Adhyaya 103

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । आश्चर्यं सूतपुत्रैतद्यत्त्वया परिकीर्तितम् । यत्स्थापितानि लिंगानि राक्षसैरपि वानरैः

ఋషులు పలికిరి—ఓ సూతపుత్రా! నీవు ప్రకటించినది ఆశ్చర్యకరం; రాక్షసులచేతనూ వానరులచేతనూ లింగాలు స్థాపింపబడినవని.

Verse 2

तस्माद्विस्तरतो ब्रूहि यत्रयत्र यथायथा । तैः स्थापितानि लिंगानि येषु स्थानेषु सूतज

కాబట్టి, ఓ సూతజా! వివరంగా చెప్పుము—ఎక్కడెక్కడ, ఏ విధముగా వారు లింగాలను స్థాపించిరో, అవి ఏ ఏ స్థలములలో ఉన్నవో.

Verse 3

सूत उवाच । सुग्रीवः संभ्रमित्वाथ क्षेत्रं सर्वमशेषतः । बालमंडनकं प्राप्य तत्र स्नात्वा समाहितः

సూతుడు పలికెను—అనంతరం సుగ్రీవుడు ఆ పవిత్ర క్షేత్రమంతటిని అవశేషం లేకుండా సంచరించి బాలమండనక తీర్థానికి చేరెను. అక్కడ స్నానమాచరించి సమాహితచిత్తుడై ఏకాగ్రుడయ్యెను.

Verse 4

मुखलिंगं ततस्तत्र स्थापयामास शूलिनः । तथान्यैर्वानरैः सर्वैमुखलिंगानि शूलिनः । स्वसंज्ञार्थं द्विजश्रेष्ठाः स्थापितानि यथेच्छया

అనంతరం అక్కడ త్రిశూలధారి శివుని ముఖలింగాన్ని స్థాపించెను. అలాగే ఇతర వానరులందరూ—ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా—తమ తమ నామస్మరణార్థం, ఇష్టానుసారం శూలినుని ముఖలింగాలను స్థాపించిరి.

Verse 5

यस्तेषां मुखलिंगानां करोति घृतकंबलम् । मकरस्थेन सूर्येण शिवलोकं स गच्छति

ఆ ముఖలింగాలకు ఎవడు ఘృతకంబలం (నెయ్యితో ఆవరణ/అభిషేకం) చేయునో, సూర్యుడు మకరరాశిలో ఉన్నప్పుడు అతడు శివలోకమును పొందును.

Verse 6

ततः पश्चिमदिग्भागे तस्य क्षेत्रस्य राक्षसैः । संस्थापितानि लिङ्गानि चतुर्वक्त्राणि च द्विजाः

అనంతరం ఆ క్షేత్రపు పశ్చిమ దిశాభాగంలో రాక్షసులచే చతుర్వక్త్ర లింగములు స్థాపింపబడినవి—ఓ ద్విజులారా.

Verse 7

रामेण पूर्वदिग्भागे प्रासादानां च पंचकम् । स्थापितं भक्तियुक्तेन सर्वपातकनाशनम्

పూర్వ దిశాభాగంలో భక్తియుతుడైన శ్రీరాముడు ఐదు ప్రాసాదముల (ఆలయముల) సమూహాన్ని స్థాపించెను; అది సమస్త పాతకాలను నశింపజేయును.

Verse 8

तथादक्षिणदिग्भागे कूपिका तेन निर्मिता । आनर्त्तीयतडागस्य समीपे पापनाशनी

అదేవిధంగా దక్షిణ దిశాభాగంలో ఆయన ఆనర్త్తీయ తడాగ సమీపంలో ఒక చిన్న కూపికను నిర్మించాడు; అది పాపనాశిని.

Verse 9

यस्तस्यां कुरुते श्राद्धं संप्राप्ते दक्षिणायने । सोऽश्वमेधफलं प्राप्य पितृलोके महीयते

దక్షిణాయనం ప్రారంభమైనప్పుడు అక్కడ శ్రాద్ధం చేసే వాడు అశ్వమేధ యాగఫలాన్ని పొందీ పితృలోకంలో గౌరవింపబడతాడు.

Verse 10

यस्तत्र दीपकं दद्यात्कार्तिके मासि च द्विजाः । न स पश्यति रौद्रांस्तान्नरकानेकविंशतिम् । न चांधो जायते क्वापि यत्रयत्र प्रजायते

ఓ ద్విజులారా! కార్తిక మాసంలో అక్కడ దీపదానం చేసే వాడు ఆ భయంకరమైన ఇరవై ఒక నరకాలను చూడడు; అలాగే ఎక్కడెక్కడ పునర్జన్మించినా ఎప్పుడూ అంధుడిగా జన్మించడు.

Verse 11

ऋषय ऊचुः । आनर्त्तीयतडागं तत्केन तत्र विनिर्मितम् । किंप्रभावं च कार्त्स्न्येन सूतपुत्र प्रकीर्तय

ఋషులు అన్నారు: ఆ ఆనర్త్తీయ తడాగాన్ని అక్కడ ఎవరు నిర్మించారు? దాని సంపూర్ణ ప్రభావం ఏమిటి? ఓ సూతపుత్రా, పూర్తిగా కీర్తించుము.

Verse 12

सूत उवाच । आनर्त्तीयतडागस्य महिमा द्विजसत्तमाः । एकवक्त्रेण नो शक्यो वक्तुं वर्षशतैरपि

సూతుడు అన్నాడు: ఓ ఉత్తమ ద్విజులారా! ఆనర్త్తీయ తడాగ మహిమను ఒక్క నోటితో చెప్పడం సాధ్యం కాదు; వందల సంవత్సరాలైనా పూర్తిగా చెప్పలేం.

