Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 73

Devanagari script

अद्यप्रभृति यः श्राद्धं त्रयोदश्यां करिष्यति । कन्यासंस्थे सहस्रांशौ तस्य स्याद्वंशसंक्षयः

Transliteration

adyaprabhṛti yaḥ śrāddhaṃ trayodaśyāṃ kariṣyati | kanyāsaṃsthe sahasrāṃśau tasya syādvaṃśasaṃkṣayaḥ

Translation

ఈ రోజు నుండి కన్యారాశిలో ఉన్న సహస్రాంశుడు (సూర్యుడు) ఉన్నప్పుడు త్రయోదశిన శ్రాద్ధం చేయువానికి వంశనాశము కలుగును।

Word by Word

• अद्य: today
• अद्य: Kāla (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time: today)

• प्रभृति: from (now) onward
• प्रभृति: Kāla (Time-from/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रभृति (अव्यय)
• Form: आरम्भवाचक-अव्यय (from, starting from)

• यः: whoever
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st case), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• श्राद्धम्: śrāddha
• श्राद्धम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया (2nd case/Accusative), एकवचन

• त्रयोदश्याम्: on the thirteenth lunar day
• त्रयोदश्याम्: Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्रयोदशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), सप्तमी (7th case/Locative), एकवचन

• करिष्यति: will do / perform
• करिष्यति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद

• कन्यासंस्थे: when (the sun) is in Kanyā (Virgo)
• कन्यासंस्थे: Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: कन्या-संस्थ (प्रातिपदिक; कन्या + संस्थ)
• Form: पुं/नपुंसक (Masculine/Neuter), सप्तमी (7th case/Locative), एकवचन; समासः सप्तमी-तत्पुरुष (कन्यायां संस्थे = when (the sun) is in Virgo)

• सहस्रांशौ: when the sun (thousand-rayed) is (there)
• सहस्रांशौ: Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सहस्र-अंशु (प्रातिपदिक; सहस्र + अंशु)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), सप्तमी (7th case/Locative), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (सहस्राणाम् अंशवः यस्य = sun)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), षष्ठी (6th case/Genitive), एकवचन

• स्यात्: would be / will occur
• स्यात्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद

• वंशसंक्षयः: destruction of lineage
• वंशसंक्षयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वंश-संक्षय (प्रातिपदिक; वंश + संक्षय)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st case), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (वंशस्य संक्षयः = destruction of lineage)

Speaker

Deva-groups (issuing the curse/ban)

Characters & Entities

• Śrāddha
• Trayodaśī
• Sūrya (Sahasrāṃśu)
• Kanyā-rāśi (Virgo)
• Śāpa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma links ritual efficacy (and harm) to precise calendrical and astrological timing.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The injunction is part of the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya narrative (Gajacchāyā-māhātmya).

What ritualistic prescription is mentioned?

A strict prohibition (with stated consequence) against performing Śrāddha on a specific trayodaśī tied to the Sun’s position in Kanyā.