Adhyaya 20

Verse 1

। सूत उवाच । तत्र दाशरथी रामो वनवासाय दीक्षितः । भ्रममाणो धरापृष्ठे सीतालक्ष्मणसंयुतः

సూతుడు పలికెను—అక్కడ దాశరథి శ్రీరాముడు వనవాసానికి దీక్షితుడై, సీతా లక్ష్మణులతో కలిసి భూమిపైన సంచరిస్తూ ఉన్నాడు।

Verse 2

समाऽयातो द्विजश्रेष्ठा यत्र सा पितृकूपिका । तृषार्तश्च श्रमार्तश्च निषसाद धरातले

ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా! ఆ పితృకూపిక ఉన్న చోటుకు ఆయన చేరెను; దాహంతోను శ్రమతోను బాధపడుతూ నేలపై కూర్చుండెను।

Verse 3

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो भगवान्दिननायकः । अस्ताचलं जपापुष्पसन्निभो द्विजसत्तमाः

ఇంతలో, ఓ ద్విజసత్తములారా! భగవానుడు దిననాయకుడైన సూర్యుడు అస్తాచలానికి చేరెను; జపాపుష్పంలా అరుణ కాంతితో ప్రకాశించెను।

Verse 4

ततः प्लक्षनगाधस्तात्पर्णान्यास्तीर्य भूतले । सायंतनं विधिं कृत्वा सुष्वाप रघुनन्दनः

అనంతరం రఘునందనుడు ప్లక్షవృక్షం క్రింద నేలపై ఆకులు పరచి, సాయంకాల విధిని ఆచరించి అక్కడే శయనించి నిద్రించాడు।

Verse 5

अथाऽवलोकयामास स्वप्ने दशरथं नृपम् । यद्वत्पूर्वं प्रियाऽलापसंसक्तं हृष्टमानसम्

ఆపై స్వప్నంలో అతడు రాజు దశరథుని దర్శించాడు—మునుపటిలాగే—ప్రియ సంభాషణలో లీనమై, హర్షభరిత మనస్సుతో।

Verse 6

ततः प्रभाते विमले प्रोद्गते रविमण्डले । विप्रानाहूय तत्सर्वं कथयामास राघवः

తర్వాత నిర్మలమైన ఉదయంలో సూర్యమండలం ఉదయించినప్పుడు, రాఘవుడు బ్రాహ్మణులను పిలిపించి జరిగినదంతా వివరించాడు।

Verse 7

अद्य स्वप्ने मया विप्राः प्रियालापपरः पिता । अतिहृष्टमना दृष्टः श्वेतमाल्यानुलेपनः

“ఈ రోజు, ఓ బ్రాహ్మణులారా, స్వప్నంలో నా తండ్రిని చూశాను—ప్రియ వాక్యాలలో నిమగ్నుడై, అత్యంత హర్షితమనస్కుడై, తెల్ల మాలలు మరియు అనులేపనాలతో అలంకృతుడై।”

Verse 8

तत्कीदृक्परिणामोऽस्य स्वप्नस्य द्विजसत्तमाः । भविष्यति प्रजल्पध्वं परं कौतूहलं यतः

“ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా, ఈ స్వప్నానికి ఫలితం ఏ విధంగా ఉంటుంది? దయచేసి వివరించండి, ఎందుకంటే నా కుతూహలం మహత్తరము।”

Verse 9

ब्राह्मणा ऊचुः । पितरः श्राद्धकामा ये वृद्धिं पश्यंति वा नृप । ते स्वप्ने दर्शनं यांति पुत्राणामिति नः श्रुतम्

బ్రాహ్మణులు పలికిరి—హే నృపా! శ్రాద్ధాన్ని కోరే పితృదేవతలు గాని, వృద్ధి-సమృద్ధిని చూచినపుడు గాని, వారు స్వప్నంలో తమ కుమారులకు దర్శనమిస్తారని మేము విన్నాము।

Verse 10

तदस्यां कूपिकायां च स्वयमेव गया स्थिता । तेन त्वया पिता दृष्टः स्वप्ने श्राद्धस्य वांछकः

ఈ చిన్న కూపికలో స్వయంగా గయా స్థితమై ఉంది; అందువల్లనే నీవు స్వప్నంలో శ్రాద్ధాన్ని కోరే నీ తండ్రిని దర్శించావు।

Verse 11

तस्मात्कुरु रघुश्रेष्ठ श्राद्धमत्र यथोदितम् । नीवारैः शाक मूलैश्च तथाऽरण्योद्भवैस्तिलैः

