Adhyaya 238
ఈ అధ్యాయంలో బ్రహ్మ–నారద సంభాషణలో, శేషశాయీ విష్ణు సందర్భంతో, చాతుర్మాస్య కాలంలోని తపస్సు స్వరూపం వివరించబడింది. తపస్సు కేవలం ఉపవాసం కాదు; విష్ణువును షోడశోపచారాలతో పూజించడం, నిత్య పంచయజ్ఞాలు ఆచరించడం, సత్యం, అహింస, ఇంద్రియనిగ్రహం—ఇవి కలిసిన సమగ్ర నియమశీలతగా చెప్పబడింది. గృహస్థులకు అనుకూలంగా పంచాయతన-శైలిలో దిశానుసార పూజా పద్ధతి ఇవ్వబడింది—కాలకేంద్రంలో సూర్యచంద్రులు, అగ్నికోణంలో గణేశుడు, నైరృతిలో విష్ణువు, వాయవ్యంలో కుల/వంశ దేవత, ఈశానంలో రుద్రుడు; నిర్దిష్ట పుష్పాలు, సంకల్పాలతో విఘ్ననాశం, రక్షణ, సంతానప్రాప్తి, అపమృత్యునివారణ వంటి ఫలితాలు సూచించబడ్డాయి. తదుపరి భాగంలో చాతుర్మాస్య తపోవ్రతాల శ్రేణి—నియమిత ఆహార విధానాలు, ఏకభుక్త/ఏకాంతర పద్ధతులు, కృచ్ఛ్ర-పారాకాది, అలాగే ద్వాదశీ సూచకాలతో ‘మహాపారాక’ క్రమాలు—వివరించబడ్డాయి. ప్రతి వ్రతానికి పాపశుద్ధి, వైకుంఠప్రాప్తి, భక్తిజ్ఞానవృద్ధి అనే ఫలశ్రుతి చెప్పి, చివరలో శ్రవణ-పఠన మహిమను ప్రశంసిస్తూ విష్ణు శయనకాలంలో గృహస్థులకు ఇది విలువైన ధర్మాచార మార్గదర్శకమని ఉపసంహరించింది.
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । तपः शृणुष्व विप्रेंद्र विस्तरेण महामते । यस्य श्रवणमात्रेण चातुर्मास्येऽ घनाशनम्
బ్రహ్ముడు పలికెను—ఓ విప్రేంద్రా, ఓ మహామతీ! ఈ తపస్సును విస్తారంగా వినుము; దీని శ్రవణమాత్రంతోనే చాతుర్మాస్యంలో కూడిన పాపాలు నశిస్తాయి.
Verse 2
षोडशैरुपचारैश्च विष्णोः पूजा सदा तपः । ततः सुप्ते जगन्नाथे महत्तप उदाहृतम्
షోడశోపచారాలతో విష్ణుపూజ ఎల్లప్పుడూ తపస్సే. అందువల్ల జగన్నాథుడు శయనించిన (చాతుర్మాస్య) కాలంలో అదే పూజ మహత్తపస్సుగా చెప్పబడింది.
Verse 3
करणं पंचयज्ञानां सततं तप एव हि । तन्निवेद्य हरौ चैव चातुर्मास्ये महत्तपः
పంచయజ్ఞాలను నిరంతరం నిర్వహించడం నిజంగా తపస్సే; వాటి ఫలాన్ని హరికి నివేదించడం—ప్రత్యేకంగా చాతుర్మాస్యంలో—మహత్తపస్సుగా చెప్పబడుతుంది.
Verse 4
ऋतुयानं गृहस्थस्य तप एव सदैव हि । चातुर्मास्ये हरिप्रीत्यै तन्निषेव्यं महत्तपः
గృహస్థునికి ఋతువుకు తగిన ఆచరణమే నిత్య తపస్సు. చాతుర్మాస్యంలో హరిప్రీతికై దానిని ఆచరించుట మహత్తపస్సుగా చెప్పబడింది.
