Adhyaya 220

Verse 1

ये वांछंति ममाभीष्टं श्राद्धे भुक्त्वाऽथ पैतृके

నా ప్రియమైన అభీష్టాన్ని కోరువారు—పైతృక శ్రాద్ధంలో భోజనం పెట్టి (ఆహ్వానితులను తృప్తిపరచి) తదుపరి…

Verse 2

आनर्त उवाच । त्रयोदश्यां कृते श्राद्धे कस्माद्वंशक्षयो भवेत् । एतन्मे सर्वमाचक्ष्व विस्तरात्त्वं महा मुने । भर्तृयज्ञ उवाच । एषा मेध्यतमा राजन्युगादिः कलिसंभवा । स्नाने दाने जपे होमे श्राद्धे ज्ञेया तथाऽक्षया

ఆనర్త రాజు అన్నాడు—త్రయోదశీ నాడు చేసిన శ్రాద్ధం వల్ల వంశక్షయం ఎందుకు కలుగుతుంది? మహామునీ, ఇది అంతా విస్తారంగా చెప్పండి. భర్తృయజ్ఞుడు అన్నాడు—రాజా, ఈ తిథి అత్యంత పవిత్రమైనది, కలియుగంలో యుగారంభకారిణి; స్నానం, దానం, జపం, హోమం, శ్రాద్ధం—ఇవన్నిటిలో దీనిని ‘అక్షయా’గా తెలుసుకోవాలి, అక్షయఫలప్రదం।

Verse 3

अस्यां चेत्तु गजच्छाया तिथौ राजन्प्रजायते । तदाऽक्षयं मघायोगे श्राद्धं संजायते ध्रुवम्

రాజా, ఈ తిథినే ‘గజఛాయా’ యోగం ఏర్పడితే, మఘా నక్షత్ర సంయోగంలో చేసిన శ్రాద్ధం నిశ్చయంగా ‘అక్షయ’మవుతుంది।

Verse 4

यः क्षीरं मधुना युक्तं तस्मिन्नहनि यच्छति । पितॄनुद्दिश्य यो मांसं दद्याद्वाध्रीणसं च यः

ఆ రోజున తేనె కలిపిన పాలను అర్పించే వాడు, అలాగే పితృదేవతలను ఉద్దేశించి మాంసాన్ని దానం చేసే వాడు—వాధ్రీణస మాంసమును కూడా—

Verse 5

वाध्रीणसस्य मांसेन तृप्तिर्द्वादशवार्षिकी । त्रिःपिबंत्विंद्रियक्षीणं श्वेतं वृद्धमजापतिम्

వాధ్రీణస మాంసంతో పితృదేవతలకు పన్నెండు సంవత్సరాల పాటు తృప్తి కలుగుతుంది. (ఇంకొక పాఠంలో:) ‘వారు మూడుసార్లు పానంచేయుదురు—ఇంద్రియక్షీణం, శ్వేతం, వృద్ధం, అజాపతి’ అని పరంపరగా నిలిచిన వాక్యం ఉంది.

Verse 6

तं तु वाध्रीणसं विद्यात्सर्वयूथाधिपं तथा । खड्गमांसं च वा दद्यात्तृप्तिर्द्वादशवार्षिकी । संजायते न संदेहस्तेषां वाक्यं न मे मृषा

ఆ వాధ్రీణసను సమస్త గుంపుల అధిపతిగా తెలుసుకో. లేదా ఖడ్గ (గండమృగం) మాంసాన్ని దానం చేసినా పితృదేవతలకు పన్నెండు సంవత్సరాల తృప్తి కలుగుతుంది—సందేహం లేదు. వారి వాక్యం అసత్యం కాదు; నాదీ కాదు.

Verse 7

आसीद्रथंतरे कल्पे पूर्वं पार्थिवसत्तमः । सिताश्वो नाम पांचालदेशीयःपितृभक्तिमान्

పూర్వకాలంలో రథంతర కల్పంలో పాంచాలదేశానికి చెందిన సీతాశ్వుడు అనే ఉత్తమ రాజు ఉండెను; అతడు పితృభక్తితో నిండినవాడు।

Verse 8

मधुना कालशाकेन खड्गमांसेन केवलम् । स हि श्राद्धं त्रयोदश्यां कुरु ते पायसेन च

“త్రయోదశినాడు శ్రాద్ధం చేయుము—తేనెతో, కాలశాకంతో, కేవలం ఖడ్గమాంసంతో అర్పించుము; అలాగే పాయసం (క్షీరం) కూడా సిద్ధం చేయుము.”