కాబట్టి, హే రఘుశ్రేష్ఠా! ఇక్కడ శాస్త్రోక్త విధంగా శ్రాద్ధం చేయుము—నీవార (అడవి ధాన్యం), శాకమూలాలు, అలాగే అరణ్యజ తిలాలతో।

Verse 12

अथैवामन्त्रयामास तान्विप्रान्रघुसत्तमः । श्राद्धेषु श्रद्धया युक्तः प्रसादः क्रियतामिति

అప్పుడు రఘుసత్తముడు శ్రద్ధతో కూడి ఆ విప్రులను ఆహ్వానించి ఇలా అన్నాడు—“శ్రాద్ధకర్మలో ప్రసాదాన్ని స్వీకరించి అనుగ్రహించండి।”

Verse 13

बाढमित्येव ते चोक्त्वा स्नानार्थं द्विजसत्तमाः । गताः सर्वे सुसंहृष्टा स्वकीयानाश्रमान्प्रति व

“బాఢమ్” అని పలికి ఆ ద్విజసత్తములు స్నానార్థం వెళ్లిరి; అందరూ పరమ హర్షంతో తమ తమ ఆశ్రమాల వైపు ప్రయాణమయ్యిరి।

Verse 14

अथ तेषु प्रयातेषु ब्राह्मणेषु रघूत्तमः । प्रोवाच लक्ष्मणं पार्श्वे विनयावनतं स्थितम्

బ్రాహ్మణులు వెళ్లిపోయిన తరువాత రఘువంశశ్రేష్ఠుడైన శ్రీరాముడు, పక్కన వినయంతో వంగి నిలిచిన లక్ష్మణునితో పలికెను।

Verse 15

शाकमूलफलान्याशु श्राद्धार्थं समुपानय । सौमित्रानय वैदेही स्वयं पचति भामिनी

“శ్రాద్ధార్థం త్వరగా శాకములు, మూలములు, ఫలములు తీసుకురా. ఓ సౌమిత్రి, వాటిని తెమ్ము; వైదేహి ఆ సతీమణి తానే వండును.”

Verse 16

तच्छ्रुत्वा लक्ष्मणस्तूर्णं जगामाऽरण्यमेव हि । श्राद्धार्थमानिनायाऽशु फलानि विविधानि च

అది విని లక్ష్మణుడు వెంటనే అడవికి వెళ్లి, శ్రాద్ధార్థం త్వరగా అనేక విధాల ఫలాలను తీసుకొచ్చెను।

Verse 17

धात्रीफलानि चाऽम्राणि चिर्भटानीं गुदानि च । करीराणि कपित्थानि तथैवाऽन्यानि भूरिशः

అతడు ఆమలక ఫలాలు, మామిడిపండ్లు, పుచ్చకాయలు, బెల్లపు మిఠాయులు, కరీర కాయలు, కపిత్థ ఫలాలు మరియు మరెన్నో విస్తారంగా తెచ్చెను।

Verse 18

ततश्च पाचयामास तदर्थे जनकोद्भवा । रामादेशात्स्वयं साध्वी विनयेन समन्विता

అనంతరం జనకనందిని సీత, వినయసంపన్న సతీమణి, రాముని ఆజ్ఞతో ఆ కార్యార్థం తానే వండసాగెను।

Verse 19

ततश्च कुतपे प्राप्ते काले ते द्विजसत्तमाः । कृताह्निकाः समायाता रामभक्तिसमन्विताः

అనంతరం కుతపకాలము వచ్చినప్పుడు, ఆ ద్విజోత్తములు నిత్యాహ్నికకర్మలు ముగించి, రామభక్తితో నిండినవారై తిరిగి వచ్చిరి।

Verse 20

एतस्मिन्नंतरे सीता प्लक्षवृक्षांतरे स्थिता । आत्मानं गोपयामास यथा वेत्ति न राघवः

ఇంతలో సీత ప్లక్షవృక్షశాఖల మధ్య నిలిచి, రాఘవుడు (రాముడు) తనను గమనించకుండునట్లు తన్ను దాచుకొనెను।

Verse 21

स तां सीतेति सीतेति व्याहृत्याथ मुहुर्मुहुः । स्त्रीधर्मिणीति मत्वा तु लक्ष्मणं चेदमब्रवीत्

అతడు మళ్లీ మళ్లీ “సీతా! సీతా!” అని పిలిచెను; ఆమెను స్త్రీధర్మనిష్ఠురాలిగా భావించి, తరువాత లక్ష్మణునితో ఈ మాటలు పలికెను।

Verse 22

वत्स लक्ष्मण शुश्रूषां विप्राणां श्राद्धसंभवाम् । पादप्रक्षालनाद्यां त्वं यथावत्कर्तुमर्हसि

