
అధ్యాయం 239 బ్రహ్మ–నారద సంభాషణగా ఉంది. హరి శయనావస్థలో (శయనభావంలో) షోడశోపచార పూజ ఎలా చేయాలో నారదుడు వివరంగా అడుగుతాడు. బ్రహ్ముడు వేదప్రామాణ్యాన్ని స్థాపించి, విష్ణుభక్తికి మూలం వేదమేనని, అలాగే వేద–బ్రాహ్మణ–అగ్ని–యజ్ఞ అనే పవిత్ర మధ్యస్థ క్రమానికి అనుగుణంగా ఆచారవ్యవస్థ నిలుస్తుందని వివరిస్తాడు. తదుపరి చాతుర్మాస్య మహిమను చెప్పి, ఈ కాలంలో హరిని జలసంబంధ భావంతో ధ్యానించాలనేది సూచిస్తాడు; జలం–అన్నం–విష్ణుమూల పవిత్ర తత్త్వం అనే అనుసంధానాన్ని వివరించి, అర్పణాలు సంసారంలో పునరావృతమయ్యే క్లేశాల నుండి రక్షణనిస్తాయని చెబుతాడు. అంతః/బహిః న్యాసాలు, వైకుంఠరూప ఆవాహనం (చిహ్నాలతో), తరువాత ఆసనం, పాద్యం, అర్ఘ్యం, ఆచమనం, సుగంధి మరియు తీర్థజల స్నానం, వస్త్రదానం, యజ్ఞోపవీత ప్రాముఖ్యం, చందనలేపనం, శుద్ధమైన తెల్ల పుష్పార్చన, మంత్రాలతో ధూపార్పణ, చివరగా దీపదానం అనే క్రమం నిర్దేశించబడింది. దీపదానాన్ని అంధకార–పాపనాశకమైన మహాశక్తిగా ప్రశంసిస్తారు. ప్రతి చోటా ‘శ్రద్ధ’నే ఫలసిద్ధికి ప్రధాన షరతుగా పేర్కొని, పూజను నైతిక–ఆధ్యాత్మిక శాసనంగా ప్రతిపాదిస్తారు. చాతుర్మాస్యంలో దీపదానాది కర్మల ఘన ఫలశ్రుతితో అధ్యాయం ముగుస్తుంది.
Verse 1
नारद उवाच । उपचारैः षोडशभिः पूजनं क्रियते कथम् । ते के षोडश भावाः स्युर्नित्यं ये शयने हरेः
నారదుడు పలికెను—షోడశోపచారాలతో పూజ ఎలా చేయబడుతుంది? అలాగే హరి శయనావస్థలో నిత్యం సమర్పించవలసిన ఆ పదహారు భక్తిభావాలు ఏవి?
Verse 2
एतद्विस्तरतो ब्रूहि पृच्छतो मे प्रजापते । तव प्रसादमासाद्य जगत्पूज्यो भवाम्यहम्
హే ప్రజాపతే, నేను అడుగుతున్నాను—ఇదంతా నాకు విస్తారంగా చెప్పండి. మీ అనుగ్రహం పొందితే నేను లోకంలో పూజనీయుడనగుదును.
Verse 3
ब्रह्मोवाच । विष्णुभक्तिर्दृढा कार्या वेदशास्त्रविधानतः । वेदमूलमिदं सर्वं वेदो विष्णुः सनातनः
బ్రహ్ముడు పలికెను—వేదశాస్త్ర విధానముల ప్రకారం విష్ణుభక్తిని దృఢంగా పెంపొందించాలి. ఇదంతా వేదమూలమైనది; వేదమే సనాతన విష్ణువు.
Verse 4
ते वेदा ब्राह्मणाधारा ब्राह्मणाश्चाग्निदैवताः । अग्नौ प्रास्ताहुतिर्विप्रो यज्ञे देवं यजन्सदा
వేదములు బ్రాహ్మణులపై ఆధారపడినవి; బ్రాహ్మణులు అగ్నిదేవునికి అంకితులు. పండిత విప్రుడు అగ్నిలో ఆహుతి సమర్పించి యజ్ఞమార్గమున నిత్యం దేవుని ఆరాధిస్తాడు.
