Adhyaya 8
ఈ అధ్యాయంలో లోమశుడు చెబుతాడు—భారీ పాపాలతో ముద్రపడిన ఒక దొంగ దేవాలయ గంటను దొంగిలించబోతుండగా, అదే సందర్భంలో శివుని అనూహ్య కృప వెలుగులోకి వస్తుంది. శంకరుడు అతడిని భక్తుల్లో అగ్రుడిగా, తనకు ప్రియుడిగా ప్రకటిస్తాడు; వీరభద్రాది గణాలు అతడిని కైలాసానికి తీసుకెళ్లి దివ్య గణసేవకునిగా మారుస్తాయి. తర్వాత ధర్మార్థం స్పష్టం చేస్తుంది—శివభక్తి, ముఖ్యంగా లింగార్చన, వాదవివాదాలకన్నా శ్రేష్ఠం; పూజాసన్నిధ్యంతో జంతువులకూ పుణ్యయోగ్యత కలుగుతుందని చెబుతుంది. శివ–విష్ణు ఏకత్వాన్ని ప్రతిపాదించి, లింగం–పీಠికను ఒకే ప్రతీకాత్మక సమైక్యంగా వివరిస్తుంది—లింగం మహేశ్వరస్వరూపం, పీಠిక విష్ణుస్వరూపం; అందువల్ల లింగపూజ అత్యుత్తమం. లోకపాలులు, దేవులు, దైత్యులు, రాక్షసులు మొదలైనవారు లింగారాధకులని ఉదాహరించి, రావణుని ఘోర తపస్సు వర్ణిస్తుంది—అతడు పునఃపునః తన తలలను అర్పించి శివారాధన చేసి వరాలు, జ్ఞానం పొందుతాడు. రావణుణ్ని జయించలేని దేవతలు నందీ ఉపదేశంతో విష్ణువును శరణు కోరుతారు; విష్ణువు రామావతారం వరకు అవతార వ్యూహాన్ని చెప్పి, హనుమంతుణ్ని ఏకాదశ రుద్రావిర్భావంగా సూచిస్తాడు. చివరికి యజ్ఞఫలం పరిమితం, లింగభక్తి మాయాక్షయం, గుణాతీతత్వం, మోక్షదిశగా నడిపిస్తుందని చెప్పి, తదుపరి విషపానం (గరభక్షణ) విషయానికి సంకేతం ఇస్తుంది.
Shlokas
Verse 1
। लोमश उवाच । तस्करोऽपि पुरा ब्रह्मन्सर्वधर्मबाहिष्कृतः । ब्रह्मघ्नोऽसौ सुरापश्च सुवर्णस्य च तस्करः
లోమశుడు పలికెను—ఓ బ్రాహ్మణా, పూర్వకాలంలో ఒక దొంగ ఉండెను; అతడు సమస్త ధర్మముల నుండి బహిష్కృతుడు. అతడు బ్రాహ్మణహంతకుడు, సురాపానుడు, స్వర్ణదొంగ కూడాను।
Verse 2
लंपटोहि महापाप उत्तमस्त्रीषु सर्वदा । द्यूतकारी सदा मंदः कितवैः सह संगतः
అతడు కామలంపటుడూ మహాపాపియూ; ఎల్లప్పుడూ పరస్త్రీలపై లోలుడై ఉండెను। నిత్యం జూదకారుడు, మందబుద్ధి, మోసగాళ్లతోనే సాంగత్యం చేసెను।
Verse 3
एकदा क्रीडता तेन हारितं द्यूतमद्भुतम् । कितवैर्मर्द्यमानो हि तदा नोवाच किञ्चन
ఒకసారి అతడు ఆడుచుండగా, ఆ అద్భుత ద్యూతక్రీడలో ఘోరంగా ఓడిపోయాడు। జూదగాళ్లు కొట్టినా, ఆ సమయంలో అతడు ఏమీ పలకలేదు।
Verse 4
पीडितोऽप्यभवत्तूष्णीं तैरुक्तः पापकृत्तमः । द्यूते त्वया च तद्द्रव्यं हारितं किं प्रयच्छसि
బాధపడుతున్నప్పటికీ అతడు మౌనంగా నిలిచాడు. అప్పుడు వారు ఆ మహాపాపికి అన్నారు—“జూదంలో నీవు ఆ ధనాన్ని కోల్పోయావు; ఇప్పుడు ఏమి చెల్లిస్తావు?”
Verse 5
नो वा तत्कथ्यतां शीघ्रं याथातथ्येन दुर्मते । यद्धारितं प्रयच्छामि रात्रावित्यब्रवीच्च सः
వారు అన్నారు—“అలా కాకపోతే, త్వరగా యథార్థంగా చెప్పు, ఓ దుర్మతి!” అతడు పలికాడు—“నేను కోల్పోయినదాన్ని రాత్రి చెల్లిస్తాను.”
Verse 6
तैर्मुक्तस्तेन वाक्येन गतास्ते कितवादयः । तदा निशीथसमये गतोऽसौ शिवमंदिरम्
అతని మాటను నమ్మి వారు అతడిని విడిచిపెట్టి, జూదగాళ్లు మొదలైనవారు వెళ్లిపోయారు. ఆపై అర్ధరాత్రి వేళ అతడు శివాలయానికి వెళ్లాడు.
Verse 7
शिरोधिरुह्य शम्भोश्च घण्टामादातुमुद्यतः । तावत्कैलासशिखरे शंभुः प्रोवाच किंकरान्
శంభువు (లింగం) శిరస్సుపై ఎక్కి గంటను తీసుకోవాలని అతడు ఉత్సుకత చూపాడు. అంతలోనే కైలాస శిఖరంపై శంభువు తన కింకరులతో ఇలా పలికాడు.
Verse 8
अनेन यत्कृतं चाद्य सर्वेषामधिकं भुवि । सर्वेषामेव भक्तानां वरिष्ठोऽयं च मत्प्रियः
“ఈ రోజు ఇతడు చేసినది భూమిపై అందరిలోకీ మించినది. నిజంగా, సమస్త భక్తులలో ఇతడే శ్రేష్ఠుడు, నాకు అత్యంత ప్రియుడు.”
Verse 9
इति प्रोक्त्वान यामास वीरभद्रादिभिर्गणैः । ते सर्वे त्वरिता जग्मुः कैलासाच्छिववल्लभात्
ఇట్లు పలికి దేవాధిదేవుడు శివుడు వీరభద్రాది గణులను పంపెను. శివునకు ప్రియమైన కైలాసమునుండి వారు అందరూ వేగముగా బయలుదేరిరి.
Verse 10
सर्वैर्डमरुनादेन नादितं भुवनत्रयम् । तान्दृष्ट्वा सहसोत्तीर्य तस्करोसौ दुरात्मवान् । लिंगस्य मस्तकात्सद्यः पलायनपरोऽभवत्
వారందరి డమరునాదముతో త్రిభువనమంతయు నాదితమైంది. వారిని చూచి ఆ దురాత్మ దొంగ లింగశిరస్సు నుండి సహసా దిగి వెంటనే పారిపోవుటకే తలపెట్టెను.
Verse 11
पलायमानं तं दृष्ट्वा वीरभद्रः समाह्वयत्
అతడు పారిపోవుట చూచి వీరభద్రుడు అతనిని పిలిచెను. కోపముతో “ఆగు, ఆగు!” అని గట్టిగా పలికెను.