వత్స లక్ష్మణా, శ్రాద్ధసమయంలో విప్రులకు చేయవలసిన శుశ్రూష—పాదప్రక్షాళన మొదలైనవి—నీవు యథావిధిగా చేయవలెను।

Verse 23

बाढमित्येव संप्रोक्तो लक्ष्मणः शुभलक्षणः । चक्रे सर्वं तथा कर्म यथा नारी विचक्षणा

ఇట్లు చెప్పబడగా శుభలక్షణుడైన లక్ష్మణుడు “బాఢమ్” అని సమ్మతించి, వివేకవంతునివలె ఆ సమస్త కర్మలను యథావిధిగా నిర్వహించెను।

Verse 24

ततो निर्वर्तिते श्राद्धे ब्राह्मणेषु गतेष्वथ । जनकस्य सुता साध्वी तत्क्षणात्समुपस्थिता

శ్రాద్ధకర్మ విధివిధానంగా పూర్తై, బ్రాహ్మణులు వెళ్లిపోయిన తరువాత, జనకుని సాధ్వీ కుమార్తె సీత తక్షణమే ప్రత్యక్షమైంది।

Verse 25

तां दृष्ट्वा राघवः सीतां कोपसंरक्तलोचनः । प्रोवाच परुषैर्वाक्यैर्भर्त्समानो मुहुर्मुहुः

సీతను చూచిన రాఘవుడు కోపంతో ఎర్రబడిన కళ్లతో, కఠిన వాక్యాలతో ఆమెను మళ్లీ మళ్లీ గద్దించాడు।

Verse 26

आयातेषु द्विजातेषु श्राद्धकाल उपस्थिते । क्व गता वद पापे त्वं मां परित्यज्य दूरतः

“ద్విజులు వచ్చి శ్రాద్ధకాలం సమీపించినప్పుడు, నీవు ఎక్కడికి వెళ్లావు? చెప్పు పాపినీ, నన్ను విడిచి ఇంత దూరం ఎందుకు వెళ్లావు?”

Verse 27

नैतद्युक्तं कुलस्त्रीणां विशेषादत्र कानने । विहर्तुं दूरतः शून्ये तस्मात्त्याज्याऽसि मैथिलि

“కులస్త్రీలకు ఇది తగదు—ప్రత్యేకంగా ఈ అరణ్యంలో—నిర్జనంలో దూరంగా తిరగడం; అందుచేత మైథిలీ, నిన్ను త్యజించవలసి ఉంది।”

Verse 28

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भीता सा जनकोद्भवा । उवाच वेपमानांगी प्रस्खलंत्या गिरा ततः

ఆ మాటలు విని జనకనందిని భయపడింది; అవయవాలు వణుకుతుండగా ఆమె తరువాత తడబడే వాక్యంతో పలికింది।

Verse 29

न मामर्हसि कार्येऽस्मिन्गर्हितुं रघुसत्तम । यस्मादहमतिक्रान्ता स्थानादस्माच्छ्रणुष्व तत्

హే రఘుకులశ్రేష్ఠా, ఈ విషయంలో నన్ను నిందించవద్దు. నేను ఈ స్థలాన్ని విడిచి ఎందుకు వెళ్లానో కారణం విను.

Verse 30

पिता तव मया दृष्टः साक्षाद्दशरथः स्वयम् । ब्राह्मणस्य शरीरस्थो द्वितीयश्च पितामहः

నేను నీ తండ్రి—సాక్షాత్తు దశరథుడిని—ప్రత్యక్షంగా చూశాను; ఆయన ఒక బ్రాహ్మణుని శరీరంలో నివసిస్తూ కనిపించాడు. అక్కడే నీ పితామహుడిని కూడా రెండవ జ్యేష్ఠుడిగా స్పష్టంగా చూశాను.

Verse 31

पितुः पितामहोऽन्यस्य तृतीयस्य रघूत्तम । त्रयाणां च तथान्येषां त्रयोऽन्ये नृपसंनिभाः

హే రఘూత్తమా, నేను నీ తండ్రి పితామహుడిని కూడా చూశాను; అలాగే మరొకరి పితామహుడిని—అలా మూడవవారినీ. ఆ ముగ్గురితో పాటు మరి ముగ్గురు రాజసమాన కాంతితో దర్శనమిచ్చారు.

Verse 32

ब्राह्मणानां मया दृष्टाः शरीरस्थाः सुहर्षिताः । मातामहानहं मन्ये तानपि त्रीनहं स्फुटम्

ఆ బ్రాహ్మణుల శరీరాల్లో నివసిస్తున్న వారిని నేను చూశాను—అత్యంత హర్షంతో, కాంతితో. మూడు మాతామహులను కూడా నేను స్పష్టంగా గుర్తించానని భావిస్తున్నాను.

