Adhyaya 114

Verse 1

सूत उवाच । सोऽपि विप्रो द्विजश्रेष्ठा विस्फोटकपरिप्लुतः । लज्जया परया युक्तो गत्वा किंचिद्वनांतरम्

సూతుడు పలికెను—ఆ బ్రాహ్మణుడు కూడా, ద్విజులలో శ్రేష్ఠుడైనప్పటికీ, పుండ్లు-పొక్కులతో కప్పబడ్డాడు. తీవ్రమైన లజ్జతో వ్యాకులుడై అడవిలోని ఒక ఏకాంత ప్రాంతానికి వెళ్లాడు।

Verse 2

ततो वैराग्यमापन्नो रौद्रे तपसि संस्थितः । त्यक्त्वा गृहादिकं सर्वं स्नेहं दारसुतोद्भवम्

తర్వాత వైరాగ్యాన్ని పొందిన అతడు ఘోర తపస్సులో స్థిరపడ్డాడు. గృహాది అన్నిటిని విడిచి, భార్యా-పుత్రుల వల్ల కలిగే మమకారాన్ని కూడా త్యజించాడు।

Verse 3

नियमैः संयमैश्चैव शोषयन्नात्मनस्तनुम् । किंचिज्जलाश्रयं गत्वा स्थापयित्वा महेश्वरम्

నియమాలు, సంయమాలతో తన దేహాన్ని క్షీణింపజేస్తూ, తరువాత ఒక జలాశ్రయానికి వెళ్లి అక్కడ మహేశ్వరుడు (శివుడు)ను ప్రతిష్ఠించాడు।

Verse 4

ततः कालेन महता तुष्टस्तस्य महेश्वरः । प्रोवाच दर्शनं गत्वा प्रार्थयस्व यथेप्सितम्

దీర్ఘకాలానంతరం మహేశ్వరుడు అతనిపై ప్రసన్నుడయ్యాడు. దర్శనమిచ్చి ఇలా అన్నాడు—“నీకు ఇష్టమైన వరం కోరుకో.”

Verse 5

त्रिजात उवाच । मातृदोषादहं देव वैलक्ष्यं परमं गतः । मध्ये ब्राह्मणमुख्यानामानर्त्ताधिपतेस्तथा

త్రిజాతుడు అన్నాడు—“హే దేవా! నా తల్లి దోషం వల్ల నేను అత్యంత అవమానానికి గురయ్యాను—ప్రధాన బ్రాహ్మణుల మధ్యలోను, అలాగే ఆనర్తాధిపతి ఎదుటను.”

Verse 6

अहं शक्नोमि नो वक्तुं कस्यचिद्दर्शितुं विभो । त्रिजातोऽस्मीति विज्ञाय भूरिविद्यान्वितोऽपि च

“హే విభో! నేను ఎవరికీ మాటాడలేను, ఎవరికీ దర్శనం ఇవ్వలేను; అపార విద్య ఉన్నా, ‘త్రిజాత’ అని తెలిసిన వెంటనే ప్రజలు నన్ను దూరం పెడుతున్నారు.”

Verse 7

तस्मात्सर्वोत्तमस्तेषामहं चैव द्विजन्मनाम् । यथा भवामि देवेश तथा नीतिर्विधीयताम्

“కాబట్టి, హే దేవేశా! ఆ ద్విజులలో నేను సర్వోత్తముడిగా కావడానికి తగిన ఉపాయాన్ని విధించండి.”

Verse 8

श्रीभगवानुवाच । चमत्कारपुरे विप्रा ये वसंति द्विजोत्तम । तेषां सर्वोत्तमो नूनं मत्प्रसादाद्भविष्यसि

శ్రీభగవానుడు అన్నాడు—“హే ద్విజోత్తమా! చమత్కారపురంలో నివసించే బ్రాహ్మణులలో నీవు నా అనుగ్రహంతో నిశ్చయంగా సర్వోత్తముడవు అవుతావు.”

Verse 9

तस्मात्कालं प्रतीक्षस्व कञ्चित्त्वं ब्राह्मणोत्तम । समये समनुप्राप्ते त्वां च नेष्यामि तत्र वै

కాబట్టి, హే బ్రాహ్మణోత్తమా, కొంతకాలం వేచియుండు. సముచిత సమయం వచ్చినప్పుడు నిన్ను నిశ్చయంగా అక్కడికి తీసికొని పోతాను.

Verse 10

एवमुक्त्वा स देवेशस्ततश्चादर्शनं गतः । ब्राह्मणोऽपि तपस्तेपे तथा संपूजयन्हरम्

ఇలా చెప్పి దేవేశుడు ఆపై అదృశ్యమయ్యాడు. బ్రాహ్మణుడూ తపస్సు చేసి, విధివిధానాలతో హరుడు (శివుడు)ను నిరంతరం పూజించాడు.

Verse 11

कस्यचित्त्वथ कालस्य मत्कारपुरे द्विजाः । मौद्गल्यान्वयसंभूतो देवरातोऽभवद्द्विजः

కొంతకాలానంతరం, హే ద్విజులారా, మత్కారపురం అనే నగరంలో మౌద్గల్య వంశంలో జన్మించిన దేవరాతుడు అనే ద్విజుడు ఉండెను.