Verse 9

सोमवंशं समुद्दिश्य श्राद्धं यच्छति भक्तितः

“సోమవంశాన్ని ఉద్దేశించి అతడు భక్తితో శ్రాద్ధాన్ని అర్పిస్తాడు.”

Verse 10

अथ तैर्बाह्मणैः सर्वैः स भूयः कौतुकान्वितैः । कस्यचित्त्वथ कालस्य पृष्टो भुक्त्वा यथेच्छया

“అనంతరం ఆ బ్రాహ్మణులందరూ కుతూహలంతో నిండినవారై, కొంతకాలం గడిచిన తరువాత—ఇష్టమొచ్చినంత తృప్తిగా భోజనం చేసిన మీదట—అతనిని మళ్లీ ప్రశ్నించారు.”

Verse 11

श्राद्धादनंतरं राजन्दृष्ट्वा तं श्रद्धयाऽन्वितम् । पादावमर्द्दनपरं प्रणिपातपुरः सरम्

“ఓ రాజా, శ్రాద్ధం ముగిసిన వెంటనే, అతడు శ్రద్ధతో నిండినవాడని చూసి—వారి పాదసేవలో (పాదమర్దనంలో) నిమగ్నుడై, నమస్కారంలో ముందుండేవాడై ఉన్నందున—(వారు పలికిరి).”

Verse 12

ब्राह्मणा ऊचुः । कृत्वा श्राद्धं महाराज प्रदातव्याऽथ दक्षिणा । ब्राह्मणेभ्यस्ततः श्राद्धं पितॄणां चोपतिष्ठति

బ్రాహ్మణులు పలికిరి—మహారాజా, శ్రాద్ధం చేసిన తరువాత దక్షిణను తప్పక ఇవ్వవలెను. బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చిన దక్షిణ వలన పితృదేవులకు శ్రాద్ధఫలం సమ్యకుగా చేరును.

Verse 13

सा त्वया कल्पिताऽस्माकं वितीर्णाद्यापि नो नृप । कुप्याकुप्यं परित्यज्य तां देहि नृप मा चिरम्

హే నృపా, మా కొరకు నీవు నిర్ణయించిన దక్షిణ ఇప్పటికీ మాకు ఇవ్వబడలేదు. విలువైనదా కాదా అనే విచారాన్ని విడిచి, హే రాజా, ఆలస్యం చేయక దానిని ఇవ్వుము.

Verse 14

भर्तृयज्ञ उवाच । तच्छ्रुत्वा च नृपः प्राह संप्रहृष्टेन चेतसा । धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि विप्रैरद्य न संशयः

భర్తృయజ్ఞుడు పలికెను—అది విని రాజు హర్షభరిత హృదయంతో అన్నాడు—‘నేను ధన్యుడను; నేడు బ్రాహ్మణులు నన్ను అనుగ్రహించారు, ఇందులో సందేహం లేదు.’

Verse 15

तस्माद्ब्रूत महाभागा युष्मभ्यं किं ददाम्यहम्

కాబట్టి, హే మహాభాగులారా, చెప్పండి—నేను మీకు ఏమి ఇవ్వాలి?

Verse 16

वर न्नागान्मदोन्मत्तान्भद्रजातिसमुद्भवान् । किं वा सप्तिप्रधानांश्च मनोमारुतरंहसः

భద్రజాతి నుండి పుట్టిన, మదోన్మత్తమైన ఉత్తమ గజాలను ఇవ్వనా? లేక మనోమారుతంలా వేగంగా దూసుకుపోయే ప్రధాన అశ్వాలను ఇవ్వనా?

Verse 17

किं वा स्थानानि चित्राणि ग्रामाणि नगराणि च । पितॄनुद्दिश्य यत्किंचिन्नादेयं विद्यते यतः

లేదా నేను మనోహరమైన స్థలాలు—గ్రామాలు, నగరాలనూ—దానం చేయనా? పితృదేవతలను ఉద్దేశించి అర్పించినప్పుడు ‘అదేయం’ అనే దేమీ ఉండదు।

Verse 18

ब्राह्मणा ऊचुः । नास्माकं वाजिभिः कार्यं न रत्नैर्न च हस्तिभिः । न देशैर्ग्राममुख्यैर्वा नान्येनापि च केनचित्

బ్రాహ్మణులు పలికిరి—మాకు గుర్రాలు అవసరం లేదు, రత్నాలు కూడా కాదు, ఏనుగులు కూడా కాదు। దేశభూములు గానీ ప్రధాన గ్రామాలు గానీ, మరేదైనా గానీ మాకు అవసరం లేదు।