Verse 33

ततो ऽहं लज्जया नष्टा दृष्ट्वा श्वशुरसंगमान् । येन भुक्तानि भोज्यानि पुरा मृष्टान्यनेकशः

తర్వాత శ్వశురుడితోను జ్యేష్ఠులతోను జరిగిన ఆ సమాగమాలను చూసి నేను లజ్జతో కుంగిపోయి, যেন అంతర్ధానమయ్యాను; వారి చేతులవల్ల పూర్వం ఎన్నోసార్లు రుచికరమైన భోజనాలు భుజించబడ్డాయి కదా.

Verse 34

तथा खाद्यानि लेह्यानि चोष्याणि च विशेषतः । पिता तव कथं सोऽद्य कषायाणि कटूनि च । भक्षयिष्यति दत्तानि स्वहस्तेन मया विभो

అలాగే నానావిధమైన భోజ్యాలు—చర్వ్యము, లేహ్యము, చోష్యము—ప్రత్యేకంగా. ఓ ప్రభో, నేడు మీ తండ్రి నా స్వహస్తముతో ఇచ్చిన కషాయ (కసర) మరియు కటు (తీవ్ర) పదార్థాలను ఎలా భక్షించగలడు?

Verse 36

तच्छ्रुत्वा संप्रहृष्टात्मा रामो राजीवलोचनः । साधुसाध्विति तां प्राह परिष्वज्य मुहुर्मुहुः

ఇది విని పద్మనేత్రుడైన రాముడు పరమానందంతో ఉల్లసించాడు. ‘సాధు, సాధు’ అని పలుకుతూ ఆమెను మళ్లీ మళ్లీ ఆలింగనం చేసి మాట్లాడాడు.

Verse 37

ततो भुक्त्वा स्वयं रामो लक्ष्मणेन समन्वितः । सायाह्ने समनुप्राप्ते संध्याकार्यं विधाय च

అనంతరం లక్ష్మణునితో కూడిన రాముడు స్వయంగా భోజనం చేశాడు. సాయంకాలం రాగానే విధిగా సంధ్యాకర్మను కూడా నిర్వహించాడు.

Verse 38

प्रोवाच लक्ष्मणं वत्स पर्णान्यास्तीर्य भूतले । शय्यां कुरु समानीय पादशौचाय सज्जलम्

అతడు లక్ష్మణునితో అన్నాడు—‘వత్సా, నేలపై ఆకులు పరచి శయ్యను సిద్ధం చేయి; పాదప్రక్షాళనకు నీటిని తీసుకురా.’

Verse 39

ततः कोपपरीतात्मा सौमित्रिः प्राह राघवम् । नाहं शय्यां करिष्यामि पादप्रक्षालनं न च

అప్పుడు కోపంతో ఆవరించబడిన సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు) రాఘవునితో అన్నాడు—‘నేను శయ్యను చేయను; పాదప్రక్షాళనమూ చేయను.’

Verse 40

तथाऽन्यदपि यत्किंचित्कर्म स्वल्पमपि प्रभो । त्वां वा त्यक्त्वा गमिष्यामि कुत्रचित्पीडितो भृशम्

ప్రభూ! మరే పని అయినా—అది అతి చిన్నదైనా—నేను చేయను; లేకపోతే నిన్ను విడిచి ఎక్కడికైనా వెళ్లిపోతాను, తీవ్రంగా బాధపడుతూ।

Verse 41

प्रेष्यत्वेन रघुश्रेष्ठ सत्यमेतन्मयोदितम् । सीतायाः किं समादेश्यं न किंचित्संप्रयच्छसि । अपि स्वल्पतरं राम मया त्वं किं करिष्यसि

రఘువంశశ్రేష్ఠా! సేవకుడి భావంతో నేను చెప్పింది సత్యమే. మీరు ఏమీ ఇవ్వకపోతే సీతకు నేను ఏ సందేశం చెప్పాలి? రామా! చిన్నదైనా సరే—మీ తరఫున నేను ఏమి చేయాలి?