Verse 12

तस्य पुत्रः क्रथोनाम यौवनोद्धतविग्रहः । सदा गर्वसमायुक्तः पौरुषे च व्यवस्थितः

అతనికి క్రథుడు అనే కుమారుడు ఉండెను—యౌవన మదంతో ఉద్ధత దేహధారి, ఎల్లప్పుడూ గర్వంతో నిండినవాడు, పౌరుష ప్రదర్శనలో స్థిరుడైనవాడు.

Verse 13

स कदाचिद्ययौ विप्रो नागतीर्थं प्रति द्विजाः । श्रावणस्यासिते पक्षे पंचम्यां पर्यटन्वने

ఒకసారి ఆ బ్రాహ్మణుడు, హే ద్విజులారా, నాగతీర్థం వైపు బయలుదేరెను; శ్రావణ మాస కృష్ణపక్ష పంచమి నాడు అరణ్యంలో సంచరిస్తూ.

Verse 14

अथापश्यत्स नागेन्द्रतनयं भूरिवर्च्चसम् । रुद्रमालमिति ख्यातं जनन्या सह संगतम्

అప్పుడు అతడు నాగేంద్రుని కుమారుని, మహాతేజస్సుతో ప్రకాశించువాడిని—‘రుద్రమాల’ అని ఖ్యాతిగాంచినవాడిని—తన జననితో కలిసి చూచెను।

Verse 15

अथाऽसौ तं समालोक्य सुलघुं सर्प पुत्रकम् । जलसर्पमिति ज्ञात्वा लगुडेन व्यपोथयत्

ఆపై అతడు ఆ అతి చిన్న సర్పశిశువును చూచి, దానిని కేవలం జలసర్పమని భావించి, దండంతో కొట్టెను।

Verse 16

हन्यमानेन तेनाथ प्रमुक्तः सुमहान्स्वनः । हा मातस्तात तातेति विपन्नोऽस्मि निरागसः

అతడు కొట్టబడుచుండగా మహా ఘోషమైన కేక వెలువడెను—“హా మాతా! హా తాతా! తాతా!”—“నేను నిరపరాధిని; నశించుచున్నాను।”

Verse 17

सोऽपि श्रुत्वाऽथ तं शब्दं ब्राह्मणो मानुषोद्भवम् । सर्पस्य भयसंत्रस्तः सत्वरं स्वगृहं ययौ

ఆ మానవస్వరమైన కేకను విని ఆ బ్రాహ్మణుడు సర్పభయంతో వణికిపోయి, త్వరగా తన ఇంటికి వెళ్లెను।

Verse 18

अथ सा जननी तस्य निष्क्रांता सलिलाश्रयात् । यावत्पश्यति तीरस्थं तावत्पुत्रं निपातितम्

అప్పుడు అతని జనని జలాశ్రయం నుండి బయటికి వచ్చెను; తీరం వైపు చూసిన వెంటనే తన కుమారుడు పడివున్నాడని, గాయపడినాడని చూచెను।

Verse 19

ततो मूर्च्छामनुप्राप्ता दृष्ट्वा पुत्रं तथाविधम् । यष्टिप्रहारनिर्भिन्नं सर्वांगरुधिरोक्षितम्

అప్పుడు తన కుమారుని ఆ స్థితిలో చూసి—దండప్రహారాలతో ఛేదింపబడి, సర్వాంగమూ రక్తంతో తడిసిపోయినవాడిని చూచి—ఆమె మూర్ఛకు లోనైంది।

Verse 20

अथ लब्ध्वा पुनः संज्ञां प्रलापानकरोद्बहून् । करुणं शोकसंतप्ता वाष्पपर्याकुलेक्षणा

తర్వాత మళ్లీ స్పృహ పొందిన ఆమె అనేక కరుణ విలాపాలు చేసింది; శోకంతో దగ్ధమై, కన్నీళ్లతో కలవరపడిన కళ్లతో వణికింది।

Verse 21

हाहा पुत्र परित्यक्त्वा मां च क्वासि विनिर्गतः । अनावृत्तिकरं स्थानं किं स्नेहो नास्ति ते मयि

“హాయ్ కుమారా! నన్ను విడిచి నీవెక్కడికి వెళ్లిపోయావు? తిరిగి రాని ఆ స్థానానికి వెళ్లావా? నాపై నీకు స్నేహం లేదా?”

Verse 22

केन त्वं निहतः पुत्र पापेन च दुरात्मना । निष्पापोऽपि च पुत्र त्वं कस्य क्रुद्धोऽद्यवै यमः

“కుమారా! నిన్నెవరు చంపారు—ఏ పాపి దురాత్ముడు? నీవు నిర్దోషివే; ఈ రోజు యముడు ఎవరి మీద కోపించాడు?”

Verse 23

सपुरस्य सराष्ट्रस्य सकुटुंबस्य दुर्मतेः । येन त्वं निहतोऽद्यापि पंचम्यां पूजितो न च

“నిన్ను చంపిన ఆ దుర్బుద్ధి—తన నగరం, రాజ్యం, సమస్త కుటుంబంతో కూడి—పంచమి రోజున కూడా పూజింపబడకూడదు।”

Verse 24

रजसा क्रीडयित्वाऽद्य समागत्य चिरादथ । कामेनोत्संगमागत्य ग्लानिं नैष्यति चांबरम्

ధూళిలో ఆడి నేడు చాలా సేపటికి సాయంకాలం వచ్చి; ఆపై ప్రేమతో నా ఒడిలోకి ఎక్కి నీ వస్త్రాన్ని మురికి చేసి మడతలు పడేలా చేసేవాడివి.