Verse 19

यदर्थेन महाराज पृष्टोस्माभिर्यतो भवान् । तस्मान्नो दक्षिणां देहि संदेहघ्नां तपोत्तम

ఓ మహారాజా, ఏ ఉద్దేశ్యంతో మేము మిమ్మల్ని ప్రశ్నించామో, అందుకే మా‌కు సందేహనాశకమైన దక్షిణను ప్రసాదించండి, ఓ తపోత్తమా।

Verse 20

यां पृच्छामो वयं सर्वे कौतूहलसमाहिताः

మేమందరం తీవ్రమైన కుతూహలంతో మనస్సు ఏకాగ్రం చేసి ఏది అడుగుతున్నామో—ఆ విషయాన్ని చెప్పండి, ఓ నృపతే।

Verse 21

राजोवाच । उपदेशाधिकारोऽस्ति ब्राह्मणानां महात्मनाम् । दातुं नैव ग्रहीतुं च नी चजात्यस्य वैदिकाः

రాజు పలికెను—మహాత్ములైన బ్రాహ్మణులకే ఉపదేశాధికారం ఉంది। వైదికులు నీచాచారులకూ నీచజాతివారికీ ఇవ్వకూడదు, వారి నుండి స్వీకరించకూడదు కూడా।

Verse 22

सोऽहं राजा न सर्वज्ञो यो यच्छामि द्विजोत्तमाः । उपदेशं हि युष्मभ्यं सर्वज्ञेभ्यो विचक्षणाः

హే ద్విజోత్తములారా! నేను రాజును, సర్వజ్ఞుడను కాను; అయినా నేను చెప్పేది మీకు ఉపదేశంగా అర్పిస్తున్నాను—మీరు విచక్షణులు, సర్వజ్ఞులవలె ఉన్నారు.

Verse 23

ब्राह्मणा ऊचुः । गुरुशिष्यसमुत्थोऽयमुपदेशो महीपते । प्रार्थयामो वयं किंचिन्मा भयं त्वं समाविश

బ్రాహ్మణులు పలికిరి—హే మహీపతే! ఈ ఉపదేశం గురు-శిష్య సంబంధం నుంచే ఉద్భవిస్తుంది. మేము మీను కొంత ప్రార్థిస్తున్నాము; మీలో భయం ప్రవేశించనీయకండి.

Verse 24

वयं च प्रश्नमेकं हि पृच्छामो यदि भूपते । ब्रूषे कौतुकयुक्तानां सर्वेषां च द्विजन्मनाम्

హే భూపతే! మేము నిజంగా ఒక్క ప్రశ్ననే అడుగుతున్నాము. మీరు సమాధానం చెబితే, అది కుతూహలంతో ఉన్న సమస్త ద్విజుల కొరకు చెప్పండి.

Verse 25

तस्माद्वद महाभाग यदि जानासि तत्त्वतः । न चेद्गुह्यतमं किंचित्पृच्छामस्त्वां कुतूहलात्

కాబట్టి, హే మహాభాగ! మీరు తత్త్వంగా తెలిసి ఉంటే చెప్పండి. లేకపోతే, కుతూహలంతో మేము మీను ఒక అత్యంత గూఢమైన విషయాన్ని అడుగుతున్నాము.

Verse 26

राजोवाच । यदि वः संशयो विप्रा युष्मत्प्रश्नमसंशयम् । कथयिष्याभि चेद्गुह्यं तद्वद्ध्वं गप्ल ज्वराः

రాజు పలికెను—హే విప్రులారా! మీకు సందేహం ఉంటే, మీ ప్రశ్నను సందేహరహితంగా చెప్పండి. నేను గూఢ ఉపదేశం చెప్పవలసి ఉంటే, దానిని మీరు స్పష్టంగా (ప్రశ్నగా) పలకండి.

Verse 27

ब्राह्मणा ऊचुः । अन्नेषु च विचित्रेषु लेह्येषु विविधेषु च । अमृतेष्वेषु सर्वेषु तथा पेयेषु पार्थिव

బ్రాహ్మణులు పలికిరి—హే పార్థివా! నానావిధమైన అన్నములలో, వివిధ లేహ్యపదార్థములలో, ఈ సమస్త అమృతసమాన వంటకాలలో మరియు పానీయములలో కూడా…

Verse 28

तस्मादद्य दिने ब्रूहि मधु यच्छसि गर्हितम् । वर्तते च यथाऽभक्ष्यं ब्राह्मणानां विशेषतः

కాబట్టి ఈ రోజు చెప్పుము—నిందితమైన తేనెను నీవెందుకు ఇస్తున్నావు? అది ముఖ్యంగా బ్రాహ్మణులకు అభక్ష్యమని, అనుచిత భక్ష్యమని భావించబడుతుంది.

