Adhyaya 17

Verse 1

। लोमश उवाच । ततः सर्वे सुरगणा दृष्ट्वा तं विलयं गतम् । चिंतयंतः सुरगणाः कथं च विदधामहे

లోమశుడు అన్నాడు—అప్పుడు సమస్త దేవగణాలు అతడు విలయంలో (మరణంలో) లీనమైనదాన్ని చూసి ఆలోచించసాగారు—‘ఇప్పుడు మనం ఏమి చేయాలి, ఎలా వ్యవహరించాలి?’

Verse 2

सुरभिं चाह्वयित्वाथ तदोवाच शचीपतिः । कलेवरं दधीचस्य लिह्यास्त्वं वचनान्मम

అప్పుడు శచీపతి ఇంద్రుడు సురభిని పిలిచి ఇలా అన్నాడు— “నా ఆజ్ఞ ప్రకారం దధీచి దేహాన్ని నీవు నాకి పూర్తిగా శుద్ధి చేయుము.”

Verse 3

तथेति च वचोमत्वा तत्क्षणादेव लिह्य तत् । निर्मांसं च कृतं सद्यस्तया धेन्वा कलेवरम्

ఆమె “తథాస్తు” అని ఆజ్ఞను స్వీకరించి క్షణమాత్రంలోనే దేహాన్ని నాకింది; ఆ గోవు వెంటనే ఆ శరీరాన్ని మాంసరహితం చేసింది.

Verse 4

जगृहुस्तानि चास्थीनि चक्रुः शस्त्राणि वै सुराः । तस्य वंशोद्भवं वज्रं शिरो ब्रह्मशिरस्तथा

దేవతలు ఆ ఎముకలను తీసుకొని ఆయుధాలను నిర్మించారు; అతని వెన్నెముక నుండి వజ్రం, అతని శిరస్సు నుండి బ్రహ్మశిరస్ అనే అస్త్రం కూడా తయారైంది.

Verse 5

अन्यानि चास्थीनि बहूनि तस्य ऋषेस्तदानीं जगृहुः सुराश्च । तथा शिराजालमयांश्च पाशांश्चक्रुः सुरा वैरयुताश्च दैत्यान्

అప్పుడు దేవతలు ఆ ఋషి యొక్క మరెన్నో ఎముకలను సేకరించారు; అలాగే శిరాజాలంతో తయారైన పాశాలను కూడా చేసి, శత్రుత్వంతో ఉన్న దైత్యులను బంధించేందుకు ఉపయోగించారు.

Verse 6

शस्त्राणि कृत्वा ते सर्वे महाबलपराक्रमाः । ययुर्देवातस्त्वरायुक्ता वृत्रघातनतत्पराः

ఆయుధాలను తయారు చేసుకొని, మహాబల పరాక్రమశాలులైన ఆ దేవతలందరూ తొందరగా బయలుదేరారు; వృత్రవధమే లక్ష్యంగా ముందుకు సాగారు.

Verse 7

ततः सुवर्च्चाश्च दधीचिपत्नी या प्रेषिता सा सुरकार्यसिद्धये । व्यलोकयत्तत्र समेत्य सर्वं मृतं पतिं देहमथो ददर्शतम्

అప్పుడు దేవతల కార్యసిద్ధి కొరకు పంపబడిన దధీచి భార్య సువర్చ అక్కడికి చేరుకుంది. ఆమె అంతా పరిశీలించి, తన భర్త మృతదేహాన్ని చూసింది.

Verse 8

ज्ञात्वा च तत्सर्वमिदं सुराणां कृत्यं तदानीं च चुकोप साध्वी । ददौ सती शापमतीव रुष्टा तदा सुवर्चा ऋषिवर्यपत्नी

ఇదంతా దేవతల పనే అని తెలుసుకుని ఆ సాధ్వీమణి కోపించింది. ఆ ఋషిశ్రేష్ఠుని భార్య సువర్చ అత్యంత ఆగ్రహంతో అప్పుడు శాపమిచ్చింది.

Verse 9

अहो सुरा दुष्टतराश्च सर्वे सर्वे ह्यशक्ताश्च तथैव लुब्धाः । तस्माच्च सर्वेऽप्रजसो भवंतु दिवौकसोऽद्यप्रभृतित्युवाच सा

"అయ్యో! మీ దేవతలందరూ అత్యంత దుష్టులు, శక్తిహీనులు మరియు లోభులు. కనుక నేటి నుండి మీ స్వర్గవాసులందరూ సంతానహీనులగుదురు గాక" అని ఆమె పలికింది.