Verse 25

गद्गदानि मनोज्ञानि जनहास्यकराणि च । त्वया विनाऽद्य वाक्यानि को वदिष्यति मे पुरः

ఆ తడబడే, మనోహరమైన, జనులను నవ్వించే మాటలు—నేడు నీవు లేక నా ముందర అవి ఎవరు పలుకుతారు?

Verse 26

पितुरुत्संगमाश्रित्य कूर्चाकर्षणपूर्वकम् । कः करिष्यति पुत्राऽद्य सतोषं भवता विना

తండ్రి ఒడిని ఆశ్రయించి ముందుగా ఆయన శిఖను లాగుతూ—ఓ కుమారా, నీవు లేక నేడు అలా ఎవరు చేసి నాకు సంతోషం కలిగిస్తారు?

Verse 27

निषिद्धोऽसि मया वत्स त्वमायातोऽनुपृष्ठतः । मर्त्यलोकमिमं तात बहुदोषसमाकुलम्

వత్సా, నేను నిన్ను నిషేధించాను; అయినా నీవు వెనుక వెనుక వచ్చావు. తాతా, ఈ మర్త్యలోకం అనేక దోషాలతో నిండింది.

Verse 28

एवं विलप्य नागी सा संक्रुद्धा शोककर्षिता । तं मृतं सुतमादाय जगामानंतसंनिधौ

ఇలా విలపించిన ఆ నాగీ కోపంతో, శోకంతో కుంగిపోయి; తన మృత కుమారుణ్ని ఎత్తుకొని అనంతుని సన్నిధికి వెళ్లింది.

Verse 29

ततस्तदग्रतः क्षिप्त्वा तं मृतं निजबालकम् । प्रलापानकरोद्दीना वियुक्ता कुररी यथा

అప్పుడు ఆమె తన మృతమైన చిన్నబిడ్డను అతని ముందర వేసి, దుఃఖార్తురాలై మళ్లీ విలపించింది—జోడు విడిపోయిన కురరీ పక్షిలా।

Verse 30

नागराजोऽपि तं दृष्ट्वा स्वपुत्रं विनिपातितम् । जगाम सोऽपि मूर्च्छां च पुत्रशोकेन पीडितः

నాగరాజు కూడా తన కుమారుడు పడిపోయి ఉన్నదాన్ని చూసి, కుమారశోకంతో బాధపడుతూ మూర్ఛలోకి వెళ్లిపోయాడు।

Verse 31

ततः सिक्तो जलैः शीतैः संज्ञां लब्ध्वा स कृच्छ्रतः । प्रलापान्कृपणांश्चक्रे प्राकृतः पुरुषो यथा

తర్వాత చల్లని నీటిని చల్లగా చల్లడంతో అతడు కష్టంగా స్పృహ పొందాడు; సాధారణ మనిషిలా దయనీయమైన విలాపాలు చేయసాగాడు।

Verse 32

एतस्मिन्नंतरे नागाः सर्वे तत्र समागताः । रुरुदुर्दुःखिताः संतो बाष्पपर्याकुलेक्षणाः

ఇంతలో అక్కడికి అన్ని నాగులు చేరారు; దుఃఖంతో వారు ఏడ్చారు, కన్నీళ్లతో వారి కళ్ళు మబ్బుగా వణికాయి।

Verse 33

वासुकिः पद्मजः शंखस्तक्षकश्च महाविषः । शंखचूडः सचूडश्च पुंडरीकश्च दारुणः

అక్కడికి వాసుకి, పద్మజ, శంఖ, తక్షక, మహావిష, శంఖచూడ, సచూడ మరియు దారుణుడైన పుండరీక—ఈ నాగులంతా వచ్చారు।

Verse 34

अञ्जनो वामनश्चैव कुमुदश्च तथा परः । कम्बलाश्वतरौ नागौ नागः कर्कोटकस्तथा

అంజనుడు, వామనుడు, కుముదుడు మరియు మరొకుడు; కంబల, అశ్వతర అనే ఇద్దరు నాగులు; అలాగే కర్కోటక నాగుడూ—(అందరూ అక్కడ సమవేతులయ్యారు)।

Verse 35

पुष्पदंतः सुदंतश्च मूषको मूषकादनः । एलापत्रः सुपत्रश्च दीर्घास्यः पुष्पवाहनः

పుష్పదంతుడు, సుదంతుడు, మూషకుడు, మూషకాదనుడు, ఏలాపత్రుడు, సుపత్రుడు, దీర్ఘాస్యుడు, పుష్పవాహనుడు—(ఈ నాగులూ అక్కడికి వచ్చారు).