Verse 5
सत्यवादस्तपो नित्यं प्राणिनां भुवि दुर्लभम् । सुप्ते देवपतौ कुर्वन्ननंतफलभाग्भवेत्
సత్యవచనం ప్రాణులకు నిత్య తపస్సు; భూమిపై అది దుర్లభం. దేవపతి పవిత్ర నిద్రలో (చాతుర్మాస్యంలో) ఉన్నప్పుడు దీనిని ఆచరించువాడు అనంత ఫలభాగి అవుతాడు.
Verse 6
अहिंसादिगुणानां च पालनं सततं तपः । चातुर्मास्ये त्यक्तवैरं महत्तप उदारधीः
అహింస మొదలైన గుణాలను నిరంతరం పాటించుట తపస్సు. చాతుర్మాస్యంలో వైరం విడిచిపెట్టుట ఉదారబుద్ధులకు మహత్తపస్సు.
Verse 7
तप एव महन्मर्त्यः पंचायतनपूजनम् । चातुर्मास्ये विशेषेण हरिप्रीत्या समाचरेत्
మానవునికి పంచాయతన పూజనే మహత్తపస్సు. చాతుర్మాస్యంలో ప్రత్యేకంగా హరిప్రీతికై దానిని ఆచరించాలి.
Verse 8
नारद उवाच । पंचायतनसंज्ञेयं कस्योक्ता सा कथं भवेत् । कथं पूजा च कर्तव्या विस्तरेणाशु तद्वद
నారదుడు అన్నాడు— ‘పంచాయతన’ అనే పదం ఏమని అర్థం? దానిని ఎవరు ఉపదేశించారు, అది ఎలా గ్రహించాలి? అలాగే పూజ ఎలా చేయాలి? దయచేసి త్వరగా విస్తారంగా చెప్పండి.
Verse 9
ब्रह्मोवाच । प्रातर्मध्याह्नपूजायां मध्ये पूज्यो रविः सदा । रात्रौ मध्ये भवेच्चंद्रस्तद्वर्णकुसुमैः शुभैः
బ్రహ్ముడు పలికెను—ప్రాతః మరియు మధ్యాహ్న పూజలలో మధ్యస్థానంలో సూర్యుని సదా పూజించాలి; రాత్రి మధ్యలో చంద్రుని, వారి వారి వర్ణపు శుభ పుష్పాలతో అర్చించాలి।
Verse 10
वह्निकोणे तु हेरंबं सर्वविघ्नोपशांतये । रक्तचंदन पुष्पैश्च चातुर्मास्ये विशेषतः
అగ్ని కోణంలో సమస్త విఘ్నశాంతి కోసం హేరంబుని పూజించాలి; ప్రత్యేకంగా చాతుర్మాస్యంలో ఎర్ర చందనం మరియు పుష్పాలతో।
Verse 11
नैरृतं दलमास्थाय भगवान्दुष्टदर्पहा । गृहस्थस्य सदा शत्रुविनाशं विदधाति सः
నైరృత దిశలో స్థితుడైన భగవాన్—దుష్టుల దర్పాన్ని హరించువాడు—గృహస్థుని శత్రువులను సదా నశింపజేస్తాడు।
Verse 12
नैरृत्यकोणगं विष्णुं पूजयेत्सर्वदा बुधः । सुगन्धचंदनैः पुष्पैर्नैवेद्यैश्चातिशोभनैः
బుద్ధిమంతుడు నైరృత్య కోణంలో ఉన్న విష్ణువును సదా పూజించాలి; సుగంధ చందనం, పుష్పాలు మరియు అతి శోభనమైన నైవేద్యాలతో అర్పించాలి।
Verse 13
गोत्रजा वायुकोणे तु पूजनीया सदा बुधैः । पुत्रपौत्रप्रवृद्ध्यर्थं सुमनोभिर्मनोहरैः
వాయు కోణంలో గోత్రజాను బుద్ధిమంతులు సదా పూజించాలి; పుత్ర-పౌత్ర వృద్ధి కోసం మనోహరమైన సుమనస్సులతో అర్చించాలి।