Verse 12
कस्माद्विभेपि रे मन्द देवदेवो महेस्वरः । प्रसन्नस्तव जातोद्य उदारचरितो ह्यसौ
“ఓ మూర్ఖుడా! నీవెందుకు భయపడుచున్నావు? దేవదేవుడు మహేశ్వరుడు నేడు నీపై ప్రసన్నుడయ్యెను; ఆయన నిజముగా ఉదారచరితుడు.”
Verse 13
इत्युक्त्वा तं विमाने च कृत्वा कैलासमाययौ । पार्षदो हि कृतस्तेन तस्करो हि महात्मना
ఇట్లు చెప్పి అతనిని విమానమున కూర్చుండబెట్టి కైలాసమునకు తిరిగి వచ్చెను. ఆ మహాత్మ ప్రభువు ఆ దొంగను పార్షదునిగా చేసెను.
Verse 14
तस्माद्भाव्या शिवे भक्तिः सर्वेषामपि देहिनाम् । पशवोऽपि हि पूज्याः स्युः किं पुनर्मानवाभुवि
కాబట్టి దేహధారులైన సమస్త ప్రాణులు శివభక్తిని పెంపొందించుకోవాలి. శివసంబంధం వల్ల పశువులకూడా పూజ్యులవుతే, భూమిపై మనుషులు ఎంత ఎక్కువగా పూజ్యులు కాగలరు!
Verse 15
ये तार्किकास्तर्कपरास्तथ मीमांसकाश्च ये । अन्योन्यवादिनश्चान्ये चान्ये वात्मवितर्ककाः
తర్కంలో మునిగిన తార్కికులు, అలాగే మీమాంసకులు; మరికొందరు పరస్పరం వాదించే వారు, ఇంకొందరు ఆత్మవిచారంలో తర్కించే వారు—
Verse 16
एकवाक्यं न कुर्वंति शिवार्चनबहिष्कृताः । तर्को हि क्रियते यैश्च तेसर्वे किं शिवं विना
శివార్చనను విస్మరించినవారు ఏకవాక్యంగా, ఏకనిర్ణయంగా నిలువరు. కేవలం వాదతర్కమే చేసే వారు—శివుడు లేకుండా వారందరూ ఏమి?
Verse 17
तथा किं बहुनोक्तेन सर्वेऽपि स्थिरजंगमाः । प्राणिनोऽपि हि जायंते केवलं लिंगधारिणः
ఇంకా ఎక్కువగా చెప్పడం ఎందుకు? స్థావర-జంగమ సమస్త ప్రాణులు నిజంగా కేవలం లింగధారులుగానే జన్మిస్తారు.
Verse 18
पिण्डीयुक्तं यता लिंगं स्थापितं च यथाऽभवत् । तथा नरा लिंगयुक्ताः पिण्डीभूतास्तता स्त्रियः
పిణ్డీ/పీಠికతో కూడిన లింగం ఎలా స్థాపితమైందో, అలాగే పురుషులు లింగయుక్తులు; స్త్రీలు తదనుగుణంగా పిణ్డీ-స్వరూపిణులు, ఆధారరూపిణులు.
Verse 19
शिवशक्तियुतं सर्वं जगदेतच्चराचरम् । तं शिवं मौढ्यतस्त्यक्त्वा मूढाश्चान्यं भजंति ये
ఈ సమస్త చరాచర జగత్తు శివశక్తితో వ్యాపించి ఉంది. మోహవశాత్తు ఆ శివుని విడిచి ఇతరుని భజించువారు నిజంగా మూఢులు.
Verse 20
धर्ममात्यंतिकं तुच्छं नश्वरं क्षणभंगुरम् । यो विष्णुः स शिवो ज्ञेयो यः शिवो विष्णुरेव सः
కేవలం పేరుకే ‘అత్యంతిక’ అనబడే లోకధర్మం తుచ్ఛం, నశ్వరము, క్షణభంగురము. తెలుసుకొనుడి—విష్ణువే శివుడు, శివుడే విష్ణువు.
Verse 21
पीठिका विष्णुरूपं स्याल्लिंगरूपी महेश्वरः । तस्माल्लिंगार्चनं श्रेष्ठं सर्वेषामपि वै द्विजाः
పీಠిక విష్ణురూపమై, మహేశ్వరుడు లింగరూపుడై ఉన్నాడు. కనుక, ఓ ద్విజులారా, లింగార్చనమే అందరికీ శ్రేష్ఠము.
Verse 22
ब्रह्मा मणिमयं लिंगं पूजयत्यनिशं शुभम् । इन्द्रो रत्नमयं लिंगं चन्द्रो मुक्तामयं तथा
బ్రహ్మ నిరంతరం శుభమైన మణిమయ లింగాన్ని పూజిస్తాడు; ఇంద్రుడు రత్నమయ లింగాన్ని, చంద్రుడూ అలాగే ముత్యమయ లింగాన్ని పూజిస్తాడు.
Verse 23
भानुस्ताम्रमयं लिंगं पूजयत्यनिशं शुभम् । रौक्मं लिंगं कुबेरश्च पाशी चारक्तमेव च
భాను (సూర్యుడు) నిరంతరం శుభమైన తామ్రమయ లింగాన్ని పూజిస్తాడు. కుబేరుడు స్వర్ణమయ లింగాన్ని, పాశీ (వరుణుడు) కూడా రక్తవర్ణ లింగాన్ని పూజిస్తాడు.
Verse 24
यमो नीलमयं लिंगं राजतं नैरृतस्तथा । काश्मीरं पवनो लिंगमर्चयत्यनिशं विभोः
యముడు నీలమయ లింగాన్ని పూజిస్తాడు; నైరృతుడూ రజత లింగాన్ని అర్చిస్తాడు. అలాగే పવનదేవుడు ప్రభువైన శివుని కాశ్మీరవర్ణ (కుంకుమ-కేశరి) లింగాన్ని నిరంతరం ఆరాధిస్తాడు.
Verse 25
एवं ते लिंगिताः सर्वे लोकपालाः सवासवाः । तथा सर्वेऽपि पाताले गंधर्वाः किंनरैः सह
ఇలా వసువులతో కూడిన సమస్త లోకపాలకులు లింగభక్తిచే లింగితులయ్యారు. అలాగే పాతాళంలో కూడా కిన్నరులతో కూడిన సమస్త గంధర్వులు అదే విధమైన భక్తితో నిండివున్నారు.
Verse 26
दैत्यानां वैष्णवाः केचित्प्रह्लादप्रमुखा द्विजाः । तथाहि राक्षसानां च विभीषणपुरोगमाः
హే ద్విజా! దైత్యులలో కొందరు వైష్ణవులు ఉన్నారు—వారిలో ప్రహ్లాదుడు ప్రధానుడు. అలాగే రాక్షసులలో కూడా విభీషణుని నాయకత్వంలో భక్తులు ఉన్నారు.
Verse 27
बलिश्च नमुचिश्चैव हिरण्यकशिपुस्तथा । वृषपर्वा वृषश्चैव संह्रादो बाण एव च
బలి, నముచి, అలాగే హిరణ్యకశిపుడు; వృషపర్వా, వృషుడు; సంహ్రాదుడు మరియు బాణుడు—ఇవన్నీ ఇక్కడ ప్రసిద్ధ నామాలు.
