Adhyaya 173

Verse 1

ऋषय ऊचुः । अहो बत महाश्चर्यं विश्वामित्रस्य सन्मुनेः । मंत्रप्रभावतो येन तत्तोयं रुधिरीकृतम्

ఋషులు పలికిరి—అహో! సన్ముని విశ్వామిత్రుని మహాశ్చర్యము; మంత్రప్రభావముచేత ఆ జలము రక్తముగా మారెను!

Verse 2

ततःप्रभृति संप्राप्तं कथं तोयं प्रकीर्तय । सरस्वत्या महाभाग सर्वं विस्तरतो वद

అప్పటినుంచి ఈ జలం ఇలా ఎలా ఏర్పడిందో దయచేసి ప్రకటించండి. ఓ మహాభాగ, సరస్వతీ విషయమంతా విస్తారంగా చెప్పండి.

Verse 3

सूत उवाच । बहुकालं प्रवाहः स सरस्वत्या द्विजोत्तमाः । महान्रक्तमयो जातो भूतराक्षससेवितः

సూతుడు పలికెను—ఓ ద్విజోత్తములారా, చాలా కాలం సరస్వతీ ప్రవాహం రక్తమయమైన మహా ప్రవాహమై, భూతరాక్షసులచే సేవింపబడింది.

Verse 4

कस्यचित्त्वथ कालस्य वसिष्ठो मुनिसत्तमः । अर्बुदस्थस्तया प्रोक्तो दीनया दुःखयुक्तया

తర్వాత కొంతకాలానికి, అర్బుదంలో నివసిస్తున్న మునిశ్రేష్ఠుడు వసిష్ఠుని ఆ దుఃఖాక్రాంతురాలైన దీన (సరస్వతీ) సంభోదించింది.

Verse 5

तवार्थाय मुने शप्ता विश्वामित्रेण कोपतः । रुधिरौघवहाजाता तपस्विजनवर्जिता

ఓ మునీ, నీ నిమిత్తమే కోపంతో విశ్వామిత్రుడు నన్ను శపించాడు; నేను రక్తప్రవాహాన్ని మోసే దానిగా మారి, తపస్వులచే వర్జితమయ్యాను.

Verse 6

तस्मात्कुरु प्रसादं मे यथा स्यात्सलिलं पुनः । प्रवाहे मम विप्रेन्द्र प्रयाति रुधिरं क्षयम्

కాబట్టి ఓ విప్రేంద్రా, నాపై ప్రసన్నుడవై కృప చూపండి, మళ్లీ జలం కలుగునట్లు; నా ప్రవాహంలోని రక్తం క్షీణించి నశించుగాక.

Verse 7

त्रैलोक्यकरणे विप्र संक्षये वा स्थितौ हि वा । नाशक्तिर्विद्यते काचित्तव सर्वमुनीश्वर

హే బ్రాహ్మణా! త్రిలోక సృష్టిలో గానీ, ప్రళయంలో గానీ, స్థితిలో గానీ—మీ యందు ఏ విధమైన అసమర్థత లేదు; హే సర్వమునీశ్వరా।

Verse 8

वसिष्ठ उवाच । तथा भद्रे करिष्यामि यथा स्यात्सलिलं पुनः । प्रवाहे तव निर्याति सर्वं रक्तं परिक्षयम्

వసిష్ఠుడు పలికెను—హే భద్రే! నీటిని మళ్లీ వచ్చేలా నేను చేస్తాను; నీ ప్రవాహంలో సమస్త రక్తం పూర్తిగా క్షయమై నశిస్తుంది।

Verse 9

एवमुक्त्वा स विप्रर्षिरवतीर्य धरातले । गतः प्लक्षतरुं यस्मा दवतीर्णा सरस्वती

ఇలా చెప్పి ఆ బ్రాహ్మణ ఋషి భూమిపై దిగివచ్చి, సరస్వతి అవతరించిన ప్లక్షవృక్షం వద్దకు వెళ్లెను।