Verse 13

आश्विनस्य सिते पक्षे चतुर्दश्यां समाहितः । स्नात्वा देवान्पितॄंश्चैव तर्पयेद्विधिपूर्वकम्

ఆశ్విన మాస శుక్లపక్ష చతుర్దశిన మనస్సు సమాహితముగా ఉంచి స్నానం చేసి, విధిపూర్వకంగా దేవతలకును పితృదేవతలకును తర్పణం చేయవలెను।

Verse 14

ततो दीपोत्सवदिने श्राद्धं कृत्वा समाहितः । दामोदरं यमं पूज्य दीपं दद्यात्स्वभक्तितः

తదుపరి దీపోత్సవ దినమున మనస్సు స్థిరంగా ఉంచి శ్రాద్ధం చేసి, దామోదరుని యముని పూజించి, స్వభక్తితో దీపదానం చేయవలెను।

Verse 15

संपूज्यो धर्मराजस्तु गन्धपुष्पानुलेपनैः । माषास्तिलाश्च दातव्या गोविंदः प्रीयतामिति

ధర్మరాజుడైన యముని గంధము, పుష్పము, అనులేపనములతో సమ్యకంగా పూజించాలి; ‘గోవిందుడు ప్రీతిపొందుగాక’ అని చెప్పి మినుములు మరియు నువ్వులు దానం చేయాలి।

Verse 16

तिलमाषप्रदानेन द्विजानां तर्पणेन च । यमेन सहितो देवः प्रीयते पुरुषोत्तमः

నువ్వులు, మినుములు దానం చేయడం వల్ల మరియు ద్విజులకు తర్పణం చేయడం వల్ల, యమునితో కూడిన పురుషోత్తమ దేవుడు ప్రీతిపొందుతాడు।

Verse 17

य एवं कुरुते विप्रास्तीर्थ आनर्त संज्ञिते । सोऽश्वमेधफलं प्राप्यब्रह्मलोके महीयते

హే విప్రులారా! ఆనర్త అని పిలువబడే తీర్థంలో ఎవడు ఈ విధంగా ఆచరిస్తాడో, అతడు అశ్వమేధ యజ్ఞఫలాన్ని పొందించి బ్రహ్మలోకంలో గౌరవింపబడుతాడు।

Verse 18

यस्मिन्दिने समायातो रामस्तत्र प्रहर्षितः । तस्मिन्द्विजोत्तमैः सर्वैः प्रोक्तः सोऽभ्येत्य सादरम्

శ్రీరాముడు ఆనందంతో అక్కడికి వచ్చిన దినమున, సమస్త ద్విజోత్తములు ఆయనను సాదరంగా సంభోదించిరి; ఆయన కూడా వినయంతో వారి సమీపమునకు వెళ్లెను।

Verse 19

अत्रागस्त्यो मुनिश्रेष्ठस्तिष्ठते रघुनंदन । तं गत्वा पश्य विप्रेन्द्र मित्रावरुणसंभवम्

ఓ రఘునందనా! ఇక్కడ మునిశ్రేష్ఠుడు అగస్త్యుడు నివసించుచున్నాడు. అక్కడికి వెళ్లి మిత్ర-వరుణసంభవుడైన ఆ ఉత్తమ బ్రాహ్మణుని దర్శించుము।

Verse 20

अथ तेषां वचः श्रुत्वा रामो राजीवलोचनः । वानरै राक्षसैः सार्धं प्रहृष्टः सत्वरं ययौ

వారి మాటలు విని కమలనేత్రుడైన శ్రీరాముడు హర్షించి, వానరసేనతోను రాక్షసులతోను కలిసి త్వరగా బయలుదేరెను।

Verse 21

अष्टांगप्रणिपातेन तं प्रणम्य रघूत्तमः । परिष्यक्तो दृढं तेन सानन्देन महात्मना

రఘువంశశ్రేష్ఠుడైన శ్రీరాముడు అష్టాంగ ప్రణామంతో నమస్కరించెను; ఆనందభరితుడైన ఆ మహాత్ముడు ఆయనను దృఢంగా ఆలింగనం చేసెను।

Verse 22

नातिदूरे ततस्तस्य विनयेन समन्वितः । उपविष्टो धरापृष्ठे कृतांजलिपुटः स्थितः

తదుపరి ఆయనకు దూరం కాకుండా, వినయసంపన్నుడై భూమిపై కూర్చుండి, కృతాంజలితో భక్తిగా నిలిచెను।

Verse 23

ततः पृष्टस्तु मुनिना कथयामास विस्तरात् । वृत्तांतं सर्वमात्मीयं स्वर्गस्य गमनं प्रति

అప్పుడు ముని ప్రశ్నించగా, అతడు స్వర్గగమన ప్రసంగంతో కూడ తన సమస్త వృత్తాంతాన్ని విస్తారంగా వివరించాడు।

Verse 24

यथा सीता परित्यक्ता यथा सौमित्रिणा कृतः । परित्यागः स्वकीयस्य संत्यक्तेन महात्मना

సీతను ఎలా పరిత్యజించారో; అలాగే పరిత్యాగానికి నియుక్తుడైన మహాత్ముడు సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు) తన ప్రియమైనదానిని కూడా ఎలా త్యజించాడో।

Verse 25

तथा सुग्रीवमासाद्य तथैव च विभीषणम् । संभाष्य चागमस्त्वत्र ततः पुष्पकसंस्थितिः

అలాగే సుగ్రీవుని కలుసుకొని, విభీషణుని కూడా కలుసుకొని, వారితో సంభాషించి ఇక్కడికి వచ్చాడు; ఆపై పుష్పకవిమానంలో ఆసీనుడయ్యాడు।

Verse 26

ततोऽगस्त्यः कथाश्चित्राश्चक्रे तस्य पुरस्तदा । राजर्षीणां पुराणानां दृष्टांतैर्बहुभिर्मुनिः

అప్పుడు అగస్త్య ముని అతని సమక్షంలో విచిత్రమైన కథలను చెప్పాడు; రాజర్షుల పురాతన పురాణవృత్తాంతాల నుండి అనేక దృష్టాంతాలతో వాటిని అలంకరించాడు।

Verse 27

ततः कथावसाने च चलचित्तं रघूत्तमम् । विलोक्य प्रददौ तस्मै रत्नाभरणमुत्तमम्

కథ ముగిసిన తరువాత రఘూత్తముని చంచలమైన మనస్సును చూసి, ముని అతనికి ఉత్తమ రత్నాభరణాన్ని ప్రసాదించాడు।

Verse 28

यन्न देवेषु यक्षेषु सिद्धविद्याधरेषु च । नागेषु राक्षसेन्द्रेषु मानुषेषु च का कथा

దేవులలోనూ, యక్షులలోనూ, సిద్ధ-విద్యాధరులలోనూ లేనిది; నాగులలోనూ, రాక్షసేంద్రులలోనూ లేనిది—అయితే మనుష్యులలో దాని సంగతి ఏమని చెప్పగలం!

