Adhyaya 155

Verse 1

सूत उवाच । तथाऽन्ये तत्र तिष्ठंति वसवोऽष्टौ द्विजोत्तमाः । स्थानमेकं समाश्रित्य सर्वदैव प्रपूजिताः

సూతుడు పలికెను—హే ద్విజోత్తమా! అలాగే అక్కడ ఇతర దేవగణములు కూడా నివసిస్తారు—అష్ట వసువులు. వారు ఒకే పవిత్ర స్థానాన్ని ఆశ్రయించి సర్వకాలమూ పూజింపబడుతారు.

Verse 2

एकादश तथा रुद्रा आदित्या द्वादशैव तु । देववैद्यौ तथा चान्यावश्विनौ तत्र संस्थितौ

అక్కడే ఏకాదశ రుద్రులు, ద్వాదశ ఆదిత్యులు స్థితులై ఉన్నారు; దేవవైద్యులైన అశ్వినీకుమారులు ఇద్దరూ అక్కడే నివసిస్తారు.

Verse 3

देवतास्तत्र तिष्ठंति कोटिकोटिप्रनायकाः । एकैका ब्राह्मणश्रेष्ठाः कलिकालभयाकुलाः

ఆ పుణ్యస్థలంలో దేవతలు నివసిస్తారు—కోటికోటి నాయకులుగా; అయితే, ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, వారిలో ప్రతి ఒక్కరూ కలియుగ భయంతో కలవరపడుతున్నారు.

Verse 4

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे यज्ञभागाप्तये सदा । अष्टम्यां शुक्लपक्षे तु मधुमासे व्यवस्थिते

హాటకేశ్వర పుణ్యక్షేత్రంలో, యజ్ఞభాగప్రాప్తి కోసం, మధుమాసం వచ్చినప్పుడు శుక్లపక్ష అష్టమినాడు విధివిధానంగా (ఈ కర్మను) ఆచరించాలి.

Verse 5

यस्तान्वसूञ्छुचिर्भूत्वा स्नात्वा धौतांबरो नरः । तर्पयित्वा द्विजश्रेष्ठान्पश्चात्संपूजयेन्नरः

శుచిగా మారి స్నానం చేసి శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించిన మనిషి, ముందుగా ద్విజశ్రేష్ఠులను తర్పణ/దానాలతో తృప్తిపరచి, అనంతరం ఆ వసువులను సమ్యక్‌గా పూజించాలి.

Verse 6

वसवस्त्वा कृण्वन्निति मन्त्रेणानेन भक्तितः । नैवेद्यं च ततो दद्याद्वसवश्छंदसाविति

‘వసవస్త్వా కృణ్వన్…’ అనే మంత్రంతో భక్తితో (ఆహ్వాన/పూజ) చేసి, తరువాత నైవేద్యాన్ని సమర్పించాలి; అలాగే ‘వసవశ్ఛందసావ్…’ అనే సూత్రంతో మరల పూజను కొనసాగించాలి.

Verse 7

ततो धूपं सुगन्धं च यो यच्छति समाहितः । वसवस्त्वां जेतु तथा मन्त्रमेतमुदीरयेत्

అనంతరం మనస్సు ఏకాగ్రం చేసి సుగంధ ధూపాన్ని అర్పించువాడు ‘వసవస్త్వాం జేతు…’ అని ప్రారంభమయ్యే ఈ మంత్రాన్ని కూడా ఉచ్చరించాలి।

Verse 8

आरार्तिकं ततो भूयो यः करोति द्विजोत्तमाः । वसवस्त्वां जेतु तथा श्रूयतां यत्फलं हि तत्

మళ్లీ, ఓ ద్విజోత్తములారా, ఎవడు ఆరార్తికం (దీపారతి) చేస్తూ అలాగే ‘వసవస్త్వాం జేతు…’ అని జపిస్తాడో—ఆ కర్మఫలాన్ని వినండి।

Verse 9

कन्याभिः कोटिभिर्यच्च पूजिताभिर्भवेत्फलम् । वसूनां चैव तत्सर्वमष्टभिस्तैः प्रपूजितैः

కోట్లాది కన్యలు పూజించిన ఫలమేదో, ఆ సమస్త ఫలం అష్టవసువులను విధిగా పూజించుటవలన లభిస్తుంది।

Verse 10

तथा ये द्वादशादित्यास्तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिताः । तान्स्थाप्य पूजयित्वा च सप्तम्यामर्कवासरे । सम्यक्छ्रद्धासमोपेतः पुष्पगन्धानुलेपनैः