Verse 29

तथा विचित्र मासेषु संस्थितेषु नराधिप । खङ्गमांसं निरास्वादं कस्माद्यच्छसि केवलम्

మరియు, హే నరాధిపా! ఇంత మంచి మాసములు సమీపంలో ఉన్నప్పుడు, నీవు రుచిలేని ఖఙ్గమాంసమే ఎందుకు కేవలం ఇస్తున్నావు?

Verse 30

संति शाकानि राजेन्द्र पावनीयानि सर्वशः । सुष्ठु स्वादु कराण्यत्र व्यञ्जनार्थं महीपते

హే రాజేంద్రా! ఇక్కడ సర్వవిధములుగా పవిత్రపరచు శాకములు ఉన్నాయి; హే మహీపతే! ఇవి వంటకములను ఎంతో రుచికరముగా చేయును.

Verse 31

कालशाकं सकटुकं मुखाऽधिजनकं महत् । कस्माद्यच्छसि चास्माकं भक्त्या परमया युतः । न श्राद्धे प्रतिषेधश्च प्रकर्तव्यः कथंचन

పరమభక్తితో యుక్తుడవై ఉండి కూడా, కటువుగా ఉండి నోటికి తీవ్రమైన బాధ కలిగించే కాలశాకాన్ని మాకు ఎందుకు ఇస్తున్నావు? శ్రాద్ధకర్మలో ఏ విధమైన అనుచితతను ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ ప్రవేశపెట్టకూడదు.

Verse 32

न च त्याज्यं समुच्छिष्टं तेन भुंजामहे ततः । तदत्र कारणेनैव गुरुणा भाव्यमेव हि । येन त्वं यच्छसि प्राय एतत्सिद्धिर्भवेत्स्थिता

ఇది ‘ఉచ్ఛిష్టం’ అని పారవేయవలసినది కాదు; అందుకే మేము దీనిని భుజిస్తాము. అయితే ఇక్కడ తప్పక ఏదో గంభీర కారణం ఉంది—నీవు తరచుగా దీనిని అర్పించుట వలన—ఈ అభిప్రేత కర్మ నిజంగా సిద్ధి పొందీ స్థిరమగునట్లు।

Verse 33

तस्मात्कथय नः सर्वं परं कौतूहलं हि नः । निःस्वादितं यथा दद्यादीदृक्छ्राद्धे विगर्हितम्

కాబట్టి మాకు అన్నిటినీ చెప్పండి; మా కుతూహలం ఎంతో గొప్పది. ఇలాంటి రుచిలేని, నిందితమైన భోజ్యాన్ని శ్రాద్ధంలో ఎవరు ఎలా దానం చేస్తారు?

Verse 34

यथा त्वं नृपशार्दूल श्रद्धया संप्रयच्छसि

హే నృపశార్దూలా! నీవు దీనిని శ్రద్ధతో ఎలా సమర్పిస్తున్నావు?

Verse 35

तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां ब्राह्मणानां महात्मनाम् । स वैलक्ष्यस्मितं प्राह सलज्जं पृथिवीपतिः

ఆ మహాత్మ బ్రాహ్మణుల మాటలు విని, భూపతి లజ్జతో కుంగి, సంకోచమిశ్రిత చిరునవ్వుతో సమాధానం చెప్పాడు।

Verse 36

गुह्यमेतन्महाभागा अस्माकं यदि संस्थितम् । अवाच्यमपि वक्ष्यामि शृणुध्वं सुसमाहिताः

హే మహాభాగులారా! ఇది నా జీవితంతో బంధింపబడిన రహస్యం. అయినా—చెప్పరానిదైనా—నేను చెప్పుతాను; మీరు సమాధానంగా, ఏకాగ్రంగా వినండి।

Verse 37

अहमासं पुरा पापो लुब्धकश्चान्य जन्मनि । निहंता सर्वजंतूनां तथा भक्षयिता पुनः

పూర్వకాలంలో, మరొక జన్మలో, నేను పాపిష్ఠుడైన లుబ్ధకుడు (వేటగాడు)ను—అన్ని రకాల జీవులను సంహరించేవాడిని, మళ్లీ వాటిని భక్షించేవాడిని కూడా।