Verse 10

एव शापं ददौ तेषां सुराणां सा तपस्विनी । प्रवीश्याश्वत्थमूले सा स्वोदरं दारयत्तदा

ఆ తపస్విని దేవతలకు ఈ విధంగా శాపమిచ్చింది. తరువాత అశ్వత్థ (రావి) చెట్టు మొదలు లోనికి ప్రవేశించి, ఆమె తన గర్భాన్ని చీల్చుకుంది.

Verse 11

निर्गतो जठराद्गर्भो दधीचस्य महात्मनः । साक्षाद्रुद्रावतारोऽसौ पिप्लादो महाप्रभः

ఆ గర్భం నుండి మహాత్ముడైన దధీచి కుమారుడు బయటకు వచ్చాడు. అతడే సాక్షాత్తు రుద్రావతారము మరియు మహా తేజస్వి అయిన 'పిప్పలాదుడు'.

Verse 12

प्रहस्य जननी गर्भमुवाच रुषितेक्षणा । सुवर्चा तं पिप्पलादं चिरं तिष्ठास्य सन्निधौ

నవ్వుతూ, కోపంతో దగ్ధమైన చూపులుగల తల్లి సువర్చా గర్భస్థ శిశువుతో పలికింది— “ఓ పిప్పలాదా, నీవు దీర్ఘకాలం నా సన్నిధిలోనే నిలిచివుంటావు।”

Verse 13

अश्वत्थस्य महाभाग सर्वेषां सफलो भवेः । तथैव भाषमाणा सा सुवर्चा तनयं प्रति । पतिमन्वगमत्साध्वी परमेण समाधिना

“ఓ మహాభాగా, అశ్వత్థమూలంగా నీవు అందరి సంకల్పాలను సఫలీకరించేవాడవు అవుతావు।” అని కుమారునితో పలికి, సాధ్వి సువర్చా పరమ సమాధిలో లీనమై భర్తను అనుసరించింది।

Verse 14

एवं दधीचपत्नी सा पतिना स्वर्गमाव्रजत्

ఇలా దధీచి భార్య తన భర్తతో కలిసి స్వర్గానికి వెళ్లింది।

Verse 15

ते देवाः कृतशस्त्रास्त्रा दैत्यान्प्रति समुत्सुकाः । आजग्मुश्चेंद्रमुख्यास्ते महाबलपराक्रमाः

ఆ దేవతలు శస్త్రాస్త్రాలతో సన్నద్ధులై దానవులపై ఉత్సుకతతో, ఇంద్రుని నాయకత్వంలో మహాబలపరాక్రమాలతో ముందుకు సాగారు।

Verse 16

गुरुं पुरस्कृत्य तदाज्ञया ते गणाः सुराणां बहवस्तदानीम् । भुवं समागत्य च मध्यदेशमूचुश्च सर्वे परमास्त्रयुक्ताः

గురువును ముందుంచి, ఆయన ఆజ్ఞ ప్రకారం, ఆ సమయంలో దేవగణాలు అనేకం భూమికి దిగి మధ్యదేశానికి వచ్చాయి; మరియు అందరూ పరమాస్త్రాలతో యుక్తులై పలికారు।

Verse 17

समागतानुपसृत्य देवांश्चेंद्रपुरोगमान् । ययौ वृत्रो महादैत्यो दैत्यवृन्दसमावृतः

ఇంద్రుడు ముందుండగా సమవేతమైన దేవతల సమీపానికి చేరి, మహాదైత్యుడు వృత్రుడు దైత్యసమూహంతో చుట్టుముట్టబడి ముందుకు సాగెను।

Verse 18

यथा मेरोश्च शिखरं परिपूर्णं प्रदृश्यते । तथा सोऽपि महातेजा विश्वकर्म्मसुतो महान्

మెరుపర్వత శిఖరం పరిపూర్ణంగా, మహోన్నతంగా కనిపించునట్లు, అలాగే ఆ మహాతేజస్సుగల మహానుభావుడు—విశ్వకర్ముని సుతుడు—ప్రకాశించెను।

Verse 19

तेन दृष्टो महेन्द्रश्च महेंद्रेण महासुरः । देवानां दानवानां च दर्शनं च महाद्भुतम्

అతడు మహేంద్రుని (ఇంద్రుని) చూచెను; మహేంద్రుడూ ఆ మహాసురుని చూచెను. దేవదానవుల పరస్పర దర్శనం మహద్భుతమై నిలిచెను।

Verse 20

तदा ते बद्धवैराश्च देवदैत्याः परस्परम् । अन्योन्यमभिसंरब्धा जगर्जुः परमाद्भुतम्

అప్పుడు బద్ధవైరులైన దేవదైత్యులు పరస్పరం ఒకరిపై ఒకరు దూకిరి; పరస్పర కోపంతో మహద్భుతంగా గర్జించిరి।