Verse 14
ऐशाने भगवान्रुद्रः श्वेतपुष्पैः सदाऽर्चितः । अपमृत्युविनाशाय सर्वदोषापनुत्तये
ఈశాన దిశలో భగవాన్ రుద్రుని శ్వేత పుష్పాలతో నిత్యం ఆరాధించాలి—అపమృత్యు నాశనార్థం, సమస్త దోష నివృత్త్యర్థం।
Verse 15
जागर्ति महिमा यस्य ब्रह्माद्यैर्नैव लिख्यते । पंचायतनमेतद्धि पूज्यते गृहमेधिभिः
యస్య మహిమ ప్రత్యక్షంగా ప్రకాశిస్తుంది, దానిని బ్రహ్మాది దేవతలూ పూర్తిగా వర్ణించలేరు। ఇదే పంచాయతన పూజ; గృహస్థులు దీనిని భక్తితో పూజించాలి।
Verse 16
तप एतत्सदा कार्यं चातुर्मास्ये महाफलम् । पर्वकालेषु सर्वेषु दानं देयं तपः सदा । चातुर्मास्ये विशेषेण तदनंतं प्रजायते
ఈ తపస్సు నిత్యం చేయవలెను; చాతుర్మాస్యంలో ఇది మహాఫలదాయకం। అన్ని పర్వకాలాల్లో దానం ఇవ్వాలి, తపస్సును నిలుపుకోవాలి; ప్రత్యేకంగా చాతుర్మాస్యంలో దాని పుణ్యం అనంతమవుతుంది।
Verse 17
शौचं तु द्विविधं ग्राह्यं बाह्यमाभ्यंतरं सदा । जलशौचं तथा बाह्यं श्रद्धया चांतरं भवेत्
శౌచం ఎల్లప్పుడూ రెండు విధాలుగా గ్రహించాలి—బాహ్యము, ఆభ్యంతరము। జలశౌచం బాహ్యము; శ్రద్ధ వలన అంతఃశౌచం కలుగుతుంది।
Verse 18
इद्रियाणां ग्रहः कार्यस्तपसो लक्षणं परम् । निवृत्त्येंद्रियलौल्यं च चातुर्मास्ये महत्तपः
ఇంద్రియనిగ్రహం చేయవలెను—అదే తపస్సుకు పరమ లక్షణం। ఇంద్రియలౌల్యంనుండి నివృత్తి చాతుర్మాస్యంలో మహత్తపస్సు।
Verse 19
इन्द्रियाश्वान्सन्नियम्य सततं सुखमेधते । नरके पात्यते प्राणैस्तैरेवोत्पथगामिभिः
ఇంద్రియములనే అశ్వములను నిత్యం నియమించి అదుపులో ఉంచితే సుఖము క్రమంగా వృద్ధి చెందుతుంది; కానీ అవే ప్రాణశక్తులు కుపథమున పరిగెత్తితే నరకమున పడవేయును।
Verse 20
ममतारूपिणीं ग्राहीं दुष्टां निर्भर्त्स्य निग्रहेत् । तप एव सदा पुंसां चातुर्मास्येऽधिगौरवम्
‘మమకారం’ రూపముతో పట్టుకునే ఆ దుష్ట గ్రాహిని గద్దించి నియంత్రించవలెను. తపస్సే సదా మనుష్యులకు ఆధారం; చాతుర్మాస్యకాలంలో దానికి విశేష గౌరవం కలుగును।
Verse 21
काम एष महाशत्रुस्तमेकं निर्जयेद्दृढम् । जितकामा महात्मानस्तैर्जितं निखिलं जगत्
కామమే ఈ మహాశత్రువు; ఈ ఒక్క శత్రువును దృఢంగా జయించవలెను. కామజయులైన మహాత్ములకు ఆ విజయంతో సమస్త జగత్తు జయించినట్లే.
