Adhyaya 183

Verse 1

सूत उवाच । द्वितीये दिवसे प्राप्ते यज्ञकर्मसमुद्भवे । द्वादश्यामभवत्तत्र शृणुध्वं तद्द्विजोत्तमाः । वृत्तान्तं सर्वदेवानां महाविस्मयकारकम्

సూతుడు పలికెను—యజ్ఞకర్మ ప్రవాహములో రెండవ దినము వచ్చినప్పుడు అక్కడ ద్వాదశీ తిథి ఏర్పడింది. ఓ ద్విజోత్తములారా, వినుడి—సర్వదేవతలకు సంబంధించిన మహావిస్మయకరమైన వృత్తాంతము।

Verse 2

मखकर्मणि प्रारब्ध ऋत्विग्भिर्वेदपारगैः । जलसर्पं समादाय बटुः कश्चित्सुनर्मकृत्

వేదపారగులైన ఋత్వికులు యజ్ఞకర్మను ప్రారంభించిన వేళ, ఒక చిలిపి బటు బ్రహ్మచారి జలసర్పాన్ని ఎత్తుకున్నాడు.

Verse 3

प्रविश्याथ सदस्तत्र तं सर्पं ब्राह्मणान्तिके । चिक्षेप प्रहसंश्चैव सर्वदुःखभयंकरम्

అతడు యజ్ఞసభలో ప్రవేశించి, నవ్వుతూ ఆ సర్పాన్ని బ్రాహ్మణుని సమీపంలో విసిరాడు; అది సమస్త దుఃఖాలకు కారణమై భయంకరమైంది.

Verse 4

ततस्तु डुण्डुभस्तूर्णं भ्रममाण इतस्ततः । विप्राणां सदसिस्थानां सक्तानां यज्ञकर्मणि

అప్పుడు డుణ్డుభ వేగంగా ఇటూ అటూ పరుగెత్తసాగాడు; సభలో కూర్చున్న, యజ్ఞకర్మలో నిమగ్నమైన విప్రుల మధ్యలో.

Verse 5

अहो होतुः स्थिते प्रैषे दीर्घसत्रसमुद्भवे । स सर्पो वेष्टयामास तस्य गात्रं समंततः

అయ్యో! దీర్ఘసత్ర మధ్యలో, నియత ప్రైషస్థానంలో నిలిచిన హోతృదేహాన్ని ఆ సర్పం చుట్టుముట్టి బిగిగా చుట్టుకుంది.

Verse 6

न चचाल निजस्थानात्प्रायश्चित्तविभीषया । नोवाच वचनं सोऽत्र चयनन्यस्तलोचनः

ప్రాయశ్చిత్త భయంతో అతడు తన స్థానాన్ని విడిచి కదలలేదు; అక్కడ ఒక్క మాట కూడా పలకలేదు, దృష్టిని కర్మచయనంపై స్థిరపరచి.

Verse 7

हाहाकारो महाञ्जज्ञे एतस्मिन्नंतरे द्विजाः । तस्मिन्सदसि विप्राणां विषा ढ्याहिप्रशंकया

అంతలో ద్విజుల మధ్య మహా హాహాకారం చెలరేగింది. ఆ విప్రసభలో ఆ సర్పం విషభరితమని అనుమానించి బ్రాహ్మణులు భయపడ్డారు.

Verse 9

हाहाकारो महानासीत्तं दृष्ट्वा सर्पवेष्टितम् । तस्य पुत्रो विनीतात्मा मैत्रावरुणकर्मणि

అతడు సర్పవేష్టితుడై ఉన్నదాన్ని చూసి మహా హాహాకారం లేచింది. అతని కుమారుడు—వినయశీలి, నియమాత్ముడు—మైత్రావరుణ యాజకకర్మలో నిమగ్నుడై ఉన్నాడు.

Verse 10

यस्मात्पाप त्वया सर्पः क्षिप्तः सदसि दुर्मते । तस्माद्भव द्रुतं सर्पो मम वाक्यादसंशयम्

ఓ పాపీ, దుర్మతీ! నీవు పవిత్ర సభలో సర్పాన్ని విసిరావు; కాబట్టి నా వాక్యబలంతో, సందేహం లేకుండా, వెంటనే సర్పమవు.