Verse 36

एते चान्ये तथा नागास्तत्राऽयाताः सहस्रशः । पुत्रशोकाभिसतप्तं ज्ञात्वा तं पन्नगाधिपम्

ఇవీ మరియు మరెన్నో నాగులు వేల సంఖ్యలో అక్కడికి వచ్చారు; పన్నగాధిపుడు తన కుమారశోకంతో దగ్ధుడై ఉన్నాడని తెలిసి।

Verse 37

ततः संबोध्य ते सर्वे तमीशं पवनाशनम् । पूर्ववृत्तैः कथोद्भेदैर्दृष्टांतैर्विविधैरपि

అప్పుడు వారు అందరూ పవనాశనుడనే ఆ ఈశసమ ప్రభువును మేల్కొలిపి ఓదార్చారు—పూర్వవృత్తాంత కథలు, సందర్భోపాఖ్యానాలు, నానావిధ దృష్టాంతాలతో।

Verse 38

एवं संबोधितस्तैस्तु चिरात्पन्नगसत्तमः । अग्निदाह्यं ततश्चक्रे तस्य पुत्रस्य दुःखितः

ఇలా వారు బోధించి ఓదార్చిన తరువాత కూడా, చాలా కాలానికి ఆ శ్రేష్ఠ పన్నగుడు—కుమారశోకంతో వ్యాకులుడై—తన కుమారునికి అగ్నిదాహం (దాహసంస్కారం) చేయుటకు ఏర్పాటుచేశాడు।

Verse 39

जलदानस्य काले च सर्पान्सर्वानुवाच सः । सर्वान्नागान्प्रदानार्थं तोयस्य समुपस्थितान्

జలదాన సమయమున అతడు సమస్త సర్పులను సంబోధించాడు—జలప్రదానార్థమై సముపస్థితులైన సమస్త నాగులను ఉద్దేశించి।

Verse 40

नाहं तोयं प्रदास्यामि स्वपुत्रस्य कथंचन । भवद्भिः प्रेरितोऽप्येवं तथान्यैरपि बांधवैः

నేను నా స్వపుత్రునికైనా ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ నీటిని ఇవ్వను—మీ ప్రేరణతోనైనా, ఇతర బంధువుల ప్రేరణతోనైనా కాదు।

Verse 41

यावत्तस्य न दुष्टस्य मम पुत्रांतकारिणः । सदारपुत्रभृत्यस्य विहितो न परिक्षयः

నా కుమారుని హంతకుడైన ఆ దుష్టునికి—అతని భార్య, పిల్లలు, సేవకులతో సహా—వినాశం విధించబడే వరకు నేను (జలదానం) చేయను।

Verse 42

एवमुक्त्वा ततः शेषः शोधयामास तं द्विजम् । येन संसूदितः पुत्रो दंडकाष्ठेन पाप्मना

ఇలా చెప్పి, శేషుడు ఆ ద్విజుని అన్వేషించి గుర్తించుటకు పూనుకున్నాడు—ఆ పాపి కఱ్ఱదండంతో కుమారుణ్ని సంహరించాడు.

Verse 43

ततः प्रोवाच तान्नागान्पार्श्वस्थान्पन्नगाधिपः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे यांतु मे सुहृदुत्तमाः

అప్పుడు పన్నగాధిపుడు పక్కన నిలిచిన నాగులను ఉద్దేశించి పలికెను—“నా ఉత్తమ సుహృదులారా, హాటకేశ్వర క్షేత్రమునకు వెళ్లండి.”

Verse 44

पुत्रघ्नं तं निहत्याऽशु सकुटुम्बपरिग्रहम् । चमत्कारपुरं सर्वं भक्षणीयं ततः परम्

ఆ పుత్రహంతకుని అతని సమస్త కుటుంబసహితంగా శీఘ్రంగా సంహరించండి; అనంతరం చమత్కారపురం నగరమంతటినీ భక్షించండి।

Verse 45

तत्रैव वसतिः कार्या समस्तैः पन्नगोत्तमैः । यथा भूयो वसेन्नैव तथा कार्यं च तत्पुरम्

హే పన్నగోత్తములారా! మీరందరూ అక్కడే నివసించండి; ఆ నగరాన్ని ఇక మళ్లీ ఎవ్వరూ నివసించలేని విధంగా చేయండి।

Verse 46

एवमुक्तास्ततस्तेन नागाः प्राधान्यतः श्रुताः । गत्वाथ सत्वरं तत्र प्रथमं तं द्विजोत्तमम्

అతడు ఇలా చెప్పగా, ప్రధాన నాగులు ఆ మాటలను శ్రద్ధగా విని, వేగంగా అక్కడికి వెళ్లి, మొదట ఆ ద్విజోత్తముని సమీపించారు।

Verse 47

देवरातसुतं सुप्तं भक्षयित्वा ततः परम् । तत्कुटुंबं समग्रं च क्रोधेन महतान्विताः

దేవరాతుని కుమారుడు నిద్రిస్తున్నప్పుడు అతనిని భక్షించి, తరువాత మహా క్రోధంతో నిండిన వారు అతని సమస్త కుటుంబాన్నీ భక్షించారు।

Verse 48

ततोऽन्यानपि संक्रुद्धा बालान्वृद्धान्कुमारकान् । भक्षयामासुः सर्वे ते तिर्यग्योनिगता अपि