Verse 38

पर्यटामि तदारण्ये धनुषा मृगयारतः । सिंहो व्याघ्रो गजेन्द्रो वा शरभो वा द्विजो त्तमाः

హే ద్విజోత్తములారా! నేను ఆ అరణ్యంలో ధనుస్సుతో, వేటలో ఆనందిస్తూ తిరుగుతుండేవాడిని—సింహమో, వ్యాఘ్రమో, గజేంద్రుడో, లేదా భయంకర శరభమో అయినా।

Verse 39

मद्बाणगोचरं प्राप्तो न जीवत्यपि कर्हिचित् । कस्यचित्त्वथ कालस्य भ्रममाणो महीतले

నా బాణాల పరిధిలోకి వచ్చినది ఏదైనా ఎప్పటికీ బ్రతికేది కాదు; ఆపై కొంత కాలం గడిచిన తరువాత, నేను భూమిమీద సంచరిస్తూ ఉన్నాను।

Verse 40

संप्राप्तोऽहं महाभागा अग्नि वेशस्य सन्मुनेः । आश्रमे समनुप्राप्तो निशीथे क्षुत्पिपासितः

హే మహాభాగులారా! నేను సన్ముని అగ్నివేశుని ఆశ్రమానికి చేరుకున్నాను; అర్ధరాత్రి, ఆకలి దాహాలతో బాధపడుతూ అక్కడికి వచ్చాను।

Verse 41

तावत्तत्र सशिष्याणां श्राद्धकर्मविधिं वदन् । संस्थितो वेष्टितः शिष्यैः समन्ताद्द्विजसत्तमाः

ఆ సమయంలో, హే ద్విజసత్తములారా! ఆయన అక్కడ శిష్యులకు శ్రాద్ధకర్మ విధానాన్ని బోధిస్తూ నిలిచియుండెను; శిష్యులు చుట్టూరా ఆయనను వలయంగా నిలిచియున్నారు।

Verse 42

अग्निवेश उवाच । ऋक्षे पित्र्ये यदा चन्द्रो हंसश्चापि करे व्रजेत् । त्रयोदशी तु सा च्छाया विज्ञेया कुञ्जरोद्भवा

అగ్నివేశుడు పలికెను—చంద్రుడు పితృసంబంధ నక్షత్రంలో ఉండి, ‘హంస’ కూడా ‘కర’ రాశిలో ప్రవేశించినప్పుడు, ఆ ఛాయను ‘కుఞ్జరోద్భవా’ అని గ్రహించాలి; అది త్రయోదశి తిథి.

Verse 43

पित्र्ये यदास्थितश्चेन्दुर्हंसश्चापि करे स्थितः । तिथिर्वैश्रवणी या च सा च्छाया कुञ्जरस्य च

చంద్రుడు పితృ-నక్షత్రంలో స్థిరంగా ఉండి, ‘హంస’ కూడా ‘కర’లో నిలిచినప్పుడు, ‘వైశ్రవణీ’ అని పిలువబడే ఆ తిథి కూడా గజపు ‘ఛాయ’గా గుర్తించబడుతుంది.

Verse 44

सैंहिकेयो यदा चंद्रं ग्रसते पर्वसंधिषु । हस्तिच्छाया तु सा ज्ञेया तस्यां श्राद्धं समाचरेत्

పర్వసంధుల్లో (గ్రహణ సమయాల్లో) సైంహికేయుడు (రాహు) చంద్రుణ్ణి గ్రసించినప్పుడు, అది ‘హస్తిచ్ఛాయ’ అని తెలుసుకోవాలి; ఆ సమయంలో విధిగా శ్రాద్ధం ఆచరించాలి.

Verse 45

तस्यां यः कुरुते श्राद्धं जलैरपि प्रभक्तितः । यावद्द्वादश वर्षाणि पितरस्तस्य तर्पिताः

ఆ సందర్భంలో ఎవడు భక్తితో కేవలం నీటితోనే శ్రాద్ధం చేస్తాడో, అతని పితృదేవతలు పన్నెండు సంవత్సరాల వరకు తృప్తిగా ఉంటారు.

Verse 46

वनस्पतिगते सोमे या च्छाया पूर्वतोमुखी । गजच्छाया तु सा ज्ञेया पितॄणां दत्तमक्षयम्

చంద్రుడు ‘వనస్పతి’లో ఉన్నప్పుడు ఛాయ తూర్పుముఖంగా ఉంటే, అది ‘గజఛాయ’ అని తెలుసుకోవాలి; ఆ సమయంలో పితృదేవులకు ఇచ్చిన దానం అక్షయమవుతుంది.

