्थिरतां व्रज

ఆమెను ‘నవకోటి ముఖములు’ కలదిగా చూచి ప్రజలు గట్టిగా నవ్విరి. అప్పుడు వైదిక శ్రుతి పలికెను—“ఓ శివా, స్థైర్యాన్ని పొందుము; దృఢుడై సమాధానంగా ఉండు.”

Verse 25

लज्जिता सा परित्यागं नाकरोत्पंचजन्मसु । भर्त्तारमसितापांगी हरमेवाभ्यगच्छत

లజ్జితయై ఆమె ఐదు జన్మల వరకు (ఆయనను) విడిచిపెట్టలేదు. నల్లని కన్నుల గల ఆమె తన భర్త అయిన హరుని—శివునినే ఆశ్రయించెను.

Verse 26

देवानां पर्वतानां च प्रहृष्टं सकलं कुलम् । ततो विवाहे संपूर्णे हरोऽगात्कौतुकौकसि

దేవులూ పర్వతాలూ కలసిన సమస్త సమూహం ఆనందంతో ఉల్లసించింది. అనంతరం వివాహం సంపూర్ణమగుటతో హరుడు కౌతుకగృహమునకు (ఉత్సవమండపమునకు) వెళ్లెను.

Verse 27

गणानां चापि सान्निध्ये सा नामर्षयदंबिका । पारिबर्हं ततो दत्त्वा शैलेन स विसर्जितः

గణుల సన్నిధిలో కూడ అంబిక అది సహించలేదు (అసంతుష్టయై). ఆపై పారిబర్హము—వివాహ బహుమతులు ఇచ్చి శైలుడు (పర్వతరాజు) అతనిని వీడనిచ్చెను.

Verse 28

मानितः सत्कृतश्चापि मन्दराचलमभ्यगात् । विश्वकर्मा ततस्तस्य क्षणेन मणिमद्गृहम्

సత్కారముతో గౌరవింపబడి అతడు మందరాచలానికి వెళ్లెను. అప్పుడు విశ్వకర్మ క్షణమాత్రంలో అతనికై మణిరత్నమయమైన గృహాన్ని నిర్మించెను.

Verse 29

निर्ममे देवदेवस्य स्वेच्छावर्द्धिष्णुमंदिरम् । सर्वर्द्धिमत्प्रशस्ताभं मणिविद्रुमभूषितम्

విశ్వకర్మ దేవదేవునికై తన ఇష్టానుసారంగా విస్తరించు మందిరాన్ని నిర్మించెను—సర్వసంపదలతో నిండినది, ప్రశంసనీయం, కాంతిమంతం, మణులు మరియు ప్రవాళాలతో అలంకృతం.

Verse 30

स्थूणासहस्रसंयुक्तं मणिवेदिमनोहरम् । गणा नंदिप्रभृतयो यस्य द्वारि समाश्रिताः

అది సహస్ర స్తంభాలతో సమన్వితమై, మణిమయ వేదికల వల్ల మనోహరంగా ఉండెను. దాని ద్వారమున నంది మొదలైన గణులు కాపలాగా నిలిచిరి.

Verse 31

त्रिनेत्राः शूलहस्ताश्च बभुः शंकररूपिणः । वाटिका अस्य परितः पारिजाताः सहस्रशः

వారు త్రినేత్రులు, శూలధారులు, శంకరుని స్వరూపములే అనిపించిరి. దాని చుట్టూ తోటలు ఉండి, ఎల్లెడా వేలాది పారిజాత వృక్షములు నిలిచియుండెను.

Verse 32

कामधेनुर्मणिर्दिव्यो यस्य द्वारि समाश्रितौ । तस्मिन्मनोहरतरे कामवृद्धिकरे गृहे

దాని ద్వారమున కామధేనువు మరియు ఒక దివ్య మణి నిలిచియుండెను. ఆ అత్యంత మనోహరమైన, కోరికలను వృద్ధి చేయు గృహములో—

Verse 33

पार्वत्या वसतः सार्द्धं कामो दृष्टिपथं ययौ । वायुरूपः शिवं दृष्ट्वा कामः प्रोवाच शंकरम्

పార్వతితో కలిసి నివసిస్తున్న శివుని దృష్టిపథంలోకి కాముడు వచ్చెను. వాయురూపం ధరించి శివుని చూచి కాముడు శంకరునితో పలికెను.