ఆపై వారు కోపంతో ఇతరులనూ—పిల్లలు, వృద్ధులు, యువకులను—భక్షించారు; తిర్యగ్యోనిలో జన్మించినవారైనా వారు అలాగే చేశారు।

Verse 49

एतस्मिन्नंतरे जातः पुरे तत्र सुदारुणः । आक्रंदो ब्राह्मणेंद्राणां सर्पभक्षणसंभवः

ఇంతలో ఆ నగరంలో అత్యంత భయంకరమైన దుఃఖకర ఆర్తనాదం లేచింది; సర్పాల భక్షణం వల్ల ప్రధాన బ్రాహ్మణులలో విలాపం పుట్టింది।

Verse 50

तत्र भूमौ तथाऽन्यच्च यत्किंचिदपि दृश्यते । तत्सर्वं पन्नगैर्व्याप्तं रौद्रैः कृष्णवपुर्धरैः

అక్కడ నేలపై మరియు కనిపించిన ఏదైనా అంతా రౌద్ర స్వభావముగల, నల్లని దేహధారులైన పన్నగులతో నిండిపోయింది।

Verse 51

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ताः केचिन्मृत्युवशं गताः । विषसं घूर्णिताः केचित्पतिता धरणीतले

ఇంతలో కొందరు మృత్యువశమయ్యారు; మరికొందరు విషంతో తల తిరిగి భూమిపై కూలిపోయారు।

Verse 52

अन्ये गृहादिकं सर्वं परित्यज्य सुतादि च । वित्रस्ताः परिधावंति वनमुद्दिश्य दूरतः

ఇతరులు ఇల్లు మొదలైన సమస్తాన్ని, పిల్లలు-బంధువులను కూడా విడిచి, భయంతో దూరంలోని అడవిని లక్ష్యంగా పరుగెత్తారు।

Verse 53

अन्ये मंत्रविदो विप्राः प्रयतंते समंततः । मंदं धावंति संत्रस्ता गृहीत्वौषधयः परे

కొంతమంది మంత్రవిదులైన బ్రాహ్మణులు అన్ని వైపులా ప్రయత్నించారు; మరికొందరు భయంతో ఔషధ మొక్కలు పట్టుకొని నెమ్మదిగా పరుగెత్తారు।

Verse 54

एवं तत्पुरमुद्दिश्य सर्वे ते पन्नगोत्तमाः । प्रचरंति यथा कश्चिन्न तत्र ब्राह्मणो वसेत्

ఈ విధంగా ఆ నగరాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకొని ఆ సర్వోత్తమ నాగులు అలా సంచరించారు; అక్కడ ఏ బ్రాహ్మణుడూ నివసించలేకపోయాడు।

Verse 55

अथ शून्यं पुरं कृत्वा सर्वे ते पन्नगोत्तमाः । व्यचरन्स्वेच्छया तत्र तीर्थेष्वायतनेषु च

తర్వాత నగరాన్ని శూన్యంగా చేసి ఆ సర్వోత్తమ నాగులు స్వేచ్ఛగా అక్కడ తీర్థాలలోను పవిత్ర ఆలయస్థానాలలోను సంచరించారు।

Verse 56

न कश्चित्पन्नगः क्षेत्रात्त्यक्त्वा निर्याति बाह्यतः । प्रविशेन्न परः कश्चित्तत्र क्षेत्रे च मानवः

ఆ పవిత్ర క్షేత్రాన్ని విడిచి ఏ నాగుడూ బయటకు వెళ్లలేదు; అలాగే ఇతర ఏ మనిషీ ఆ క్షేత్రంలో ప్రవేశించలేకపోయాడు।

Verse 57

व्यवस्थैवं समुद्भूता सर्पाणां मानुषैः सह । वधभक्षणजा न्योन्यं बाह्याभ्यंतरसंभवा

ఈ విధంగా సర్పాలు మరియు మనుష్యుల మధ్య ఒక వ్యవస్థ ఏర్పడింది; అది పరస్పర వధ‑భక్షణం వల్ల పుట్టి, బయటా లోపలా రెండింటిలోనూ సంభవించేది।

Verse 58

एतस्मिन्नंतरे शेषो मुक्त्वा दुःखं सुतोद्भवम् । प्रहृष्टः प्रददौ तोयं तस्य जातिभिरन्वितः

ఇంతలో శేషనాగుడు కుమారుని వల్ల కలిగిన దుఃఖం నుండి విముక్తుడై ఆనందించాడు; తన నాగకులాలతో కూడి జలాన్ని ప్రసాదించాడు।

Verse 59

अथ ते ब्राह्मणाः केचित्सर्पेभ्यो भयविह्वलाः । सशोका दिङ्मुखान्याशु ते सर्वे संगता मिथः

అప్పుడు కొందరు బ్రాహ్మణులు సర్పభయంతో వణికిపోయి శోకంతో నిండిపోయారు; వారు వెంటనే దిక్కులవైపు ముఖాలు తిప్పి పరస్పరం అందరూ కూడి చేరారు।

Verse 60

ततो वनं समाजग्मुस्त्रिजातो यत्र संस्थितः । हरलब्धवरो हृष्टः सुमहत्तपसि स्थितः

తర్వాత వారు త్రిజాత ఉన్న అరణ్యానికి వెళ్లారు—హరుడు (శివుడు) ఇచ్చిన వరం పొందిన ఆనందంతో, మహత్తర తపస్సులో దృఢంగా స్థితుడై ఉన్నవాడి వద్దకు।