Verse 28
एते चान्ये च बहवः शिष्याः शुक्रस्य धीमतः । एवं शिवार्चनरताः सर्वे ते दैत्यदानवाः
ఇవీ మరియు మరెన్నో జ్ఞానవంతుడైన శుక్రాచార్యుని శిష్యులే. ఈ విధంగా ఆ దైత్యదానవులందరూ శివార్చనలో సదా నిమగ్నులై ఉండేవారు.
Verse 29
राक्षसा एव ते सर्वे शिवपूजान्विताः सदा । हेतिः प्रहेतिः संयातिर्विघसः प्रघसस्तथा
వారందరూ రాక్షసులే; నిత్యం శివపూజలో నిమగ్నులై ఉండేవారు—హేతి, ప్రహేతి, సంయాతి, విఘస, అలాగే ప్రఘస।
Verse 30
विद्युज्जिह्वस्तीक्ष्णदंष्ट्रो धूम्राक्षो भीमविक्रमः । माली चैव सुमाली च माल्यवानतिभीषमः
విద్యుజ్జిహ్వ, తీక్ష్ణదంష్ట్ర, ధూమ్రాక్ష—భయంకర విక్రమశాలులు; అలాగే మాలి, సుమాలి, అత్యంత భీషణుడైన మాల్యవాన్।
Verse 31
विद्युत्कैशस्तडिज्जिह्वो रावणश्च महाबलः । कुंभकर्णो दुराधर्षो वेगदर्शी प्रतापवान्
విద్యుత్కైశ, తడిజ్జిహ్వ, మహాబలుడైన రావణుడు; అలాగే దురాధర్షుడు కుంభకర్ణుడు, ప్రతాపవంతుడు వేగదర్శీ।
Verse 32
एते हि राक्षसाः श्रेष्ठा शिवार्चनरताः सदा । लिंगमभ्यर्च्य च सदा सिद्धिं प्राप्ताः पुरा तु ते
ఇవే రాక్షసుల్లో శ్రేష్ఠులు; నిత్యం శివార్చనలో రతులు. వారు సదా లింగాన్ని అభ్యర్చించి పూర్వకాలంలో సిద్ధిని పొందారు।
Verse 33
रावणेन तपस्तप्तं सर्वेषामपि दुःखहम् । तपोधिपो महादेवस्तुतोष च तदा भृशम्
రావణుడు చేసిన తపస్సు అందరికీ దుఃఖకరమైంది; అయినా తపోధిపతి మహాదేవుడు ఆ సమయంలో అత్యంత సంతోషించాడు।
Verse 34
वरान्प्रायच्छत तदा सर्वेषामपि दुर्लभान् । ज्ञानं विज्ञानसहितं लब्धं तेन सदाशिवात्
అప్పుడు మహాదేవుడు అందరికీ దుర్లభమైన వరాలను ప్రసాదించాడు. రావణుడు సదాశివుని అనుగ్రహంతో జ్ఞానం మరియు విజ్ఞానం (అనుభవసహిత బోధ) పొందెను.
Verse 35
अजेयत्वं च संग्रामे द्वैगुण्यं शिरसामपि । पंचवक्त्रो महा देवो दशवक्त्रोऽथ रावणः
మరియు అతడు యుద్ధంలో అజేయత్వం, అలాగే శిరస్సుల ద్విగుణత్వం కూడా పొందెను. మహాదేవుడు పంచవక్త్రుడు; అప్పుడు రావణుడు దశవక్త్రుడయ్యెను.
Verse 36
देवानृषीन्पितॄंश्चैव निर्जित्य तपसा विभुः । महेशस्य प्रसादाच्च सर्वेषामधिकोऽभवत्
తపస్సు బలంతో దేవులు, ఋషులు, పితృదేవతలను కూడా జయించిన ఆ మహాబలుడు మహేశుని ప్రసాదంతో అందరిలో అధికుడయ్యెను.
Verse 37
राजा त्रिकूटाधिपतिर्महेशेन कृतो महान् । सर्वेषां राक्षसानां च परमासनमास्तितः
ఆ రాజు—త్రికూటాధిపతి—మహేశునిచే అత్యంత మహానుగా చేయబడెను; మరియు సమస్త రాక్షసులలో పరమాసనాన్ని అధిష్ఠించాడు.
Verse 38
तपस्विनां परीक्षायै यदृषीणां विहिंसनम् । कृतं तेन तदा विप्रा रावणेन तपस्विना
ఓ విప్రులారా, తపస్వుల తపస్సును పరీక్షించుటకై ఆ తపస్వి రావణుడు అప్పుడు ఋషులకు చేసిన హింస/ఉపద్రవం అంతా ఆ కారణంగానే జరిగింది.
Verse 39
अजेयो हि महाञ्जातो रावणो लोकरावणः । सृष्ट्यंतरं कृतं येन प्रसादाच्छंकरस्य च
నిజంగా రావణుడు—‘లోకభయంకరుడు’—మహాబలవంతుడై అజేయుడుగా జన్మించాడు; శంకరుని ప్రసాదంతో సృష్టి-వ్యవస్థలోనూ మార్పు కలిగించాడు.
Verse 40
लोकपाला जितास्तेन प्रतापेन तपस्विना । ब्रह्मापि विजितो येन तपसा परमेण हि
ఆ తపస్వి యొక్క ప్రతాప-తేజస్సుతో లోకపాలులు జయించబడ్డారు; నిజంగా అతని పరమ తపస్సుతో బ్రహ్మదేవుడుకూడా వశమయ్యాడు.
Verse 41
अमृतांशुकरो भूत्वा जितो येन शशी द्विजाः । दाहकत्वाज्जितो वह्निरीशः कैलासतोलनात्
హే ద్విజులారా! అమృతసమ కిరణాలను ప్రసరింపజేసే చంద్రుడుకూడా అతనిచేత వశమయ్యాడు; దహనశక్తిలో అగ్నికూడా జయించబడింది; కైలాసాన్ని ఎత్తడం ద్వారా ఈశ్వరునికూడా సవాలు చేశాడు.
Verse 42
ऐश्वर्येण जितश्चेन्द्रो विष्णुः सर्वगतस्तथा । लिंगार्चनप्रसादेन त्रैलोक्यं च वशीकृतम्
ఐశ్వర్యబలంతో ఇంద్రుడూ జయించబడ్డాడు, అలాగే సర్వవ్యాపి విష్ణువూ; లింగార్చన ప్రసాదంతో త్రిలోకమూ వశమైంది.
Verse 43
तदा सर्वे सुरगणा ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः । मेरुपृष्ठं समासाद्य सुमंत्रं चक्रिरे तदा
అప్పుడు బ్రహ్మా-విష్ణువుల నేతృత్వంలో సమస్త దేవగణాలు మేరుపర్వతపు పృష్ఠభాగం (శిఖరప్రాంతం) చేరి, అక్కడ శుభమైన మంత్రానుష్ఠానాన్ని నిర్వహించారు.
Verse 44
पीडिताः स्मो रावणेन तपसा दुष्करेण वै । गोकर्णाख्ये गिरौ देवाः श्रूयतां परमाद्भुतम्
ఓ దేవతలారా! గోకర్ణ పర్వతంపై రావణుని కఠోర తపస్సు వల్ల మేము పీడింపబడుతున్నాము. ఈ పరమాద్భుతమైన విషయాన్ని వినండి.