Verse 22
एतच्च तपसो मूलं तपसो मूलमेव तत् । सर्वदा कामविजयः संकल्पविजयस्तथा
ఇదే తపస్సు యొక్క మూలము—నిజంగా తపస్సు మూలము: ఎల్లప్పుడూ కామవిజయం, అలాగే సంకల్పవిజయం కూడా।
Verse 23
तदेव हि परं ज्ञानं कामो येन प्रजायते । महत्तपस्तदेवाहुश्चातुमास्ये फलोत्तमम्
కామము ఏ మూలమున జన్మించునో దానిని మూలతః గ్రహించుటే పరమజ్ఞానం. అదే మహత్తపస్సు అని చెప్పబడింది; చాతుర్మాస్యకాలంలో అది శ్రేష్ఠ ఫలమును ఇస్తుంది।
Verse 24
लोभः सदा परित्याज्यः पापं लोभे समास्थितम् । तपस्तस्यैव विजयश्चातुर्मास्ये विशेषतः
లోభాన్ని ఎల్లప్పుడూ విడిచిపెట్టాలి; పాపం లోభంలోనే ఆశ్రయిస్తుంది. ఆ లోభంపై విజయం తపస్సుతో సిద్ధిస్తుంది—ప్రత్యేకంగా చాతుర్మాస్యంలో।
Verse 25
मोहः सदाऽविवेकश्च वर्जनीयः प्रयत्नतः । तेन त्यक्तो नरो ज्ञानी न ज्ञानी मोहसंश्रयात
మోహం మరియు అవివేకం ఎల్లప్పుడూ ప్రయత్నంతో వర్జించాలి. దానిని విడిచినవాడు నిజంగా జ్ఞాని; మోహాన్ని ఆశ్రయించినవాడు జ్ఞాని కాడు।
Verse 26
मद एव मनुष्याणां शरीरस्थो महारिपुः । सदा स एव निग्राह्यः सुप्ते देवे विशेषतः
అహంకారమే మనుష్యుల శరీరంలో నివసించే మహాశత్రువు. దానిని ఎల్లప్పుడూ నియంత్రించాలి—ప్రత్యేకంగా దేవుడు ‘శయనించే’ కాలమైన చాతుర్మాస్యంలో।
Verse 27
मानः सर्वेषु भूतेषु वसत्येव भयावहः । क्षमया तं विनिर्जित्य चातुर्मास्ये गुणाधिकः
మానం (అహం-మానం) అన్ని భూతాలలో భయంకరంగా నివసిస్తుంది. క్షమతో దానిని జయిస్తే గుణవృద్ధి కలుగుతుంది—ప్రత్యేకంగా చాతుర్మాస్యంలో।
Verse 28
मात्सर्यं निर्जयेत्प्राज्ञो महापातककारणम् । चातुर्मास्ये जितं तेन त्रैलोक्यममरैः सह
ప్రాజ్ఞుడు మాత్సర్యం (ఈర్ష్య)ను జయించాలి; అది మహాపాతకాల కారణం. చాతుర్మాస్యంలో దానిని జయిస్తే, అమరులతో కూడిన త్రిలోకమంతా జయించినట్లే.
Verse 29
अहंकारसमाक्रांता मुनयो विजितेंद्रियाः । धर्ममार्गं परित्यज्य कुर्वत्युन्मार्गजां क्रियाम्
అహంకారంతో ఆవరించబడిన ఇంద్రియజయులైన మునులుకూడా కొన్నిసార్లు ధర్మమార్గాన్ని విడిచి కుపథజన్యమైన క్రియలను ఆచరిస్తారు।
Verse 31
एतद्धि तपसो मूलं यदेतन्मनसस्त्यजेत् । त्यक्तेष्वेतेषु सर्वेषु पर ब्रह्ममयो भवेत्
ఇదే తపస్సుకు మూలం—మనస్సు యొక్క వృత్తులను త్యజించడం; అవన్నీ విడిచినప్పుడు సాధకుడు పరబ్రహ్మమయుడవుతాడు।
Verse 32
प्रथमं कायशुद्ध्यर्थं प्राजापत्यं समाचरेत् । शयने देवदेवस्य विशेषेण महत्तपः
మొదట శరీరశుద్ధి కోసం ప్రాజాపత్య వ్రతాన్ని ఆచరించాలి; దేవదేవుని హరిశయనకాలంలో అది విశేషంగా మహత్తపస్సు అవుతుంది।
