Adhyaya 25
లోమశుడు హిమాలయంలో జరిగే దివ్యవివాహ మహోత్సవాన్ని వర్ణిస్తాడు. విశ్వకర్మ, త్వష్టా మొదలైన దేవశిల్పులు దివ్యనివాసాలను నిర్మించి, మహావైభవంతో శివుని ప్రతిష్ఠిస్తారు. మేనా సఖులతో వచ్చి శివునికి నీరాజనం చేసి, పార్వతి ముందుగా చెప్పినదానికన్నా మించిన మహాదేవుని అపూర్వ సౌందర్యాన్ని చూసి ఆశ్చర్యపడుతుంది. వివాహకార్యానికి శివుని తీసుకురావాలని గర్గుడు ఆజ్ఞాపిస్తాడు; పర్వతాలు, మంత్రులు, సమూహాలు బహుమతులు సిద్ధం చేస్తారు, వాద్యనాదం మరియు వైదిక పఠనం మరింత ఘనంగా మారుతుంది. గణాలు, యోగినీచక్ర బలాలు, చండీ, భైరవులు, ప్రేత-భూతాది రక్షకదళాలతో శివుడు ముందుకు సాగుతాడు; లోకరక్షణార్థం చండీ సమీపంలో ఉండమని విష్ణువు కోరుతాడు. శివుని శాంతవచనంతో ఆ ఉగ్ర పరివారం క్షణకాలం నియంత్రితమవుతుంది. అనంతరం బ్రహ్మ, విష్ణు, లోకపాలకులు, జ్యోతిష్కులు, ఋషులు, అరుంధతి-అనసూయ-సావిత్రి-లక్ష్మీ వంటి పూజ్యస్త్రీలు మహాయాత్రలో పాల్గొంటారు; శివునికి స్నానం చేయించి స్తుతించి యాగమండపంలో ప్రవేశింపజేస్తారు. అంతర్వేదికలో అలంకృత పార్వతి ఆసీనమై ఉంటుంది; శుభముహూర్తంలో గర్గుడు ప్రణవమంత్రాలను జపించి, శివ-పార్వతులు పరస్పరం అర్ఘ్య, అక్షతాది ద్రవ్యాలతో పూజించుకుంటారు. తదుపరి కన్యాదాన ఆరంభంలో హిమవంతుడు విధివిధానాలు అడుగుతాడు; శివుని గోత్రం, కులం గురించి సందేహం తలెత్తుతుంది. నారదుడు వచ్చి శివుడు వంశ-గోత్రాతీతుడు, నాదాధార పరతత్త్వమని ప్రకటిస్తాడు; సభ ఆశ్చర్యభక్తులతో శివుని అగమ్యతను, విశ్వాధిపత్యాన్ని సమర్థిస్తుంది.
Shlokas
Verse 1
लोमश उवाच । तत्रोपविविशुः सर्वे सत्कृताश्च हिमाद्रिणा । ते देवाः सपरिवाराः सहर्षाश्च सवाहनाः
లోమశుడు పలికెను—అక్కడ హిమాద్రి సత్కరించగా వారందరూ కూర్చున్నారు. ఆ దేవతలు పరివారంతో, తమ తమ వాహనాలతో, హర్షంతో ఉన్నారు.
Verse 2
तत्रैव च महामात्रं निर्मितं विश्वकर्मणा । दीप्त्या परमया युक्तं निवासार्थं स्वयम्भुवः
అక్కడే విశ్వకర్మ స్వయంభూ (బ్రహ్మ) నివాసార్థం పరమ కాంతితో యుక్తమైన మహత్తర నివాసమందిరాన్ని నిర్మించాడు.
Verse 3
तथैव विष्णोस्त्वपरं भवनं स्वयमेव हि । भास्वरं सुविचित्र च कृतं त्वष्ट्रा मनोरमम् । वण्डीगृहं मनोज्ञं च तथैव कृतवान्स्वयम्
అలాగే విష్ణువుకు కూడా మరొక నివాసం ఏర్పడింది—ఆయన స్వయంకృషితోనే, ప్రకాశవంతమై విచిత్రంగా; త్వష్టా దానిని మనోహరంగా నిర్మించాడు. అలాగే ఆయన స్వయంగా మనోజ్ఞమైన వండీగృహం (స్తుతిమండపం) కూడా చేశాడు.
Verse 4
तथैव श्वेतं परमं मनोज्ञं महाप्रभं देववरैः सुपूजितम् । कैलासलक्ष्मीप्रभया महत्या सुशोभितं तद्भवनं चकार
అలాగే ఆయన పరమ మనోహరమైన, శ్వేతవర్ణమైన, మహాప్రభతో కూడిన భవనాన్ని నిర్మించాడు; అది దేవశ్రేష్ఠులచే సుపూజితమై, కైలాసలక్ష్మి మహత్తర కాంతితో సుశోభితమైంది.
Verse 5
तत्रैव शंभुः परया विभूत्या स स्थापितस्तेन हिमाद्रिणा वै
అక్కడే హిమాద్రి పరమ విభూతి, దివ్య వైభవంతో శంభువు (శివుడు)ను స్థాపించి సింహాసనారూఢునిగా చేశాడు.