Verse 11

बटुरुवाच । हास्येन जलसर्पोऽयं मया मुक्तोऽत्र लीलया । न ते तातं समुद्दिश्य तत्किं मां शपसि द्विज

బాలుడు అన్నాడు—నవ్వుతూ ఆటగా నేను ఈ జలసర్పాన్ని ఇక్కడ విడిచాను. మీ తండ్రిని లక్ష్యంగా చేయలేదు; మరి ఓ ద్విజా, నన్నెందుకు శపిస్తున్నావు?

Verse 12

एतस्मिन्नंतरे मुक्त्वा तस्य गात्रं स पन्नगः । जगामान्यत्र तस्यापि सर्पत्वं समपद्यत

అదే సమయంలో ఆ పన్నగం అతని దేహాన్ని విడిచి మరొక చోటికి వెళ్లిపోయింది; ఆ అపరాధి కూడా సర్పత్వాన్ని పొందాడు.

Verse 13

सोऽपि सर्पत्वमापन्नः सनातनसुतो बटुः । दुःखशोकसमापन्नो ब्राह्मणैः परिवेष्टितः

సనాతనుని కుమారుడైన ఆ బటువూ సర్పత్వాన్ని పొందెను; దుఃఖశోకాలతో వ్యాకులమై బ్రాహ్మణులచే చుట్టుముట్టబడి నిలిచెను।

Verse 14

अथ गत्वा भृगुं सोऽपि बाष्पव्याकुललोचनः । प्रोवाच गद्गदं वाक्यं प्रणिपत्य पुरःसरः

అనంతరం కన్నీళ్లతో కలత చెందిన కళ్లతో అతడు భృగువుని చేరి, ముందుగా నమస్కరించి గద్గద స్వరంతో పలికెను।

Verse 15

सनातनसुतश्चास्मि पौत्रस्तु परमेष्ठिनः । शप्तस्तव सुतेनास्मि च्यवनेन महात्मना

నేను సనాతనుని కుమారుడను, పరమేష్ఠినికి మనుమడను; అయినా మీ మహాత్ముడైన కుమారుడు చ్యవనుడు నన్ను శపించెను।

Verse 16

निर्दोषो ब्राह्मणश्रेष्ठ तस्माच्छापात्प्ररक्ष माम् । तच्छ्रुत्वा च्यवनं प्राह कृपाविष्टो भृगुः स्वयम्

హే బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, నేను నిర్దోషిని; కాబట్టి ఈ శాపం నుండి నన్ను రక్షించండి. ఇది విని కరుణతో నిండిన భృగువు స్వయంగా చ్యవనునితో పలికెను।

Verse 17

अयुक्तं विहितं तात यच्छप्तोऽयं बटुस्त्वया । न मां धर्षयितुं शक्तो विषाढ्योऽपि भुजंगमः

భృగువు పలికెను—తాత, ఈ బటువును నీవు శపించుట యుక్తం కాదు. విషంతో నిండిన సర్పముకూడా నన్ను దాడి చేయలేడు।

Verse 19

किं पुनर्जलसर्पोऽयं निर्विषो रज्जुसंनिभः । न मामुद्दिश्य निर्मुक्तः सर्पोऽनेन द्विजन्मना । शापमोक्षं कुरुष्वास्य तस्माच्छीघ्रं द्विजन्मनः

అయితే ఈ జలసర్పము—విషములేని, కేవలం తాడువలె ఉన్నది—ఏమి చేయగలదు? ఈ ద్విజుడు నన్ను ఉద్దేశించి దీనిని సర్పరూపంగా విడిచిపెట్టలేదు; కనుక, ఓ ద్విజా, దీనికి శాపమోక్షం త్వరగా ప్రసాదించుము।

Verse 20

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य स्वयमेव पितामहः । तत्रायातः स्थितो यत्र स पौत्रः सर्परूपधृक्