Verse 29

यस्येन्द्रायुधसंघाश्च निष्क्रामंति सहस्रशः । रात्रौ तमिस्रपक्षेऽपि लक्ष्यतेऽर्कोपमत्विषः

దానినుంచి వేల వేల ఇంద్రధనుస్సుల వంటి మెరుపులు ప్రవహిస్తాయి; అమావాస్య ఘోరాంధకార రాత్రిలోనూ అది సూర్యసమాన కాంతితో దర్శనమిస్తుంది.

Verse 30

तद्रामस्तु गृहीत्वाऽथ विस्मयोत्फुल्ललोचनः । पप्रच्छ कौतुकाविष्टः कुतस्त्वेतन्मुने तव

అప్పుడు రాముడు దానిని చేతిలో పట్టుకొని, ఆశ్చర్యంతో విప్పారిన కన్నులతో, కుతూహలంతో నిండిపోయి అడిగాడు—“ఓ మునీ, ఇది నీకు ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది?”

Verse 31

अत्यद्भुतकरं रत्नैर्निर्मितं तिमिरापहम् । कण्ठाभरणमाख्याहि नेदमस्ति जगत्त्रये

“రత్నాలతో నిర్మితమైన ఈ అత్యద్భుతమైన, అంధకారనాశక కంఠాభరణం గురించి చెప్పండి; త్రిలోకాల్లో దీనికి సాటి లేదు.”

Verse 32

अगस्तिरुवाच । यत्पश्यसि रघुश्रेष्ठ तडागमिदमुत्तमम् । ममाश्रमसमीपस्थं तद्देवदेवनिर्मितम्

అగస్త్యుడు పలికెను—“ఓ రఘుశ్రేష్ఠా! నీవు చూస్తున్న ఈ ఉత్తమ తడాగం, నా ఆశ్రమ సమీపంలో ఉన్నది; ఇది దేవాధిదేవునిచే నిర్మితమైంది.”

Verse 33

तस्य तीरे मया दृष्टं यदाश्चर्यमनुत्तमम् । तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि शृणुष्व रघु नन्दन

ఆ తీరమున నేను అనుత్తమమైన ఆశ్చర్యాన్ని చూచితిని. దానిని ఇప్పుడు నీకు చెప్పుదును—వినుము, ఓ రఘునందన.

Verse 34

कदाचिद्राघवश्रेष्ठ निशीथेऽहं समुत्थितः । पश्यामि व्योममार्गेण प्रद्योतं भास्करोपमम्

ఒకసారి, ఓ రాఘవశ్రేష్ఠ, అర్ధరాత్రి నేను లేచితిని. అప్పుడు ఆకాశమార్గమున సూర్యసమ ప్రకాశమై కదులుచున్న జ్యోతిని చూచితిని.

Verse 35

यावत्तावद्विमानं तदप्सरोगणराजितम् । तस्य मध्यगतश्चैकः पुरुषस्तरुणस्तथा । अन्धस्तत्र समारूढः स्तूयते किन्नरैर्नृपः

క్షణమాత్రమున అప్సరాగణములచే శోభితమైన ఆ విమానం ప్రత్యక్షమైంది. దాని మధ్యలో ఒక యువకుడు నిలిచెను; అందులోనే ఆరూఢుడైన ఒక అంధ రాజు కిన్నరులచే స్తుతింపబడుచుండెను.

Verse 36

रत्नाभरणमेतच्च बिभ्रत्कण्ठे सुनिर्मलम् । द्वादशार्कप्रतीकाशं कामदेव इवापरः

అతడు కంఠమున నిర్మలమైన రత్నాభరణాన్ని ధరించెను; అది పన్నెండు సూర్యులవలె ప్రకాశించెను. అతడు మరొక కామదేవునివలె కనిపించెను.

Verse 37

अथोत्तीर्य विमानाग्र्यात्स्कंधलग्नो रघूद्वह । एकस्य देवदूतस्य सलिलांतमुपागतः

అనంతరం, ఓ రఘూద్వహ, అతడు ఆ శ్రేష్ఠ విమానమునుండి దిగిపోయి, ఒక దేవదూత భుజమును ఆశ్రయించి, జలాంతమునకు చేరెను.

Verse 38

ततश्च सलिलात्तस्मादाकृष्य च कलेवरम् । मृतकस्य ततो दंतैर्भक्षयामास सत्वरम्

తరువాత ఆ నీటి నుండి ఒక శవాన్ని బయటకు లాగి, అతను వెంటనే తన దంతాలతో ఆ మృతదేహాన్ని తినడం ప్రారంభించాడు.

Verse 39

यथायथा महामांसं स भक्षयति राघव । तथातथा पुनः कायं तद्रूपं तत्प्रजायते

ఓ రాఘవా! అతను ఆ మాంసాన్ని ఏ విధంగా భక్షిస్తాడో, అదే విధంగా అతని శరీరం మళ్ళీ అదే రూపాన్ని సంతరించుకుంటుంది.

Verse 40

ततस्तृप्तिं चिरात्प्राप्य शुचिर्भूत्वा प्रहर्षितः । निष्कम्य सलिलाद्यावद्विमानमधिरोहति

తరువాత, చాలా సేపటికి తృప్తి పొంది, పవిత్రుడు మరియు సంతోషవంతుడై, అతను నీటి నుండి బయటకు వచ్చి విమానాన్ని అధిరోహించాడు.

Verse 41

तावन्मया द्रुतं गत्वा स पृष्टः कौतुकान्नृपः । सेव्यमानोऽपि गन्धर्वैः समंताद्बुद्धितत्परैः

అప్పుడు నేను త్వరగా వెళ్లి, కుతూహలంతో ఆ రాజును ప్రశ్నించాను, అయినప్పటికీ అతను అన్ని వైపులా గంధర్వులచే సేవించబడుతున్నాడు.