Verse 6
एतस्मिन्नंतरे मेना समायाता सखीगणैः । नीराजनार्थं शंभुं च ऋषिभिः परिवारिता
అంతలో మేనా సఖీగణాలతో వచ్చి, ఋషులచే పరివృతమై, శంభు (శివుడు)కు నీరాజనం చేయుటకై అక్కడికి చేరింది।
Verse 7
तदा वादित्रदिर्घोपैर्नादितं भुवनत्रयम् । नीराजनं कृतं तस्य मेनया च तपस्विनः
అప్పుడు వాద్యాల దీర్ఘ నాదాలతో త్రిలోకం నాదితమైనట్లు అనిపించింది; మేనా ఆ మహాతపస్వి ప్రభువుకు నీరాజనం చేసింది।
Verse 8
अवलोक्य परा साध्वी मेनाऽजानाद्धरं तदा । गिरिजोक्तमनुस्मृत्य मेना विस्मयमागता
చూసినప్పటికీ పరమ సాధ్వి మేనా ఆ క్షణంలో హరుడు (శివుడు)ను గుర్తించలేదు; గిరిజ (పార్వతి) చెప్పిన మాటలు స్మరించి మేనా ఆశ్చర్యంతో నిండింది।
Verse 9
यद्वै पुरोक्तं च तया पार्वत्या मम सन्निधौ । ततोऽधिकं प्रपश्यामि सौंदर्यं परमेष्ठिनः । महेशस्य मया दृष्टमनिर्वाच्यं च संप्रति
‘పార్వతి నా సమక్షంలో ముందుగా చెప్పినదానికన్నా ఎక్కువగా ఇప్పుడు పరమేశ్వరుని పరమ సౌందర్యాన్ని చూస్తున్నాను; ఈ క్షణంలో నేను దర్శిస్తున్న మహేశుని మహిమ వర్ణనాతీతం.’
Verse 10
एवं विस्मयमापन्ना विप्रपत्नीभिरावृता । अहतां बरयुग्मेन शोभिता वरवर्णिनी
ఇలా ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయి, బ్రాహ్మణుల భార్యలచే చుట్టుముట్టబడి, ఆ సుందరి అహతమైన (కొత్త) వస్త్రయుగ్మంతో అలంకరింపబడి ప్రకాశించింది।
Verse 11
कंचुकी परमा दिव्या नानारत्नैश्च शोभिता । अंगीकृता तदा देव्या रराज परया श्रिया
నానావిధ రత్నాలతో శోభించిన ఆ పరమ దివ్య కంచుకిని దేవి అప్పుడు స్వీకరించింది; ఆమె అపూర్వ శ్రీతో ప్రకాశించింది।
Verse 12
बिभ्रती च तदा हारं दिव्यरत्नविभूषितम् । वलयानि महार्हाणि शुद्धचामीकराणि च
అప్పుడు ఆమె దివ్య రత్నాలతో అలంకరించిన హారాన్ని ధరించింది; అలాగే శుద్ధ స్వర్ణంతో చేసిన అమూల్య వలయాలనూ ధరించింది।
Verse 13
तत्रोपविष्टा सुभगा ध्यायंती परमेश्वरम् । सखीभिः सेव्यमाना सा विप्रपत्नीभिरेव च
అక్కడ ఉపవిష్టమైన ఆ సుభగా పరమేశ్వరుని ధ్యానించుచుండెను; సఖులు మరియు బ్రాహ్మణపత్నులు ఆమెకు సేవచేసుచుండిరి।
Verse 14
एतस्मिन्नंतरे तत्र गर्गो वाक्यमभाषत । पाणिग्रहार्थं शंभुं च आनयध्वं स्वमंदिरम् । त्वरितेनैव वेलायामस्यामेव विचक्षणाः
ఇంతలో గర్గుడు ఇలా పలికెను—“పాణిగ్రహణార్థం శంభువును మీ గృహానికి తీసుకురండి. హే విచక్షణులారా, ఈ శుభవేళలోనే త్వరగా చేయండి!”
Verse 15
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य गर्गस्य च महात्मनः । अभ्युत्थानपराः सर्वे पर्वताः सकलत्रकाः
ఆ మహాత్మ గర్గుని వచనం విని, సమస్త పర్వతరాజులు తమ తమ సమగ్ర పరివారంతో గౌరవార్థం లేచి నిలువుటకు సిద్ధపడ్డారు।
Verse 16
महाविभूत्या संयुक्ताः सर्वे मंगलपाणयः । सालंकृतास्तदा तेषां पत्न्योलंकारमंडिताः
వారు అందరూ మహావిభూతితో యుక్తులై, చేతులలో మంగళోపహారాలు ధరించారు. అప్పుడు వారు సుసంస్కృతంగా అలంకరింపబడి, వారి భార్యలు కూడా దివ్యాభరణాలతో మండితులయ్యారు.
Verse 17
उपायनान्यनेकानि जगृहुः स्निग्धलोचनाः । तदा वादित्रघोषेण ब्रह्मघोषेण भूयसा
స్నిగ్ధనేత్రులైన వారు అనేక విధాల ఉపహారాలను స్వీకరించారు. అప్పుడు వాద్యనినాదం మరియు మరింత ఘనమైన బ్రహ్మఘోషం మధ్య,
Verse 18
आजग्मुः सकलात्रास्ते यत्र देवो महेश्वरः । प्रमथैरावृतस्तत्र चंड्या चैवाभिसेवितः
ఆ సమస్త గణాలు అక్కడికి వచ్చారు, ఎక్కడ దేవుడు మహేశ్వరుడు విరాజిల్లుచున్నాడు. అక్కడ ఆయన ప్రమథులతో ఆవరించబడి, చండీదేవి చేత కూడా సేవింపబడుచున్నాడు.