Verse 33
हरेस्तु शयने नित्यमेकांतरमु पोषणम् । यः करोति नरो भक्त्या न स गच्छेद्यमालयम्
హరి శయనకాలంలో భక్తితో నిత్యం ఒక రోజు విడిచి ఒక రోజు భోజనం చేసే మనిషి యమాలయానికి వెళ్లడు।
Verse 34
हरिस्वापे नरो नित्यमेकभक्तं समाचरेत् । दिवसेदिवसे तस्य द्वादशाहफलं लभेत्
హరిస్వాప సమయంలో నరుడు నిత్యం ఏకభక్తం (రోజుకు ఒక్కసారి భోజనం) ఆచరించాలి; రోజురోజుకు అతనికి ద్వాదశాహ వ్రతఫలం లభిస్తుంది।
Verse 35
चातुर्मास्ये नरो यस्तु शाकाहारपरो यदि । पुण्यं क्रतुसहस्राणां जायते नात्र संशयः
చాతుర్మాస్యకాలంలో ఎవడు శాకాహారపరుడై ఉంటాడో, అతనికి సహస్ర యజ్ఞఫలసమానమైన పుణ్యం కలుగుతుంది—ఇందులో సందేహం లేదు।
Verse 36
चातुर्मास्ये नरो नित्यं चांद्राय णव्रतं चरेत् । एकैकमासे तत्पुण्यं वर्णितुं नैव शक्यते
చాతుర్మాస్యంలో మనిషి నిత్యం చాంద్రాయణ వ్రతాన్ని ఆచరించాలి; ప్రతి నెలలో కలిగే ఆ పుణ్యాన్ని వర్ణించడం అసాధ్యం।
Verse 37
सुप्ते देवे च पाराकं यः करोति विशुद्धधीः । नारी वा श्रद्धया युक्ता शतजन्माघ नाशनम्
దేవుడు పవిత్ర నిద్రలో ఉన్నప్పుడు విశుద్ధబుద్ధితో పారాక వ్రతం ఆచరించేవాడు—శ్రద్ధగల పురుషుడైనా స్త్రీయైనా—వంద జన్మల పాపాలను నశింపజేస్తాడు।
Verse 38
कृच्छ्रसेवी भवेद्यस्तु सुप्ते देवे जनार्दने । पापराशिं विनिर्धूय वैकुण्ठे गणतां व्रजेत्
జనార్దనుడు పవిత్ర నిద్రలో ఉన్నప్పుడు ఎవడు కృచ్ఛ్ర తపస్సును ఆచరిస్తాడో, అతడు పాపరాశిని తొలగించి వైకుంఠంలో పరివారగణులలో స్థానం పొందుతాడు।
Verse 39
तप्तकृच्छ्रपरो यस्तु सुप्ते देवे जनार्दने । कीर्तिं संप्राप्य वा पुत्रं विष्णुसायुज्यतां व्रजेत्
జనార్దనుడు పవిత్ర నిద్రలో ఉన్నప్పుడు తప్త-కృచ్ఛ్ర నియమంలో నిమగ్నుడైనవాడు కీర్తిని గానీ సత్పుత్రుని గానీ పొందుతూ, చివరికి విష్ణు-సాయుజ్యాన్ని చేరుతాడు।
Verse 40
दुग्धाहारपरो यस्तु चातुर्मास्येऽभिजायते । तस्य पापसहस्राणि विलयं यांति देहिनः
చాతుర్మాస్యంలో యెవడు దుగ్ధాహారాన్ని ఆచరిస్తాడో, ఆ దేహధారుడి వేలాది పాపాలు లయమై అంతమవుతాయి.
Verse 41
मितान्नाशनकृद्धीरश्चातुर्मास्ये नरो यदि । निर्धूय सकलं पापं वैकुण्ठपदमाप्नुयात्
చాతుర్మాస్యంలో ధైర్యవంతుడు మితాహారం చేస్తే, అతడు సమస్త పాపాలను పూర్తిగా తొలగించి వైకుంఠపదాన్ని పొందుతాడు.
Verse 42
एकान्नाशनकृन्मर्त्यो न रोगैरभि भूयते । अक्षारलवणाशी च चातुर्मास्ये न पापभाक्
రోజుకు ఒక్కసారి మాత్రమే భోజనం చేసే మానవుడు రోగాలచేత జయింపబడడు; చాతుర్మాస్యంలో క్షారము, లవణము వదిలినవాడు పాపభాగి కాడు.