Verse 42

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विकृतं चापि राघवः । तूष्णीं बभूव मेधावी हास्यं कृत्वा मनाक्ततः

అతని కొంత అనుచితమైన మాటలు విన్నా, మేధావి రాఘవుడు స్వల్పంగా నవ్వి, ఆపై మౌనంగా నిలిచాడు।

Verse 43

ततः स्वयं समुत्थाय कृत्वा स्वा स्तरकं शुभम् । सीतया क्षालितांघ्रिस्तु सुष्वाप तदनंतरम्

తర్వాత ఆయన స్వయంగా లేచి తన శుభ్రమైన శయనాన్ని సిద్ధం చేసుకొని, సీత చేత పాదాలు కడుగబడిన తరువాత, ఆపై నిద్రపోయాడు।

Verse 44

लक्ष्मणोऽपि विदूरस्थः कोपसंरक्तलोचनः । वृक्षमूलं समाश्रित्य सुप्तश्चित्ते व्यचिंतयत्

లక్ష్మణుడు కూడా దూరంగా ఉన్నాడు; కోపంతో అతని కళ్ళు ఎర్రబడ్డాయి. చెట్టు వేరును ఆశ్రయించి పడుకున్నా, మనసులో మాత్రం ఆలోచనలు ఆగలేదు।

Verse 45

हत्वैनं राघवं सुप्तं सीतां पत्नीं विधाय च । किं गच्छामि निजं स्थानं विदेशं वाऽपिदूरतः

ఈ నిద్రిస్తున్న రాఘవుణ్ణి హతమార్చి సీతను నా భార్యగా చేసుకుంటే, నేను ఎక్కడికి వెళ్తాను—నా స్వస్థానానికా, లేక దూర విదేశానికా?

Verse 46

एवं चिंतयतस्तस्य बहुधा लक्ष्मणस्य सा । व्यतिक्रांता निशा विप्राः कृच्छ्रेण महता ततः

ఓ విప్రులారా! లక్ష్మణుడు ఇలా అనేక విధాలుగా ఆలోచిస్తూ ఉండగా, ఆ రాత్రి తరువాత మహా కష్టంతో గడిచిపోయింది.

Verse 47

न तस्य निश्चयो जज्ञे तस्मिन्कृत्ये कथंचन । कोपात्प्रणष्टनिद्रस्य सोष्णं निःश्वसतो मुहुः

ఆ కార్యం విషయంలో అతనికి ఏ నిర్ణయమూ కలగలేదు. కోపంతో నిద్ర చెదిరి, అతడు మళ్లీ మళ్లీ వేడిగా నిశ్వాసాలు విడిచాడు.

Verse 48

ततः प्रभाते विमले कृतपूर्वाह्णिकक्रियः । रामः सीतां समादाय प्रस्थितो दक्षिणां दिशम्

తర్వాత నిర్మలమైన ఉదయంలో, ప్రాతఃకర్మలు పూర్తిచేసి, రాముడు సీతను వెంట తీసుకొని దక్షిణ దిశగా బయలుదేరాడు.

Verse 49

लक्ष्मणोऽपि धनुः सज्यं कृत्वा संधाय सायकम् । अनुव्रजति पृष्ठस्थस्तस्य च्छिद्रं विलोकयन्

లక్ష్మణుడు కూడా ధనుస్సుకు తాడు కట్టి బాణం సంధించి, వెనుకనుండి అనుసరిస్తూ—అతనిలో ఏదైనా చీలికను గమనిస్తూ ఉన్నాడు.

Verse 50

ततो गोकर्णमासाद्य प्रणम्य च महेश्वरम् । प्रतस्थे राघवो यावत्सौमित्रिस्तावदागतः

అప్పుడు గోకర్ణానికి చేరి మహేశ్వరునికి నమస్కరించి రాఘవుడు ముందుకు బయలుదేరెను; అంతలోనే సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు) కూడా వచ్చెను।

Verse 51

बाष्पपर्याकुलाक्षश्च व्रीडयाऽधोमुखः स्थितः । प्रणम्य शिरसा रामं ततः प्राह सुदुः खितः

అతని కన్నులు కన్నీళ్లతో నిండిపోయెను; లజ్జతో తల వంచి నిలిచెను। శిరసా రామునికి నమస్కరించి, అతడు తీవ్రమైన దుఃఖంతో పలికెను।

Verse 52

कुरु मे निग्रहं नाथ स्वामिद्रोहसमुद्भवम् । अतिपापस्य दुष्टस्य कृतघ्नस्य रघूत्तम

హే నాథా! స్వామిద్రోహమునుండి పుట్టిన నా అపరాధానికి నన్ను శిక్షించుము. హే రఘూత్తమా! నేను అత్యంత పాపి, దుష్టుడు, కృతఘ్నుడను।

Verse 53

उत्तराणि विरुद्धानि तव दत्तानि भूरिशः । मया विनाऽपराधेन वधोपायश्च चिंतितः

నేను ఎన్నిసార్లయినా నీకు ధర్మవిరుద్ధమైన సమాధానాలు ఇచ్చితిని. నీవు నిరపరాధుడవైనప్పటికీ, నీ వధోపాయమును కూడా నేను ఆలోచించితిని।

Verse 54

ततश्च तं परिष्वज्य रामोऽपि निजबांधवम् । बाष्पक्लिन्नमुखः प्राह क्षांतं वत्स मया तव

అప్పుడు రాముడు తన బంధువును ఆలింగనం చేసెను. కన్నీళ్లతో తడిసిన ముఖంతో చెప్పెను—“వత్సా, నిన్ను నేను క్షమించితిని.”