Verse 19
तथा महर्षिभिस्तत्र तथा देवगणैः सह । एभिः परिवृतः श्रीमाञ्छंकरो लोकशंकरः
అక్కడ మహర్షులతోను, దేవగణాలతోను కలిసి, వీరందరిచేత పరివృతుడై శ్రీమాన్ శంకరుడు—లోకశంకరుడు—విరాజిల్లుచున్నాడు.
Verse 20
श्रुत्वा वादित्रनिर्घोषं सर्वे शंकरसेवकाः । उत्थिता ऐकापद्येन देवैरृषिभिरावृताः
వాద్యాల ప్రతిధ్వనించే నినాదాన్ని విని శంకరుని సేవకులందరూ ఒక్కసారిగా లేచి నిలిచారు; వారు దేవులు, ఋషులు చుట్టుముట్టి ఉన్నారు.
Verse 21
तथोद्यतो योगिनाचक्रयुक्ता गणा गणानां गणानां पतिरेकवर्चसाम् । शिवंपुरस्कृत्य तदानुभावास्तथैव सर्वे गणनायकाश्च
అప్పుడు యోగినీచక్రంతో సంయుక్తమైన గణులు ముందుకు కదిలారు. గణాధిపతి ఏకైక తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ అగ్రంగా సాగాడు. శివుని పురస్కరించి, ఆ మహిమాన్విత గణనాయకులందరూ కూడ ముందుకు నడిచారు.
Verse 22
तद्योगिनी चक्रमतिप्रचंडं टंकारभेरीरवनिस्वनेन । चंडीं पुरस्कृत्य भयानकां तदा महाविभूत्या समलंकृतां तदा
అప్పుడు ఆ అత్యంత ప్రచండమైన యోగినీచక్రం టంకారధ్వని, భేరీ మ్రోగింపు, యుద్ధవాద్యాల గర్జన మధ్య ఉప్పొంగి ముందుకు దూసుకొచ్చింది. భయంకరమైన చండీని పురస్కరించి, మహావిభూతితో అలంకృతమై దర్శనమిచ్చింది.
Verse 23
कंठे कर्कोटकं नागं हारभूतं च कार सा । पदकं वृश्चिकानां च दंदशूकांश्च बिभ्रती
ఆమె తన కంఠంలో కర్కోటక నాగాన్ని హారంలా ధరించింది. అలాగే వృశ్చికాల ఆభరణాన్ని ధరించి, విషధర సర్పాలను కూడా అలంకారంగా మోసింది.
Verse 24
कर्णावतंसान्सा दध्रे पाणिपादमयांस्तथा । रणे हतानां वीराणां शिरांस्युरसिचापरान्
ఆమె చెవులకు చేతులు-కాళ్లతో చేసిన కర్ణావతంసాలను ధరించింది. యుద్ధంలో హతమైన వీరుల శిరస్సులను కూడా ఆమె తన వక్షస్థలంపై ఇతర చిహ్నాలవలె ధరించింది.
Verse 25
द्वीपिचर्मपरीधाना योगिनीचक्रसंयुता । क्षेत्रपालावृता तद्वद्भैरवैः परिवारिता
ఆమె చిరుతచర్మాన్ని ధరించి యోగినీచక్రంతో సంయుక్తమై ఉంది. క్షేత్రపాలులు ఆమెను చుట్టుముట్టగా, భైరవులు పరివారంగా నిలిచి ఆమెకు శోభను చేకూర్చారు.
Verse 26
तथा प्रेतैश्च भूतैश्च कपटैः परिवारिता । वीरभद्रादयश्चैव गणाः परमदारुणाः । ये दक्षयज्ञनाशार्थे शिवेनाज्ञापितास्तदा
ఆమె ప్రేతలు, భూతలు మరియు కపటమైన భయంకర సత్త్వాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉండెను. వీరభద్రాది పరమ దారుణ గణములు, ఆ సమయంలో దక్షయజ్ఞ వినాశార్థం శివాజ్ఞచే నియుక్తులయ్యారు.
Verse 27
तथा काली भैरवी च माया चैव भयावहा । त्रिपुरा च जया चैव तथा क्षेमकरी शुभा
అక్కడ కాళీ, భైరవీ, భయాన్ని కలిగించే మాయా కూడా ఉన్నారు. త్రిపురా, జయా అలాగే శుభమైన క్షేమకరీ—కల్యాణప్రదాయిని—కూడా ఉన్నది.
Verse 28
अन्याश्चैव तथा सर्वाः पुरस्कृत्य सदाशिवम् । गंतुकामाश्चोग्रतरा भूतैः प्रेतैः समावृताः
ఇంకా అనేక దేవతలు కూడా—అందరూ—సదాశివుని ముందుంచి ప్రయాణించదలచారు. అత్యంత ఉగ్రులై వారు భూతప్రేతాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నారు.
Verse 29
एताः सर्वा विलोक्याथ शिवभक्तो जनार्द्दनः । महर्षीश्च पुरस्कृत्य ह्यमरांश्च तथैव च । अनसूयां पुरस्कृत्य तथैव च ह्यरुंधतीम्
వారందరినీ చూచి శివభక్తుడైన జనార్దనుడు ముందుకు సాగెను. మహర్షులను, దేవతలను కూడా అగ్రస్థానంలో ఉంచి, అనసూయను అలాగే అరుంధతిని కూడా గౌరవించి ముందుంచెను.