Verse 47

सा भवेच्च न सन्देहः पुण्यदा पैतृकी तिथिः । तस्यां श्राद्धं प्रकर्तव्यं संभाराः संभृताश्च ये

నిస్సందేహంగా ఇదే పితృ తిథి పుణ్యప్రదమైనది. ఆ రోజున సమకూరిన ఏ సామగ్రితోనైనా విధిగా శ్రాద్ధం తప్పక చేయవలెను.

Verse 48

प्रभाते तु न सन्देहः पितॄणां परितृप्तये । शाकैस्तथैंगुदैर्बिल्वैर्बदरैश्चिर्भटैरपि

ప్రాతఃకాలంలో నిస్సందేహంగా పితృదేవతలు పూర్తిగా తృప్తి చెందుతారు—శాకాలతో, ఇంగుద ఫలాలతో, బిల్వంతో, బదరంతో లేదా చిర్భట (గుమ్మడివర్గ)తో కూడాను.

Verse 49

यदन्नं पुरुषोऽश्नाति तदन्नास्तस्य देवताः । बाढमित्येव ते प्रोच्य गताः स्वंस्वं निकेतनम्

మనిషి ఏ ఆహారం భుజిస్తాడో, అదే ఆహారం అతనితో సంబంధమైన దేవతలకు కూడా గ్రాహ్యమే. ‘తథాస్తు’ అని అంగీకరించి వారు తమ తమ నివాసాలకు వెళ్లిపోయారు.

Verse 50

सर्वे शिष्या महाभागाः नारायणपुरोगमाः । अग्निवेश्योऽपि सुष्वाप समामन्त्र्य द्विजोत्तमान्

నారాయణుని ముందుగా ఉంచుకొని సమస్త మహాభాగ్య శిష్యులు అక్కడే ఉన్నారు. అగ్నివేశ్యుడు కూడా ఉత్తమ ద్విజులను సముచితంగా వీడ్కోలు చెప్పి నిద్రించాడు.

Verse 51

तेन संकथ्यमानं च रात्रौ तच्च श्रुतं मया । अहं चापि करिष्यामि प्रातः श्राद्धमसंशयम्

రాత్రి ఆయన చెప్పిన ఉపదేశాన్ని నేనూ విన్నాను. నేనూ ఉదయాన నిస్సందేహంగా శ్రాద్ధం చేస్తాను.

Verse 52

निहत्य खड्गमादाय तस्य मांसं सुपुष्कलम् । तथा मधु समादाय कालशाकं विशेषतः

ఖడ్గం (గండమృగం)ను సంహరించి దాని విస్తారమైన మాంసాన్ని తీసుకొని, మధువును కూడా సమకూర్చి—ప్రత్యేకంగా కాలశాక కూరతో కూడి—(కర్మార్థం) సిద్ధం చేసెను।

Verse 53

स्वजातीयेभ्य आदाय तर्पयिष्यामि तान्पितॄन्

నా స్వజాతివారినుండి (ఈ ద్రవ్యాలను) తీసుకొని, తర్పణం ద్వారా ఆ పితృదేవతలను తృప్తిపరచెదను।

Verse 54

एवं निश्चित्य मनसा प्रसुप्तोऽहं द्विजोत्तमाः । ततः प्रभाते विमले प्रोद्गते रविमण्डले

ఇలా మనసులో నిశ్చయించుకొని నేను నిద్రించితిని, ఓ ద్విజోత్తములారా. తరువాత నిర్మలమైన ప్రాతఃకాలంలో, సూర్యమండలం ఉదయించినప్పుడు,

Verse 55

मधुजालानि भूरीणि गृहीतानि मया ततः । कालशाकं तथा लब्धं स्वेच्छया द्विजसत्तमाः

అప్పుడు నేను అనేక మధుజాలాలను (తేనెచట్టాలను) సేకరించితిని; అలాగే కాలశాక కూర కూడా నా ఇష్టప్రకారం లభించెను, ఓ ద్విజసత్తములారా।

Verse 56

ततः सर्वं समादाय श्रपितं तत्क्षणान्मया । स्नात्वा च निजवर्गाणां पितॄनुद्दिश्य चात्मनः । प्रदत्तं लुब्धकानां च भक्तिपूर्वं द्विजोत्तमाः

తదుపరి అన్నిటినీ సమకూర్చి నేను తక్షణమే వండితిని. స్నానం చేసి, నా వంశపు పితృదేవతలను ఉద్దేశించి, నా క్షేమార్థమును కోరుతూ, భక్తిపూర్వకంగా వేటగాళ్లకూ దానమిచ్చితిని, ఓ ద్విజోత్తములారా।

Verse 57

एवं मया पुरा दत्तं पितॄ नुद्दिश्य तान्निजान् । नान्यत्किंचिन्मया दत्तं कदाचित्कस्यचिद्विजाः

ఇలా నేను పూర్వం నా పితృదేవతలను ఉద్దేశించి ఆ దానాన్ని సమర్పించాను. ఓ ద్విజులారా, నేను ఎప్పుడూ ఎవరికీ మరేదీ దానం చేయలేదు.