Verse 42

भोभो वैमानिकश्रेष्ठ मुहूर्तं प्रतिपालय । अगस्तिर्नाम विप्रोऽहं मित्रावरुणसंभवः

ఓ వైమానిక శ్రేష్ఠుడా! ఒక్క క్షణం వేచి ఉండు. నేను మిత్రావరుణుల కుమారుడైన అగస్త్యుడనే బ్రాహ్మణుడను.

Verse 43

तच्छ्रुत्वा सम्मुखो भूत्वा प्रणाममकरोत्ततः । तैश्च वैमानिकैः सार्धं सर्वैस्तैः किन्नरादिभिः

అది విని అతడు ఎదురుగా నిలిచి వెంటనే నమస్కరించాడు—ఆ విమానవాసులైన దేవగణులతో కలిసి, కిన్నరాదులందరితో కూడ।

Verse 44

सोऽयं राजा मया पृष्टः कृतानतिः पुरः स्थितः । कस्त्वमीदृग्वपुः श्रीमान्विमानवरमाश्रितः । सेव्यमानोऽप्सरोभिश्च गन्धर्वैः किन्नरैस्तथा

ఆ రాజు నమస్కరించి నా ముందర నిలిచాడు. నేను అడిగాను—‘నీవెవరు? ఇంత శ్రీమంతుడవై, ఇలాంటి రూపంతో, శ్రేష్ఠ విమానాన్ని ఆశ్రయించి, అప్సరలు, గంధర్వులు, కిన్నరులు సేవించుచుండగా?’

Verse 45

अत्राऽगत्य तडागांते महामांसप्रभक्षणम् । कृतवानसि वैकल्यं कस्मात्ते दृष्टिसंभवम्

ఇక్కడికి వచ్చి ఈ చెరువు ఒడ్డున నీవు ఆ మహామాంసాన్ని భక్షించావు. ఎందుకు నీవు అటువంటి దోషం చేసావు? నీ ఈ స్థితి ఏ కారణం వల్ల కలిగింది?

Verse 46

वैमानिक उवाच । साधु साधु मुनिश्रेष्ठ यत्त्वं प्राप्तो ममान्तिकम् । अवश्यं सानुकूलो मे विधिर्यत्त्वं समागतः

విమానికుడు అన్నాడు—‘సాధు, సాధు, మునిశ్రేష్ఠా! మీరు నా సమీపానికి రావడం మంగళం. మీరు ఇక్కడికి వచ్చినందున నా విధి నిశ్చయంగా అనుకూలమైంది।’

Verse 47

साधूनां दर्शनं पुण्यं तीर्थभूता हि साधवः । कालेन फलते तीर्थं सद्यः साधुसमागमः

సాధువుల దర్శనం పుణ్యప్రదం; సాధువులే నిజంగా తీర్థస్వరూపులు. తీర్థఫలం కాలానుగుణంగా లభిస్తుంది, కాని సద్గురుసమాగమ ఫలం తక్షణమే కలుగుతుంది.

Verse 48

तस्मात्सर्वं तवाख्यानं कथयामि महामुने । येन मे गर्हितं भोज्यं विभवश्च तथेदृशः

అందుచేత, ఓ మహామునీ, నేను నీకు సమస్త వృత్తాంతాన్ని చెబుతున్నాను—దీనివల్ల నా భోజనం నింద్యమైంది, అలాగే నాకు ఇంత అసాధారణ వైభవం ఎలా కలిగిందో।

Verse 49

अहमासं पुरा राजा श्वेतोनाम महामुने । आनर्ताधिपतिः पापः सर्वलोकनिपीडकः

ఓ మహామునీ, నేను పూర్వం శ్వేతుడు అనే రాజుని—ఆనర్తాధిపతిని—పాపాచారుడిని, సమస్త ప్రజలను పీడించే వాడిని।

Verse 50

न किंचित्प्राङ्मया दत्तं न हुतं जातवेदसि । न च रक्षा कृता लोके न त्राताः शरणागताः

పూర్వం నేను ఏ దానమూ ఇవ్వలేదు, జాతవేద అగ్నిలో హోమమూ చేయలేదు; లోకంలో ఎవరికీ రక్షణ చేయలేదు, శరణు వచ్చినవారిని కాపాడలేదు।

Verse 51

दृष्ट्वादृष्ट्वा मया रत्नं यत्किंचिद्धरणीतले । तद्वै बलाद्धृतं सर्वं सर्वेषामिह देहिनाम्

భూమిపై నేను చూసిన ఏ రత్నమైనా, ఏదైనా వస్తువైనా, దానిని బలవంతంగా లాక్కొన్నాను; ఇక్కడి సమస్త జీవుల సర్వస్వాన్ని హరించాను।

Verse 52

ततः कालेन दीर्घेण जराग्रस्तस्य मे बलात् । हृतं राज्यं स्वपुत्रेण मां निर्वास्य विगर्हितम्

తర్వాత దీర్ఘకాలానంతరం, వృద్ధాప్యంతో క్షీణించి నేను బలహీనుడనైనప్పుడు, నా స్వపుత్రుడే బలవంతంగా రాజ్యాన్ని హరించి, నన్ను అవమానించి దేశనిర్వాసం చేశాడు।

Verse 53

ततोऽहं जरया ग्रस्तो वैराग्यं परमं गतः । समायातोऽत्र विप्रेंद्र भ्रममाण इतस्ततः

అప్పుడు నేను వృద్ధాప్యబాధతో క్షీణించి పరమ వైరాగ్యాన్ని పొందితిని. ఓ విప్రేంద్రా, ఇటూ అటూ తిరుగుతూ చివరకు ఇక్కడికి వచ్చితిని.

Verse 54

ततः क्षुत्क्षामकण्ठोऽहं स्नात्वाऽत्र सलिले शुभे । मृतश्च संनिविष्टोहं क्षुधया परिपीडितः

తరువాత ఆకలితో నా గొంతు ఎండిపోయెను; ఇక్కడి ఈ శుభజలంలో నేను స్నానము చేసితిని. కాని క్షుధతో తీవ్రంగా బాధపడుతూ అక్కడే మరణించి పడిపోయితిని.