Verse 61

स दृष्ट्वा ताञ्जनान्सर्वांस्तथा दुःखपरिप्लुतान् । पुत्रदारादिकं स्मृत्वा रुदतः करुणं बहु

ఆ ప్రజలందరినీ దుఃఖంలో మునిగిపోయినవారిగా చూసి, తన కుమారుడు, భార్య మొదలైనవారిని స్మరించి, అతడు ఎంతో కరుణతో విపరీతంగా విలపించాడు।

Verse 62

सोऽपि दुःखसमायुक्तो दृष्ट्वा तान्स्वपुरोद्भवान् । ब्राह्मणेंद्रांस्ततः प्राह बाष्पव्याकुललोचनः

తన స్వనగరంనుంచి వచ్చిన వారిని చూసి అతడూ దుఃఖంతో నిండిపోయాడు; ఆపై కన్నీళ్లతో కలవరపడిన కళ్లతో బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠులను ఉద్దేశించి పలికాడు।

Verse 63

शृण्वंतु ब्राह्मणाः सर्वे वचनं मम सांप्रतम् । मया विनिर्गतेनैव तत्पुरात्तोषितो हरः

“బ్రాహ్మణులారా, అందరూ ఇప్పుడు నా మాట వినండి. నేను ఆ నగరంనుంచి బయలుదేరిన క్షణమే దేవుడు హరుడు (శివుడు) ప్రసన్నుడయ్యాడు.”

Verse 64

तेन मह्यं वरो दत्तो वांछितो द्विजसत्तमाः । गृहीतो न मयाद्यापि प्रार्थयिष्यामि सांप्रतम्

అందుచేత, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా, నాకు అభీష్టమైన వరం దత్తమైంది. నేను దానిని ఇంకా స్వీకరించలేదు; ఇప్పుడు నేను ప్రార్థించుచున్నాను।

Verse 65

यथा स्यात्संक्षयस्तेषां नागानां सुदुरात्मनाम् । यैः कृतं नः पुरं कृत्स्नमुद्रसं पापकर्मभिः

యెవరి పాపకర్మలవల్ల మా సమస్త నగరం పాడై జనవివర్జితమైందో, ఆ సుదురాత్ములైన నాగుల నాశనం కలుగుగాక।

Verse 66

एवमुक्त्वाऽथ विप्रः स त्रिजातः परमेश्वरम् । प्रार्थयामास मे देव तं वरं यच्छ सांप्रतम्

ఇలా చెప్పి ఆ త్రిజాత బ్రాహ్మణుడు పరమేశ్వరుని ప్రార్థించాడు— “నా దేవా, ఆ వరాన్ని ఇప్పుడే ప్రసాదించుము।”

Verse 67

ततः प्रोवाच देवेशः प्रार्थयस्व द्रुतं द्विज । येनाभीष्टं प्रयच्छामि यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

అప్పుడు దేవేశుడు పలికెను— “త్వరగా కోరుము, ఓ ద్విజా; అది ఎంత దుర్లభమైనదైనా నీ అభీష్టాన్ని నేను ప్రసాదిస్తాను।”

Verse 68

त्रिजात उवाच । नागैरस्मत्पुरं कृत्स्नं कृतं जनविवर्जितम् । तत्तस्मात्ते क्षयं यांतु सर्वे वृषभवाहन

త్రిజాతుడు అన్నాడు— “నాగులు మా సమస్త నగరాన్ని జనవివర్జితంగా చేశారు. కనుక, ఓ వృషభవాహన ప్రభూ, వారు అందరూ నాశనమగుదురు గాక।”

Verse 69

येन तत्पूर्यते विप्रैर्भूयोऽपि सुरसत्तम । ममापि जायते कीर्तिः स्वस्थानोद्धरणोद्भवा

ఆ నగరం మళ్లీ బ్రాహ్మణులతో నిండిపోవునట్లు, ఓ దేవశ్రేష్ఠా; నా స్వస్థానోద్ధరణమునుండి పుట్టిన కీర్తి నాకును కలుగునట్లు.

Verse 70

श्रीभगवानुवाच । नायुक्तं विहितं विप्र पन्नगैस्तैर्महात्मभिः । निर्दोषश्चापि पुत्रोऽत्र येषां विप्रेण सूदितः

శ్రీభగవానుడు పలికెను—ఓ బ్రాహ్మణా, ఆ మహాత్మ నాగులు విధించిన ఆ నియమం యుక్తమైనది కాదు; ఇక్కడ నిర్దోషుడైన కుమారుడుకూడా బ్రాహ్మణుని చేత హతుడయ్యాడు.

Verse 71

विशेषेण द्विजश्रेष्ठ संप्राप्ते पंचमीदिने । तत्राऽपि श्रावणे मासि पूज्यंते यत्र पन्नगाः

ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, విశేషంగా పంచమి తిథి వచ్చినప్పుడు—ముఖ్యంగా శ్రావణ మాసంలో—ఆ స్థలంలో నాగులు పూజింపబడుతారు.