అలాగే ఆ పుణ్యక్షేత్రంలో స్థితులైన ద్వాదశ ఆదిత్యులను స్థాపించి, ఆదివారము వచ్చిన సప్తమి తిథిన, శ్రద్ధతో పుష్పాలు, సుగంధాలు, అనులేపనాలతో సమ్యక్గా పూజించాలి।

Verse 11

पश्चात्तत्पुरतस्तेषां समस्तान्येकविंशतिः । आदित्यव्रत संज्ञानि तस्य पुण्यफलं शृणु

ఆ తరువాత వారి సన్నిధిలో ‘ఆదిత్యవ్రత’మని ప్రసిద్ధమైన మొత్తం ఇరవై ఒక వ్రతాలు ఉన్నాయి; వాటి పుణ్యఫలాన్ని వినండి।

Verse 12

कोटिद्वादशकं यस्तु सूर्याणां पूजयेन्नरः । तत्फलं प्राप्नुयात्कृत्स्नं पूजयन्नात्र संशयः

పన్నెండు కోట్లు సూర్యరూపాలను పూజించే మనిషి, ఇక్కడ పూజచేయుటవలననే ఆ సంపూర్ణ ఫలాన్ని పొందుతాడు—ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 13

तथैकादशरुद्रा ये तत्र क्षेत्रे द्विजोत्तमाः । एकस्थाने स्थितास्तेषां पूजया श्रूयतां फलम्

అదేవిధంగా, ఓ ద్విజోత్తమా! ఆ క్షేత్రంలో ఒకే స్థలంలో నిలిచియున్న ఏకాదశ రుద్రుల పూజాఫలాన్ని వినుము।

Verse 14

यस्तान्पूजयते भक्त्या स्थापयित्वा सुरेश्वरान् । चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां जपेच्च शतरुद्रियम्

ఆ దేవాధీశులను విధిగా స్థాపించి భక్తితో పూజించి, చైత్రమాస శుక్లపక్ష చతుర్దశిన శతరుద్రీయాన్ని జపించువాడు—

Verse 15

एकादशप्रमाणेन कोटयस्तेन पूजिताः । भवंति नात्र संदेहः सत्यमेतन्मयोदितम्

అతని పూజ వలన ఏకాదశ ప్రమాణముతో కోట్లు (పుణ్యఫలాలు) లభిస్తాయి; ఇందులో సందేహం లేదు—ఇది నేను చెప్పిన సత్యం।

Verse 16

यथा तावश्विनौ तत्र देववैद्यौ व्यवस्थितौ । आश्विने मासि चाश्विन्यां पूर्णिमायां तथा तिथौ

అదేవిధంగా అక్కడ దేవవైద్యులైన ఆ ఇద్దరు అశ్వినీకుమారులు స్థితులై ఉన్నారు; అలాగే ఆశ్వినమాసంలో అశ్వినీ నక్షత్రయుక్త పౌర్ణమి తిథిన—

Verse 17

यस्तौ संपूजयित्वा तु ह्यश्विनीसूक्तमुच्चरेत् । द्विकोटि गुणितं पुण्यं सम्यक्तेन समाप्यते

ఆ ఇద్దరినీ విధివిధానంగా సంపూజించి అశ్వినీ సూక్తాన్ని ఉచ్చరించువాడు, కర్మను సమ్యక్గా సమాప్తి చేసి ద్వికోటి గుణిత పుణ్యాన్ని పొందును।

Verse 19

सूत उवाच । तथाऽन्योऽपि च तत्रास्ति याज्ञवल्क्यप्रतिष्ठितः । पुष्पादित्य इति ख्यातः सर्वकामप्रदो नृणाम्

సూతుడు పలికెను—అలాగే అక్కడ యాజ్ఞవల్క్యుడు ప్రతిష్ఠించిన మరొక దేవుడు ఉన్నాడు; అతడు ‘పుష్పాదిత్య’ అని ప్రసిద్ధి, నరులకు సర్వకామప్రదుడు।

Verse 20

यो यं काममभिध्याय तं पूजयति मानवः । स तं कृत्स्नमवाप्नोति यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

మనిషి ఏ కోరికను మనసులో ధ్యానించి ఆ దేవుని పూజిస్తాడో, ఆ కోరిక ఎంత దుర్లభమైనా అతడు దానిని సంపూర్ణంగా పొందును।