Verse 55

न ते त्वन्यः प्रियः कश्चिन्मां मुक्त्वा वेद्म्यहं स्फुटम् । तस्मादागच्छ गच्छामो मार्गं वेलाधिका भवेत्

నాకు స్పష్టంగా తెలుసు—నన్ను తప్ప నీకు మరెవ్వరూ ప్రియులు లేరు. కాబట్టి రా; మనం బయలుదేరుదాం, లేకపోతే ప్రయాణకాలం అతిగా దాటిపోతుంది.

Verse 56

लक्ष्मण उवाच । यदि मे निग्रहं नाथ न करिष्यसि सांप्रतम् । प्राणत्यागं करिष्यामि वह्नावात्मविशुद्धये

లక్ష్మణుడు అన్నాడు—హే నాథా! మీరు ఇప్పుడే నన్ను శిక్షించకపోతే, ఆత్మశుద్ధి కోసం నేను అగ్నిలో ప్రాణత్యాగం చేస్తాను.

Verse 57

रामलक्ष्मणयोरेवं वदतोस्तत्र कानने । आजगाम मुनिश्रेष्ठो मार्कंड इति यः स्मृतः

ఆ అరణ్యంలో రామలక్ష్మణులు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, మునులలో శ్రేష్ఠుడు—మార్కండ అని ప్రసిద్ధుడైనవాడు—అక్కడికి వచ్చాడు.

Verse 58

ततः प्रणम्य तं रामः सीतालक्ष्मणसंयुतः । प्रोवाच स्वागतं तेस्तु कुतः प्राप्तोऽसि सन्मुने

అప్పుడు సీతా లక్ష్మణులతో కూడిన రాముడు ఆయనకు నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు—“హే సన్మునీ! మీకు స్వాగతం. మీరు ఎక్కడి నుంచి వచ్చారు?”

Verse 59

मार्कंडेय उवाच । प्रभासादहमायातः सांप्रतं रघुनंदन । स्वमाश्रमं गमिष्यामि क्षेत्रेऽत्रैव व्यवस्थितम्

మార్కండేయుడు అన్నాడు—“హే రఘునందనా! నేను ఇప్పుడే ప్రభాస నుండి వచ్చాను. ఈ పుణ్యక్షేత్రంలోనే ఉన్న నా ఆశ్రమానికి వెళ్తున్నాను.”

Verse 60

मया राघव तत्राऽस्ति स्थापितः प्रपितामहः । तस्याऽद्य दिवसे यात्रा बहुश्रेयःप्रदा स्मृता

హే రాఘవా, అక్కడ నేను ప్రపితామహుని ప్రతిష్ఠించాను. ఈ రోజున ఆయన యాత్ర అత్యధిక శ్రేయస్సు, పుణ్యఫలాన్ని ప్రసాదించేదిగా స్మరించబడుతుంది.

Verse 61

तस्मात्त्वमपि तत्रैव तूर्णमेव मया सह । ममाश्रमपदे स्थित्वा पश्य देवं पितामहम्

కాబట్టి నీవు కూడా నాతో కలిసి వెంటనే అక్కడికే రా. నా ఆశ్రమస్థానంలో ఉండి దేవ పితామహుడు (బ్రహ్మ)ను దర్శించు.

Verse 62

येन स्याः सर्वशत्रूणामगम्यस्त्वं रघूद्वह । ज्येष्ठपञ्चदशीयोगे ज्येष्ठपुत्रः समाहितः

దీనివల్ల, హే రఘువంశశ్రేష్ఠా, నీవు సమస్త శత్రువులకు అగమ్యుడవుతావు. జ్యేష్ఠ పౌర్ణమి యోగంలో జ్యేష్ఠపుత్రుడు (ఇంద్రుడు) సమాహితుడై శుద్ధుడయ్యాడు.

Verse 63

यस्तत्र कुरुते स्नानं तस्य मृत्युभयं कुतः । साऽद्य पंचदशी राम ज्येष्ठमाससमुद्भवा । ज्येष्ठानक्षत्रसंयुक्ता तस्मात्स्नातुं त्वमर्हसि

అక్కడ స్నానం చేసే వానికి మరణభయం ఎక్కడ? హే రామా, నేడు జ్యేష్ఠ మాసంలో పంచదశి, జ్యేష్ఠా నక్షత్రసంయుక్తం; కాబట్టి నీవు స్నానం చేయవలెను.

