Adhyaya 112
ఈ అధ్యాయంలో సూతుని వర్ణనలో ధర్మ-తత్త్వాలపై కట్టుదిట్టమైన ఉపదేశం వస్తుంది. అరవై ఎనిమిది మంది అలసిపోయిన బ్రాహ్మణ తపస్వులు కాలినడకన తిరిగి వచ్చి, తమ భార్యలు దివ్య వస్త్రాభరణాలతో అలంకృతులై ఉండటం చూసి ఆశ్చర్యపడతారు. ఆకలితో, ఆచారభంగమైందేమోనని భయపడి ప్రశ్నించగా, రాణి దమయంతి రాజదాతలా వచ్చి ఆ వస్త్రాభరణాలు దానమిచ్చిందని వారు చెబుతారు. తపస్వులు ‘రాజ-ప్రతిగ్రహం’ తపస్వులకు మహాదోషమని నిందించి, కోపంతో చేతుల్లో నీరు పట్టుకొని రాజును, రాజ్యాన్ని శపించబోతారు. అప్పుడు భార్యలు ప్రతివాదం చేస్తూ గృహస్థాశ్రమం కూడా ‘ఉత్తమ’ మార్గమని, ఇహలోక-పరలోక ఫలసాధకమని చెప్పి, తమ దీర్ఘ దారిద్ర్యాన్ని గుర్తుచేసి రాజుని నుండి భూమి, జీవనోపాధి ఏర్పాటు కోరుతారు; లేకపోతే ఆత్మహానిని హెచ్చరిస్తారు, దాని పాపఫలం ఋషులకే వస్తుందని అంటారు. ఇది విని ఋషులు శాపజలాన్ని నేలపై వదులుతారు; ఆ నీరు భూమి కొంత భాగాన్ని దహించి శాశ్వత లవణమయ ‘ఊషర’ ప్రాంతాన్ని కలిగిస్తుంది—అక్కడ పంట పండదు, జననమూ జరగదని చెప్పబడింది. చివరగా ఫలశ్రుతి: ఫాల్గుణ మాసంలో ఆదివారంతో కూడిన పౌర్ణమినాడు అక్కడ శ్రాద్ధం చేస్తే, తమ కర్మదోషాల వల్ల ఘోర నరకాల్లో ఉన్న పితృదేవతలకూ ఉద్ధరణ కలుగుతుందని।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । ततः कतिपयाहस्य गते तस्मिन्महीपतौ । स्वगृहं प्रति दुःखार्ते परिवारसमन्विते
సూతుడు పలికెను—కొన్ని దినములు గడిచిన తరువాత ఆ రాజు, దుఃఖంతో ఆర్తుడై, పరివారసమేతంగా తన గృహమునకు బయలుదేరెను।
Verse 2
पद्भ्यामेव समायाता ह्यष्टषष्टिर्द्विजोत्तमाः । परिश्रांताः कृशांगाश्च धूलिधूसरिताननाः
పాదములమీదనే అష్టషష్టి ద్విజోత్తములు వచ్చిరి—అతిక్లాంతులై, కృశాంగులై, ధూళితో ధూసరమైన ముఖములతో।
Verse 3
यावत्पश्यति दाराः स्वा दिव्याभरण भूषिताः । दिव्यवस्त्रैः सुसंवीता राजपत्न्य इवापराः
వారు తమ భార్యలను చూచినప్పుడు—దివ్యాభరణాలతో అలంకృతులై, దివ్యవస్త్రాలతో సుసంవీతులై, ఇతర రాజపత్నులవలె—విస్మయమున మునిగిరి।
Verse 4
ततश्च विस्मयाविष्टाः पप्रच्छुस्ते क्षुधान्विताः । किमिदं किमिदं पापा विरुद्धं विहितं वपुः
అప్పుడు వారు విస్మయావిష్టులై, క్షుధతో బాధపడుతూ ప్రశ్నించిరి—“ఇది ఏమిటి, ఇది ఏమిటి, ఓ పాపినులారా! విధికి విరుద్ధమైన ఈ వేషము ఏమిటి?”