Verse 10

समाधिं तत्र संधाय निविष्टो धरणीतले । संभ्रमं परमं गत्वा विश्वामित्रस्य चोपरि

అక్కడ నేలపై కూర్చొని ఆయన సమాధిని స్థాపించెను; పరమ ఆధ్యాత్మిక ఉత్కర్షానికి చేరి, విశ్వామిత్రునికన్నా పై స్థితికి ఎదిగెను।

Verse 11

वारुणेन तु मन्त्रेण वीक्ष यन्वसुधातलम् । ततो निर्भिद्य वसुधां भूरितोयं विनिर्गतम्

వారుణ మంత్రంతో భూమితలాన్ని దర్శించి ఆయన నేలను చీల్చెను; అప్పుడు అక్కడి నుండి అపారమైన నీరు ఉప్పొంగి బయలుదేరెను।

Verse 12

रन्ध्रद्वयेन विप्रेन्द्रा लोचनाभ्यां निरीक्षणात् । एकस्य सलिलं क्षिप्रं यत्र जाता सरस्वती

హే విప్రేంద్రులారా, నేత్రాల రెండు రంధ్రాల ద్వారా దర్శించగానే ఒక రంధ్రం నుండి శీఘ్రంగా జలం వెలువడింది; ఆ స్థలమందే సరస్వతీ దేవి ప్రాదుర్భవించింది.

Verse 13

प्लक्षमूले ततस्तस्य वेगेनापहृतं बलात् । तद्रक्तं तेन संपूर्णं ततस्तेन महानदी

తర్వాత ప్లక్షవృక్ష మూలంలో ఆమె రక్తం వేగవంతమైన ప్రవాహం చేత బలంగా కొట్టుకుపోయింది; ఆ రక్తంతో నిండిపోయి అక్కడి నుండి ఒక మహానది ఉద్భవించింది.

Verse 14

द्वितीयस्तु प्रवाहो यः संभ्रमा त्तस्य निर्गतः । सा च साभ्रमती नाम नदी जाता धरातले

ఆమెకు కలిగిన ఆకస్మిక ఆందోళనలో నుండి వెలువడిన రెండవ ప్రవాహం భూమిపై ‘సాభ్రమతీ’ అనే నదిగా మారింది.

Verse 15

एवं प्रकृतिमापन्ना भूय एव सरस्वती । यत्पृष्टोऽस्मि महाभागाः सरस्वत्याः कृते द्विजाः

ఈ విధంగా సరస్వతీ మళ్లీ తన సహజ స్థితిని పొందింది. హే మహాభాగ్యశాలి ద్విజులారా, సరస్వతీ విషయమై మీరు అడిగినదాన్ని నేను వివరించాను.

Verse 16

एतत्सारस्वतं नाम व्याख्यानमतिबुद्धिदम् । यः पठेच्छ्रणुयाद्वापि मतिस्तस्य विवर्द्धते । सरस्वत्याः प्रसादेन सत्यमेतन्म योदितम्

ఈ వివరణకు ‘సారస్వతం’ అనే నామం; ఇది ప్రఖర బుద్ధిని ప్రసాదిస్తుంది. ఎవడు దీనిని పఠించునో లేదా వినునో, అతని మతి వృద్ధి చెందుతుంది. సరస్వతీ ప్రసాదముచే నేను చెప్పినది నిస్సందేహంగా సత్యం.

Verse 173

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्या संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये सरस्वत्युपाख्याने सरस्वती शापमोचनसाभ्रमत्युत्पत्तिवृत्तान्तवर्णनंनाम त्रिसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీస్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలో, షష్ఠ నాగరఖండంలో, శ్రీహాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యంలోని సరస్వతీ ఉపాఖ్యానంలో ‘సరస్వతీ శాపమోచనం మరియు సాబ్రమతీ ఉద్భవవృత్తాంత వర్ణనం’ అనే నామంతో నూరెబ్బైమూడవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।