Verse 45
साक्षाल्लिंगार्चनं येन कृतमस्ति महात्मना । ज्ञानज्ञेयं ज्ञानगम्यं यद्यत्परममद्भुतम् । तत्कृतं रावणेनैव सर्वेषां दुरतिक्रमम्
ఆ మహాత్ముడు సాక్షాత్తు శివలింగ అర్చన చేశాడు. జ్ఞానంతో తెలియదగినది, జ్ఞానంతో పొందదగినది మరియు పరమాద్భుతమైనది ఏదైతే ఉందో, అదంతా రావణుడు సాధించాడు.
Verse 46
वैराग्यं परमास्थाय औदार्यं च ततोऽधिकम् । तेनैव ममता त्यक्ता रावणेन महात्मना
పరమ వైరాగ్యాన్ని మరియు అంతకంటే మిన్నయైన ఔదార్యాన్ని ఆశ్రయించి, ఆ మహాత్ముడైన రావణుడు మమకారాన్ని విడిచిపెట్టాడు.
Verse 47
संवत्सरसहस्राच्च स्वशिरो हि महाभुजः । कृत्त्वा करेण लिंगस्य पूजनार्थं समर्पयत्
వెయ్యి సంవత్సరాల తరువాత, ఆ మహాబాహువు తన చేతితో స్వయంగా తన శిరస్సును ఖండించి శివలింగ పూజ కోసం అర్పించాడు.
Verse 48
रावणस्य कबंधं च तदग्रे च समीपतः । योगधारणया युक्तं परमेण समाधिना
రావణుని ఆ మొండెం (కబంధం) అక్కడే ఎదురుగా, యోగధారణతో కూడి పరమ సమాధిలో నిమగ్నమై ఉంది.
Verse 49
लिंगे लयं समाधाय कयापि कलया स्थितम् । अन्यच्छिरोविवृश्च्यैवं तेनापि शिवपूजनम् । कृतं नैवान्यमुनिना तथा चैवापरेणहि
లింగంలో తన చైతన్యాన్ని లయపరచి, ఏదో దివ్యకళచేత అక్కడే స్థిరంగా నిలిచెను. తరువాత అదే విధంగా మరొక శిరస్సును ఛేదించి, అతడు మళ్లీ శివపూజను ఆచరించెను—ఇది మరే ముని చేయనిది, ఇంకెవ్వరూ చేయనిది.
Verse 50
एवं शिरांस्येव बहूनि तेन समर्पितान्येव शिवार्चनार्थे । भूत्वा कबंधो हि पुनः पुनश्च शिवोऽसौ वरदो बभूव
ఇలా శివార్చనార్థం అతడు అనేక శిరస్సులను సమర్పించెను. అతడు మళ్లీ మళ్లీ కబంధుడై (శిరస్సులేని వాడై) అయినప్పటికీ, ఆ శివుడే అతనికి వరదాతగా నిలిచెను.
Verse 51
मया विनासुरस्तत्र पिंडीभूतेन वै पुरा । वरान्वरय पौलस्त्य यथेष्टं तान्ददाम्यहम्
పూర్వం నేను అక్కడ పిండీభూత రూపంలో ప్రదర్శితుడై ఉన్నప్పుడు, నన్ను తప్ప అక్కడ ఏ అసురుడూ నిలువలేకపోయెను. ఓ పౌలస్త్యా, వరాలను ఎంచుకొనుము; నీకు ఇష్టమైనట్లే నేను ప్రసాదించెదను.
Verse 52
रावणेन तदा चोक्तः शिवः परममंगलः । यदि प्रसन्नो भगवन्देयो मे वर उत्तमः
అప్పుడు రావణుడు పరమమంగళమైన శివునితో ఇలా అన్నాడు—“భగవాన్, మీరు ప్రసన్నులైతే నాకు ఉత్తమ వరాన్ని ప్రసాదించండి.”
Verse 53
न कामयेऽन्यं च वरमाश्रये त्वत्पदांबुजम् । यथा तथा प्रदातव्यं यद्यस्ति च कृपा मयि
“నేను మరే వరమును కోరను; మీ పదకమలములను శరణు వేడుకొనుచున్నాను. నాపై కృప ఉంటే, మీకు యథోచితంగా అనిపించిన విధంగా ప్రసాదించండి.”
Verse 54
तदा सदाशिवेनोक्तो रावणो लोकरावणः । मत्प्रसादाच्च सर्वं त्वं प्राप्स्यसे मनसेप्सितम्
అప్పుడు సదాశివుడు లోకభయంకరుడైన రావణునితో పలికెను—“నా ప్రసాదముచేత నీవు మనసు కోరిన సమస్తమును నిశ్చయంగా పొందుదువు।”
Verse 55
एवं प्राप्तं शिवात्सर्वं रावणेन सुरेश्वराः । तस्मात्सर्वैर्भवद्भिश्च तपसा परमेण हि
హే సురేశ్వరులారా! ఈ విధంగా రావణుడు శివుని నుండి సమస్తమును పొందెను; కనుక మీరందరూ పరమ తపస్సును నిశ్చయంగా ఆచరించవలెను।
Verse 56
विजेतव्यो रावणोयमिति मे मनसि स्थितम् । ्च्युतस्य वचः श्रुत्वा ब्रह्माद्या देवतागणाः
“ఈ రావణుడు జయింపబడవలెను”—అని నా మనసులో నిశ్చయం స్థిరపడెను. చ్యుతుని వచనము విని బ్రహ్మాది దేవగణములు ఆలోచనలో నిమగ్నమయ్యిరి।
Verse 57
चिंतामापेदिरे सर्वे चिरं ते विषयान्विताः । ब्रह्मापि चेंद्रियग्रस्तः सुता रमितुमुद्यतः
విషయాసక్తితో దీర్ఘకాలము బద్ధులైన వారందరూ చింతలో పడిరి; ఇంద్రియగ్రస్తుడైన బ్రహ్మ కూడా తన కుమార్తెతో రమించుటకు ఉత్సుకుడయ్యెను।
Verse 58
इंद्रो हि जारभावाच्च चंद्रो हि गुरुतल्पगः । यमः कदर्यभावाच्च चंचलत्वात्सदागतिः
ఇంద్రుడు జారభావముచేత, చంద్రుడు గురుతల్పగత్వముచేత, యముడు కదర్యభావముచేత—ఇట్లు చంచలత్వం వల్ల వారు సదా పతనమార్గగాములగుదురు।
Verse 59
पावकः सर्वभक्षित्वात्तथान्ये देवतागणाः । अशक्ता रावणं जेतुं तपसा च विजृंभितम्
సర్వభక్షకుడైన పావకుడు (అగ్ని) మరియు ఇతర దేవగణములును, తపస్సుతో విస్తరించి మహాబలవంతుడైన రావణుని జయించలేకపోయిరి.
Verse 60
शैलादो हि महातेजा गणश्रेष्ठः पुरातनः । बुद्धि मान्नीतिनिपुणो महाबलपराक्रमी
శైలాదుడు మహాతేజస్సుగలవాడు, పురాతనుడు, గణములలో శ్రేష్ఠుడు; బుద్ధిమంతుడు, నీతినిపుణుడు, మహాబలపరాక్రమశాలి.