Verse 30
विष्णुरुवाच । चण्डीं कुरु समीपस्थां लोकपालनतां प्रभो
విష్ణువు పలికెను—హే ప్రభో, చండీని సమీపంలో ఉంచి లోకపాలన-రక్షణ బాధ్యతను ఆమెకు అప్పగించుము.
Verse 31
तदुक्तं विष्णुना वाक्यं निशम्य जगदीश्वरः । उवाच प्रहसन्नेव चंडीं प्रति सदाशिवः
విష్ణువు పలికిన వాక్యాన్ని విని జగదీశ్వరుడైన సదాశివుడు చిరునవ్వుతో చండీని ఉద్దేశించి పలికెను।
Verse 32
अत्रैव स्थीयतां चंडीं यावदुद्वहनं भवेत् । मम भावान्विजानासि कार्याकार्ये सुशोभने
“హే చండీ, ఉద్వహనం (వధువును తీసుకుపోవడం) జరిగే వరకు ఇక్కడే నిలిచియుండుము. హే సుందరీ, చేయవలసినది–చేయకూడనిదిలో నా భావాన్ని నీవు గ్రహించితివి।”
Verse 33
एवमाकर्ण्य वचनं शंभोरमिततेजसः । उवाच कुपिता चंडी विष्णुमुद्दिश्य सादरम्
అమిత తేజస్సుగల శంభువు వాక్యాన్ని విని చండీ కోపించినా, గౌరవంతో విష్ణువును ఉద్దేశించి పలికెను।
Verse 34
तथान्ये प्रमथाः सर्वे विष्णुमूचुः प्रकोपिताः । यत्रयत्र शिवो भाति तत्रतत्र वयं प्रभो
అప్పుడు ఇతర ప్రమథులందరూ కోపంతో విష్ణువుతో అన్నారు—“ప్రభూ, శివుడు ఎక్కడెక్కడ ప్రకాశిస్తాడో అక్కడక్కడ మేమూ ఉన్నాము।”
Verse 35
त्वया निवारिताः कस्माद्वयमाभ्युदये परे । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा केशवोवाक्यमब्रवीत्
“ఇంత మహత్తర కార్యసమయంలో మమ్మల్ని నీవెందుకు ఆపితివి?” వారి మాటలు విని కేశవుడు ప్రత్యుత్తరం పలికెను।
Verse 36
चण्डीमुद्दिश्य प्रमथानन्यांश्चैव तथाविधान् । यूयं चैव मया प्रोक्ता मा कोपं कर्त्तुमर्हथ
చండీని, ప్రమథులను మరియు అలాంటి ఇతరులను ఉద్దేశించి కేశవుడు అన్నాడు—“మిమ్మల్ని నేను సమ్యగుపదేశించాను; కనుక కోపానికి లోనుకావడం మీకు తగదు.”
Verse 37
एवमुक्तास्तदा तेन चंडीमुख्या गणास्तदा । एकांतमाश्रिताः सर्वे विष्णुवाक्याज्ज्वलद्धृदः
అతడు ఇలా చెప్పగా, చండీముఖ్యులైన ఆ గణాలందరూ విష్ణువు నియమన వాక్యాల వల్ల హృదయాలు మండుతూనే ఏకాంతస్థానాన్ని ఆశ్రయించారు.
Verse 38
तावत्सर्वे समायाताः पर्वतेंद्रस्य मंत्रिणः । सकलत्राः संभ्रमेण महेशं प्रति सत्वरम्
ఇంతలో పర్వతేంద్రుని మంత్రులందరూ తమ తమ కుటుంబాలతో కలిసి ఉత్సాహభరితంగా వేగంగా మహేశుని వైపు వచ్చారు.
Verse 39
पंचवाद्यप्रघोषेण ब्रह्मघोषेण भूयसा । योषिद्भिः संवृतास्तत्र गीतशब्देन भूयसा
అక్కడ పంచవాద్యాల ఘోష ఘనంగా వినిపించగా, దానికన్నా ఎక్కువగా వేదమంత్రాల బ్రహ్మఘోష ప్రతిధ్వనించింది; స్త్రీలు చుట్టుముట్టిన ఆ స్థలంలో మంగళగీతాల శబ్దం మళ్లీ మళ్లీ మరింతగా మ్రోగింది.
Verse 40
एवं प्राप्ता यत्र शंभुः सकलैः परिवारितः । आगत्य कलशैः साकं स्नापितो हि सदाशिवः । स्त्रीभिर्मंगलगीतेन सर्वाभरणभूषितः
ఇలా వారు శంభువు తన సమస్త పరివారంతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్న స్థలానికి చేరుకున్నారు. అక్కడ కలశాలలో తెచ్చిన పవిత్ర జలంతో సదాశివునికి అభిషేకస్నానం చేయబడింది; స్త్రీలు మంగళగీతాలు పాడుతుండగా, ఆయన సర్వాభరణాలతో అలంకృతుడై ప్రకాశించాడు.
Verse 41
ऋषयो देवगंधर्वास्तथान्ये पर्वतोत्तमाः । शंभ्यग्रगास्तदा जग्मुः स्त्रियश्चैव सुपूजिताः । बभौ छत्रेण महता ध्रिमाणेन मूर्द्धनि
ఋషులు, దేవగంధర్వులు మరియు ఇతర శ్రేష్ఠ పర్వతజులు శంభువును ముందుంచి అగ్రభాగంలో సాగారు; సత్కారింపబడిన స్త్రీలు కూడా వెంట వచ్చారు. ఆయన శిరస్సుపై ధరించిన మహాచ్ఛత్రంతో ఆయన మహాతేజస్సుతో ప్రకాశించాడు.