అతని మాటలు విని స్వయంగా పితామహుడు అక్కడికి వచ్చి, సర్పరూపం ధరించిన ఆ పౌత్రుడు ఉన్న చోటనే నిలిచెను।

Verse 21

प्रोवाच न विषादस्ते पुत्र कार्यः कथंचन । यत्सर्पत्वमनुप्राप्तः शृणुष्वात्र वचो मम

అతడు పలికెను—“పుత్రా, ఏ విధంగానూ విషాదపడకుము. నీవు సర్పత్వాన్ని పొందితివి; ఇక్కడ నా మాట వినుము।”

Verse 22

पुरा संस्रष्टुकामोऽहं नागानां नवमं कुलम् । तद्भविष्यति त्वत्पार्श्वात्समर्यादं धरातले

“పూర్వము నేను నాగుల తొమ్మిదవ కులాన్ని సృష్టించదలచితిని; అది నీ పార్శ్వమునుండి భూమిపై సముచిత మర్యాదా-వ్యవస్థలతో ఉద్భవించును।”

Verse 23

मन्त्रौषधियुजां पुंसां न पीडामाचरिष्यति । संप्राप्स्यति परां पूजां समस्ते जगतीतले

“మంత్రములు మరియు ఔషధములతో యుక్తులైన మనుష్యులకు అతడు పీడ కలిగించడు; సమస్త భూమండలమందు అతడు పరమ పూజను పొందును।”

Verse 24

अत्राऽस्ति सुशुभं तोयं हाटकेश्वरसंज्ञिते । क्षेत्रे तत्र समावासः पुत्र कार्यस्त्वया सदा

ఇక్కడ హాటకేశ్వరమనే క్షేత్రంలో అతి శోభనమైన పవిత్ర జలం ఉంది. ఓ కుమారా, నీవు అక్కడే నిత్యం నివసించవలెను.

Verse 25

तत्रस्थस्य तपस्थस्य नागः कर्कोटको निजम् । तव दास्यति सत्कन्यां ततः सृष्टिर्भविष्यति

అక్కడ నివసిస్తూ తపస్సులో నిమగ్నమైన నీకు నాగుడు కర్కోటకుడు తన సత్కన్యను ఇస్తాడు; ఆ సంయోగం నుండి వంశసృష్టి కలుగుతుంది.

Verse 26

नवमस्य कुलस्यात्र समर्यादस्य भूतले । श्रावणे कृष्णपक्षे तु संप्राप्ते पंचमीदिने

ఇక్కడ భూతలంపై ధర్మమర్యాదలో స్థిరమైన తొమ్మిదవ వంశానికి, శ్రావణ మాస కృష్ణపక్ష పంచమి తిథినాడు, నియత సందర్భం సమీపిస్తుంది.

Verse 27

संप्राप्स्यति परां पूजां पृथिव्यां नवमं कुलम् । अद्यप्रभृति तत्तोयं नागतीर्थमिति स्मृतम्

భూమిపై తొమ్మిదవ వంశం పరమ పూజా-గౌరవాన్ని పొందుతుంది. ఈ దినం నుంచే ఆ జలం ‘నాగతీర్థం’గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

Verse 28

ख्यातिं यास्यति भूपृष्ठे सर्वपातकनाशनम् । येऽत्र स्नानं करिष्यंति संप्राप्ते पंचमीदिने

ఇది భూమిపై సర్వపాపనాశకముగా ఖ్యాతి పొందుతుంది. పంచమి తిథి వచ్చినప్పుడు ఇక్కడ స్నానం చేసే వారు పవిత్ర ఫలాన్ని పొందుతారు.

Verse 29

न तेषां वत्सरंयावद्भविष्यत्यहिजं भयम् । विषार्द्दितस्तु यो मर्त्यस्तत्र स्नानं करिष्यति

వారికి ఒక సంవత్సరం వరకు సర్పజన్య భయం ఉండదు. అలాగే విషబాధితుడైన ఏ మానవుడైనా అక్కడ స్నానం చేస్తే…

Verse 31

करिष्यति तथा स्नानं फलहस्ता प्रभक्तितः । भविष्यति च सा शीघ्रं वंध्याऽपि च सुपुत्रिणी

ఆమె కూడా చేతుల్లో ఫలాలు పట్టుకొని నిర్మల భక్తితో అక్కడ స్నానం చేస్తే, వంధ్య స్త్రీ కూడా త్వరలో సుపుత్రవతి అవుతుంది.