Verse 21

अपुत्रो लभते पुत्रान्धनार्थी धनमाप्नुयात् । बहुवैरोऽरिनाशं च विद्यार्थी शास्त्रविद्भवेत्

సంతానహీనుడు పుత్రులను పొందును, ధనార్థి ధనాన్ని పొందును; అనేక శత్రువులతో బాధపడువాడు శత్రునాశాన్ని పొందును, విద్యార్థి శాస్త్రవేత్తగా మారును।

Verse 22

सप्तम्यामर्कवारेण यस्तं पश्यति मानवः । मुच्येद्दिनोद्भवात्पापान्महतोऽपिद्विजोत्तमाः

హే ద్విజోత్తములారా! సప్తమి నాడు ఆదివారమైతే, ఎవడు ఆయనను దర్శించునో, వాడు దినోద్భవ పాపాల నుండి—అవి మహత్తరమైనా—విముక్తుడగును।

Verse 23

पूजया हि प्रणश्येत पापं वर्षसमुद्भवम् । नाशं याति न संदेहस्तमः सूर्योदये यथा

పూజచేత సంవత్సరమంతా కూడిన పాపము నశించును—ఇందులో సందేహము లేదు; సూర్యోదయమున చీకటి నశించునట్లు।

Verse 24

अष्टोत्तरशतं चैव यः करोति प्रदक्षिणाम् । फलहस्तः स मुच्येत ह्याजन्ममरणादघात्

చేతిలో ఫలార్పణం పట్టుకొని నూట ఎనిమిది ప్రదక్షిణలు చేయువాడు, జన్మమరణావర్తమున అంటుకున్న పాపమునుండి విముక్తుడగును।

Verse 25

प्रदक्षिणां प्रकुवाणो यो यं काममभीप्सति । स तमाप्नोत्यसंदिग्धं निष्कामो मोक्षमाप्नुयात्

ప్రదక్షిణ చేయుచూ ఏ కోరికను ఆశించునో, అతడు దానిని నిస్సందేహంగా పొందును; కోరికలేని వాడు మోక్షమును పొందును।

Verse 26

संक्रांतौ सूर्यवारेण यः कुर्यात्स्नापनक्रियाम् । अभीष्टं सिध्यते तस्य मेषे वा यदि वा तुले

సంక్రాంతి సమయంలో ఆదివారమున స్నానక్రియ చేయువానికి అభీష్టము సిద్ధించును—మేషసంక్రాంతి అయినా తులాసంక్రాంతి అయినా।

Verse 27

तस्मिन्सर्वप्रयत्नेन वांछद्भिरीप्सितं फलम् । स देवो वीक्षणीयश्च पूजनीयो विशेषतः

కాబట్టి ఇష్టఫలమును కోరువారు సమస్త ప్రయత్నములతో ఆ దేవుని దర్శించాలి; ముఖ్యంగా విశేష భక్తితో పూజించాలి।

Verse 28

यद्देवैः सकलैर्दृष्टैश्चमत्कारपुरोद्भवैः । फलमाप्नोति तद्दृष्टौ तेन तत्फलमाप्नुयात्

దేవతలందరూ ఆ అద్భుత చమత్కారనగరంలో ఆ దేవుని దర్శించి పొందిన ఫలమేదో, అక్కడ ఆయనను దర్శించినవాడుకూడా అదే ఫలాన్ని పొందును।

Verse 29

।ऋषय ऊचुः । याज्ञवल्क्येन देवोऽसौ यदि तावत्प्रतिष्ठितः । पुष्पादित्यः कथं प्रोक्त एतन्नो वक्तुमर्हसि

ఋషులు పలికిరి—ఆ దేవుడు యాజ్ఞవల్క్యునిచే ప్రతిష్ఠింపబడినవాడైతే, ‘పుష్పాదిత్య’ అని ఎందుకు చెప్పబడెను? దయచేసి మాకు వివరించండి।

Verse 31

अस्त्यत्र मेदिनीपृष्ठे सुपुरं वैदिशं महत् । नानासौध समाकीर्णं वरप्राकारशोभितम्

ఇక్కడ భూమిపైన ‘వైదిశ’ అనే మహత్తరమైన సుందర నగరం ఉంది; అది అనేక సౌధాలతో నిండినది, శ్రేష్ఠ ప్రాకారాలతో శోభించినది।

Verse 32

उद्यानशतसंकीर्णं तडागैरुपशोभितम् । तत्रासीत्पार्थिवश्रेष्ठश्चित्रवर्मेति विश्रुतः