Verse 42
चामरै वीर्ज्यमानोऽसौ मुकुटेन विराजितः । ब्रह्मा विष्णुस्तथा चंद्रो लोकपालस्तथैव च
ఆయన చామరాలతో వీజింపబడుతూ, మకుటంతో విరాజిల్లాడు. అక్కడ బ్రహ్మ, విష్ణు, చంద్రుడు మరియు లోకపాలకులు కూడా ఉన్నారు.
Verse 43
अग्रगा ह्यपि शोभंतः श्रिया परमया युताः । तथा शंखाश्च भेर्यश्च पटहानकगोमुखाः
ముందుగా సాగినవారూ పరమశ్రీతో యుక్తులై అతి శోభించారు. శంఖాలు, భేరీలు, పటహాలు, ఆనక మృదంగాలు, గోముఖ వాద్యాలు మ్రోగాయి.
Verse 44
तथैव गायकाः सर्वे परममंगलम् । पुनः पुनरवाद्यंत वादित्राणि महोत्सवे
అలాగే గాయకులందరూ పరమ మంగళకరమైన గీతాలను ఆలపించారు. మహోత్సవంలో వాద్యాలు మళ్లీ మళ్లీ మ్రోగాయి.
Verse 45
अरुंधती महाभागा अनसूया तथैव च । सावित्री च तथा लक्ष्मीर्मातृभिः परिवारिताः
మహాభాగ్యవతి అరుంధతి, అనసూయ, సావిత్రి మరియు లక్ష్మి—మాతృకలచే పరివేష్టితులై—అక్కడ ఉన్నారు.
Verse 46
एभिः समेतो जगदेकबंधुर्बभौ तदानीं परमेण वर्चसा । सचंद्रसूर्यानिलवायुना वृतः सलोकपालप्रवरैर्महर्षिभिः
వీరిలో కలిసి జగదేకబంధువు ఆ సమయంలో పరమ తేజస్సుతో ప్రకాశించాడు. చంద్రుడు, సూర్యుడు, అనిల-వాయువు, లోకపాలులలో శ్రేష్ఠులు మరియు మహర్షులు చుట్టుముట్టగా అతడు మహిమతో విరాజిల్లెను।
Verse 47
स वीज्यमानः पवनेनः साक्षाच्छत्रं च तस्मै शशिना ह्यधिष्ठितम् । सूर्यः पुरस्तादभवत्प्रकाशकः श्रियान्वितो विष्णुरभूच्च सन्निधौ
అతడు సాక్షాత్తు పవనుడిచే వీసబడెను; అతనికి శశి స్వయంగా ఛత్రంగా నిలిచెను. సూర్యుడు ముందుగా ప్రకాశకుడై నిలిచెను; శ్రీయుతుడైన విష్ణువు కూడా సమీపంలో ఉన్నాడు।
Verse 48
पुष्पैर्ववर्षुर्ह्यवकीर्यमाणा देवास्तदानीं मुनिभिः समेताः । ययौ गृहं कांचनकुट्टिमं महन्महावि भूत्यापरिशोभितं तदा । विवेश शंभुः परया सपर्यया संपूज्यमानो नरदेवदानवैः
అప్పుడు మునులతో కూడిన దేవతలు చుట్టూ చల్లబడే పుష్పవర్షం కురిపించారు. శంభువు స్వర్ణకుట్టిమంతో అలంకృతమైన, మహా వైభవంతో ప్రకాశించే విశాల గృహానికి వెళ్లి; నరదేవులు, దేవులు, దానవులు పరమ సపర్యతో పూజించగా అందులో ప్రవేశించాడు।
Verse 49
एवं समागतः शंभुः प्रविष्टो यज्ञमण्डपम् । संस्तूयमानो विबुधैः स्तुतिभिः परमेश्वरः
ఇలా సమాగతుడైన శంభువు యజ్ఞమండపంలో ప్రవేశించాడు. పరమేశ్వరుడు దేవతల స్తుతులతో నిరంతరం స్తుతింపబడుచుండెను।
Verse 50
गजादुत्तारयामास महेशं पर्वतोत्तमः । उपविश्य ततः पीठे कृत्वा नीराजनं महत्
శ్రేష్ఠ పర్వతుడు మహేశుని గజం నుండి దింపెను. అనంతరం ఆయనను పీఠంపై కూర్చోబెట్టి మహా నీరాజనం (ఆరతి) నిర్వహించెను।
Verse 51
मेनया सखिभिः साकं तथैव च पुरोधसा । मधुपर्कादिकं सर्वं यत्कृतं चैव तत्र वै
అక్కడ మేనా సఖులతో కూడి, అలాగే పురోహితునితో కలిసి మధుపర్కాది సమస్త పూజోపచారాలను విధివిధానంగా సిద్ధం చేసింది।
Verse 52
ब्रह्मणा नोदितः सद्यः पुरोधाः कृतवान्प्रभुः । मंगलं शुभकल्याणं प्रस्तावसदृशं बहु
బ్రహ్ముని ప్రేరణతో పురోహితుడు వెంటనే సందర్భానుగుణంగా అనేక మంగళ, శుభకల్యాణ కర్మలను నిర్వహించాడు।
Verse 53
अंतर्वेद्यां संप्रवेश्य यत्र सा पार्वती स्थिता । वेदिकोपरि तन्वंगी सर्वाभरणभूषिता
అతనిని అంతర్వేదిలోనికి ప్రవేశింపజేశారు; అక్కడ పార్వతి నిలిచి ఉంది—వేదికపై సన్నని అవయవాలతో, సమస్త ఆభరణాలతో అలంకృతగా।
Verse 54
तत्रानीतो हरः साक्षाद्विष्णुना ब्रह्मणा सह । लग्नं निरीक्षमाणास्ते वाचस्पतिपुरोगमाः