Verse 5
जगत्संधारयेत्सर्वं विष्णुपूजारतः सदा । नारायणः स्मृतो ध्यातः क्लेशदुःखादिनाशनः
ఎవడు నిత్యం విష్ణుపూజలో రతుడై ఉంటాడో, అతడు ధర్మబలముతో సమస్త జగత్తును ధారిస్తాడు. నారాయణుని స్మరించి ధ్యానించుట వలన క్లేశము, దుఃఖము మొదలైనవి నశిస్తాయి.
Verse 6
चातुर्मास्ये विशेषेण जलरूपगतो हरिः । जलादन्नानि जायंते जगतां तृप्तिहेतवे
చాతుర్మాస్యంలో విశేషంగా హరి జలరూపమున నివసిస్తాడు. జలమునుండి ధాన్యములు జన్మించి, జగత్తుకు తృప్తి పోషణకు కారణమవుతాయి.
Verse 7
विष्णुदेहांशसंभूतं तदन्नं ब्रह्म इष्यते । तदन्नं विष्णवे दत्त्वा ह्यावाहनपुरःसरम्
విష్ణుదేహాంశమునుండి పుట్టిన ఆ అన్నము బ్రహ్మస్వరూపమని చెప్పబడింది. కనుక ముందుగా ఆవాహన చేసి, అదే అన్నమును విష్ణువుకు సమర్పించవలెను.
Verse 8
पुनर्जन्मजराक्लेशसंस्कारैर्नाभिभूयते । आकाशसंभवो वेद एक एव पुराऽभवत्
అతడు పునర్జన్మ, జరా, క్లేశములను కలిగించే సంస్కారములచే అధిగమింపబడడు. ప్రాచీనకాలంలో ఆకాశసంభవమైన వేదము ఒక్కటే ఉండెను.
Verse 9
ततो यजुःसामसंज्ञामृग्वेदः प्राप भूतये । ऋग्वेदोऽभिहितः पूर्वं यजुःसहस्रशीर्षेति च
అనంతరం భూతుల అభ్యుదయార్థం ఋగ్వేదము ‘యజుః’ మరియు ‘సామ’ అనే సంజ్ఞలతో కూడ ప్రసిద్ధి పొందెను. ముందుగా ఋగ్వేదము చెప్పబడెను; అలాగే ‘సహస్రశీర్షా’తో ప్రారంభమగు యజుః కూడా ఉపదేశింపబడెను।
Verse 10
षोडशर्चं महासूक्तं नारायणमयं परम् । तस्यापि पाठमात्रेण ब्रह्महत्या निव र्तते
పదహారు ఋచలతో కూడిన ఆ పరమ మహాసూక్తము సంపూర్ణంగా నారాయణమయము. దాని కేవల పఠనమాత్రముచేతనే బ్రహ్మహత్యాపాపమును కూడ నివర్తింపజేయును।
Verse 11
विप्रः पूर्वं न्यसेद्देहे स्मृत्युक्तेन निजे बुधः । ततस्तु प्रतिमायां च शालग्रामे विशेषतः
బుద్ధిమంతుడైన బ్రాహ్మణుడు ముందుగా స్మృతిలో చెప్పిన విధానమున తన దేహమందు న్యాసము చేయవలెను. అనంతరం ప్రతిమయందును, విశేషంగా శాలగ్రామశిలయందును, న్యాసము చేయవలెను।
Verse 12
क्रमेण च ततः कुर्यात्पश्चादावाहनादिकम् । आवाह्य सकलं रूपं वैकुण्ठस्थानसंस्थितम्
తదనంతరం క్రమముగా ఆవాహనాది తదుపరి కర్మలను చేయవలెను. వైకుంఠస్థానమందు నివసించు భగవంతుని సంపూర్ణ రూపమును ఆవాహన చేసి, తదుపరి పూజను ఆచరించవలెను।
Verse 13
कौस्तुभेन विराजंतं सूर्यकोटिसमप्रभम् । दंडहस्तं शिखासूत्रसहितं पीतवाससम्
కౌస్తుభమణితో విరాజిల్లుచు, కోటి సూర్యుల సమాన తేజస్సుతో ప్రకాశించుచు—హస్తమందు దండము ధరించి, శిఖా మరియు యజ్ఞోపవీతముతో యుక్తుడై, పీతాంబరము ధరించిన ప్రభువును ధ్యానించవలెను।
Verse 14
महासंन्यासिनं ध्यायेच्चातुर्मास्ये विशेषतः । एवं रूपमयं विष्णुं सर्वपापौघहारिणम्
చాతుర్మాస్యకాలంలో విశేషంగా మహాసన్న్యాసి-రూపుడైన శ్రీ విష్ణువును ధ్యానించాలి. ఆ రూపంలో ధ్యానించిన హరి సమస్త పాపప్రవాహాన్ని హరించును.