Verse 64

ततः संप्रस्थितं रामं दृष्ट्वा प्रोवाच लक्ष्मणः । कुरु मे निग्रहं तावद्गच्छ तीर्थं ततः प्रभो

అప్పుడు రాముడు బయలుదేరుతున్నాడని చూసి లక్ష్మణుడు అన్నాడు— “ముందుగా కొంతసేపు నన్ను నియంత్రించు; తరువాత, ప్రభూ, ఆ తీర్థానికి వెళ్లు.”

Verse 65

राम उवाच । स्थितेऽस्मिन्मुनिशार्दूले समीपे वत्स लक्ष्मण । अनर्हा निष्कृतिः कर्तुं तस्मादेनं प्रयाचय

రాముడు పలికెను—వత్స లక్ష్మణా, ఈ మునిశార్దూలుడు సమీపంలో ఉన్నప్పుడు మనమే ప్రాయశ్చిత్తం చేయుట అనుచితం; కావున వినయముతో ఆయనను అడుగు.

Verse 66

लक्ष्मण उवाच । स्वामिद्रोहे कृते ब्रह्मन्प्रायश्चित्तं यदीक्ष्यते । तन्मे देहि स्फुटं येन कायशुद्धिः प्रजायते

లక్ష్మణుడు పలికెను—హే బ్రాహ్మణా, స్వామిద్రోహం చేసినవానికి ఏ ప్రాయశ్చిత్తం విధించబడిందో, దానిని నాకు స్పష్టంగా చెప్పండి; దానివల్ల దేహశుద్ధి కలుగును.

Verse 67

मार्कंडेय उवाच । ममाऽश्रमसमीपेऽस्ति सुतीर्थं बालमंडनम् । स्वामिद्रोहरताः स्नाता मुच्यंते तत्र पातकैः

మార్కండేయుడు పలికెను—నా ఆశ్రమ సమీపంలో ‘బాలమండనం’ అనే ఉత్తమ తీర్థం ఉంది. స్వామిద్రోహ పాపంతో కలుషితులైనవారు అక్కడ స్నానం చేస్తే పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారు.

Verse 68

तत्र शक्रो विपाप्माभूद्धत्वा गर्भं दितेः पुरा । विश्वस्ताया विशेषेण मातुः काकुत्स्थसत्तम । तस्मात्तत्र द्रुतं गत्वा स्नानं कुरु महामते

అక్కడే శక్రుడు (ఇంద్రుడు) పూర్వకాలంలో దితి గర్భాన్ని నశింపజేసినప్పటికీ—మాతృదేవి యొక్క విశేష కృపా-విశ్వాసం వలన—పాపరహితుడయ్యాడు, ఓ కాకుత్స్థశ్రేష్ఠా. కాబట్టి, ఓ మహామతీ, త్వరగా అక్కడికి వెళ్లి స్నానం చేయు.

Verse 69

ततः प्रमुच्यसे पापात्स्वामिद्रोहसमुद्भवात् । अपरं नास्ति ते दोषो मनसा पातकं कृतम्

అప్పుడు నీవు స్వామిద్రోహం వల్ల పుట్టిన పాపం నుండి విముక్తుడవుతావు. నీలో మరే దోషమూ లేదు; మనసులో మాత్రమే అపరాధం జరిగింది.

Verse 70

मनस्तापेन शुध्येत मतमेतन्मनीषिणाम् । त्वया तु मनसा द्रोहः कृतो रामकृते यतः

మనస్సు తాపం, పశ్చాత్తాపం వల్ల శుద్ధి కలుగుతుంది—ఇది జ్ఞానుల అభిప్రాయం. నీ విషయంలో ద్రోహం కేవలం మనసులోనే జరిగింది; అది రాముని కారణంగా పుట్టింది.

Verse 71

ईदृक्षान्मनसस्तापात्तस्माच्छुद्धोऽसि लक्ष्मण । अपरं शृणु मे वाक्यं नास्ति दोषस्तवा नघ

ఇలాంటి మనస్తాపం వల్ల, ఓ లక్ష్మణా, నీవు శుద్ధుడవయ్యావు. ఇక నా మరొక మాట విను—ఓ నిష్పాపా, నీలో ఏ దోషమూ లేదు.

Verse 72

ईदृक्क्षेत्रप्रभावोऽयं सौभ्रात्रेण विवर्जितः । पंचक्रोशात्मके क्षेत्रे ये वसन्त्यत्र लक्ष्मण

ఈ క్షేత్ర ప్రభావం ఇలాంటిదే—ఇక్కడ భ్రాతృస్నేహం లేకుండా పోతుంది. ఓ లక్ష్మణా, ఈ పంచక్రోశ పరిమిత పవిత్ర క్షేత్రంలో ఇక్కడ నివసించే వారు—

Verse 73

अपि स्वल्पं न सौभ्रात्रं तेषां संजायते क्वचित्

వారిలో ఎప్పుడూ స్వల్పమైనా భ్రాతృభావం కలగదు.