Verse 61
शिवप्रियो रुद्ररूपी महात्मा ह्युवाच सर्वानथ चेंद्रमुख्यान् । कस्माद्यूयं संभ्रमादागताश्च एतत्सर्वं कथ्यतां विस्तरेण
శివప్రియుడూ రుద్రరూపుడైన మహాత్ముడు ఇంద్రాదులందరిని ఉద్దేశించి—“మీరు ఇంత కలవరంతో తొందరగా ఎందుకు వచ్చారు? ఈ సంగతినంతా విస్తారంగా చెప్పండి” అని పలికెను.
Verse 62
नंदिना च तदा सर्वे पृष्टाः प्रोचुस्त्वरान्विताः
అప్పుడు నంది అడుగగా, వారందరూ త్వరతో కూడి ఒక్కసారిగా సమాధానమిచ్చిరి.
Verse 63
देवा ऊचुः । रावणेन वयं सर्वे निर्जिता मुनिभिः सह । प्रसादयितुमायाताः शिवं लोकेश्वरेश्वरम्
దేవులు పలికిరి—“మునులతో కూడి మేమందరం రావణునిచే ఓడింపబడ్డాము. లోకేశ్వరులకూ ఈశ్వరుడైన శ్రీశివుని ప్రసన్నం చేయుటకు వచ్చాము.”
Verse 64
प्रहस्य भगवान्नंदी ब्रह्माणं वै ह्युवाच ह । क्व यूयं क्व शिवः शंभुस्तपसा परमेण हि । द्रष्टव्यो हृदि मध्यस्थः सोऽद्य द्रष्टुं न पार्यते
నవ్వుతూ భగవాన్ నంది బ్రహ్మతో ఇలా అన్నాడు— “మీరు ఎక్కడ, శివుడు శంభువు ఎక్కడ! ఆయన పరమ తపస్సుతో హృదయమధ్యంలో స్థితుడై దర్శనీయుడు; కానీ నేడు మీరు ఆయనను దర్శించలేకపోతున్నారు।”
Verse 65
यावद्भावा ह्यनेकाश्च इंद्रियार्थास्तथैव च । यावच्च ममताभावस्तावदीशो हि दुर्लभः
మనస్సు అనేక భావాలలో పరుగెత్తుతూ ఉండగా, ఇంద్రియవిషయాలు నిలిచి ఉండగా, ‘నాది’ అనే మమకారం ఉన్నంతవరకు— ఈశ్వరుడు నిజంగా దుర్లభుడే।
Verse 66
जितेंद्रियाणां शांतानां तन्निष्ठानां महात्मनाम् । सुलभो लिंगरूपी स्याद्भवतां हि सुदुर्लभः
ఇంద్రియాలను జయించి, శాంతులై, తత్త్వంలో స్థిరనిష్ఠ కలిగిన మహాత్ములకు లింగరూపుడైన ఈశ్వరుడు సులభంగా లభిస్తాడు; కానీ మీకు మాత్రం ఆయన అత్యంత దుర్లభుడు।
Verse 67
तदा ब्रह्मादयो देवा ऋषयश्च विपश्चितः । प्रणम्य नंदिनं प्राहुः कस्मात्त्वं वानराननः । तत्सर्वं कथयान्यं च रावणस्य तपोबलम्
అప్పుడు బ్రహ్మాది దేవతలు, జ్ఞానులైన ఋషులు నందిని నమస్కరించి అన్నారు— “నీ ముఖం వానరముఖంలా ఎందుకు ఉంది? అది అంతా చెప్పు; అలాగే రావణుని తపోబలాన్ని కూడా వివరించు।”
Verse 68
नंदीश्वर उवाच । कुबेरोऽधिकृतस्तेन शंकरेण महात्मना । धनानामादिपत्ये च तं द्रष्टुं रावणोऽत्र वै
నందీశ్వరుడు అన్నాడు— “మహాత్ముడైన శంకరుడు కుబేరుని ధనాధిపత్యానికి నియమించాడు. అతనిని దర్శించుటకే ఇక్కడికి రావణుడు కూడా వచ్చాడు।”
Verse 69
आगच्छत्त्वरया युक्तः समारुह्य स्ववाहनम् । मां दृष्ट्वा चाब्रवीत्क्रुद्धः कुबेरो ह्यत्र आगतः
అతడు తొందరగా తన వాహనమెక్కి వచ్చాడు. నన్ను చూచి కోపంతో పలికాడు— “కుబేరుడు ఇక్కడికి వచ్చాడు!”
Verse 70
त्वया दृष्टोऽथ वात्रासौ कथ्यतामविलंबितम् । किं कार्यं धनदेनाद्य इति पृष्टो मया हि सः
అతడు అన్నాడు— “నీవు అతనిని చూశావా లేదా? ఆలస్యం లేకుండా చెప్పు.” అప్పుడు నేను అడిగాను— “ఈ రోజు ధనదుడు (కుబేరుడు)తో నీకేమి పని?”
Verse 71
तदोवाच महातेजा रावणो लोकरावणः । मय्यश्रद्धान्वितो भूत्वा विषयात्मा सुदुर्मदः
అప్పుడు మహాతేజస్సు గల, లోకాలను భయపెట్టే రావణుడు, నాపై శ్రద్ధ కోల్పోయి, విషయాసక్తుడై, ఘోర గర్వంతో పలికాడు।
Verse 72
शिक्षापयितुमारब्धो मैवं कार्यमिति प्रभो । यथाहं च श्रिया युक्त आढ्योऽहं बलवानहम् । तथा त्वं भव रे मूढ मा मूढत्वमुपार्जय
నన్ను బోధించటం మొదలుపెట్టి అతడు అన్నాడు— “ప్రభూ, ఇలా చేయకండి. నేను శ్రీసంపన్నుడను, ధనవంతుడను, బలవంతుడను; అలాగే నీవు కూడా అవు, ఓ మూర్ఖా! మూర్ఖత్వాన్ని పెంచుకోకు.”
Verse 73
अहं मूढः कृतस्तेन कुबेरेण महात्मना । मया निराकृतो रोषात्तपस्तेपे स गुह्यकः
“ఆ మహాత్ముడైన కుబేరుడు నన్ను మూర్ఖుణ్ని చేశాడు. కోపంతో నేను అతనిని తిరస్కరించగా, గుహ్యకుల అధిపతి అతడు తపస్సు చేయసాగాడు.”
Verse 74
कुबेरः स हि नंदिन्किमागतस्तव मंदिरम् । दीयतां च कुबेरोद्य नात्र कार्या विचारणा
హే నందిన్, ఆ కుబేరుడు నీ మందిరానికి ఎందుకు వచ్చాడు? ఈ రోజే కుబేరుణ్ని అప్పగించు—ఇక్కడ విచారణ అవసరం లేదు।
Verse 75
रावणस्य वचः श्रुत्वा ह्यवोचं त्वरितोऽप्यहम् । लिंगकोसि महाभाग त्वमहं च तथाविधः
రావణుని మాటలు విని నేను వెంటనే పలికాను—హే మహాభాగ, నీవు ‘లింగక’వు; నేనూ అలాగే ఉన్నాను।
Verse 76
उभयोः समनां ज्ञात्वा वृथा जल्पसि दुर्मते । यथोक्तः स त्ववादीन्मां वदनार्थे बलोद्धतः
మనిద్దరం సమానమని తెలిసికూడా, హే దుర్మతీ, నీవు వృథాగా పలుకుతున్నావు. ఇలా అనగానే, బలగర్వంతో ఉబ్బిన వాడు కేవలం వాదం కోసం నాతో మాట్లాడాడు।
Verse 77
यथा भवद्भिः पृष्टोऽहं वदनार्थे महात्मभिः । पुरावृत्तं मया प्रोक्तं शिवार्चनविधेः फलम् । शिवेन दत्तं सालूप्यं न गृहीतं मया तदा
హే మహాత్ములారా, మీరు నన్ను చెప్పమని అడిగినట్లే నేను పురాతన వృత్తాంతం—శివార్చన విధి ఫలాన్ని—వివరించాను. శివుడు ప్రసాదించిన సాలూప్యాన్ని నేను అప్పట్లో స్వీకరించలేదు।
Verse 78
याचितं च मया शंभोर्वदनं वानरस्य च । शिवेन कृपया दत्तं मम कारुण्यशालिना
మరియు నేను శంభువును వానర ముఖం కోరాను; కరుణానిధి శివుడు దయచేసి అది నాకు ప్రసాదించాడు।
Verse 79
निराभिमानिनो ये च निर्दभा निष्परिग्रहाः । शंभोः प्रियास्ते विज्ञेया ह्यन्ये शिववबहिष्कृताः
అహంకారరహితులు, దంభరహితులు, అపరిగ్రహులు అయినవారే శంభునకు ప్రియులు అని తెలుసుకో; ఇతరులు శివానుగ్రహం నుండి బహిష్కృతులు.