Verse 15
आवाहयेच्च पुरतो ध्यानसंस्थं द्विजोत्तम । ऋचा प्रथमया चास्योंकारादिसमुदीर्णया
హే ద్విజోత్తమా! ధ్యానంలో స్థితుడైన భగవంతుని తన ముందర ఆవాహన చేయాలి; ఓంకారంతో ప్రారంభమై ఉచ్చరించబడిన మొదటి ఋచతో ఆవాహన చేయాలి.
Verse 16
द्वितीयया चासनं च पार्षदैश्च समन्वितम् । सौवर्णान्यासनान्येषां मनसा परिचिन्तयेत्
రెండవ ఋచతో, ప్రభువు పరిషదులతో కూడిన ఆసనాన్ని సమర్పించాలి; మరియు వారి కోసం బంగారు ఆసనాలను మనస్సులో భావించాలి.
Verse 17
चिन्तनैर्भक्तियोगेन परिपूर्णं च तद्भवेत् । पाद्यं तृतीयया कार्यं गंगां तत्र स्मरेद्बुधः
భక్తియోగంతో కూడిన ధ్యానచింతనల వల్ల పూజ పరిపూర్ణమగును. మూడవ ఋచతో పాద్యాన్ని సమర్పించి, ఆ సమర్పణలో గంగను జ్ఞాని స్మరించాలి.
Verse 18
अर्घ्यः कार्यस्ततो विष्णोः सरिद्भिः सप्तसागरैः । पुनराचमनं कार्यममृतेन जगत्पतेः
అనంతరం నదులు మరియు సప్తసాగరాల భావనతో విష్ణువుకు అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించాలి. మళ్లీ జగత్పతికి అమృతభావిత జలంతో ఆచమనం చేయించాలి.
Verse 19
त्रिभिराचमनैः शुद्धिर्ब्राह्मणस्य निगद्यते । अद्भिस्तु प्रकृतिस्थाभिर्हीनाभिः फेनबुद्बुदैः
బ్రాహ్మణుని శుద్ధి మూడు సార్లు ఆచమనం చేయుటవలన కలుగుతుందని చెప్పబడింది—ఫెనము, బుడగలు లేని సహజ జలముతో।
Verse 20
हृत्कण्ठ तालुगाभिश्च यथावर्णं द्विजातयः । शुध्येरन्स्त्री च शूद्रश्च सकृत्स्पृष्टाभिरंततः
హృదయము, కంఠము, తాలువును స్పర్శించే శుద్ధికర జలముచేత ద్విజులు తమ తమ విధి ప్రకారం శుద్ధి పొందుతారు; స్త్రీలు మరియు శూద్రులు కూడా ఆ జలము ఒక్కసారి తాకినంత మాత్రాన సర్వతోముఖంగా శుద్ధి పొందుతారు।
Verse 21
पञ्चम्याऽचमनं कार्यं भक्तियुक्तेन चेतसा । भक्तिग्राह्यो हृषीकेशो भक्त्याऽत्मानं प्रयच्छति
పంచమి నాడు భక్తియుక్తమైన మనస్సుతో ఆచమనం చేయవలెను. హృషీకేశుడు భక్తితోనే గ్రాహ్యుడు; భక్తిచేతనే తన స్వరూపాన్ని ప్రసాదిస్తాడు।
Verse 22
ततः सुवासितैस्तोयैः सर्वोषधिसमन्वितैः । शेषोदकैः स्वर्णघटैः स्नानं देवस्य कारयेत्
ఆపై సువాసనగల జలములో సమస్త ఔషధులను కలిపి, మిగిలిన పవిత్ర జలాన్ని స్వర్ణఘటాలలో ఉంచి, దేవునికి స్నానం చేయించవలెను।
Verse 23
तीर्थोदकैः श्रद्धया च मनसा समुपाहृतैः । अश्रद्धया रत्नराशिः प्रदत्तो निष्फलो भवेत्
శ్రద్ధతో, ఏకాగ్ర మనస్సుతో తీర్తజలాన్ని సమర్పిస్తే అది ఫలప్రదమవుతుంది; కానీ శ్రద్ధలేక ఇచ్చిన రత్నరాశి కూడా నిష్ఫలమవుతుంది।
Verse 24
वार्यपि श्रद्धया दत्तमनंतत्वाय कल्पते । चातुर्मास्ये विशेषेण श्रद्धया पूयते नरः
నీరు కూడా శ్రద్ధతో దానం చేస్తే అనంత పుణ్యానికి కారణమవుతుంది. ప్రత్యేకంగా చాతుర్మాస్యంలో శ్రద్ధవలన మనిషి పవిత్రుడవుతాడు.