Verse 74

तावत्स्नेहपरो मर्त्यस्तावद्वदति कोमलम् । चमत्कारोद्भवं क्षेत्रं यावन्न स्पृशतेंऽघ्रिभिः

మనిషి అంతవరకే స్నేహపరుడై మృదువుగా మాట్లాడతాడు; ఈ అద్భుతంగా ఉద్భవించిన క్షేత్రాన్ని పాదాలతో తాకే వరకు మాత్రమే.

Verse 75

येऽन्येपि निवसंत्यत्र पशवः पक्षिणो मृगाः । तेऽपि सौहार्द्दनिर्मुक्ताः सस्पर्द्धा इतरेतरम्

ఇక్కడ నివసించే ఇతర జీవులు—పశువులు, పక్షులు, మృగాలు—వారికూడా సౌహార్దం లేక పరస్పరం పోటీ పడుతుంటారు।

Verse 76

कस्यचित्केनचित्सार्धं सौहार्दं नैव विद्यते । तस्मान्नैवास्ति ते दोष ईदृक्क्षे त्रस्य संस्थितिः

ఇక్కడ ఎవరికీ ఎవరివద్ద సౌహార్దం లభించదు. అందువల్ల నీలో దోషం లేదు; ఈ క్షేత్రస్థితి ఇలాంటిదే.

Verse 77

तथापि यदि ते काचिच्छंका चित्ते व्यवस्थिता । तत्स्नानं कुरु गत्वा तु तस्मिंस्तीर्थे सुशोभने

అయినా నీ మనసులో ఏదైనా సందేహం నిలిచివుంటే, ఆ సుందరమైన తీర్థానికి వెళ్లి స్నానం చేయుము.

Verse 78

यत्र शक्रो विपाप्माऽभूद्द्रोहं कृत्वा सुदारुणम् । विश्वस्ताया दितेः पूर्वं गर्भपातसमुद्रवम्

అక్కడే శక్రుడు అత్యంత ఘోరమైన ద్రోహం చేసినప్పటికీ పాపరహితుడయ్యాడు—పూర్వకాలంలో విశ్వాసినీ దితి గర్భపాతానికి కారణమైనా.

Verse 79

एवमुक्तस्तु सौमित्रिर्गत्वा तत्र द्विजोत्तमाः । तीर्थे स्नानाच्च संपन्नो विशुद्धः शक्रसेविते । रामोऽपि तत्र गत्वाशु मार्कंडेयवराश्रमे

ఓ ద్విజోత్తములారా, ఇలా చెప్పబడిన తరువాత సౌమిత్రి అక్కడికి వెళ్లాడు. శక్రసేవితమైన ఆ తీర్థంలో స్నానం చేసి అతడు విశుద్ధుడయ్యాడు. రాముడూ త్వరగా అక్కడికి వెళ్లి మార్కండేయ మహర్షి యొక్క ఉత్తమ ఆశ్రమానికి చేరాడు.

Verse 80

स्नानं कृत्वा यथान्यायं ददर्शाऽथ पितामहम् । जगामाऽथ दिशं याम्यां सीतालक्ष्मणसंयुतः

విధివిధానంగా స్నానం చేసి, అనంతరం పితామహుడు బ్రహ్మదేవుని దర్శించాడు. తరువాత సీతా లక్ష్మణులతో కలిసి దక్షిణ దిశగా ప్రయాణించాడు.

Verse 83

तत्प्रभावाज्जघानाऽथ खरादीन्राक्षसोत्तमान् । तथा वै रावणं रौद्रं मेघनादसमन्वितम्

ఆ పవిత్ర ప్రభావబలంతో అతడు ఖరుడు మొదలైన శ్రేష్ఠ రాక్షసులను సంహరించాడు. అలాగే మేఘనాదుతో కూడిన ఉగ్ర రావణుని కూడా వధించాడు.

Verse 358

एतस्मात्कारणान्नष्टा त्वत्समीपादहं विभो । श्राद्धकालेऽपि संप्राप्ते सत्येनात्मानमालभे

ఈ కారణం వల్లనే, ఓ ప్రభూ, నేను మీ సమీపం నుండి అదృశ్యమయ్యాను. శ్రాద్ధకాలం వచ్చినప్పటికీ నేను సత్యవ్రతంతోనే నన్ను నిలుపుకుంటాను.