Verse 21

वादित्राणि च भीमानि वाद्यमानानि सर्वशः । श्रूयंतेऽत्र गभीराणि सुरा सुरसमागमे

అటు ఇటు భయంకరమైన వాద్యాలు మ్రోగుచుండెను; దేవాసుర సమాగమంలో అక్కడ గంభీరమైన ప్రతిధ్వనులు వినబడుచుండెను।

Verse 22

वाद्यमानेषु तूर्येषु ते सर्वे त्वरयान्विताः । अनेकैः शस्त्रसंघातैर्जघ्नुरन्योन्यमोजसा

యుద్ధతూర్యాలు మ్రోగగానే, వారు అందరూ త్వ‌రతో ప్రేరితులై, అనేక శస్త్రప్రహారాలతో పరస్పరం బలంగా కొట్టుకున్నారు।

Verse 23

तदा देवासुरे युद्धे त्रैलोक्यं सचराचरम् । भयेन महता युक्तं बभूव गतचेतनम्

అప్పుడు దేవాసుర యుద్ధంలో, చరాచర సమేతమైన త్రిలోకం మహాభయంతో నిండిపోయి, చైతన్యహీనమైనట్టుగా అయింది।

Verse 24

छेदिताः स्फोटिताश्चैव केचिच्छस्त्रैर्द्विधा कृताः । नाराचैश्च तथा केचिच्छस्त्रास्त्रैः शकलीकृताः

కొంతమంది శస్త్రాలతో ఛేదింపబడి, కొంతమంది చిద్రమై, మరికొందరు రెండుగా చీలిపోయారు; అలాగే కొందరు నారాచాలు మరియు శస్త్రాస్త్రాలతో ముక్కలయ్యారు।

Verse 25

भल्लैश्चेरुर्हताः केचिद्व्यंगभूता दिवौकसः । रश्मयो मेघसंभूताः प्रकाशंते नभस्स्विव

కొంతమంది దివౌకసులు భల్లబాణాలతో గాయపడి వికలాంగులై తిరుగాడారు; మేఘాల నుంచి పుట్టిన కిరణాలవలె ఆకాశంలో ప్రకాశం వెలిగింది।

Verse 26

शिरांसि पतितान्येव बहूनिच नभस्तलात् । नक्षत्राणीव च यथा महाप्रलयसंकुलम्

ఆకాశతలమునుంచి అనేక ఛిన్న శిరస్సులు పడసాగాయి; మహాప్రళయ కలకలంలో నక్షత్రాలే రాలుతున్నట్లుగా అవి కనిపించాయి।

Verse 27

प्रवर्तितं मध्यदेशे सर्वबूतक्षयावहम् । शक्रेण सह संग्रामं चकार नमुचिस्तदा

అప్పుడు మధ్యదేశంలో అసురుడు నముచీ శక్రునితో కలిసి సమస్త భూతక్షయాన్ని కలిగించే యుద్ధాన్ని ప్రారంభించాడు।

Verse 28

वज्रेण जघ्ने तरसा नमुचिं देवराट् स्वयम् । न रोमैकं च त्रुचितं तमुचेरसुरस्य च

దేవరాజుడు స్వయంగా వేగంగా వజ్రంతో నముచీని కొట్టాడు; అయినా ఆ అసురుడు నముచీ యొక్క ఒక్క రోమమూ తెగలేదు।

Verse 29

वज्रेणापि तदा सर्वे विस्मयं परमं गताः । असुराश्च सुराश्चैव महेंद्रो व्रीडितस्तदा

అప్పుడు వజ్రప్రహారం జరిగినప్పటికీ అందరూ పరమ ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యారు—అసురులూ సురులూ సమానంగా; ఆ వేళ మహేంద్రుడు (ఇంద్రుడు) లజ్జపడ్డాడు।

Verse 30

गदया नमुचिं जघ्ने गदा सापि विचूर्णिता । नमुचेरंगलग्नापि पपात वसुधातले

అతడు గదతో నముచీని కొట్టాడు; కానీ ఆ గద కూడా చూర్ణమైంది. నముచీ శరీరానికి అంటుకున్నప్పటికీ అది భూమిపై పడిపోయింది।

Verse 31

तथा शूलेन महता तं जघान पुरंदरः । तच्छूलं शतधा चूर्णं नमुचेरंगमाश्रितम्

అలాగే పురందరుడు మహా శూలంతో అతనిని కొట్టాడు; కానీ అది నముచీ శరీరాన్ని తాకగానే వంద ముక్కలుగా చూర్ణమైంది।