Verse 80
तथावदन्मया सार्द्धं रावणस्तपसो बलात् । मया च याचितान्येव दश वक्त्राणि धीमता
నేను ఇలా మాట్లాడుతుండగా, తపోబలంతో రావణుడు (ప్రభావం చూపి/ప్రత్యక్షమై) ఆ ధీమంతుడు నన్ను పది ముఖాలు కోరాడు.
Verse 81
उपहासकरं वाक्यं पौलस्त्यस्य तदा सुराः । मया तदा हि शप्तोऽसौ रावणो लोकरावणः
ఓ దేవతలారా! అప్పట్లో పౌలస్త్యుడు (రావణుడు) చేసిన పరిహాస వాక్యంవల్లనే నేను ఆ సమయంలోనే అతనిని శపించాను—లోకాలను రోదింపజేసే రావణుడిని.
Verse 82
ईदृशान्येव वक्त्राणि येषां वै संभवंति हि । तैः समेतो यदा कोऽपि नरवर्यो महातपाः । मां पुरस्कृत्य सहसा हनिष्यति न संशयः
ఇలాంటి ముఖాలు ఎవరికైతే కలుగుతాయో, వారితో కూడి ఏదైనా నరశ్రేష్ఠుడు మహాతపస్వి నన్ను ముందుంచి ఎదురైతే, అతడు అతనిని వెంటనే సంహరిస్తాడు—సందేహం లేదు.
Verse 83
एवं शप्तो मया ब्रह्मन्रावणो लोकरावणः । अर्चितं केवलं लिंगं विना तेन महात्मना
ఓ బ్రహ్మన్! ఈ విధంగా నా శాపానికి గురైన రావణుడు—లోకరావణుడు—అయ్యాడు; అయినా ఆ మహాత్ముడు (ఉచిత పీఠం/ఆధారం) లేకుండా కేవలం లింగాన్నే ఆరాధించాడు.
Verse 84
पीठिकारूपसंस्थेन विना तेन सुरोत्तमाः । विष्णुना हि महाभागास्तस्मात्सर्वं विधास्यति
హే దేవోత్తములారా! పీఠికా-రూప స్థాపన లేకుండా లింగపూజ జరిగినందున, హే మహాభాగ్యులారా, విష్ణువు సమస్తాన్ని యథావిధిగా సరిచేస్తాడు।
Verse 85
देवदेवो महादेवो विष्णुरूपी महेश्वरः । सर्वे यूयं प्रार्थयंतु विष्णुं सर्वगुहाशयम्
దేవదేవుడైన మహాదేవుడు, విష్ణు-రూపంలో మహేశ్వరుడు—మీ అందరూ సర్వగుహాశయుడైన విష్ణువును ప్రార్థించండి।
Verse 86
अहं हि सर्वदेवानां पुरोवर्ती भवाम्यतः । ते सर्वे नंदिनो वाक्यं श्रुत्वा मुदितमानसाः । वैकुंठमागता गीर्भिर्विष्णुं स्तोतुं प्रचक्रिरे
‘కాబట్టి నేను సమస్త దేవతల ముందుగా వెళ్తాను.’ నందీ మాటలు విని వారు అందరూ ఆనందచిత్తులై వైకుంఠానికి వెళ్లి పవిత్ర వాక్యాలతో విష్ణువును స్తుతించసాగారు।
Verse 87
देवा ऊचुः । नमो भगवते तुभ्यं देवदेव जगत्पते । त्वदाधारमिदं सर्वं जगदेतच्चराचरम्
దేవులు పలికిరి—హే భగవాన్! నీకు నమస్కారం; హే దేవదేవా, హే జగత్పతే! ఈ సమస్త చరాచర జగత్తు నీ ఆధారమే।
Verse 88
एतल्लिंगं त्वया विष्णो धृतं वै पिण्डिरूपिणा । महाविष्णुस्वरूपेण घातितौ मधुकैटभौ
హే విష్ణో! ఈ లింగాన్ని నీవు పిండ-రూపంగా ధరించి మోశావు; మహావిష్ణు-స్వరూపంతో మధు, కైటభులను సంహరించావు।
Verse 89
तथा कमठरूपेण धृतो वै मंदराचलः । वराहरूपमास्थाय हिरण्याक्षो हतस्त्वया
అదేవిధంగా కూర్మరూపం ధరించి నీవు మందరాచలాన్ని మోశావు; వరాహరూపం ధరించి హిరణ్యాక్షుణ్ణి నీవే సంహరించావు।
Verse 90
हिरण्यकशिपुर्दैत्यो हतो नृहरिरूपिणा । त्वया चैव बलिर्बद्धो दैत्यो वामनरूपिणा
దైత్యుడు హిరణ్యకశిపును నృసింహరూపంలో నీవు సంహరించావు; అలాగే వామనరూపంలో దైత్యరాజు బలిని నీవు బంధించావు।
Verse 91
भृगूणामन्वये भूत्वा कृतवीर्यात्मजो हतः । इतोप्यस्मान्महाविष्णो तथैव परिपालय
భృగువంశంలో జన్మించి నీవు కృతవీర్యుని కుమారుడు (కార్తవీర్యార్జునుడు)ను సంహరించావు. ఓ మహావిష్ణో, ఇప్పటికీ అలాగే మమ్మల్ని పరిరక్షించు।
Verse 92
रावमस्य भयादस्मात्त्रातुं भूयोर्हसि त्वरम्
ఈ రావణుని భయంనుండి మమ్మల్ని రక్షించుటకు నీవు మరల త్వరగా వచ్చి మాకు విమోచనం కలిగించు।
Verse 93
एवं संप्रार्थितो देवैर्भगवान्भूतभावनः । उवाच च सुरान्सर्वान्वासुदेवो जगन्मयः
దేవతలు ఈ విధంగా ప్రార్థించగా, సమస్త భూతాలను పోషించే జగద్వ్యాపి భగవాన్ వాసుదేవుడు సమస్త దేవతలతో ఇలా పలికెను।
Verse 94
हे देवाः श्रूयतां वाक्यं प्रस्तावसदृशं महत् । शैलादिं च पुरस्कृत्य सर्वे यूयं त्वरान्विताः । अवतारान्प्रकुर्वन्तु वानरीं तनुमाश्रिताः
హే దేవతలారా, సందర్భానుగుణమైన ఈ మహావాక్యాన్ని వినండి. శైలాది వారిని ముందుంచి, మీరందరూ తక్షణమే వానరదేహాన్ని ఆశ్రయించి అవతారాలను ప్రదర్శించండి।
Verse 95
अहं हि मानुषो भूत्वा ह्यज्ञानेन समावृतः । संभविष्याम्ययोध्यायं गृहे दशरथस्य च । ब्रह्मविद्यासहायोस्मि भवतां कार्यसिद्धये
