Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 98

Devanagari script

ततो मया विनिर्मुक्तः प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः । स जगाम प्रहृष्टात्मा ब्रह्मलोकं सनातनम्

Transliteration

tato mayā vinirmuktaḥ praṇipatya muhurmuhuḥ | sa jagāma prahṛṣṭātmā brahmalokaṃ sanātanam

Translation

అప్పుడు నా చేత విడిపించబడిన అతడు మళ్లీ మళ్లీ నమస్కరించి, హర్షభరిత హృదయంతో సనాతన బ్రహ్మలోకమునకు వెళ్లెను।

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: tatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (कालवाचक) = then/thereafter

• मया: by me
• मया: Karana (Agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: asmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (करण), एकवचन; ‘by me’

• विनिर्मुक्तः: freed
• विनिर्मुक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: vinirmukta (कृदन्त-प्रातिपदिक; √muc + वि-निर्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) = ‘released/freed’

• प्रणिपत्य: having bowed
• प्रणिपत्य: Kriya-viseshana (Converb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: √pat (धातु) + प्र-नि- (उपसर्ग)
• Form: क्त्वान्त (gerund) = having bowed

• मुहुः: again and again
• मुहुः: Kriya-viseshana (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: muhuḥ (अव्यय)
• Form: अव्यय (आवृत्तिवाचक) = repeatedly

• मुहुः: again and again
• मुहुः: Kriya-viseshana (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: muhuḥ (अव्यय)
• Form: अव्यय (पुनरुक्ति) = repeatedly

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• जगाम: went
• जगाम: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √gam (धातु)
• Form: लिट् (परोक्शभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम

• प्रहृष्टात्मा: whose soul was joyful
• प्रहृष्टात्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: prahṛṣṭa (कृदन्त; √hṛṣ + प्र) + ātman (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि (प्रहृष्टः आत्मा यस्य सः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ब्रह्मलोकम्: to Brahmaloka
• ब्रह्मलोकम्: Gati-Karma (Goal/गतिकर्म)
• Type: Noun
• Root: brahma (प्रातिपदिक) + loka (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष; पुंलिङ्ग, द्वितीया (गति/कर्म), एकवचन

• सनातनम्: eternal
• सनातनम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: sanātana (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ब्रह्मलोकम् इति विशेषणम्

Speaker

Narrator (the sage speaking in first person: 'by me')

Characters & Entities

• Brahmaloka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Humility and gratitude, together with the tīrtha’s power and the guru’s consent, consummate the devotee’s spiritual ascent.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Nāgarakhaṇḍa tīrtha previously described, credited with enabling passage to Brahmaloka.

What ritualistic prescription is mentioned?

Receiving release/permission from the preceptor and offering repeated praṇāma as part of dharmic conduct.