Verse 5
कथं प्राप्तानि वस्त्राणि भूषणानि वराणि च । नूनमस्मद्गतेर्भ्रंशः खे जातो नाऽन्यथा भवेत्
మీకు ఈ శ్రేష్ఠ వస్త్రాలు, ఉత్తమ ఆభరణాలు ఎలా లభించాయి? నిశ్చయంగా మా గతి మార్గం నుండి భ్రంశం జరిగింది; మా స్థితిలో ఏదో లోపం కలిగింది—ఇది ఇతరథా కావదు।
Verse 6
विकारमेनं संत्यक्त्वा युष्मदीयं सुगर्हिताः । अथ ताः सर्ववृत्तांतमूचुस्तापसयोषितः
మీకు అత్యంత గర్హణీయమైన ఈ అనుచిత వికారం విడిచిపెట్టి, ఆ తాపసుల భార్యలు అప్పుడు జరిగిన సమస్త వృత్తాంతాన్ని వివరించారు।
Verse 7
यथा राज्ञी समायाता दमयन्ती नृपप्रिया । भूषणानि च दत्तानि तया चैव यथा द्विजाः
వారు వివరించారు—రాజుకు ప్రియమైన రాణి దమయంతి ఎలా అక్కడికి వచ్చిందో, అలాగే ఓ ద్విజులారా, జరిగినట్లే ఆమె స్వయంగా ఆభరణాలు ఎలా దానమిచ్చిందో।
Verse 8
यथा शापश्च सञ्जातो ब्राह्मणानां महात्मनाम् । अथ ते मुनयः क्रुद्धास्तच्छ्रुत्वा गर्हितं वचः । राजप्रतिग्रहो निंद्यस्तापसानां विशेषतः
వారు చెప్పారు—మహాత్ములైన బ్రాహ్మణుల నుండి శాపం ఎలా కలిగిందో. ఆ గర్హిత వాక్యాన్ని విని మునులు కోపించి పలికారు—రాజుని నుండి దానం స్వీకరించడం నిందనీయం, ముఖ్యంగా తాపసులకు।
Verse 9
ततो भूपस्य राष्ट्रस्य नाशार्थं जगृहुर्जलम् । क्रोधेन महताविष्टा वेपमाना निरर्गलम्
అప్పుడు వారు మహా క్రోధంతో ఆవిష్టులై, అదుపు లేకుండా వణుకుతూ, రాజు రాజ్య నాశార్థం (శాపక్రియ కోసం) జలాన్ని గ్రహించారు।
Verse 10
अनेन पाप्मनाऽस्माकं कुभूपेन प्रणाशिता । खे गतिर्लोभयित्वा तु पत्न्योऽस्माकमकृत्रिमाः । सरलास्तद्गणाः सर्वे येनेदृग्व्यसनं स्थितम्
ఈ పాపకృత్యంతో ఆ దుష్ట రాజు మమ్మల్ని పూర్తిగా నాశనం చేశాడు. మా గతి, సంకల్పాన్ని ప్రలోభపెట్టి, మా నిర్దోష భార్యల్నికూడా మోసగించాడు. అతని ఆ సరళ జనులందరూ—అతని వల్లనే—ఇలాంటి ఘోర విపత్తు కలిగింది.
Verse 11
सूत उवाच । एवं ते मुनयो यावच्छापं तस्य महीपतेः । प्रयच्छंति च तास्तावदूचुर्भार्या रुषान्विताः
సూతుడు పలికెను—మునులు ఆ రాజుపై శాపం విధించబోతుండగా, అదే క్షణంలో కోపంతో నిండిన అతని భార్యలు లేచి మాటలాడారు.
Verse 12
न देयो भूपतेस्तस्य शापो ब्राह्मणसत्तमाः । अस्मदीयं वचस्तावच्छ्रोतव्यमविशंकितैः
హే బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠులారా, ఆ రాజుకు శాపం ఇవ్వకండి. ముందుగా సందేహం లేకుండా మా మాటలు వినండి.
Verse 13
वयं सर्वा नरेन्द्रस्य भार्यया समलंकृताः । सुवस्त्रैर्भूषणैर्दिव्यैः श्रद्धापूतेन चेतसा
మేమందరం నరేంద్రుని భార్యలుగా అలంకరింపబడ్డాము—శ్రేష్ఠ వస్త్రాలు, దివ్యాభరణాలతో—శ్రద్ధతో పవిత్రమైన మనస్సుతో.
Verse 14
वयं दरिद्रदोषेण सदा युष्मद्गृहे स्थिताः । कर्शिता न च संप्राप्तं सुखं मर्त्यसमु द्भवम्
కానీ దారిద్ర్యదోషం వల్ల మేము ఎల్లప్పుడూ మీ గృహంలోనే ఆశ్రయంగా ఉన్నాము. కష్టాలతో క్షీణించాము; మానవజీవితంలో కలిగే సాధారణ సుఖమూ మాకు దక్కలేదు.