అక్కడ విష్ణువు బ్రహ్మతో కలిసి సాక్షాత్తు హరుని తీసుకొచ్చాడు; వాచస్పతి నాయకత్వంలో వారు శుభలగ్నాన్ని పరిశీలించసాగారు।
Verse 55
गर्गो मुनिश्चोपविष्टस्तत्रैव घटिकालये । यावत्पूर्णा घटी जाता तावत्प्रणवभाषणम्
ముని గర్గుడు అక్కడే ఘటికాలయంలో కూర్చున్నాడు; ఘటి పూర్తయ్యే వరకు ప్రణవం ‘ఓం’ ఉచ్చారణం కొనసాగింది।
Verse 56
ओंपुण्येति प्रणिगदन्गर्गो वध्वंजलिं दधे । पार्वत्यक्षतपूर्णं च शिवोपरि ववर्ष वै
“ఓం పుణ్య!” అని పలుకుతూ గర్గుడు వధువు చేతులను అంజలిగా ఉంచెను; పార్వతి అక్షతపూర్ణ హస్తాలతో శివునిపై అక్షతాలను వర్షింపజేసెను।
Verse 57
तया संपूजितो रुद्रो दध्यक्षतकुशादिभिः । मुदा परमया युक्ता पार्वती रुचिरानना
ఆమె దధి, అక్షత, కుశ మొదలైనవాటితో రుద్రుని విధివిధానంగా పూజించింది; పరమానందంతో నిండిన రుచిరాననా పార్వతి ఆరాధనను నిర్వహించింది।
Verse 58
विलोकयंती शंभुं तं यदर्थे परमं तपः । कृतं पुरा महादेव्या परेषां परमं महत्
ఆమె ఆ శంభువును తిలకిస్తూ నిలిచెను—ఆయన కోసమే మహాదేవి పూర్వం పరమ తపస్సు చేసింది, అది ఇతరులన్నిటికన్నా అత్యంత మహత్తరమైనది।
Verse 59
तपसा तेन संप्राप्तो जगज्जीवनजीवनः । नारदेन ततः प्रोक्तो महादेवो वृषध्वजः
ఆ తపస్సు వల్ల ఆమె జగత్తులోని సమస్త జీవుల జీవనమైన ప్రభువును పొందింది; అనంతరం నారదుడు వృషధ్వజ మహాదేవుని ప్రకటించి చెప్పెను।
Verse 60
तथा गंगादिभिश्चन्यैर्मुनिभिः सनकादिभिः । प्रति पूजां कुरु क्षिप्रं पार्वत्याश्च त्रिलोचन । तदा शिवेन सा तन्वी पूजितार्घ्याक्षतादिभिः
అలాగే గంగా మొదలైన ఇతర పవిత్ర సత్త్వాలతోను, సనకాది మునులతోను కలిసి, ఓ త్రిలోచన, పార్వతికీ త్వరగా ప్రతిపూజ చేయుము; అప్పుడు శివుడు ఆ సన్నని దేవిని అర్ఘ్య, అక్షత మొదలైన అర్పణలతో పూజించెను।
Verse 61
एवं परस्परं तौ च पार्वतीपरमेश्वरौ । अर्च्यमानौ तदानीं च शुशुभाते जगन्मयौ
ఈ విధంగా పరస్పరం పూజించుకొనుచు, జగన్మయులైన పార్వతి పరమేశ్వరులు ఆ సమయంలో ఆరాధింపబడుచు దివ్య తేజస్సుతో శోభిల్లిరి।
Verse 62
त्रैलोक्यलक्ष्म्या संवीतौ निरीक्षंतौ परस्परम् । तदा नीराजितौ लक्ष्म्या सावित्र्या च विशेषतः । अरुंधत्या तदा तौ च दंपती परमेश्वरौ
త్రైలోక్యలక్ష్మీ వైభవంతో ఆవరితులై వారు పరస్పరం దర్శించుకొనిరి. అప్పుడు లక్ష్మీదేవి, ముఖ్యంగా సావిత్రీదేవి వారి నीरాజనం చేసిరి; ఆ సమయంలో అరుంధతీ కూడా ఆ పరమేశ్వర దంపతులను సత్కరించెను।
Verse 63
अनसूया तथा शंभुं पार्वतीं च यशस्विनीम् । दृष्ट्वा नीराजयामास प्रीत्युत्कलितलोचना
అనసూయ కూడా శంభువును, యశస్వినియైన పార్వతిని దర్శించి, ఆనందంతో విస్తరించిన నేత్రాలతో వారి నీరాజనం చేసెను।
Verse 64
तथैव सर्वा द्विजयोषितश्च नीराजयामासुरहो पुनः पुनः । सतीं च शंभुं च विलोकयंत्यस्तथैव सर्वा मुदिता हसंत्यः
అదేవిధంగా అక్కడ సమస్త ద్విజయోషితులు మళ్లీ మళ్లీ నీరాజనం చేసిరి. సతీని, శంభువును దర్శించుచు వారు అందరూ ఆనందించి నవ్వుచు ముదితులైరి।
Verse 65
लोमश उवाच । एतस्मिन्नंतरे तत्र गर्गाचार्यप्रणोदितः । हिमवान्मेनया सार्द्धं कन्यां दातुं प्रचक्रमे
లోమశుడు పలికెను—ఇంతలో అక్కడ గర్గాచార్యుని ప్రేరణతో హిమవంతుడు మేనాతో కలిసి కన్యాదానం (వివాహార్థం) చేయుటకు ఏర్పాట్లు ప్రారంభించెను।
Verse 66
हैमं कलशमादाय मेना चार्द्धां गामाश्रिता । हिमाद्रेश्च महाभागा सर्वाभरणभूषिता
సువర్ణ కలశాన్ని తీసుకొని మేనా గోవును ఆశ్రయించి విధి సమీపానికి చేరింది. హిమాద్రి యొక్క ఆ మహాభాగ్యవతి సర్వాభరణాలతో అలంకృతురాలైయుండెను.
