Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 16

Devanagari script

निर्दोषो ब्राह्मणश्रेष्ठ तस्माच्छापात्प्ररक्ष माम् । तच्छ्रुत्वा च्यवनं प्राह कृपाविष्टो भृगुः स्वयम्

Transliteration

nirdoṣo brāhmaṇaśreṣṭha tasmācchāpātprarakṣa mām | tacchrutvā cyavanaṃ prāha kṛpāviṣṭo bhṛguḥ svayam

Translation

హే బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, నేను నిర్దోషిని; కాబట్టి ఈ శాపం నుండి నన్ను రక్షించండి. ఇది విని కరుణతో నిండిన భృగువు స్వయంగా చ్యవనునితో పలికెను।

Word by Word

• निर्दोषः: blameless
• निर्दोषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निर्दोष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; नञ्-तत्पुरुषः (न + दोष)

• ब्राह्मणश्रेष्ठ: O best of Brahmins
• ब्राह्मणश्रेष्ठ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ब्राह्मणानां श्रेष्ठः)

• तस्मात्: from that (therefore)
• तस्मात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन

• शापात्: from the curse
• शापात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: शाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन

• प्ररक्ष: protect
• प्ररक्ष: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रक्ष् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन; उपसर्गः प्र-

• माम्: me
• माम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• तत्: that (speech/statement)
• तत्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Absolutive/Gerund)

• च्यवनम्: Cyavana (name)
• च्यवनम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: च्यवन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• प्राह: said
• प्राह: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + अह्/ब्रू (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; उपसर्गः प्र-

• कृपाविष्टः: filled with compassion
• कृपाविष्टः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृपा + आविष्ट (प्रातिपदिक; √विश्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषः (कृपया आविष्टः); क्त-प्रत्ययान्त (past participle)

• भृगुः: Bhṛgu
• भृगुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भृगु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• स्वयम्: himself
• स्वयम्: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; आत्मार्थक-निपात (emphatic/reflexive particle)

Speaker

First half: the cursed one; second half: narrator introducing Bhṛgu’s response to Cyavana

Visual Art Cues

Scene: The petitioner pleads, ‘I am blameless—protect me’; Bhṛgu’s face softens with compassion as he turns to address Cyavana.

Characters & Entities

• Bhṛgu
• Cyavana

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma highlights both innocence (nirdoṣatā) and the compassionate duty of sages to restore balance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not named in this verse; the narrative culminates in a sacred-water/field instruction connected to Hāṭakeśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is specified here; it sets up the authoritative intervention that later becomes tied to a sacred location.