నేనే మానవరూపం ధరించి, లీలావశంగా అజ్ఞానంతో ఆవరితుడనై, అయోధ్యలో దశరథుని గృహంలో జన్మిస్తాను. బ్రహ్మవిద్యను సహాయంగా చేసుకొని మీ కార్యసిద్ధిని సాధిస్తాను।
Verse 96
जनकस्य गृहे साक्षाद्ब्रह्मविद्या जनिष्यति । भक्तो हि रावणः साक्षाच्छिवध्यानपरायणः
జనకుని గృహంలో సాక్షాత్తుగా బ్రహ్మవిద్య జన్మిస్తుంది. ఎందుకంటే రావణుడు నిజంగా భక్తుడు—ప్రత్యక్షంగా శివధ్యానంలో పరాయణుడు।
Verse 97
तपसा महता युक्तो ब्रह्मविद्यां यदेच्छति । तदा सुसाध्यो भवति पुरुषो धर्मनिर्जितः
మహత్తపస్సుతో యుక్తుడైన వ్యక్తి బ్రహ్మవిద్యను కోరినప్పుడు, అతడు నిజంగా సాధ్యుడవుతాడు—ధర్మం చేత నియంత్రితుడై, ధర్మమార్గంలో నడిపింపబడతాడు।
Verse 98
एवं संभाष्य भगवान्विष्णुः परममङ्गलः । वाली चेन्द्रांशसंभूतः सुग्रीवों शुमतः सुतः
ఇలా పలికిన పరమమంగళ స్వరూపుడైన భగవాన్ విష్ణువు (నియమించాడు): వాలి చంద్రాంశం నుండి జన్మించాడు; సుగ్రీవుడు శుమతుని కుమారుడయ్యాడు।
Verse 99
तथा ब्रह्मांशसंभूतो जाम्बवान्नृक्षकुञ्जरः । शिलादतनयो नंदी शिवस्यानुचरः प्रियः
అదేవిధంగా బ్రహ్మాంశమునుండి జన్మించిన భల్లూకాధిపతి జాంబవాన్ ప్రాకట్యమయ్యెను; శిలాదుని పుత్రుడు నంది, శివుని ప్రియ అనుచరుడుగాను అవతరించెను।
Verse 100
यो वै चैकादशो रुद्रो हनूमान्स महाकपिः । अवतीर्णः सहायार्थं विष्णोरमिततेजसः
ఆ మహాకపి హనుమానుడే నిజముగా ఏకాదశ రుద్రుడు; అమిత తేజస్సుగల విష్ణువుకు సహాయార్థమై భూమిపై అవతరించెను।
Verse 101
मैंदादयोऽथ कपयस्ते सर्वे सुरसत्तमाः । एवं सर्वे सुरगणा अवतेरुर्यथा तथम्
మైంద మొదలైన ఆ వానరులందరూ దేవశ్రేష్ఠులే; ఈ విధంగా సమస్త దేవగణములు తమతమ నియత విధానముననే అవతరించిరి।
Verse 102
तथैव विष्णुरुत्पन्नः कौशल्यानंदवर्द्धनः । विश्वस्य रमणाच्चैव राम इत्युच्यते बुधैः
అదేవిధంగా విష్ణువు కౌశల్యానందవర్ధకుడై జన్మించెను; సమస్త విశ్వమును రమింపజేయుటచేత పండితులు ఆయనను ‘రామ’ అని పిలుచుదురు।
Verse 103
शेषोपि भक्त्या विष्णोश्च तपसाऽवातरद्भुवि
శేషుడు కూడ విష్ణుభక్తితోను తపస్సుతోను భూమిపై అవతరించెను।
Verse 104
दोर्दण्डावपि विष्णोश्च अवतीर्णौ प्रतापिनौ । शत्रुघ्नभरताख्यौ च विख्यातौ भुवनत्रये
విష్ణువుని రెండు పరాక్రమశాలి భుజాలూ అవతరించాయి—భరతుడు, శత్రుఘ్నుడు అనే నామాలతో—మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధులయ్యారు।
Verse 105
मिथिलाधिपतेः कन्या या उक्ता ब्रह्मवादिभिः । सा ब्रह्मविद्यावतरत्सुराणां कार्य्यसिद्धये । सीता जाता लांगलस्य इयं भूमिविकर्षणात्
మిథిలాధిపతి కుమార్తె—బ్రహ్మవాదులు చెప్పినట్లుగా—దేవకార్యసిద్ధి కోసం బ్రహ్మవిద్య అవతారరూపంగా అవతరించింది। భూమిని దున్నినప్పుడు లాంగలమునుండి సీతగా జన్మించింది।
Verse 106
तस्मात्सीतेति विख्याता विद्या सान्वीक्षिकी तदा । मिथिलायां समुत्पन्ना मैथितीत्यभिधीयते
అందువల్ల ఆ ఆన్వీక్షికీ విద్య ‘సీత’ అని ప్రసిద్ధి చెందింది; మిథిలాలో ఉద్భవించినందున ‘మైథితీ’ అని కూడా పిలుస్తారు।
Verse 107
जनकस्य कुले जाता विश्रुता जनकात्मजा । ख्याता वेदवती पूर्वं ब्रह्मविद्याघनाशिनी
జనకుని వంశంలో ఆమె జనకాత్మజగా ప్రసిద్ధి చెందింది. పూర్వం ఆమె ‘వేదవతీ’గా ఖ్యాతి పొందింది; బ్రహ్మవిద్యతో అజ్ఞానపు ఘనాంధకారాన్ని నశింపజేసేది।
Verse 108
सा दत्ता जनकेनैव विष्णवे परमात्मने
ఆమెను జనకుడు స్వయంగా పరమాత్మ విష్ణువుకు సమర్పించాడు।
Verse 109
तयाथ विद्यया सार्द्धं देवदेवो जगत्पतिः । उग्रे तपसि लीनोऽसौ विष्णुः परमदुष्करम्
అప్పుడు ఆమెతోను ఆ పవిత్ర విద్యతోను కలిసి దేవదేవుడు, జగత్పతి విష్ణువు అత్యంత దుష్కరమైన ఉగ్ర తపస్సులో లీనుడయ్యాడు।
Verse 110
रावणं जेतुकामो वै रामो राजीवलोचनः । अरण्यवासमकरोद्देवानां कार्यसिद्धये
రావణుని జయించాలనే కోరికతో కమలనేత్రుడైన రాముడు దేవతల కార్యసిద్ధి కోసం అరణ్యవాసాన్ని స్వీకరించాడు।
Verse 111
शेषावतारोऽपि महांस्तपः परमदुष्करम् । तताप परया शक्त्या देवानां कार्यसिद्धये
శేషుని మహావతారుడుకూడా పరమశక్తితో అత్యంత దుష్కరమైన తపస్సును దేవకార్యసిద్ధి కోసం ఆచరించాడు।
Verse 112
शत्रुघ्नो भरतश्चैव तेपतुः परमं तपः
శత్రుఘ్నుడు మరియు భరతుడుకూడా పరమ తపస్సును ఆచరించారు।
Verse 113