Verse 72

तस्मात्तेऽहं प्रवक्ष्यामि सिद्धमंत्रमनुत्तमम् । यस्योच्चारणमात्रेण सर्प्पाणां नश्यते विषम्

కాబట్టి నేను నీకు అనుత్తమమైన సిద్ధమంత్రాన్ని చెప్పుదును; దాని కేవల ఉచ్చారణమాత్రముతోనే సర్పవిషం నశించును.

Verse 73

तं मंत्रं तत्र गत्वा त्वं तद्विप्रैरखिलैर्वृतः । श्रावयस्व महाभाग तारशब्देन सर्वशः

ఓ మహాభాగా, అక్కడికి వెళ్లి ఆ సమస్త బ్రాహ్మణులతో చుట్టుముట్టబడి, ‘తార’ శబ్దంతో ఆ మంత్రాన్ని అన్ని దిక్కులలో వినిపించుము.

Verse 74

तं श्रुत्वा ये न यास्यंति पातालं पन्नगाधमाः । युष्मद्वाक्याद्भविष्यंति निर्विषास्ते न संशयः

ఇది విని కూడా పాతాళానికి వెళ్లని నీచ సర్పులు, మీ వాక్యప్రభావంతో విషరహితులవుతారు; ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 75

त्रिजात उवाच । ब्रूहि तं मे महामंत्रं सर्वतीक्ष्णविनाशनम् । येन गत्वा निजं स्थानं सर्पानुत्सादयाम्यहम्

త్రిజాత అన్నాడు—సర్వ తీవ్రమైన అపాయాలను నశింపజేసే ఆ మహామంత్రాన్ని నాకు చెప్పండి; దాని ద్వారా నేను నా స్థానానికి వెళ్లి సర్పులను అదుపు చేయగలను.

Verse 76

श्रीभगवानुवाच । गरं विषमिति प्रोक्तं न तत्रास्ति च सांप्रतम् । मत्प्रसादात्त्वया ह्येतदुच्चार्यं ब्राह्मणोत्तम

శ్రీభగవానుడు అన్నాడు—‘గర’ అని పిలిచే విషం ఇప్పుడు అక్కడ ఉండదు. నా ప్రసాదంతో, ఓ బ్రాహ్మణోత్తమా, ఇది నీవే ఉచ్చరించవలెను.

Verse 77

न गरं न गरं चैतच्छ्रुत्वा ये पन्नगाधमाः । तत्र स्थास्यंति ते वध्या भविष्यंति यथासुखम्

‘విషం లేదు, విషం లేదు’ అని విని ఆ నీచ సర్పులు అక్కడే నిలిచిపోతారు; వారు వధయోగ్యులై, తగిన విధంగా పరిణమిస్తారు.

Verse 78

अद्यप्रभृति तत्स्थानं नगराख्यं धरातले । भविष्यति सुविख्यातं तव कीर्तिविवर्धनम्

ఈ రోజు నుండి భూమిపై ఆ స్థలం ‘నగర’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందుతుంది; అది విస్తారంగా ఖ్యాతి పొందీ నీ కీర్తిని పెంపొందిస్తుంది.

Verse 79

तथान्योपि च यो विप्रो नागरः शुद्धवंशजः । नगराख्येन मंत्रेण अभिमंत्र्य त्रिधा जलम्

అదేవిధంగా మరొక బ్రాహ్మణుడు—నాగరుడై శుద్ధ వంశజుడైనవాడు—‘నాగర’ అనే మంత్రంతో జలాన్ని మూడుసార్లు అభిమంత్రించి…

Verse 80

प्राणिनं काल संदष्टमपि मृत्युवशंगतम् । प्रकरिष्यति जीवाढ्यं प्रक्षिप्य वदने स्वयम्

కాలదంషితుడై మరణాధీనుడైన ప్రాణినికూడా—ఈ త్ర్యక్షర మంత్రాన్ని స్వయంగా నోటిలో ఉంచితే—అతడిని పునర్జీవింపజేసి జీవశక్తితో నింపుతుంది।

Verse 81

अन्यत्रापि स्थितो मर्त्यो मंत्रमेतं त्रिरक्षरम् । यः स्मरिष्यति संसुप्तो न हिंस्यः स्यादहेर्हि सः

ఎక్కడ ఉన్న మానవుడైనా ఈ త్ర్యక్షర మంత్రాన్ని స్మరిస్తే—నిద్రలోనూ—అతడు సర్పహింసకు లోనుకాడు।

Verse 82

स्थावरं जंगमं वापि कृत्रिमं वा गरं हि तत् । तदनेन च मंत्रेण संस्पृष्टं त्वमृतायितम्

స్థావరమో జంగమమో నుండి వచ్చిన విషమైనా, కృత్రిమంగా చేసినదైనా—ఈ మంత్రస్పర్శతో అది అమృతసమానమవుతుంది।

Verse 83

अजीर्णप्रभवा रोगा ये चान्ये जठरोद्भवाः । मंत्रस्यास्य प्रभावेन सर्वे यांति द्रुतं क्षयम्

అజీర్ణం వల్ల కలిగే రోగాలు, అలాగే జఠరమునుండి పుట్టే ఇతర వ్యాధులు—ఈ మంత్ర ప్రభావంతో—అన్నీ త్వరగా నశిస్తాయి।