Verse 67
तदा हिमाद्रिणा प्रोक्तो विश्वनाथो वरप्रदः । ब्रह्मणा सह संगत्य विष्णुना च तथैव च
అప్పుడు హిమాద్రి వరప్రదాత విశ్వనాథుని సంభోదించాడు. ఆయనతో బ్రహ్మ కూడా కలిసి వచ్చాడు, అలాగే విష్ణువూ కూడ వచ్చాడు.
Verse 68
सार्द्धं पुरोधसा चैव गर्गेण सुमहात्मना । कन्यादानं करोम्यद्य देवदेवस्य शूलिनः
పురోహితునితో కూడి, మహాత్ముడైన గర్గునితో కలిసి, నేను ఈ రోజు దేవదేవుడైన శూలధారికి కన్యాదానం చేయుదును.
Verse 69
प्रयोगो भण्यतां ब्रह्मन्नस्मिन्समय आगते । तथेति मत्वा ते सर्वे कालज्ञा द्विजसत्तमाः
“ఓ బ్రాహ్మణా! ఇప్పుడు సమయం వచ్చింది; ప్రయోగవిధిని చెప్పుము.” ‘అలానే’ అని భావించి, కాలజ్ఞులైన ఆ శ్రేష్ఠ ద్విజులందరూ సమ్మతించారు.
Verse 70
कथ्यतां तात गोत्रं स्वं कुलं चैव विशेषतः । कथयस्व महाभाग इत्याकर्ण्य वचस्तथा । सुमुखेन विमुखः सद्यो ह्यशोच्यः शोच्यतां गतः
“తాతా, నీ గోత్రాన్ని, ముఖ్యంగా నీ కులాన్ని చెప్పుము; ఓ మహాభాగ్యుడా, వివరించుము!” అని విన్న సుముఖుడు వెంటనే ముఖం తిప్పుకున్నాడు; శోకాతీతుడైన వాడే వారి దృష్టిలో శోకపాత్రుడయ్యాడు.
Verse 71
एवंविधः सुरवरैरृषिभिस्तदानीं गंधर्वयक्षमुनिसिद्धगणैस्तथैव । दृष्टो निरुत्तरमुखो भगवान्महेशो हास्यं चकार सुभृशं त्वथ नारदश्च
ఆ సమయంలో దేవశ్రేష్ఠులు, ఋషులు, అలాగే గంధర్వ-యక్ష-ముని-సిద్ధగణాలు భగవాన్ మహేశ్వరుని నిరుత్తరమైన మౌనముఖంతో చూశారు. అప్పుడు ఆయన హృదయపూర్వకంగా బలంగా నవ్వెను; తరువాత నారదుడూ నవ్వెను।
Verse 72
वीणां प्रकटयामास ब्रह्मपुत्रोऽथ नारदः । तदानीं वारितो धीमान्वीणां मा वादय प्रभो
అప్పుడు బ్రహ్మపుత్రుడైన నారదుడు తన వీణను వెలికి తీసెను. ఆ క్షణమే ఆ ధీమంతుని ఆపారు—“ప్రభో, వీణను వాయించకండి.”
Verse 73
इत्युक्तः पर्वतेनैव नारदो वाक्यमब्रवीत् । त्वया पृष्टो भवः साक्षात्स्वगोत्रकथनं प्रति
పర్వతుడు ఇలా అనగా నారదుడు పలికెను—“నీవు సాక్షాత్ భవుడు (శివుడు)ను ఆయన స్వగోత్రకథన విషయమై ప్రశ్నించితివి.”
Verse 74
अस्य गोत्रं कुलं चैव नाद एव परं गिरे । नादे प्रतिष्ठितः शंभुर्नादो ह्यस्मिन्प्रतिष्ठितः
హే పర్వతశ్రేష్ఠా! ఆయనకు గోత్రము, కులము రెండూ పరమ ‘నాద’మే. శంభువు నాదంలో ప్రతిష్ఠితుడు; నాదమూ ఆయనలోనే ప్రతిష్ఠితమై ఉంది।
Verse 75
तस्मान्नादमयः शंभुर्नादाच्च प्रतिलभ्यते । तस्माद्वीणा मया चाद्य वादिता हि परंतप
కాబట్టి శంభువు నాదమయుడు; నాద ద్వారానే ఆయన లభ్యుడు. అందుచేత, హే పరంతపా, నేను ఈ రోజు నిజంగా వీణను వాయించితిని।
Verse 76
अस्य गोत्रं कुलं नाम न जानंति हि पर्वत । ब्रह्मादयो हि विवुधा अन्येषां चैव का कथा
ఓ పర్వతా! ఇతని గోత్రం, కులం, పేరు కూడా ఎవరికీ తెలియదు. బ్రహ్మాది దేవతలకే తెలియనప్పుడు, ఇతరుల సంగతి ఏమని చెప్పాలి?