Verse 55

प्राविश्याऽत्र जले पुण्ये पंचत्वं समुपागतः । ततश्च तत्क्षणादेव विमानं समुपस्थितम्

ఈ పుణ్యజలంలో ప్రవేశించి నేను పంచత్వాన్ని పొందితిని. అప్పుడు అదే క్షణంలోనే ఒక దివ్య విమానం ప్రత్యక్షమైంది.

Verse 56

मामन्येन शरीरेण समादाय च किंकराः । तत्रारोप्य ततः प्राप्ता ब्रह्मणः सदनं प्रति

అప్పుడు దివ్య కింకరులు నన్ను మరొక దేహంతో ఎత్తుకొని, ఆ విమానంపై అధిరోహింపజేసి, బ్రహ్మదేవుని సదనమునకు తీసికొనిపోయిరి.

Verse 57

दिव्यमाल्यावरधरंदिव्यगन्धानुलेपनम् । दिव्याभरणसंजुष्टं स्तूयमानं च किन्नरैः

నేను దివ్య మాలలు, దివ్య వస్త్రాలు ధరించి, దివ్య సుగంధంతో అనులేపితుడనై, దివ్య ఆభరణాలతో అలంకృతుడనై, కిన్నరులచే స్తుతింపబడుచున్నాను.

Verse 58

ततो ब्रह्मसभामध्ये ह्यहं तैर्देवकिंकरैः । तादृग्रूपो विचक्षुश्च धारितो ब्रह्मणः पुरः

అనంతరం బ్రహ్మసభ మధ్యలో ఆ దివ్య కింకరులు నన్ను—అటువంటి రూపముతో, ప్రకాశమయ దృష్టితో—స్వయంగా బ్రహ్మదేవుని సన్నిధికి తీసికొనివచ్చిరి।

Verse 59

सर्वैः सभागतैर्दृष्टा विस्मितास्यैः परस्परम् । अन्यैश्च निन्दमानैश्च धिक्छब्दस्य प्रजल्पकैः

సభకు వచ్చిన వారందరూ నన్ను చూచి ఆశ్చర్యముఖాలతో పరస్పరం చూపులు మార్చిరి; మరికొందరు నిందిస్తూ ‘ధిక్’ అని లజ్జాసూచక మాటలు మర్మరించిరి।

Verse 60

किंकरा ऊचुः । एष देवश्चतुर्वक्त्रः सभेयं तस्य सम्भवा । सर्वैर्देवगणैर्जुष्टा प्रणामः क्रियतामिति

కింకరులు పలికిరి—“ఇతడు చతుర్ముఖ దేవుడు బ్రహ్మ; ఈ సభ ఆయన నుండే ఉద్భవించింది, సమస్త దేవగణములతో శోభిల్లుచున్నది. కావున నమస్కరించుము।”

Verse 61

ततोऽहं प्रणिपत्योच्चैस्तं देवं देवसंयुतम् । उपविष्टः सभामध्ये व्रीडयाऽवनतः स्थितः

అప్పుడు దేవగణములతో కూడిన ఆ దేవునికి నేను గాఢంగా ప్రణామము చేసితిని; సభమధ్యలో కూర్చొని లజ్జతో తల వంచి నిలిచితిని।

Verse 62

यथायथा कथास्तत्र प्रजायन्ते सभातले । देवद्विजनरेन्द्राणां धर्माख्यानानि कुंभज

హే కుంభజ! సభాతలమున యథాయథంగా వివిధ కథలు పుట్టుచుండగా—దేవులు, ద్విజులు, నరేంద్రుల ధర్మవిషయక ఆఖ్యానములు అక్కడ ప్రసరించెను।

Verse 63

तथातथा ममातीव क्षुद्वृद्धिं संप्रगच्छति । जाने किं भक्षयाम्याशु दृषदः काष्ठमेव वा

అలా అలా నా ఆకలి అత్యంతంగా పెరుగుతూ పోయింది. నేను ఆలోచించాను—త్వరగా ఏమి తినాలి, రాళ్లనా లేక కట్టెలనా?

Verse 64

ततो मया प्रणम्योच्चैर्विज्ञप्तः प्रपितामहः । प्राणिपत्य मुनिश्रेष्ठ लज्जां त्यक्त्वा सुदूरतः

అప్పుడు నేను సాష్టాంగ నమస్కారం చేసి, ఉన్నత స్వరంతో ప్రపితామహుడు (బ్రహ్మ)ను వినవించాను. ఓ మునిశ్రేష్ఠా, ప్రణిపత్యం చేసి దూరం నుంచే లజ్జను విడిచి స్పష్టంగా పలికాను.

Verse 65

क्षुधा मां बाधते अतीव सांप्रतं प्रपितामह । तथा पश्यामि नो किंचित्तादृग्भोज्यं प्रयच्छ मे

ఓ ప్రపితామహా, ఈ సమయంలో ఆకలి నన్ను అత్యంతంగా బాధిస్తోంది. తినదగినదేమీ నాకు కనిపించడం లేదు—అటువంటి భోజనాన్ని దయచేసి నాకు ప్రసాదించండి.

Verse 66

क्षुत्पिपासादयो दोषा न विद्यंतेऽत्र ते किल । स्वर्गे स्थितस्य यच्चैतत्तत्किमेवंविधं मम

ఇక్కడ ఆకలి-దాహం వంటి దోషాలు ఉండవని అంటారు. నేను స్వర్గంలో ఉన్నవాడినైతే, నా పరిస్థితి ఇలా ఎందుకు ఉంది?

Verse 67

पितामह उवाच । त्वया नान्नं क्वचिद्दत्तं कस्यचित्पृथिवीतले । तेनात्रापि बुभुक्षा ते वृद्धिं गच्छति दुर्मते

పితామహుడు పలికెను—భూమిపై నీవు ఎక్కడా ఎవరికీ అన్నదానం చేయలేదు. అందువల్ల ఇక్కడ కూడా నీ ఆకలి పెరుగుతూనే ఉంది, ఓ దుర్బుద్ధీ.