Verse 58

ततः कालेन महता मृत्युं प्राप्तोऽस्म्यहं द्विजाः । तद्दानस्य प्रभावेन पार्थिवीं योनिमाश्रितः

తర్వాత ఎంతో కాలం గడిచిన తరువాత, ఓ ద్విజులారా, నాకు మరణం సంభవించింది. అయితే ఆ దాన ప్రభావంతో నేను మళ్లీ భౌమ జన్మను పొందాను.

Verse 59

एवं जातिस्मरत्वं च सञ्जातं मे द्विजोत्तमाः । ते च मे तर्पितास्तेन खड्गमांसेन माक्षिकैः

ఇలా, ఓ ద్విజోత్తములారా, నాకు పూర్వజన్మస్మరణ శక్తి కలిగింది. అలాగే ఆ క్రియచేత నా పితృదేవతలు ఖడ్గమాంసం మరియు తేనెతో తృప్తి పొందారు.

Verse 60

संप्राप्ताः परमां प्रीतिं ततो द्वाशवार्षिकीम् । एतस्मात्कारणाच्छ्राद्धं प्रकरोमि द्विजोत्तमाः

అప్పుడు వారు పన్నెండు సంవత్సరాలు నిలిచే పరమ ప్రీతిని పొందారు. ఈ కారణంగానే, ఓ ద్విజోత్తములారా, నేను ఇప్పుడు శ్రాద్ధాన్ని ఆచరిస్తున్నాను.

Verse 61

खड्गमांसेन मधुना कालशाकेन भूरिशः । विधिहीनं द्विजैर्हीनं तिलदर्भैर्विवर्जितम्

ఖడ్గమాంసం, తేనె, మరియు విరివిగా కాలశాకంతో—ఆ శ్రాద్ధం విధివిహీనమై, ద్విజుల్లేక, తిలాలు మరియు దర్భగడ్డి లేకుండా జరిగింది.

Verse 62

मया तद्विहितं श्राद्धं तस्यैतत्फलमागतम् । सांप्रतं विधिना सम्यग्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः

నేను ఆ శ్రాద్ధాన్ని నిర్వహించాను; దాని ఫలమే ఇది. ఇప్పుడు అయితే వేదపారంగత బ్రాహ్మణులచే విధివిధానంగా సమ్యక్‌గా ఇది నిర్వహింపబడుతోంది.

Verse 63

उपविष्टैः करोम्येव यच्छ्राद्धं श्रद्धयान्वितः । दर्भैस्तिलैः समोपेतं मन्त्रवच्च द्विजोत्तमाः

హే ద్విజోత్తములారా! మీరు ఉపవిష్టులై ఉండగా, నేను శ్రద్ధతో దర్భలు, నువ్వులు సమేతంగా, మంత్రోచ్ఛారణతో ఈ శ్రాద్ధాన్ని నిర్వహిస్తున్నాను.

Verse 64

नो जानामि फलं किं वा सांप्रतं च भविष्यति । तस्मादेवं परिज्ञाय यूयं चैव द्विजोत्तमाः

ఇప్పుడు ఏ ఫలం కలుగుతుందో నాకు తెలియదు. కనుక దీనిని ఇలా గ్రహించి, మీరు కూడా, హే ద్విజోత్తములారా—

Verse 65

संतर्पयध्वं च पितॄन्निजान्गजदिने स्थिते । छायायां चैव जातायां कुञ्जरस्य द्विजोत्तमाः

హే ద్విజోత్తములారా! గజదినం వచ్చినప్పుడు—కుంజరుని నీడ కూడా కనిపించిన వేళ—మీరు కూడా మీ పితృదేవతలను తృప్తిపరచండి.