Verse 32

सूत उवाच । एवं प्रवदतस्तस्य ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । अन्ये नागाः समायातास्तत्र यज्ञे निमंत्रिताः

సూతుడు పలికెను—అవ్యక్త జన్ముడైన ఆ బ్రహ్మ ఇలా పలుకుతుండగా, అక్కడి యజ్ఞానికి ఆహ్వానింపబడిన ఇతర నాగులు కూడా వచ్చారు.

Verse 33

वासुकिस्तक्षकश्चैव पुण्डरीकः कृशोदरः । कम्बलाश्वतरौ नागौ शेषः कालिय एव च

వాసుకి, తక్షకుడు, పుండరీకుడు, కృశోదరుడు; కంబలుడు, అశ్వతరుడు అనే నాగులు; అలాగే శేషుడు, కాలియుడూ.

Verse 34

ते प्रणम्य वचः प्रोचुः प्रोच्चैर्देवं पितामहम् । तवादेशाद्वयं प्राप्ता यज्ञेऽत्र प्रपितामह

వారు నమస్కరించి దేవపితామహునితో గట్టిగా పలికారు—‘మీ ఆజ్ఞవలన మేము ఇక్కడి యజ్ఞానికి వచ్చాము, ఓ ప్రపితామహా.’

Verse 35

साहाय्यार्थं तदादेशो दीयतां प्रपितामह । येन कुर्मो वयं शीघ्रं नागराज्ये ह्यधिष्ठिताः

సహాయార్థం ఆ ఆజ్ఞను ప్రసాదించుము, ఓ ప్రపితామహా; దానివల్ల మేము నాగరాజ్యంలో అధిష్ఠితులమై శీఘ్రంగా మా కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తించగలము.

Verse 36

ब्रह्मोवाच साहाय्यमेतदस्माकं भवदीयं महोरगाः । गत्वानेन समं शीघ्रं नागराजेन तिष्ठत

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఓ మహోరగులారా, మీ ఈ సహాయం మా కోసమే. ఇతనితో కలిసి శీఘ్రంగా వెళ్లి నాగరాజుతో (రక్షణార్థం) నిలిచి ఉండండి.

Verse 37

नागतीर्थे ततः स्थेयं सर्वैस्तत्र समास्थितैः

ఆ తరువాత అక్కడ సమవేతులైన మీ అందరూ నాగతీర్థంలోనే యథాస్థానంగా నిలిచి ఉండాలి.

Verse 38

यः कश्चिन्मम यज्ञेऽत्र दुष्टभावं समाश्रितः । समागच्छति विघ्नाय रक्षणीयः स सत्वरम्

ఎవడైనా దుష్టభావాన్ని ఆశ్రయించి ఇక్కడ నా యజ్ఞానికి విఘ్నం కలిగించడానికి వస్తే, వానిని తక్షణమే అడ్డుకొని కాపాడి నియంత్రించాలి.

Verse 39

राक्षसो वा पिशाचो वा भूतो वा मानुषोऽपि वा । एतत्कृत्यतमं नागा मम यज्ञस्य रक्षणम्

రాక్షసుడైనా, పిశాచుడైనా, భూతుడైనా, మనిషైనా—ఓ నాగులారా, నా యజ్ఞాన్ని రక్షించుటే మీ అత్యున్నత కర్తవ్యం.