Verse 25
षष्ठ्या स्नानं ततः कार्यं पुनराचमनं भवेत् । दद्याच्च वाससी स्वर्णसहिते भक्तिशक्तितः
తర్వాత షష్ఠీ రోజున స్నానం చేయాలి, మరల ఆచమనం చేయాలి. భక్తిశక్తి మేరకు స్వర్ణంతో కూడిన వస్త్రయుగళాన్ని దానం చేయాలి.
Verse 26
आच्छादितं जगत्सर्वं वस्त्रेणाच्छादितो हरिः । चातुर्मास्ये विशेषेण वस्त्रदानं महाफलम्
సర్వ జగత్తు వస్త్రంతో కప్పబడి ఉంది; హరి కూడా వస్త్రంతో ఆవృతుడే. అందువల్ల చాతుర్మాస్యంలో ప్రత్యేకంగా వస్త్రదానం మహాఫలదాయకం.
Verse 27
पुनराचमनं देयं यतये विष्णुरूपिणे । वस्त्रदानं च सप्तम्या कार्यं विष्णोर्मुनीश्वर
విష్ణురూపమైన యతికి మళ్లీ ఆచమనం సమర్పించాలి. ఓ మునీశ్వరా, సప్తమి నాడు విష్ణువుకు వస్త్రదానం చేయాలి.
Verse 28
यज्ञोपवीतमष्टम्या तच्चाध्यात्मतया शृणु । सूर्यकोटिसमस्पर्शं तेजसा भास्वरं तथा
అష్టమి నాడు యజ్ఞోపవీతాన్ని సమర్పించాలి; దాని ఆధ్యాత్మిక భావాన్ని వినుము. అది కోటి సూర్యుల స్పర్శవలె, తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తుంది.
Verse 29
क्रोधाभिभूते विप्रे तु तडित्कोटिसभप्रभम् । सूर्येन्दुवह्निसंयोगाद्गुणत्रयसमन्वितम्
క్రోధానికి లోనైన బ్రాహ్మణునిలో అది కోటి మెరుపుల కాంతివలె ప్రకాశిస్తుంది. సూర్య-చంద్ర-అగ్ని సంయోగమువలన అది త్రిగుణసమన్వితమై ఉంటుంది.
Verse 30
त्रयीमयं ब्रह्मविष्णुरुद्ररूपं त्रिविष्टपम् । यस्य प्रभावाद्विप्रेंद्र मानवो द्विज उच्यते
హే విప్రేంద్రా! త్రయీమయమైనది, బ్రహ్మ-విష్ణు-రుద్రరూపమైనది, స్వయంగా త్రివిష్టపం (స్వర్గలోకం) అయినది—దాని ప్రభావముచేతనే మనిషి ‘ద్విజుడు’ అని పిలువబడతాడు.
Verse 31
जन्मना जायते शूद्रः संस्काराद्द्विज उच्यते । शापानुग्रहसामर्थ्यं तथा क्रोधः प्रसन्नता
జన్మమున మనిషి శూద్రుడుగా పుడతాడు; సంస్కారములచేత ‘ద్విజుడు’ అని చెప్పబడతాడు. దానివలన శాపమిచ్చే, అనుగ్రహించే సామర్థ్యము, అలాగే క్రోధము మరియు ప్రసన్నత యొక్క శక్తి ఉద్భవిస్తుంది.