ఆ నగరం వందల ఉద్యానాలతో నిండినది, తడాగాలు-సరోవరాలతో మరింత శోభించినది. అక్కడ ‘చిత్రవర్మ’ అని ప్రసిద్ధుడైన శ్రేష్ఠ రాజు పాలించెను।

Verse 33

न दुर्भिक्षं न च व्याधिर्न च चौरकृतं भयम् । तस्मिञ्छासति धर्मज्ञे सततं धर्मवत्सले

ఆ ధర్మజ్ఞుడు, నిత్యం ధర్మప్రియుడైన రాజు పాలించుచుండగా క్షామం లేదు, వ్యాధి లేదు, దొంగల వల్ల భయం కూడా లేదు।

Verse 34

तत्पुरे क्षत्रियो जात्या मणिभद्र इति स्मृतः । स वै धनेन संयुक्तः पितृपैतामहेन च

ఆ నగరంలో జన్మతః క్షత్రియుడైన మణిభద్రుడు అనే వ్యక్తి ప్రసిద్ధుడై ఉండెను. అతడు తండ్రి మరియు పితామహుల నుండి వచ్చిన వారస ధనంతో సమృద్ధిగా ఉండెను.

Verse 35

तत्पुरं सकलं चैव स राजा मंत्रिभिः सह । कुसीदाहृतवित्तेन वर्तते कार्य उत्थिते

ఆ సమస్త నగరం, ఆ రాజు కూడా మంత్రులతో కలిసి, ఏ కార్యం ఉద్భవించినా వడ్డీ ద్వారా సంపాదించిన ధనంతోనే నిర్వహించుచుండెను.

Verse 36

स च कायेन कुब्जः स्याज्जराव्याप्तस्तथैव च । वलीपलितगात्रश्च ह्यत्यंतं च विरूपधृक्

అతని దేహం కుబ్జమై, వృద్ధాప్యంతో పూర్తిగా ఆవరించబడెను. ముడతలు, తెల్లజుట్టుతో అవయవాలు నిండిపోయి, అతడు అత్యంత వికృతరూపుడయ్యెను.

Verse 37

तथा चैव कुकीनाशः प्रभूतेऽपि धने सति । न ददाति स पापात्मा कस्यचित्किञ्चिदेव हि । न भक्षयति तृष्णार्तः स्वयमेव कथंचन

ఇలా అపార ధనం ఉన్నప్పటికీ అతడు పూర్తిగా నాశనస్థితికి చేరెను. ఆ పాపబుద్ధి ఎవరికీ ఏదీ దానం చేయలేదు; తృష్ణతో బాధపడుతూ తానే కూడా ఏ విధంగానూ భోజనసుఖాన్ని అనుభవించలేదు.

Verse 38

एवंविधोऽपि सोऽतीवविरूपोऽपि सुदुर्मतिः । प्रार्थयामास वै कन्यां स्वजात्यां वीक्ष्य सुंदरीम्

ఇంతటి వాడైనా—అత్యంత వికృతరూపుడైనా, దుర్బుద్ధియైనా—తన జాతికి చెందిన సుందరి కన్యను చూసి ఆమెను వివాహార్థం కోరెను.

Verse 39

बिंबोष्ठीं चारुदेहां च मुष्टिग्राह्यकृशोदरीम् । पद्मपत्रविशालाक्षीं गूढगुल्फां सुकेशिकाम्

ఆమె పెదవులు బింబఫలంలా, దేహం సుందరంగా, నడుము ముష్టిలో పట్టేంత సన్నగా; కళ్లవి పద్మపత్రాలవలె విశాలంగా, మడమలు సుగఢంగా, కేశాలు మనోహరంగా ఉండెను।

Verse 40

रक्तां सप्तसु गात्रेषु त्रिगंभीरां तथा पुनः । सर्वलक्षणसंपूर्णां जातीयां सुमनोरमाम्

ఆమె శరీరంలోని ఏడు అవయవాలలో రక్తిమ కాంతి ఉండెను, ఆమె త్రిగంభీరా; సమస్త శుభలక్షణాలతో పరిపూర్ణమై, స్వజాతికి చెందినదై, అత్యంత మనోహరంగా ఉండెను।

Verse 41

क्षत्रियाद्द्विजशार्दूला दरिद्रेण च पीडितात् । तेन तत्सकलं वृत्तं भार्यायै संनिवेदितम्