Verse 40

तथा यूयमपि प्राप्ते मासि भाद्रपदे तथा । पंचम्यां कृष्णपक्षस्य तत्र पूजामवाप्स्यथ

అదేవిధంగా భాద్రపద మాసము వచ్చినప్పుడు, కృష్ణపక్ష పంచమి తిథినాడు, మీరు కూడా అక్కడ పూజా-సత్కారము పొందుదురు।

Verse 41

सूत उवाच । बाढमित्येव ते प्रोच्य प्रणिपत्य पितामहम् । सनातनसुतोपेता नागतीर्थं समाश्रिताः

సూతుడు పలికెను— ‘బాఢమ్’ అని చెప్పి వారు పితామహుడు (బ్రహ్మ)కు నమస్కరించారు; సనాతనుని కుమారులతో కలిసి వారు నాగతీర్థాన్ని ఆశ్రయించారు।

Verse 42

ततःप्रभृति तत्तीर्थं नागतीर्थ मिति स्मृतम् । कामप्रदं च भक्तानां नराणां स्नानकारिणाम्

అప్పటినుంచి ఆ తీర్థము ‘నాగతీర్థము’ అని ప్రసిద్ధి పొందింది; అక్కడ స్నానం చేసే భక్తులకు కోరిన వరాలు ప్రసాదించేది అయింది।

Verse 43

यस्तत्र कुरुते स्नानं सकृद्भक्त्या समन्वितः । नान्वयेऽपि भयं तस्य जाय ते सर्पसंभवम्

ఎవడు అక్కడ భక్తితో ఒక్కసారి అయినా స్నానం చేస్తాడో, అతనికి సర్పసంభవమైన భయం—వంశంలో కూడా—ఎప్పటికీ కలుగదు।

Verse 44

तत्र यच्छति मिष्टान्नं द्विजानां सज्जनैः सह । पूजयित्वा तु नागेंद्रान्सनातनपुरःसरान्

అక్కడ సజ్జనులతో కలిసి ద్విజులకు (బ్రాహ్మణులకు) మిష్టాన్నం దానం చేయాలి; అనంతరం సనాతనుని అగ్రస్థానంగా భావించి నాగేంద్రులను పూజించాలి।

Verse 45

सप्तजन्मांतरं यावन्न स दौःस्थ्यमवाप्नुयात् । भूतप्रेतपिशाचानां शाकिनीनां विशेषतः । न च्छिद्रं न च रोगाश्च नाधयो न रिपोर्भयम्

ఏడు జన్మాంతరాల వరకు అతడు దుఃస్థితిని పొందడు. ప్రత్యేకంగా భూత, ప్రేత, పిశాచ, శాకినీ మొదలైనవారి పీడ లేదు; అపశకునం లేదు, రోగాలు లేవు, మానసిక బాధలు లేవు, శత్రుభయం కూడా లేదు.

Verse 46

यश्चैतच्छृणुयाद्भक्त्या वाच्यमानं द्विजोत्तमाः । सोऽपि संवत्सरं यावत्पन्नगैर्न च पीड्यते

హే ద్విజోత్తములారా! భక్తితో ఇది పఠించబడుతుండగా ఎవడు వింటాడో, అతడూ ఒక సంవత్సరం వరకు పన్నగాల చేత పీడింపబడడు.

Verse 47

सर्पदष्टस्य यस्यैतत्पुरतः पठ्यते भृशम् । नागतीर्थस्य माहात्म्यं काल दष्टोऽपि जीवति

సర్పదష్టుడైన వాడి ముందర నాగతీర్థ మహాత్మ్యాన్ని బలంగా పఠిస్తే, అతడు—మరణఘాతానికి లోనైనప్పటికీ—జీవిస్తాడు.

Verse 48

पुस्तके लिखितं चैतन्नागतीर्थसमुद्भवम् । माहात्म्यं तिष्ठते यत्र न सर्पस्तत्र तिष्ठति

పుస్తకంలో లిఖితమైన ఈ నాగతీర్థ-సముద్భవ మహాత్మ్యం ఎక్కడ నిలిచివుంటుందో, అక్కడ సర్పం నిలువదు.

Verse 183

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये नागतीर्थोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम त्र्यशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కాంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతి-సాహస్రీ సంహితలో, షష్ఠ నాగరఖండంలో, హాటకేశ్వర-క్షేత్రమాహాత్మ్యంలో ‘నాగతీర్థోత్పత్తి-మాహాత్మ్య-వర్ణనం’ అనే నామంతో నూరెண்பైమూడవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.