Verse 32
त्रैलोक्यप्रवरत्वं च ब्राह्मणादेव जायते । न ब्राह्मणसमो बन्धुर्न ब्राह्मणसमा गतिः
మూడు లోకాలలో శ్రేష్ఠత్వము బ్రాహ్మణుని నుండే జనిస్తుంది. బ్రాహ్మణునితో సమానమైన బంధువు లేడు; బ్రాహ్మణునితో సమానమైన గతి (పరమాశ్రయం) లేదు.
Verse 33
न ब्राह्मणसमः कश्चित्त्रैलोक्ये सचराचरे । दत्तोपवीते ब्रह्मण्ये सुप्ते देवे जनार्दने
చరాచర సమేతమైన త్రిలోకములలో బ్రాహ్మణునితో సమానుడు ఎవరూ లేరు—ప్రత్యేకించి ఉపవీతము ప్రసాదింపబడినప్పుడు, అతడు బ్రహ్మనిష్ఠుడై ఉన్నప్పుడు, మరియు దేవ జనార్దనుడు (విష్ణువు) యోగనిద్రలో ఉన్నప్పుడు.
Verse 34
सर्वजगद्ब्रह्ममयं संजातं नात्र संशयः । नवम्या च सुलेपश्च कर्तव्यो यज्ञमूर्तये
నిస్సందేహంగా సమస్త జగత్తు బ్రహ్మమయమైయింది. నవమి తిథిన యజ్ఞమూర్తియైన భగవంతునికి శ్రేష్ఠమైన లేపనం (అనులేపనం) చేయవలెను.
Verse 35
सुयक्षकर्दमैर्लिप्तो विष्णुर्येन जगद्गुरुः । तेना प्यायितमेतद्धि वासितं यशसा जगत्
ఎవడు జగద్గురువైన విష్ణువును ఉత్తమ సుగంధ లేపంతో అనులిప్తం చేశాడో, ఆ కర్మవల్ల ఈ (ధామం) నిజంగా పుష్టమవుతుంది; జగత్తు అతని యశస్సు సువాసనతో పరిమళిస్తుంది.
Verse 36
तेजसा भास्करो लोके देवत्वं प्राप्य मानवः । ब्रह्मलोकादिके लोके मोदते चंदनप्रदः
లోకంలో సూర్యునివలె తేజస్సుతో మనిషి దేవత్వాన్ని పొందుతాడు. చందనం దానం చేసేవాడు బ్రహ్మలోకాది లోకాలలో ఆనందిస్తాడు.
Verse 37
चंदनालेपसुभगं विष्णुं पश्यंति मानवाः । न ते यमपुरं यांति चातुर्मास्ये विशेषतः
చందనలేపంతో సుభగుడైన విష్ణువును దర్శించే మనుష్యులు యమపురానికి వెళ్లరు—ప్రత్యేకంగా పవిత్ర చాతుర్మాస్యంలో.
Verse 39
लक्ष्म्याः सर्वत्र गामिन्या दोषो नैव प्रजायते । यथा सर्वमयो विष्णुर्न दोषैरनुभूयते
సర్వత్ర సంచరించే లక్ష్మీలో ఎలాంటి దోషమూ జనించదు; అలాగే సర్వరూపుడైన విష్ణువు దోషాలచే స్పర్శింపబడడు.
Verse 40
तथा सर्वमयी लक्ष्मीः सतीत्वान्नैव हीयते । प्रतिमासु च सर्वासु सर्वभूतेषु नित्यदा
అలాగే సర్వవ్యాపినీ లక్ష్మీ తన సతీత్వం, శుచిత్వం వలన ఎప్పుడూ క్షీణించదు. ఆమె సర్వ ప్రతిమలలోను, సమస్త భూతజాలములోను, నిత్యము సర్వకాలములందు నివసిస్తుంది.
Verse 41
मनुष्यदेवपितृषु पुष्पपूजा विधीयते । पुष्पैः संपूजितो येन हरिरेकः श्रिया सह
మనుష్యులకు, దేవతలకు, పితృదేవతలకు పుష్పపూజ విధించబడింది. శ్రీ (లక్ష్మీ) సహితుడైన ఏకైక హరిని పుష్పాలతో పూజించినవాడిచేత అందరూ పూజింపబడినట్లే అవుతుంది.