Verse 34

नमस्ते सर्वरूपाय नमस्ते वृषभध्वज । नमस्ते गणनाथाय पाहि नाथ नमोऽस्तु ते

సర్వరూపుడవైన నీకు నమస్కారం; వృషభధ్వజుడవైన నీకు నమస్కారం. గణనాథా, నీకు నమస్కారం—హే నాథా, నన్ను రక్షించుము; నీకే ప్రణామము.

Verse 35

त्वया विरहितं लोकं शववत्स्पृशते मही । न त्वया रहितं किञ्चि द्दृश्यते सचराचरे

నీవు లేనిదే లోకం భూమిపై శవంలా పడివుంటుంది. చరాచర జగత్తులో నీతో విడిపోయినదేమీ కనబడదు.

Verse 36

त्वं गोप्ता त्वं विधाता च लोकसंहारकारकः । कृपां कुरु महादेव देहदानं प्रयच्छ मे

నీవే రక్షకుడవు, నీవే విధాతవు, లోకసంహారకర్తవు కూడా నీవే. హే మహాదేవా, కరుణించుము—నాకు దేహదానం ప్రసాదించుము.

Verse 37

ईश्वर उवाच । यन्मया त्वं पुरा दग्धः पर्वते पुरतोऽनघ । तस्या एव समीपे त्वं पुनर्भव स्वदेहवान्

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే అనఘా, పూర్వం పర్వత సమక్షంలో నేను నిన్ను దహించితిని; ఆ స్థలానికి సమీపంలో నీవు మళ్లీ స్వదేహంతో ఉద్భవించుము.

Verse 38

एवमुक्तस्ततः कामः स्वशरीरमुपागतः । ववंदे चरणौ शूद्र विनयावनतोऽभवत्

ఇలా పలికిన తరువాత కాముడు తన స్వశరీరాన్ని తిరిగి పొందెను. అతడు పాదములకు నమస్కరించి వినయంతో వంగిపోయెను.

Verse 39

ततो ननाम चरणौ पार्वत्याः संप्रहृष्टवान् । लब्धप्रसादस्तु तयोः समीपाद्भुवनत्रये

అనంతరం ఆనందంతో అతడు పార్వతీదేవి పాదములకు నమస్కరించెను. ఆ ఇద్దరి అనుగ్రహం పొందినవాడై వారి సమీపంలోనే ఉండి త్రిలోకమందు ప్రసిద్ధి పొందెను.

Verse 40

चचार सुमहातेजा महामोहबलान्वितः । पुष्पधन्वा पुष्पबाणस्त्वाकुञ्चितशिरोरुहः

అతడు మహాతేజస్సుతో, మహామోహబలంతో యుక్తుడై సంచరించెను. అతని చేతిలో పుష్పధనుస్సు, పుష్పబాణములు ఉండెను; అతని కేశములు వంకరగా ఉండెను.

Verse 41

सदा घूर्णितनेत्रश्च तयोर्देहमुपाविशत् । दिव्यासवैर्दिव्यगंधैर्वस्त्रमाल्यादिभिस्तथा

ఎల్లప్పుడూ చలించే నేత్రములు గల అతడు వారి దేహములలో ప్రవేశించెను. అక్కడ దివ్యాసవములు, దివ్యసుగంధములు, అలాగే వస్త్రములు, మాల్యములు మొదలైనవి ఉండెను.

Verse 42

सख्यः संभोगसमये परिचक्रुः समंततः । एवं प्रक्रीडतस्तस्य वत्सराणां शतं ययौ

సంభోగసమయంలో సఖులు చుట్టూరా చేరిరి. ఈ విధంగా క్రీడించుచుండగా అతనికి నూరు సంవత్సరములు గడిచిపోయెను.