Verse 43
कृताहारो महापापैर्निर्मुक्तो जायते ध्रुवम् । हरिमुद्दिश्य मासेषु चतुर्षु च न संशयः
నాలుగు నెలలు హరిని లక్ష్యంగా చేసుకొని నియమితాహారం ఆచరించువాడు, మహాపాపాల నుండి నిశ్చయంగా విముక్తుడవుతాడు—సందేహం లేదు.
Verse 44
कन्दमूलाशनकरः पूर्वजान्सह चात्मना । उद्धृत्य नरकाद्घोराद्याति विष्णुसलोकताम्
కందమూలఫలాహారం చేసేవాడు, తనతో పాటు పూర్వజులను కూడా పైకి లేపి ఘోర నరకం నుండి రక్షించి విష్ణులోకాన్ని పొందుతాడు.
Verse 45
नित्यांबुप्राशनकरश्चातुर्मास्ये यदा भवेत् । दिनेदिनेऽश्वमेधस्य फलमाप्नोत्यसंशयम्
చాతుర్మాస్యంలో ఎవడు ప్రతిదినం కేవలం జలమే పానము చేస్తాడో, వాడు నిస్సందేహంగా దినదినమూ అశ్వమేధయాగ ఫలాన్ని పొందుతాడు।
Verse 46
शीतवृष्टिसहो यस्तु चातुर्मास्ये नरो भवेत् । हरिप्रीत्यै जगन्नाथस्तस्यात्मानं प्रयच्छति
చాతుర్మాస్యంలో హరి ప్రీతికై శీతమును వర్షమును సహించు నరునికి, జగన్నాథుడు హరి తన స్వరూపమునే ప్రసాదించును।
Verse 47
महापाराकसंज्ञं तु महत्तप उदाहृतम् । मासैकमुपवासेन सर्वं पूर्णं प्रजायते
‘మహాపారాక’ అని పిలువబడే ఈ మహత్తపస్సు బోధించబడింది; ఒక మాసం ఉపవాసం చేయుటచేత సమస్త సాధ్యఫలములు సంపూర్ణమగును।
Verse 48
देवस्वापदिनादौ तु यावत्पवित्रद्वादशी । पवित्रद्वादशीपूर्वं यावच्छ्रवणद्वादशी
దేవస్వాప దినము నుండి పవిత్రా ద్వాదశీ వరకు; అలాగే పవిత్రా ద్వాదశీకి ముందునుండి శ్రవణ ద్వాదశీ వరకు—ఇదే ఈ వ్రతకాలమని చెప్పబడింది।
Verse 49
महापाराकमेतद्धि द्वितीयं परिकीर्तितम् । श्रवणद्वादशीपूर्वं प्राप्ता चाश्विनद्वादशी
ఇదే నిజంగా రెండవ ‘మహాపారాక’ అని కీర్తించబడింది; శ్రవణ ద్వాదశీకి ముందునుండి ప్రారంభమై ఆశ్విన ద్వాదశీ రాక వరకు।
Verse 50
महापाराक तृतीयं प्राज्ञैश्च समुदाहृतम् । आश्विनद्वादशी चादौ प्राप्ता देवसुबोधिनी
పండితులు మహాపారాకమున తృతీయ విధానమని ప్రకటించారు—ఆశ్విన ద్వాదశి నుండి ఆరంభమై దేవ-సుబోధినీ (ప్రభువు జాగరణ తిథి) వరకు కొనసాగును।
Verse 51
महापाराकमेतद्धि चतुर्थं परिकथ्यते । एतेषामेकमपि च नारी वा पुरुषोऽपि वा
ఇదే ‘మహాపారాకం’ అని, నాల్గవ (వ్రత/అనుష్ఠానం)గా చెప్పబడింది. వీటిలో ఒక్కటినైనా స్త్రీ గాని పురుషుడు గాని ఆచరిస్తే,
Verse 52
यः करोति नरो भक्त्या स च विष्णुः सनातनः । इदं च सर्वतपसां महत्तप उदाहृतम्
భక్తితో దీనిని ఆచరించే మనిషి సనాతన విష్ణువే అన్నట్లు భావించబడును. ఇది సమస్త తపస్సులలో మహత్తపస్సుగా ప్రకటించబడింది।