ततोऽसौ तपसा युक्तः सार्द्धं तैर्देवतागणैः । सगणं रावणं रामः षड्भिर्मासैरजीहनत् । विष्णुना घातितः शस्त्रैः शिवसारूप्यमाप्तवान्
ఆపై తపోబలంతో యుక్తుడై ఆ దేవగణాలతో కలిసి రాముడు ఆరు నెలల్లో రావణుని అతని సేనతో సహా సంహరించాడు। విష్ణువు శస్త్రాలతో హతుడై అతడు శివసారూప్యాన్ని పొందాడు।
Verse 114
सगमः स पुनः सद्यो बंधुभिः सह सुव्रताः
అతడు మళ్లీ తక్షణమే సువ్రతులైన బంధువులతో కలిసి బయలుదేరెను।
Verse 115
शिवप्रसादात्सकलं द्वैताद्वैतमवाप ह । द्वैताद्वैतविवेकार्थमृपयोप्यत्र मोहिताः । तत्सर्वं प्राप्नुवंतीह शिवार्चनरता नराः
శివప్రసాదముచేత ద్వైతమూ అద్వైతమూ అనే సమగ్ర దర్శనం లభిస్తుంది. ద్వైత-అద్వైత వివేకార్థం ఇక్కడ ఋషులకూడా మోహము కలుగును; అయినా శివార్చనలో రతులైన జనులు ఇక్కడ ఆ సమస్తమును పొందుదురు।
Verse 116
येऽर्चयंति शिवं नित्यं लिंगरूपिणमेव च । स्त्रियो वाप्यथ वा शूद्राः श्वपचा ह्यंत्यवासिनः । तं शिवं प्राप्नुवंत्येव सर्वदुःखोपनाशनम्
నిత్యం లింగరూపిణైన శివుని అర్చించువారు—స్త్రీలైనా, శూద్రులైనా, శ్వపచులైనా, అంత్యవాసులైనా—వారు నిశ్చయంగా సమస్త దుఃఖనాశకుడైన ఆ శివునే పొందుదురు।
Verse 117
पशवोऽपि परं याताः किं पुनर्मानुषादयः
పశువులకూడా పరమపదమును పొందిరి; మరి మనుష్యాదుల సంగతి ఎంత ఎక్కువో।
Verse 118
ये द्विजा ब्रह्मचर्येण तपः परममास्थिताः । वर्षैरनेकैर्यज्ञानां तेऽपि स्वर्गपरा भवन्
బ్రహ్మచర్యముచేత పరమ తపస్సును ఆశ్రయించి అనేక సంవత్సరాలు యజ్ఞములు చేసిన ద్విజులుకూడా ఫలంగా కేవలం స్వర్గమునకే పరులైరి।
Verse 119
ज्योतिष्टोमो वाजपेयो ह्यतिरात्रादयो ह्यमी । यज्ञाः स्वर्गं प्रयच्छंति सत्त्रीणां नात्र संशयः
జ్యోతిష్టోమ, వాజపేయ, అతిరాత్రాది యజ్ఞాలు యజమానులకు నిశ్చయంగా స్వర్గాన్ని ప్రసాదిస్తాయి—ఇందులో సందేహం లేదు।
Verse 120
तत्र स्वर्गसुखं भुक्त्वा पुण्यक्षयकरं महत् । पुण्यक्षयेऽपि यज्वानो मर्त्यलोकं पतंति वै
అక్కడ స్వర్గసుఖాలను అనుభవించి—అవి మహత్తుగా పుణ్యక్షయాన్ని కలిగించేవి—పుణ్యం క్షీణించినప్పుడు యజమానులూ నిశ్చయంగా మర్త్యలోకానికి పడిపోతారు।
Verse 121
पतितानां च संसारे दैवाद्बुद्धिः प्रजायते । गुणत्रयमयी विप्रास्तासुतास्त्विह योनिषु
సంసారంలో పడిపోయిన జీవులకు దైవవశాత్ (కొత్త) బుద్ధి జనిస్తుంది; ఓ విప్రులారా, ఇక్కడ వారి సంతానం వివిధ యోనుల్లో త్రిగుణమయంగా ఏర్పడుతుంది।
Verse 122
यथा सत्त्वं संभवति सत्त्वयुक्तभवं नराः । राजसाश्च तथा ज्ञेयास्ता मसाश्चैव ते द्विजाः
సత్త్వం ఎలా ఉద్భవిస్తుందో అలాగే జీవులు సత్త్వయుక్తులుగా జన్మిస్తారు; అలాగే వారు రాజసులు లేదా తామసులుగా కూడా తెలిసికొనబడాలి—ఓ ద్విజులారా।
Verse 123
एवं संसारचक्रेऽस्मिन्भ्रमिता बहवो जनाः । यदृच्छया दैवगत्या शिवं संसेवते नरः
ఇలా ఈ సంసారచక్రంలో అనేకులు తిరుగుతుంటారు; కానీ సౌభాగ్యవశాత్—దైవగతిచేత—ఒక మనిషి శివుని సేవా-ఉపాసనలో నిమగ్నమవుతాడు।
Verse 124
शिवध्यानपराणां च नराणां यतचेतसाम् । मायानिरसनं सद्यो भविष्यति न चान्यथा
శివధ్యానంలో నిమగ్నమై నియతచిత్తులైన జనులకు మాయా-నిరసనం తక్షణమే జరుగుతుంది—ఇతరథా కాదు।
Verse 125
मायानिरसनात्सद्यो नश्यत्येव गुणत्रयम् । यदा गुणत्रयातीतो भवतीति स मुक्तिभाक्
మాయా-నిరసనంతో త్రిగుణాలు తక్షణమే లయమవుతాయి. ఎవరైతే త్రిగుణాతీతుడవుతాడో, అతడే ముక్తిభాగి.
Verse 126
तस्माल्लिङ्गार्चनं भाव्यं सर्वेषामपि देहिनाम् । लिङ्गरूपी शिवो भूत्वा त्रायते संचराचरम्
కాబట్టి సమస్త దేహధారులు లింగార్చన చేయవలెను. శివుడు లింగరూపంగా ప్రత్యక్షమై చరాచర సమస్తాన్ని రక్షించి తరింపజేస్తాడు.
Verse 127
पुरा भवद्भिः पृष्टोऽहं लिङ्गरूपी कथं शिवः । तत्सर्वं कथितं विप्रा याथातथ्येन संप्रति
మునుపు మీరు నన్ను అడిగారు—“లింగరూపంగా శివుడు ఎలా ఉన్నాడు?” ఓ విప్రులారా, అది అంతా ఇప్పుడు యథాతథ్యంగా నేను వివరించాను.
Verse 128
कथं गरं भक्षितवाञ्छिवो लोकमहेश्वरः । तत्सर्वं श्रूयतां विप्रा यतावत्कथयामि वः
లోకమహేశ్వరుడైన శివుడు ప్రాణాంతక విషాన్ని ఎలా భక్షించాడు? ఓ విప్రులారా, వినండి—అది అంతా క్రమంగా నేను మీకు చెబుతాను.