Verse 42
आब्रह्मस्तंबपर्यंतं पूजितं तेन वै जगत् । अतः सुश्वेतकुसुमैर्विष्णुं संपूजयेत्सदा
అతని చేత బ్రహ్మ నుండి గడ్డి తునక వరకు సమస్త జగత్తు పూజింపబడినట్లే. అందువల్ల సదా అత్యంత శ్వేతమైన, పవిత్ర పుష్పాలతో విష్ణువును సంపూజించాలి.
Verse 43
चातुर्मास्ये विशेषेण भक्तियुक्तः सदा शुचिः । भक्त्या सुविहिता ब्रह्मन्पुष्पपूजा नरैर्यदि
ప్రత్యేకంగా చాతుర్మాస్యంలో, హే బ్రాహ్మణా, ప్రజలు ఎల్లప్పుడూ శుచిగా ఉండి భక్తియుక్తులై విధివిధానంగా భక్తితో పుష్పపూజ చేస్తే అది మహాపుణ్యప్రదమవుతుంది.
Verse 44
यंयं काममभिध्यायेत्तस्य सिद्धिर्निरंतरा । पुष्पैरुपचितं विष्णुं यद्यन्ये प्रणमंति च
ఎవరెవరే కోరికను మనసులో ధ్యానిస్తారో, ఆ కోరిక సిద్ధి నిరంతరంగా కలుగుతుంది. అలాగే పుష్పాలతో అలంకరింపబడిన విష్ణువుకు ఇతరులు కూడా నమస్కరిస్తే, వారూ ఆ మంగళఫలంలో భాగస్వాములై పుణ్యసంపదను పొందుతారు.
Verse 45
तेषामप्यक्षया लोकाश्चातुर्मास्येऽधिकं फलम् । एकादश्या धूपदानं कर्तव्यं यतये हरौ
వారికీ పొందిన లోకాలు అక్షయములు; చాతుర్మాస్యంలో ఫలం మరింత అధికం. ఓ యతి! ఏకాదశీనాడు హరికి ధూపదానం చేయవలెను.
Verse 46
वनस्पति रसो दिव्यो गंधाढ्यो गन्ध उत्तमः । आघ्रेयः सर्वदेवानां धूपोऽयं प्रतिगृह्यताम्
ఈ ధూపము వనస్పతుల దివ్య సారం, సువాసనతో నిండిన ఉత్తమ గంధము. సమస్త దేవతలు ఆఘ్రేయమైనది—ఈ ధూపము స్వీకరింపబడుగాక.
Verse 47
इमं मंत्रं समुच्चार्य धूपमागुरुजं शुभम् । दद्याद्भगवते नित्यं चातुर्मास्ये महाफलम्
ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించి అగరు నుండి చేసిన శుభ ధూపాన్ని నిత్యం భగవంతునికి సమర్పించాలి; చాతుర్మాస్యంలో ఇది మహాఫలదాయకం.
Verse 48
कर्पूरचन्दनदलैः सितामधुसमन्वितम् । मांसीजटाभिः सहितं सुप्ते देवेऽथ सत्तम
కర్పూరం, చందన తురుములతో కూడి, తెల్ల తేనెతో మిశ్రమమై, మాంసీ మరియు జటాతో సహితంగా—దేవుడు శయనించినప్పుడు, ఓ సత్తమా! (ఇది అర్పించవలెను).
Verse 49
देवा घ्राणेन तुष्यंति धूपं घ्राणहरं शुभम् । द्वादश्या दीपदानं तु कर्तव्यं मुक्तिमिच्छुभिः
దేవతలు సువాసనతో తృప్తి చెందుతారు; ధూపము మంగళకరం, దుర్గంధాన్ని తొలగిస్తుంది. ద్వాదశీనాడు దీపదానం తప్పక చేయాలి—మోక్షం కోరువారు విశేషంగా.
Verse 50
दीपः सर्वेषु कार्येषु प्रथमस्तेजसां पतिः । दीपस्तमौघनाशाय दीपः कांतिं प्रयच्छति
దీపము సమస్త కర్మములలో అగ్రగణ్యము, జ్యోతుల అధిపతి. దీపము అంధకారసమూహమును నశింపజేసి కాంతిని ప్రసాదిస్తుంది.