Verse 84

एवमुक्त्वाऽथ तं विप्रं भगवान्वृषभध्वजः । जगामादर्शनं पश्चाद्यथा दीपो वितैलकः

అలా ఆ బ్రాహ్మణునితో చెప్పి వృషభధ్వజుడైన భగవాన్ (శివుడు) తరువాత అదృశ్యుడయ్యాడు—నూనె తీరిన దీపం ఆరినట్లుగా।

Verse 85

त्रिजातोऽपि समं विप्रैर्हतशेषैस्तु तैर्द्रुतम् । जगाम संप्रहृष्टात्मा चमत्कारपुरं प्रति

అప్పుడు త్రిజాత కూడా—మిగిలిన అపాయాన్ని త్వరగా జయించిన ఆ బ్రాహ్మణులతో కలిసి—ప్రసన్న హృదయంతో చమత్కారపురం వైపు బయలుదేరాడు।

Verse 86

एवं ते ब्राह्मणाः सर्वे त्रिजातेन समन्विताः । न गरं न गरं प्रोच्चैरुच्चरंतः समाययुः

ఇలా త్రిజాతతో కూడిన ఆ బ్రాహ్మణులందరూ సాగుతూ, గట్టిగా మళ్లీ మళ్లీ పలికారు—“విషం లేదు, విషం లేదు!”

Verse 87

हाटकेश्वरजं क्षेत्रं यत्तद्व्याप्तं समंततः । रौद्रैराशीविषैः क्रूरैः शेषस्यादेशमाश्रितेः

హాటకేశ్వరుని పవిత్ర క్షేత్రం చుట్టూ అంతటా భయంకరమైన, క్రూరమైన విషసర్పాలు వ్యాపించి ఉండేవి; అవి శేషుని ఆజ్ఞను ఆశ్రయించి ఉండేవి।

Verse 88

अथ ते पन्नगाः श्रुत्वा सिद्धमंत्र शिवोद्भवम् । निर्विषास्तेजसा हीनाः समन्तात्ते प्रदुद्रवुः

అప్పుడు ఆ పన్నగాలు శివుని నుండి ఉద్భవించిన సిద్ధమంత్రాన్ని విని, విషమూ తేజస్సూ కోల్పోయి అన్ని దిక్కులకూ పారిపోయాయి।

Verse 89

वल्मीकान्केचिदासाद्य चित्ररंध्रांतरोद्भवान् । अन्ये चापि प्रजग्मुश्च पातालं दंदशूककाः

కొంతమంది దందశూక సర్పాలు విచిత్ర అంతర్గత రంధ్రాలున్న పుట్టల్లోకి దూరాయి; మరికొన్ని పన్నగాలు పాతాళలోకానికి దిగిపోయాయి।

Verse 90

ये केचिद्भयसंत्रस्ता वार्द्धक्येन निपीडिताः । वालत्वेन तथा चान्ये शक्नुवंति न सर्पितुम्

కొంతమంది భయంతో వణికిపోయారు; కొంతమంది వృద్ధాప్యంతో నలిగిపోయారు; మరికొందరు బాల్య కారణంగా సరిగా సర్పించలేకపోయారు।

Verse 91

ते सर्वे ब्राह्मणेन्द्रैस्तैः कृतस्य प्रतिकारकैः । निहताः पन्नगास्तत्र दंडकाष्ठैः सहस्रशः

అక్కడ ఆ పన్నగాలన్నీ, కృతప్రతికారాన్ని నిర్వహించిన బ్రాహ్మణేంద్రులచే దండకాష్ఠాలతో వేల సంఖ్యలో హతమయ్యాయి।

Verse 92

एवमुत्साद्य तान्सर्वान्ब्राह्मणास्ते गतव्यथाः । तं त्रिजातं पुरस्कृत्य स्थानकृत्यानि चक्रिरे

ఇలా వారందరినీ నిర్మూలించి ఆ బ్రాహ్మణులు వ్యథల నుండి విముక్తులయ్యారు; త్రిజాతను ముందుంచి ఆ స్థలానికి సంబంధించిన పవిత్ర కర్తవ్యకర్మలను నిర్వహించారు।

Verse 93

एवं तन्नगरं जातमस्मात्कालादनंतरम् । देवदेवस्य भर्गस्य प्रसादेन द्विजोत्तमाः

హే ద్విజోత్తములారా! దేవదేవుడు భర్గుని ప్రసాదంతో, దీనికి వెంటనే ఆ నగరం ఏర్పడింది।

Verse 94

एतद्यः पठते नित्यमाख्यानं नगरोद्भवम् । न तस्य सर्पजं क्वापि कथंचिज्जायते भयम्

నగర ఉద్భవకథను భక్తితో నిత్యం పఠించువానికి ఎక్కడా ఏ విధంగానూ సర్పజన్య భయం కలుగదు.

Verse 114

इति श्रीस्कादे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये नगरसंज्ञोत्पत्तिवर्णनंनाम चतुर्दशोत्तरशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీస్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలో, షష్ఠమైన నాగరఖండంలో, హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యంలో ‘నగరసంజ్ఞోత్పత్తివర్ణనం’ అనే 114వ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.