Verse 77
त्वं हि मूढत्वमापन्नो न जानासि हि किंचन । वाच्यावाच्यं महेशस्य विषया हि बहिर्मुखाः
నీవు మోహంలో పడి మూఢుడవయ్యావు; ఏదీ తెలియదు. మహేశుని గురించి ఏమి చెప్పాలి, ఏమి చెప్పకూడదు అనే విషయాలు బాహ్యేంద్రియగోచరానికి అతీతం.
Verse 78
येये आगमिकाश्चाद्रे नष्टास्ते नात्र संशयः । अरूपोयं विरूपाक्षो ह्यकुलीनोऽयमुच्यते
హే అద్రే! ఈ పర్వతంలో నీవు ఊహించే ఏ ఏ ‘ఆగమిక’ ప్రమాణాలైనా నశించిపోయాయి—ఇందులో సందేహం లేదు. ఈయన నిరాకారుడు; ‘విరూపాక్ష’ అని పిలిచినా కులరహితుడని చెప్పబడతాడు.
Verse 79
अगोत्रोऽयं गिरिश्रेष्ठ जामाता ते न संशयः । न कर्त्तव्यो विमर्शोऽत्र भवता विबुधेन हि
హే గిరిశ్రేష్ఠా! ఈయన గోత్రాతీతుడు; నిస్సందేహంగా నీ అల్లుడే. కాబట్టి, హే జ్ఞానీ, ఈ విషయంలో మరింత విచారణ చేయవద్దు.
Verse 80
न जानंति हरं सर्वे किं बहूक्त्या मम प्रभो । यस्याज्ञानान्महाभाग मोहिता ऋषयो ह्यमी
అందరూ హరుడు (శివుడు) ను తెలుసుకోరు—నా ప్రభూ, ఎక్కువ మాటలెందుకు? హే మహాభాగ! ఆయనను తెలియకపోవడం వల్ల ఈ ఋషులూ మోహితులయ్యారు.
Verse 81
ब्रह्मापि तं न जानाति मस्तकं परमेष्ठिनः । विष्णुर्गतो हि पातालं न दृष्टो हि तथैव च
బ్రహ్మకూడా ఆయన శిఖరాన్ని ఎరుగడు—అది పరమేష్ఠి మస్తకమునకే శిరోభూషణము. విష్ణువు పాతాళానికి దిగినప్పటికీ అక్కడ కూడా ఆయన అంతాన్ని చూడలేకపోయెను.
Verse 82
तेन लिंगेन महता ह्यगाधेन जगत्त्रयम् । व्याप्तमस्तीति तद्विद्धि किमनेन प्रयोजनम्
ఆ మహత్తరమైన, అగాధమైన లింగముచేత త్రిలోకమంతా వ్యాపించియున్నదని తెలుసుకొనుము. ఇక దీనిని మరింత అన్వేషించుట వలన ఏమి ప్రయోజనం?
Verse 83
अनयाराधितं नूनं तव पुत्र्या हिमालय । तत्त्वतो हि न जानासि कथं चैव महागिरे
హే హిమాలయా, నీ కుమార్తె నిశ్చయంగా ఆయననే ఆరాధించింది. కాని నీవు ఆయనను తత్త్వతః ఎరుగవు; హే మహాగిరీ, నీవెట్లా ఎరుగగలవు?
Verse 84
आभ्यामुत्पाद्यते विश्वमाभ्यां चैव प्रतिष्ठितम् । एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य नारदस्य महात्मनः
ఆ ఇద్దరివలననే విశ్వము ఉద్భవించుచున్నది, ఆ ఇద్దరివలననే అది స్థిరపడుచున్నది. మహాత్ముడైన నారదుని ఈ వచనములు విని...
Verse 85
हिमाद्रिप्रमुखाः सर्वे तथा चेंद्रपुरोगमाः । साधुसाध्विति ते सर्वे ऊचुर्विस्मितमानसाः
హిమాద్రి ముందుండగా అందరూ, అలాగే ఇంద్రుడు ముందుండిన దేవగణములు కూడా—విస్మయచిత్తులై అందరూ “సాధు, సాధు!” అని పలికిరి.
Verse 86
ईश्वरस्य तु गांभीर्यं ज्ञात्वा सर्वे विचक्षणाः । विस्मयेन समाश्लिष्टा ऊचुः सर्वे परस्परम्
ఈశ్వరుని గాంభీర్యాన్ని గ్రహించిన విచక్షణులు అందరూ ఆశ్చర్యంతో మునిగి పరస్పరం మాటలాడిరి।
Verse 87
ऋषय ऊचुः । यस्याज्ञया जगदिदं च विशालमेव जातं परात्परमिदं निजबोधरूपम् । सर्वं स्वतंत्रपरमेश्वरभागम्यं सोऽसौ त्रिलोकनिजरूपयुतो महात्मा
ఋషులు పలికిరి—యస్య ఆజ్ఞచేత ఈ విశాల జగత్తు జన్మించింది; ఆయన పరాత్పరుడు, స్వబోధస్వరూపుడు. ఈ సమస్తమూ స్వతంత్ర పరమేశ్వరుని భాగమే; ఆ మహాత్ముడు త్రిలోకమును తన స్వరూపముగా ధరించుచున్నాడు.