Verse 68

तथा हृतानि रत्नानि यानि दृष्टिगतानि ते । चक्षुर्हीनस्ततो जातो मम लोके गतोऽपि च

అలాగే నీ దృష్టికి వచ్చిన రత్నాలను నీవు అపహరించావు. అందువల్ల నీవు దృష్టిహీనుడవయ్యావు; నా లోకానికి వచ్చినప్పటికీ ఇదే ఫలం పొందావు.

Verse 69

यस्त्वं पातकयुक्तोऽपि संप्राप्तो मम मंदिरम् । तद्वक्ष्याम्यखिलं तेऽहं शृणुष्वैकमनाः स्थितः

నీవు పాపభారంతో ఉన్నప్పటికీ నా మందిరానికి వచ్చావు. అందుచేత నేను నీకు సమస్తాన్ని పూర్తిగా చెప్పుదును—ఏకాగ్రచిత్తంతో ఇక్కడ నిలిచి వినుము.

Verse 70

यस्मिञ्जले त्वया मुक्ताः प्राणाः पापा त्मनापिच । श्वेतद्वीपपतिस्तत्र कलिकालभयातुरः

నీవు—పాపాత్ముడైనా—ఏ జలంలో ప్రాణాలను విడిచితివో, ఆ జలంలోనే శ్వేతద్వీపాధిపతి ఉన్నాడు; కలియుగభయంతో ఆతురుడై ఉన్నాడు.

Verse 71

ततोऽस्य स्पर्शनात्सद्यो विमुक्तः सर्वपातकैः । अन्नादानात्परा पीडा जायते क्षुत्समु द्भवा

ఆ తరువాత దానిని తాకిన మాత్రాననే మనిషి తక్షణమే సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు. అలాగే అన్నదాన ధర్మాన్ని అతిక్రమిస్తే ఆకలిజనితమైన ఘోర బాధ కలుగుతుంది.

Verse 72

तथा रत्नापहारेण सञ्जाता चांधता तव । नैवान्यत्कारणं किंचित्सत्यमेतन्मयोदितम्

అలాగే రత్నాపహరణం వల్లనే నీ అంధత్వం కలిగింది. దీనికి మరొక కారణం ఏమాత్రం లేదు—ఇది నేను చెప్పిన సత్యం.

Verse 73

ततो मया विधिः प्रोक्तः पुनरेव द्विजोत्तम । एषोऽपि ब्रह्मलोकस्ते नरकादतिरिच्यते । तस्मात्तत्रैव मां देव प्रेषयस्व किमत्र वै

అప్పుడు, ఓ ద్విజోత్తమా, నేను మళ్లీ విధిని ఉపదేశించాను. నీ ఈ బ్రహ్మలోకమూ నరకాన్ని మించినదే. కాబట్టి, ఓ దేవా, నన్ను అక్కడికే పంపుము—ఇక్కడ ఉండటం వల్ల ప్రయోజనం ఏముంది?

Verse 74

ब्रह्मोवाच । तस्मात्तत्रैव गच्छ त्वं प्रेषि तोऽसि किमत्र वै । नरके तव वासो न श्वेतद्वीपसमुद्भवम्

బ్రహ్ముడు పలికెను: కాబట్టి నీవు అక్కడికే వెళ్లు; నీవు పంపబడినవాడివి—ఇక్కడ నీ పని ఏమిటి? శ్వేతద్వీపసముద్భవుడవైన నీకు నరకంలో నివాసం లేదు.

Verse 75

माहात्म्यं नाशमायाति शास्त्रं स्यात्सत्यवर्जितम् । तस्मात्त्वं नित्यमारूढो विमा ने त्रैवसुन्दरे

మాహాత్మ్యం నశించిపోతుంది, శాస్త్రం సత్యరహితమవుతుంది. కాబట్టి నీవు ఎల్లప్పుడూ ‘త్రైవసుందర’ అనే విమానంపై ఆరూఢుడై ఉండు.

Verse 76

गत्वा जलाशये तस्मिन्यत्र प्राणाः समुज्झिताः । तमेव निजदेहं च भक्षयस्व यथेच्छया

ప్రాణాలు విడిచిన ఆ జలాశయానికి వెళ్ళు; అక్కడ నీ అదే శరీరాన్ని నీ ఇష్టానుసారం భక్షించు.

Verse 77

तद्भविष्यति मद्वाक्या दक्षयं जलमध्यगम् । तावत्कालं च दृष्टिस्ते भोज्यकाले भविष्यति

నా వాక్యంతో అది నిశ్చయంగా జరుగుతుంది: నీరు మధ్యలో ఉండగానే నీవు మళ్లీ సమర్థుడవుతావు. అంతకాలం, భోజన సమయంలో నీ దృష్టి తిరిగి వస్తుంది.

Verse 78

ततोऽहं तस्य वाक्येन दीपोत्सवदिने सदा । निशीथेऽत्र समा गत्य भक्षयामि निजां तनुम्

అప్పుడు ఆయన ఆజ్ఞచేత నేను దీపోత్సవ దినమున ఎల్లప్పుడూ, అర్ధరాత్రి ఇక్కడికి వచ్చి నా స్వదేహమునే భక్షించుచున్నాను।

Verse 79

ततस्तृप्तिं प्रगच्छामि यावद्दैवं दिनं स्थितम् । मानुषं च तथा वर्षमीदृग्रूपो व्यवस्थितः

ఆపై నేను తృప్తిని పొందుదును, ఒక దివ్య దినము నిలిచినంతకాలము; అలాగే ఒక సంపూర్ణ మానవ సంవత్సరమువరకు—ఇదే నా స్థితి పరిమాణము.

Verse 80

नास्त्यसाध्यं मुनिश्रेष्ठ तव किंचिज्जगत्त्रये । येनैकं चुलुकं कृत्वा निपीतः पयसांनिधिः

హే మునిశ్రేష్ఠా! త్రిలోకములలో నీకు అసాధ్యమని ఏదియు లేదు; ఎందుకంటే నీవు ఒక్క చులుక (ఒక ముద్దు/ఒక మ్రింగు) చేసి సముద్రమునే త్రాగివేసితివి.