Verse 15
एतेषां परलोकोऽत्र विद्यते ये तपोरताः । न च मर्त्यफलं किंचिदपि स्वल्पतरं भवेत्
తపస్సులో నిమగ్నులైనవారికి ఇక్కడ నిజమైన పరమార్థం పరలోకమే; వారి దృష్టిలో మానవలోక ఫలం, అతి స్వల్పమైనదైనా, ఏమాత్రం ప్రాముఖ్యం లేదు।
Verse 16
अन्येषां विषयस्थानामिह लोकः प्रकीर्तितः । भोगप्रसक्तचित्तानां नीचानां सुदुरात्मनाम्
కానీ విషయాలలోనే నిలిచిన ఇతరుల విషయంలో, ఈ లోకమే వారి ‘లోకం’ అని చెప్పబడింది—భోగాసక్త మనస్సు గల, నీచ స్వభావులైన, అత్యంత దురాత్ములు।
Verse 17
गृहस्थाश्रमिणां चैव स्वधर्मरतचेतसाम् । इह लोकः परश्चैव जायते नाऽत्र संशयः
కానీ గృహస్థాశ్రమంలో ఉండి స్వధర్మంలో రతమైన మనస్సు గలవారికి ఇహలోకమూ పరలోకమూ రెండూ సిద్ధిస్తాయి; ఇందులో సందేహం లేదు।
Verse 18
ता वयं नात्र सन्देहो गृहस्थाश्रममुत्तमम् । संसेव्य साधयिष्यामो लोकद्वयमनुत्तमम्
కాబట్టి మేము—ఇందులో సందేహమే లేదు—ఉత్తమ గృహస్థాశ్రమాన్ని యథావిధిగా ఆశ్రయించి, రెండు లోకాల పరమ శ్రేయస్సును సాధిస్తాము।
Verse 19
तस्माद्गृहाणि रम्याणि प्रवदंति समाहिताः । भूपालाद्भूमिमादाय वृत्तिं चैवाभिवांछिताम्
అప్పుడు వారు సమాహితచిత్తులై పలికారు—“కాబట్టి మాకు రమ్యమైన గృహాలు ప్రసాదించండి; రాజుని నుండి భూమిని పొందించి, మేము కోరిన జీవికను కూడా అనుగ్రహించండి।”
Verse 20
ततश्चैवाथ वीक्षध्वं पुत्रपौत्रसमुद्भवम् । सौख्यं चापि कुमारीणां बांधवानां विशेषतः
అనంతరం మీరు నిశ్చయంగా పుత్ర‑పౌత్రుల వృద్ధిని దర్శిస్తారు; కుమార్తెల సౌఖ్యమును, ముఖ్యంగా స్వబంధువుల ఆనందమును కూడా పొందుతారు।
Verse 21
न करिष्यथ चेद्वाक्यमेतदस्मदुदीरितम् । सर्वाः प्राणपरित्यागं करिष्यामो न संशयः
మేము పలికిన ఈ ఆజ్ఞను మీరు చేయకపోతే, మేమందరం ప్రాణత్యాగం చేస్తాము—సందేహం లేదు।
Verse 22
यूयं स्त्रीवधपापेन युक्ताः सन्तस्ततः परम् । नरकं रौरवं दुर्गं गमिष्यथ सुनिश्चितम्
స్త్రీహత్య పాపంతో కలుషితులై మీరు, అనంతరం నిశ్చయంగా భయంకరమైన దుర్గమ రౌరవ నరకానికి వెళ్తారు—ఇది నిర్ధారం।
Verse 23
एवं ते मुनयः श्रुत्वा तासां वाक्यानि तानि वै । भूपृष्ठे तत्यजुस्तोयं शापार्थं यत्करैर्धृतम्
ఆ స్త్రీల మాటలు విని, మునులు శాపార్థంగా చేతుల్లో పట్టుకున్న నీటిని అప్పుడు భూమిపై విడిచారు।
Verse 24
ततस्तत्तोयनिर्दग्धं तद्विभागं क्षितेस्तदा । ऊषरत्वमनुप्राप्तमद्यापि द्विजसत्तमाः
అప్పుడు ఆ నీటిచేత దగ్ధమై భూమి యొక్క ఆ భాగం ఉప్పుమయమైన ఉషరభూమిగా మారింది; ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా, అది నేటికీ అలాగే ఉంది।
Verse 25
आस्तामन्नादिकं तत्र यदुत्पं न प्ररोहति । न जन्म चाप्नुयाद्भूयः पक्षी वा कीट एव वा
అక్కడ ధాన్యములు మొదలైనవి విత్తినప్పటికీ మొలకెత్తవు. అక్కడ మళ్లీ జన్మ లభించదు—పక్షిగా గానీ, కీటకంగా గానీ కాదు.
Verse 26
तृणं वाथ मृगस्तत्र किं पुनर्भक्तिमान्नरः । यस्तत्र कुरुते श्राद्धं श्रद्धया फाल्गुने नरः
అక్కడ తృణముకైనా మృగానికైనా అటువంటి ఫలితం ఉంటే, భక్తిమంతుడైన మనిషి సంగతి ఏమనాలి! ఫాల్గుణ మాసంలో శ్రద్ధతో అక్కడ శ్రాద్ధం చేసే వాడు—
Verse 27
पौर्णमास्यां रवैर्वारे स पितॄनुद्धरेन्निजान् । अपि स्वकर्मणा प्राप्तान्नरके दारुणाकृतौ
పౌర్ణమి రోజున ఆదివారం వచ్చినప్పుడు, అతడు తన పితృదేవతలను उद्धరిస్తాడు—తమ కర్మఫలంతో భయంకర నరకానికి చేరిన వారినీ కూడా.
Verse 112
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये दमयन्त्युपाख्यान ऊषरोत्पत्तिमाहात्म्यकथनंनाम द्वादशोत्तरशततमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలో, షష్ఠ నాగరఖండంలో, హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యంలోని దమయంతీ ఉపాఖ్యానంలో ‘ఊషరోత్పత్తి మాహాత్మ్యకథనం’ అనే నూట పన్నెండవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.