Verse 66

येन संजायते तृप्तिः पितॄणां द्वादशाब्दिकी । युष्माकं च गतिः श्रेष्ठा यथा जाता ममाधुना

దీనివల్ల పితృదేవతలకు పన్నెండు సంవత్సరాలపాటు తృప్తి కలుగుతుంది; అలాగే మీ గతి కూడా శ్రేష్ఠమవుతుంది—ఇప్పుడు నా దానివలె.

Verse 67

भर्तृयज्ञ उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे ते ब्राह्मणोत्तमाः । संतुष्टाः साधुवादांश्च ददुस्तस्य महीपतेः

భర్తృయజ్ఞుడు పలికెను—అతని వచనము విని ఆ బ్రాహ్మణోత్తములందరు సంతోషించి, ఆ మహీపతి రాజునకు సాధువాదములు, స్తుతులు, ఆశీర్వచనములు అర్పించారు।

Verse 68

ततःप्रभृति चक्रुस्ते श्राद्धानि द्विजसत्तमाः । त्रयोदश्यां नभस्यस्य कृष्णायां भक्तितत्पराः

అప్పటినుండి ఆ ద్విజసత్తములు భక్తిపరులై, నభస్య (భాద్రపద) మాస కృష్ణపక్ష త్రయోదశిన శ్రాద్ధకర్మలను ఆచరించసాగారు।

Verse 69

मधुना कालशाकेन खड्गमांसेन तर्पिताः । प्राप्नुवंति परां सिद्धिं विमानवरमास्थिताः

తేనె, కాలశాకము మరియు ఖడ్గ (గండమృగ) మాంసముతో తర్పితులై, వారు ఉత్తమ విమానమును అధిరోహించి పరమ సిద్ధిని పొందుదురు।

Verse 70

स्पर्धंते सहिता दैवैः पितरश्च विशेषतः । वंशजेन प्रदत्तस्य प्रभावात्सुरसत्तमाः

హే దేవసత్తమా! వంశజుడు అర్పించిన దానపు ప్రభావముచేత పితృదేవతలు—ప్రత్యేకంగా—దేవులతో కూడి పరస్పర స్పర్ధించుదురు।

Verse 71

श्राद्धार्थं संपरिज्ञाय मन्त्रं चक्रुः परस्परम् । आदित्या वसवो रुद्रा नासत्यावपि पार्थिव

హే పార్థివా! శ్రాద్ధార్థమును సమ్యగ్జ్ఞానముచేసి, ఆదిత్యులు, వసువులు, రుద్రులు మరియు నాసత్యులు (అశ్వినీదేవతలు) పరస్పరంగా ఒక మంత్రాన్ని నిర్మించారు।

Verse 72

यथा न भवति श्राद्धं तस्मिन्नहनि भूतले । यत्प्रभावाद्वयं सर्वे मानुषैः श्राद्धमाश्रितैः । न यामोऽभिभवस्थानं तस्माच्छप्स्यामहे च तान्

ఆ దినమున భూమిపై శ్రాద్ధం జరగకుండునట్లు; శ్రాద్ధాన్ని ఆశ్రయించిన మనుష్యుల ప్రభావముచేత మేమందరం పరాభవస్థితికి చేరము—అందువల్ల వారిని శపించుదము।

Verse 73

अद्यप्रभृति यः श्राद्धं त्रयोदश्यां करिष्यति । कन्यासंस्थे सहस्रांशौ तस्य स्याद्वंशसंक्षयः

ఈ రోజు నుండి కన్యారాశిలో ఉన్న సహస్రాంశుడు (సూర్యుడు) ఉన్నప్పుడు త్రయోదశిన శ్రాద్ధం చేయువానికి వంశనాశము కలుగును।

Verse 74

इति शापेन देवानां निर्दग्धेयं महातिथिः

ఇట్లు దేవతల శాపముచేత ఈ మహాతిథి ‘దగ్ధ’మై, కర్మాచరణకు అనర్హమైంది।

Verse 76

ततःप्रभृति नैतस्या क्रियते श्राद्धमुत्तमम् । यः प्रमादेन कुरुते तस्य स्याद्वंश संक्षयः

అప్పటినుండి ఆ తిథిన ఉత్తమ శ్రాద్ధం చేయరు; ఎవడు నిర్లక్ష్యముచేత చేస్తాడో అతనికి వంశనాశము కలుగును।

Verse 220

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे गजच्छायामाहात्म्यवर्णनंनाम विंशत्युत्तरद्विशत तमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కాంద మహాపురాణము, ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహిత, షష్ఠ నాగరఖండము, హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యము, శ్రాద్ధకల్పములో ‘గజచ్ఛాయామాహాత్మ్యవర్ణనము’ అను 220వ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।