Verse 81

तस्मान्मुने दयां कृत्वा ममोपरि महत्तराम् । अकृत्या द्रक्ष मामस्मात्सर्वलोकविगर्हितात्

కాబట్టి, హే మునీ! నాపై మరింత మహాదయ చూపి, సర్వలోకనిందితమైన ఈ అకృత్యమునుండి నన్ను రక్షించుము.

Verse 82

तथा दृष्टिप्रदानं मे कुरुष्व मुनिसत्तम । निर्विण्णोऽस्म्यंधभावेन नान्या त्वत्तोऽस्ति मे गतिः

మరియు, హే మునిసత్తమా! నాకు దృష్టిప్రదానం చేయుము. అంధభావముచేత నేను విసుగుచెందితిని; నీ తప్ప నాకు మరొక శరణు లేదు.

Verse 83

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कृपया मम मानसम् । द्रवीभूतं तदा वाक्यमवोचं तं रघूत्तम

అతని మాటలు విని కరుణతో నా హృదయం కరిగిపోయెను; అప్పుడు రఘువంశశ్రేష్ఠుడైన ఆ మహనీయునితో నేను ఈ వాక్యములు పలికితిని।

Verse 84

त्वमन्ननिष्क्रयं देहि कण्ठस्थमिह भूषणम् । येन नाशं प्रयात्येषा बुभुक्षा जठरोद्भवा

ఇక్కడ నీ కంఠస్థ భూషణాన్ని అన్నానికి ధరగా ఇవ్వుము; దానివల్ల జఠరమునుండి పుట్టిన ఈ ఆకలి నశించును।

Verse 85

तथाऽद्यप्रभृति प्राज्ञ रत्नदीपान्सुनिर्मलान् । अत्रैव सरसस्तीरे देहि दामोदराय च

మరియు ఈ రోజునుంచి, ఓ ప్రాజ్ఞా, ఈ సరస్సు తీరమున ఇక్కడే సునిర్మలమైన రత్నదీపములను సమర్పించుము—దామోదరునికీ।

Verse 86

द्धस येन संजायते दृष्टिः शाश्वती तव निर्मला । मम वाक्यादसंदिग्धं सत्येनात्मानमालभे

దీనివల్ల నీకు శాశ్వతమైన, నిర్మలమైన దృష్టి కలుగును. నా మాటలో సందేహం లేదు—సత్యమునకు సాక్షిగా నా ప్రాణమే పణంగా ఉంచుచున్నాను।

Verse 87

राजोवाच । ममोपरि दयां कृत्वा त्वमेव मुनिसत्तम । गृहाण रत्नसंभूतं कण्ठाभरणमुत्तमम्

రాజు పలికెను—ఓ మునిశ్రేష్ఠా, నాపై దయచేయుము; రత్నములతో నిర్మితమైన ఈ ఉత్తమ కంఠాభరణాన్ని మీరు స్వీకరించండి।

Verse 90

ततो दयाभिभूतेन मया तस्य प्रतिग्रहः । निःस्पृहेणापि संचीर्णो मुनिना रण्यवासिना । ततः प्रक्षाल्य मे पादौ यावत्तेनान्ननिष्क्रये । विभूषणमिदं दत्तं सद्भक्त्या भावितात्मने । ततस्तस्य प्रणष्टा सा बुभुक्षा तत्क्षणान्नृप । संजाता परमा तृप्तिर्देवपीयूषसंभवा

అప్పుడు దయతో కదిలిన నేను అతని దానాన్ని స్వీకరించాను—నేను నిస్పృహుడైన అరణ్యవాసి మునినైనా. అతడు నా పాదాలను ప్రక్షాళన చేసి, అన్నానికి ప్రతిఫలంగా ఈ ఆభరణాన్ని శుద్ధహృదయంతో, సద్భక్తితో సమర్పించాడు. ఆ క్షణమే, ఓ రాజా, అతని ఆకలి నశించి, దేవామృతజన్యమైన పరమ తృప్తి కలిగింది.

Verse 91

तस्य नष्टं मृतं कायं तच्च जीर्णं पुरोद्भवम् । यदासीदक्षयं नित्यं तस्मिंस्तोये व्यवस्थितम्

అతని దేహం—నశించినట్లూ, మృతప్రాయమూ, పూర్వజన్మజ జీర్ణతతో కూడినదీ—అక్కడ విడిచిపెట్టబడింది; కానీ అతనిలో అక్షయమై నిత్యమైనది మాత్రం ఆ పవిత్ర జలంలో స్థిరంగా నిలిచింది.

Verse 92

ततः संस्थापितस्तेन तस्मिन्स्थाने सुभक्तितः । दामोदरो रघुश्रेष्ठ कृत्वा प्रासादमुत्तमम्

తర్వాత, ఓ రఘుశ్రేష్ఠా, అతడు ఉత్తమమైన ప్రాసాదాన్ని నిర్మించి, అదే స్థలంలో సుభక్తితో దామోదరుని ప్రతిష్ఠించాడు.

Verse 93

तस्याग्रे श्रद्धया युक्तो दीपं दयाद्यथायथा । तथातथा भवेद्दृष्टिस्तस्य नित्यं सुनिर्मलाम्

శ్రద్ధతో కూడినవాడు ఆయన ముందర మళ్లీ మళ్లీ దీపాన్ని సమర్పించినంత మేరకు, అతని దృష్టి నిత్యం మరింత నిర్మలంగా, స్పష్టంగా అవుతుంది.

Verse 94

ततो मासात्समासाद्य दिव्यचक्षुर्महीपतिः । स बभूव नृपश्रेष्ठः स्पृहणीयतमः सताम्

తర్వాత ఒక నెల గడిచినపుడు ఆ మహీపతికి దివ్యచక్షువు లభించింది; అతడు నృపశ్రేష్ఠుడై సజ్జనులకు అత్యంత స్పృహణీయుడయ్యాడు.