Verse 53
दुष्करं दुर्लभं लोके चातुर्मास्ये मखाधिकम् । दिवसेदिवसे तस्य यज्ञायुतफलं स्मृतम्
ఇది లోకంలో దుష్కరం, దుర్లభం; చాతుర్మాస్య కాలంలో యజ్ఞాలకన్నా అధిక శ్రేష్ఠం. ప్రతిదినం దీని ఫలం పదివేల యజ్ఞఫలంతో సమమని స్మృతి చెబుతుంది।
Verse 54
महत्तप इदं येन कृतं जगति दुर्लभम् । इदमेव महापुण्यमिदमेव महत्सुखम् । इदमेव परं श्रेयो महापाराकसेवनम्
ఈ మహత్తపస్సును చేసినవాడు జగత్తులో దుర్లభుడు. ఇదే మహాపుణ్యం, ఇదే మహాసుఖం. ఇదే పరమ శ్రేయస్సు—మహాపారాక సేవనం।
Verse 55
नारायणो वसेद्देहे ज्ञानं तस्य प्रजायते । जीवन्मुक्तः स भवति महापातककारकः
నారాయణుడు అతని దేహంలో నివసించగా, అతనిలో జ్ఞానం జన్మిస్తుంది. అతడు జీవించి ఉండగానే ముక్తుడవుతాడు—మహాపాతకకర్త అయినా సరే।
Verse 56
तावद्गर्जंति पापानि नरकास्तावदेव हि । तावन्मायासहस्राणि यावन्मासो पवासकः
పాపాలు అంతకాలమే గర్జిస్తాయి, నరకాలు కూడా అంతకాలమే—నిజమే. అలాగే ఉపవాసమాసం ఉన్నంతవరకే వేల మాయాభ్రమాలు నిలుస్తాయి।
Verse 57
चातुर्मास्युपवासी यो यस्य प्रांगणिको भवेत् । सोऽपि हत्यासहस्राणि त्यक्त्वा निष्कल्मषो भवेत्
చాతుర్మాస్య ఉపవాసం ఆచరించి, ఎవరి ఇంటి ప్రాంగణంలో సేవకుడిగా/ఆశ్రితుడిగా ఉండేవాడైనా, అతడూ వేల హత్యాపాపాలను విడిచి నిర్మలుడవుతాడు।
Verse 58
य इदं श्रावयेन्मर्त्यो यः पठेत्सततं स्वयम्
ఏ మానవుడు ఈ ఉపదేశాన్ని శ్రవింపజేయునో, లేదా తానే దీన్ని నిరంతరం పఠించునో—
Verse 59
सोऽपि वाचस्पतिसमः फलं प्राप्नोत्यसंशयम्
అతడూ వాచస్పతి (బృహస్పతి) సమానమైన ఫలాన్ని పొందుతాడు—సందేహం లేదు।
Verse 60
इदं पुराणं परमं पवित्रं शृण्वन्गृणन्पापविशुद्धिहेतु । नारायणं तं मनसा विचिन्त्य मृतोऽभिगच्छत्यमृतं सुराधिकम्
ఈ పురాణం పరమ పవిత్రమైనది; దీనిని శ్రవణం చేయడం, కీర్తించడం పాపశుద్ధికి కారణం. మనస్సులో ఆ నారాయణుని ధ్యానిస్తూ దేహత్యాగం చేసినవాడు దేవులకన్నా ఉన్నతమైన అమృతపదాన్ని పొందుతాడు.
Verse 238
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये तपोमहिमावर्णनं नामाष्टत्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీ స్కాంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలో, షష్ఠ నాగరఖండంలో, హాటకేశ్వర క్షేత్రమాహాత్మ్యంలో, శేషశాయీ ఉపాఖ్యానంలో, బ్రహ్మ-నారద సంభాషణలో, చాతుర్మాస్యమాహాత్మ్యంలో ‘తపోమహిమావర్ణనం’ అనే 238వ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.