Verse 43

साग्रमेका निशा यद्वन्मैथुने सक्तचेतसः । एतस्मिन्नंतरे देवास्तारकप्रद्रुता भयात् । ब्रह्माणं शरणं जग्मुः स्तुत्वा तं शरणं गताः

మైథునాసక్తచిత్తునకు ఒకే రాత్రి శతవత్సరాలవలె అనిపించినట్లే, ఆ మధ్యలో తారకభయంతో పారిపోయిన దేవతలు బ్రహ్మదేవుని శరణు చేరి, ఆయనను స్తుతించి రక్షణ కోరారు।

Verse 44

देवा उचुः । तारकोऽसौ महारौद्रस्त्वया दत्तवरः पुरा

దేవతలు పలికారు—“ఆ తారకుడు మహా రౌద్రుడు; పూర్వంలో మీచేతనే అతనికి వరం దత్తమైంది।”

Verse 45

विजित्य तरसा शक्रं भुंक्ते त्रैलोक्यपूजितः । वधोपायो यथा तस्य जायते त्वं कुरु स्वयम्

“అతడు వేగంగా శక్రుని (ఇంద్రుని) జయించి, ఇప్పుడు త్రిలోకమంతా పూజింపబడుతూ అధికారాన్ని అనుభవిస్తున్నాడు. కనుక అతని వధకు ఉపాయం కలుగునట్లు మీరు స్వయంగా ఏర్పాటు చేయండి।”

Verse 46

ब्रह्मोवाच । मया दत्तवरश्चासौ मयैवोच्छिद्यते नहि । स्वयं संवर्ध्य कटुकं छेत्तुं कोऽपि न चार्हति

బ్రహ్మదేవుడు పలికాడు—“నేనే అతనికి వరం ఇచ్చాను; కానీ నేనే అతనిని నిర్మూలించడం తగదు. తానే పెంచిన కఠినమైన చేదు మొక్కను కోయుట ఎవరికీ యోగ్యం కాదు।”

Verse 47

तस्मात्तस्य वधोपायं कथयामि महात्मनः । पार्वत्यां यो महेशानात्सूनुरुत्पत्स्यते हि सः

“కాబట్టి, ఓ మహాత్ములారా, అతని వధకు ఉపాయాన్ని చెబుతున్నాను—పార్వతీదేవిలో మహేశానుడు (శివుడు) ద్వారా జనించబోయే కుమారుడే అతనిని సంహరిస్తాడు।”

Verse 48

दिनसप्तकवान्भूत्वा तारकं स हनिष्यति । इति वाक्यं तु ते श्रुत्वा मंदरं लोकसुंदरम्

“ఏడు దినములు నిండగానే వాడు తారకుని సంహరించును।” ఈ వాక్యము విని వారు లోకసుందరమైన మందరపర్వతమునకు మళ్లిరి।

Verse 49

ब्रह्मलोकात्समाजग्मुः पीडिता दैत्यदानवैः

దైత్యదానవుల పీడతో బాధపడుతూ వారు బ్రహ్మలోకమునుండి ఇక్కడికి వచ్చిరి।

Verse 50

तत्र नंदिप्रभृतयो गणाः शूलभृतः पुरः । गृहद्वारे ह्युपा वृत्य तस्थुः संयतचेतसः

అక్కడ శూలధారి (శివుడు) ముందుండగా నంది మొదలైన గణములు గృహద్వారమున చుట్టుముట్టి, నియమితచిత్తములతో నిలిచిరి।

Verse 51

देवा ऊचुः । देवाश्च दुःखातुरचेतसो भृशं हतप्रभास्त्यक्तगृहाश्रयाखिलाः । संप्राप्य मासांश्चतुरः स्तपः स्थिता देवे प्रसुप्ते हरतोषणं परम्

దేవులు పలికిరి—దుఃఖముచేత అత్యంత వ్యాకులచిత్తులమై, కాంతి క్షీణించి, గృహాశ్రయమంతా విడిచి, ప్రభువు యోగనిద్రలో ప్రసుప్తుడై ఉండగా, మేము నాలుగు మాసములు తపస్సులో నిలిచితిమి—హరుడు (శివుడు) పరమంగా తృప్తి చెందునట్లు.

Verse 245

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये पैजवनोपाख्याने तारकोपद्रुतानां देवानां शिवदर्शनार्थं मंदराचलंप्रतिगमनवर्णनंनाम पञ्चचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణము, ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహిత, షష్ఠ నాగరఖండము, హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యము, శేషశాయీ ఉపాఖ్యానము, బ్రహ్మ-నారద సంభాషణము, చాతుర్మాస్యమాహాత్మ్యము, పైజవనోపాఖ్యానములో, “తారకపీడిత దేవులు శివదర్శనార్థం మందరాచలమునకు ప్రయాణవర్ణనము” అను 245వ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।