Verse 95

ततः प्रोवाच मां हृष्टः प्रणिपत्य कृतांजलिः । हर्षगद्गदया वाचा प्रस्थितस्त्रिदिवं प्रति

అప్పుడు అతడు హర్షంతో నన్ను సంబోధించాడు; కృతాంజలిగా నమస్కరించి, ఆనందంతో గద్గద స్వరంతో పలుకుతూ త్రిదివమునకు బయలుదేరెను।

Verse 96

त्वत्प्रसादात्प्रणष्टा मे बुभुक्षाऽतिसुदारुणा । तथा दृष्टिश्च संजाता दिव्या ब्राह्मणसत्तम

మీ ప్రసాదముచేత నా అతి దారుణమైన ఆకలి నశించింది; అలాగే, ఓ బ్రాహ్మణసత్తమా, నాలో దివ్యదృష్టి కూడా ఉద్భవించింది।

Verse 97

अनुज्ञां देहि मे तस्माद्येन गच्छामि सांप्रतम् । ब्रह्मलोकं मुनिश्रेष्ठ तीर्थस्यास्य प्रभावतः

కాబట్టి, ఓ మునిశ్రేష్ఠా, నాకు అనుమతి ప్రసాదించండి; ఈ తీర్థ ప్రభావముచేత నేను ఇప్పుడే బ్రహ్మలోకమునకు వెళ్లుదును।

Verse 98

ततो मया विनिर्मुक्तः प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः । स जगाम प्रहृष्टात्मा ब्रह्मलोकं सनातनम्

అప్పుడు నా చేత విడిపించబడిన అతడు మళ్లీ మళ్లీ నమస్కరించి, హర్షభరిత హృదయంతో సనాతన బ్రహ్మలోకమునకు వెళ్లెను।

Verse 99

एवं मे भूषणमिदं जातं हस्तगतं पुरा । तव योग्यमिदं ज्ञात्वा तुभ्यं तेन निवेदितम्

ఇలా ఈ ఆభరణము పూర్వమే నా చేతికి వచ్చింది; ఇది మీకు యోగ్యమని తెలిసి, అతడే దీనిని మీకు సమర్పించాడు।

Verse 100

ततः प्रभृति राजेंद्र समागत्यात्र मानवाः । रत्नदीपान्प्रदायोच्चैः स्नात्वाऽत्र सलिले शुभे । कार्तिके मासि निर्यांति देहांते त्रिदिवालयम्

అప్పటినుంచి, ఓ రాజేంద్రా, జనులు ఇక్కడికి వచ్చి రత్నదీపాలను భక్తితో సమర్పించి, ఈ శుభజలంలో స్నానం చేసి—ప్రత్యేకంగా కార్తికమాసంలో—దేహాంతంలో స్వర్గధామాన్ని పొందుతారు।

Verse 101

ये पुनः प्राणसंत्यागं प्रकुर्वंति समाहिताः । पापात्मानोऽपि ते यांति ब्रह्मलोकं रघूत्तम

మరియు అక్కడ సమాధానచిత్తంతో ప్రాణత్యాగం చేసే వారు, పాపులు అయినా సరే, ఓ రఘూత్తమా, బ్రహ్మలోకాన్ని పొందుతారు।

Verse 102

ततो दृष्ट्वा सहस्राक्षः प्रभावं तज्जलोद्भवम् । पांसुभिः पूरयामास समंताद्भयसंकुलम्

అప్పుడు సహస్రాక్షుడు (ఇంద్రుడు) ఆ జలమునుంచి పుట్టిన అసాధారణ ప్రభావాన్ని చూసి, భయంతో కలవరపడి, చుట్టూ ధూళితో దానిని నింపివేశాడు।

Verse 103

तदद्य दिवसः प्राप्तो दीपोत्सवसमुद्भवः । सुपुण्योऽत्र ममादेशात्त्वं कुरुष्व सुकूपिकाम्

ఈ రోజు అదే దినం వచ్చింది—దీపోత్సవం పుట్టిన శుభావకాశం. కాబట్టి నా ఆజ్ఞతో ఇక్కడ అత్యంత పుణ్యప్రదమైన మంచి కూపికను (సుందర బావి) నిర్మించు।

Verse 107

तत्र स्नात्वा पितॄंस्तर्प्य रत्नदीपं प्रदाय च । समस्तं कार्तिकं यावदयोध्यां प्रस्थितास्ततः

అక్కడ స్నానం చేసి, పితృదేవతలకు తర్పణం చేసి, రత్నదీపాన్ని సమర్పించి, వారు తరువాత సంపూర్ణ కార్తికమాసం (వ్రతాచరణ/నివాసం) కొనసాగిస్తూ అయోధ్యకు బయలుదేరుతారు।

Verse 108

ततो विभीषणं मुक्त्वा हनूमंतं च वानरम् । ब्रह्मलोकं गताः सर्वे तत्तीर्थस्य प्रभावतः

అప్పుడు విభీషణుని మరియు వానరుడైన హనుమంతుని అక్కడే విడిచి, ఆ తీర్థ ప్రభావంతో మిగిలినవారందరూ బ్రహ్మలోకానికి వెళ్లిరి।

Verse 109

सूत उवाच । अद्यापि दीपदानं यः कुरुते तत्र सादरम् । संप्राप्ते कार्तिके मासि स्नात्वा तत्र जले शुभे । स सर्वपातकैर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते

సూతుడు పలికెను—ఈనాటికీ అక్కడ భక్తితో దీపదానం చేసి, కార్తికమాసం వచ్చినప్పుడు ఆ శుభజలంలో స్నానం చేసినవాడు సర్వపాపముల నుండి విముక్తుడై బ్రహ్మలోకంలో గౌరవింపబడును।

Verse 110

एवं तत्र समुत्पन्नं तत्तडागं शुभावहम् । आनर्त्तीयं तथा विष्णुकूपिका सा च शोभना

ఇలా అక్కడ శుభఫలప్రదమైన ఆ తటాకం ఉద్భవించింది; అది ‘ఆనర్త్తీయం’ అని ప్రసిద్ధి, మరియు ఆ అందమైన బావి ‘విష్ణుకూపికా’ అని పిలువబడింది।