Verse 51
तस्माद्दीपप्रदानेन प्रीयतां मे जनार्दनः । अयं पौराणजो मंत्रो वेदर्चेन समन्वितः । दीपप्रदाने सकलः प्रयुक्तो नाशयेदघम्
కాబట్టి దీపదానముచేత నా జనార్దనుడు ప్రసన్నుడగునుగాక. ఇది వేదార్చనతో కూడిన పౌరాణిక మంత్రం; దీపదానవిధిలో సంపూర్ణంగా ప్రయోగిస్తే పాపాన్ని నశింపజేస్తుంది.
Verse 52
चातुर्मास्ये दीपदानं कुरुते यो हरेः पुरः । तस्य पापमयो राशिर्निमेषादपि दह्यते
చాతుర్మాస్యకాలంలో హరి సమక్షంలో దీపదానం చేయువాని పాపరాశి నిమేషమాత్రంలోనే దగ్ధమగును.
Verse 53
तावत्पापानि गर्जंति तावद्बिभेति पातकी । यावन्न विहितो भास्वान्दीपो नारायणालये
నారాయణాలయంలో విధివిధానంగా ప్రకాశించే దీపము స్థాపింపబడనంతవరకు పాపములు గర్జించును, పాతకుడు భయపడును.
Verse 54
दर्शनादपि दीपस्य सर्वसिद्धिर्नृणां भवेत्
దీపమును కేవలం దర్శించుటచేతనే మనుష్యులకు సర్వసిద్ధులు కలుగవచ్చును.
Verse 55
कामनां यां समुद्दिश्य दीपं कारयते हरौ । सासा सिद्ध्यति निर्विघ्ना सुप्तेऽनंते गुणोत्तरम्
ఏ కోరికను ఉద్దేశించి హరికి దీపాన్ని సిద్ధం చేసి అర్పిస్తారో, ఆ కోరిక అడ్డంకుల్లేకుండా సిద్ధిస్తుంది—ప్రత్యేకంగా శేషశాయీ అనంతుడు (విష్ణువు) యోగనిద్రలో, పరమ గుణసంపన్నుడై ఉన్నప్పుడు।
Verse 56
पंचायतनसंस्थेषु तथा देवेषु पंचसु । विहितं दीपदानं च चातुर्मास्ये महाफलम्
పంచాయతన-వ్యవస్థలో స్థాపితమైన దేవతలకైనా, లేదా ఐదు దేవతలకైనా—చాతుర్మాస్యంలో విధివిధానంగా చేసిన దీపదానం మహాఫలప్రదం।
Verse 57
एको विष्णुस्तुष्यते मुक्तिदाता नित्यं ध्यातः पूजितः संस्तुतश्च । यच्चाभीष्टं यच्च गेहे शुभं वा तत्तद्देयं मुक्तिहेतोर्नृवर्यैः
ముక్తిదాత విష్ణువు ఒక్కడే; నిత్యం ధ్యానించి, పూజించి, స్తుతిస్తే ఆయన ప్రసన్నుడవుతాడు. కాబట్టి ఏది అభీష్టమో, ఇంట్లో ఏది శుభమో, అది ఉత్తములు ముక్తి హేతువుగా దానం చేయాలి।
Verse 239
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये तपोऽधिकारषोडशोपचारदीपमहिमवर्णनंनामैकोनचत्वारिंशदुत्तर द्विशततमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలో, షష్ఠ నాగరఖండంలో, హాటకేశ్వర క్షేత్రమాహాత్మ్యంలో, శేషశాయీ ఉపాఖ్యానంలో, బ్రహ్మ-నారద సంభాషణలోని చాతుర్మాస్యమాహాత్మ్యంలో ‘తపోధికారము మరియు షోడశోపచారాలలో దీపమహిమా వర్ణన’ అనే 239వ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।
Verse 381
दशम्या पुष्पपूजा च भक्तिपूजा तथैव च । पुष्पे चैव सदा लक्ष्मीर्वसत्येव निरंतरम्
దశమి తిథిన పుష్పపూజను, అలాగే భక్తిపూజను చేయాలి; ఎందుకంటే పుష్పాలలో లక్ష్మీదేవి సదా నిరంతరం నివసిస్తుంది।