హే ద్విజశార్దూలులారా! దారిద్ర్యంతో బాధపడిన ఆ క్షత్రియుడు ఆ సమస్త వృత్తాంతాన్ని అప్పుడు తన భార్యకు నివేదించెను।

Verse 42

तच्छ्रुत्वा सा च दुःखेन मूर्च्छिता संबभूव ह । संबोधिता ततस्तेन वाक्यैर्दृष्टांतसंभवैः

అది విని ఆమె దుఃఖంతో మూర్ఛించెను; తరువాత అతడు దృష్టాంతాలతో కూడిన వాక్యాలతో ఆమెను చైతన్యపరిచెను।

Verse 43

क्षत्रिय उवाच । न सा विद्या न तच्छिल्पं न तत्कार्यं न सा कला । अर्थार्थिभिर्न तज्ज्ञानं धनिनां यन्न दीयते

క్షత్రియుడు అన్నాడు—ఏ విద్యా లేదు, ఏ శిల్పం లేదు, ఏ కార్యం లేదు, ఏ కళ లేదు; ధనాన్ని కోరువారికి కావలసిన ఏ జ్ఞానమూ ధనవంతులు ఇవ్వనిది కాదు।

Verse 44

इह लोके च धनिनां परोऽपि स्वजनायते । स्वजनोऽपि दरिद्राणां कार्यार्थे दुर्जनायते

ఈ లోకంలో ధనవంతునికి పరుడైనవాడూ స్వజనుడిలా అవుతాడు; కాని దరిద్రునికి పని వచ్చినప్పుడు స్వజనుడే దుర్జనుడిలా మారుతాడు।

Verse 45

अर्थेभ्यो हि विवृद्धेभ्यः संभृतेभ्यस्ततस्ततः । प्रवर्तंते क्रियाः सर्वाः पर्वतेभ्यो यथापगाः

ధనం పెరిగి అనేక చోట్ల నుంచి సమకూరినప్పుడు అన్ని కార్యాలూ ప్రవృత్తి చెందుతాయి; పర్వతాల నుంచి నదులు ప్రవహించునట్లే।

Verse 46

पूज्यते यदपूज्योऽपि यदगम्योऽपि गम्यते । वंद्यते यदवन्द्योऽपि ह्यनुबंधो धनस्य सः

పూజ్యుడు కానివాడూ పూజింపబడతాడు; అగమ్యమైనదీ చేరబడుతుంది; వందనీయం కానివాడూ వందింపబడతాడు—ఇదే ధనబంధ ప్రభావం।

Verse 47

अशनादिंद्रिया णीव स्युः कार्याण्यखिलानिह । सर्वस्मात्कारणाद्वित्तं सर्वसाधनमुच्यते

ఆహారాది వల్ల ఇంద్రియాలు నడిచినట్లే, ఈ లోకంలోని సమస్త కార్యాలు సాధనాల వల్లనే సాగుతాయి; అందుకే ధనాన్ని సర్వసాధనం అంటారు।

Verse 48

अर्थार्थी जीवलोकोऽयं श्मशानमपि सेवते । जनितारमपि त्यक्त्वा निःस्वः संयाति दूरतः

ధనార్థి అయిన ఈ జీవలోకం శ్మశానాన్నికూడా ఆశ్రయిస్తుంది; మనిషి నిర్ధనుడైతే జనకుడినికూడా వదలి దూరంగా వెళ్లిపోతాడు।

Verse 155

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्पादि त्यमाहालये मणिभद्रवृत्तांते मणिभद्राय कन्याप्रदानार्थं क्षत्रियकृतनिजभार्यासंबोधनवर्णनंनाम पञ्चपञ्चाशदुत्तरशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీస్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలో, షష్ఠ నాగరఖండంలో, హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యంలో, మణిభద్రవృత్తాంతంలో ‘మణిభద్రునకు కన్యాప్రదానార్థం క్షత్రియుడు తన భార్యను సంబోధించిన వర్ణన’ అనే నూట యాభై ఐదవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।

Verse 198

एतद्वः सर्वमाख्यातं माहात्म्यं वसुसंभवम् । आदित्यानां च रुद्राणामश्विनोर्द्विजसत्तमाः

హే ద్విజసత్తములారా! వసువుల నుండి ఉద్భవించిన ఈ సమస్త మహాత్మ్యాన్ని మీకు వివరించాను; ఇది ఆదిత్యులు, రుద్రులు మరియు అశ్వినీకుమారులతో కూడ సంబంధమై ఉంది।