Verse 32

एवं तं वविधैः शस्त्रैराजघान सुरारिहा । प्रहस्य मानो नमुचिर्न जघान पुरंदरम्

ఇలా దేవశత్రువు అతనిపై నానావిధ ఆయుధాలతో దాడి చేశాడు. గర్వంతో నవ్వుతూ నముచి పురందరుడు (ఇంద్రుడు)ను సంహరించలేకపోయాడు।

Verse 33

तूष्णींभूतस्तदा चेंद्रश्चिंतया परया युतः । किं कार्यं किमकार्यं वा इतींद्रो नाविदत्तदा

అప్పుడు ఇంద్రుడు మౌనమై, తీవ్రమైన ఆలోచనలో లీనమయ్యాడు. ‘ఏది చేయాలి, ఏది చేయకూడదు?’—అని ఆ సమయంలో నిర్ణయించలేకపోయాడు।

Verse 34

एतस्मिन्नंतरे तत्र महायुद्धे महाभये । जाता नभोगता वाणी इंद्रसुद्दिश्य सत्वरम्

అదే సమయంలో, ఆ మహాయుద్ధంలోని మహాభయంలో, ఆకాశం నుండి ఒక వాణి ఉద్భవించి, వేగంగా ఇంద్రుణ్ణి ఉద్దేశించి పలికింది।

Verse 35

जह्येनमद्याशु महेंद्र दैत्यं दिवौकसां घोरतरं भयावहम् । फेनेन चैवाशु महासुरेन्द्रमपां समीपेन दुरासदेन

“ఓ మహేంద్రా! దేవులకు అత్యంత ఘోర భయాన్ని కలిగించే ఈ దైత్యుణ్ణి ఇప్పుడే త్వరగా సంహరించు. జలసమీపంలో, దుర్జేయ ఉపాయమైన ఫేనము (నురుగు)తో ఆ మహాసురేంద్రుణ్ణి వెంటనే హతముచేయి.”

Verse 36

अन्येन शस्त्रेण च आहतोऽसौ वध्यः कदाचिन्न भवत्ययं तु । तस्माच्च देवेश वधार्थमस्य कुरु प्रयत्नं नमुचेर्दुरात्मनः

“ఇతర ఏ ఆయుధంతో కొట్టినా అతడు ఎప్పటికీ వధ్యుడు కాడు. కాబట్టి, ఓ దేవేశా! ఆ దురాత్ముడు నముచిని సంహరించుటకు ప్రత్యేకంగా ప్రయత్నించు.”

Verse 37

निशम्य वाचं परमार्थयुक्तां दैवीं सदानंदकरीं शुभावहाम् । चक्रे परं यत्नवतां वरिष्ठो गत्वोदधेः पारमनंतवीर्यः

పరమార్థయుక్తమైన, దైవమైన, సదా ఆనందాన్ని కలిగించే, శుభప్రదమైన ఆ వాణిని విని, అనంతవీర్యుడు, ప్రయత్నశీలులలో శ్రేష్ఠుడైన దేవేంద్రుడు మహా ప్రయత్నం చేసి సముద్రపు అవతలి తీరానికి చేరెను।

Verse 38

तत्रागतं समीक्ष्याथ नमुचिः क्रोधमूर्छितः । हत्वा शूलेन देवेंद्रं प्रहसन्निदमब्रवीत्

అక్కడికి వచ్చిన అతనిని చూచి, క్రోధమూర్ఛితుడైన నముచి త్రిశూలంతో దేవేంద్రుని కూలదోసి, నవ్వుతూ ఈ మాటలు పలికెను।

Verse 39

समुद्रस्य तटः कस्मात्सेवितः सुरसत्तम । विहाय रणभूमिं च त्यक्तशस्त्रोऽभवद्भवान्

హే సురసత్తమా! సముద్రతీరాన్ని ఎందుకు ఆశ్రయించితివి? యుద్ధభూమిని విడిచి నీవు శస్త్రరహితుడవైనావు।

Verse 40

त्वदीयेनैव वज्रेण किं कृतं मम दुर्मते

హే దుర్మతీ! నీ స్వంత వజ్రంతో నీవు నాకు ఏమి చేసితివి?

Verse 41

तथान्यानि च शस्त्राणि अस्त्राणि सुबहूनि च । गृहीतानि पुरा मंद हंतुं मामेव चाधुना

హే మందబుద్ధీ! అలాగే మరెన్నో శస్త్రాస్త్రాలు పూర్వమే తీసుకొనబడినవి—నన్నే సంహరించుటకై; ఇప్పుడూ నీవు అదే కోరుచున్నావు।

Verse 42

किं करिष्यसि मां हंतुं युद्धाय समुपस्थितः । केन शस्त्रेण रे मंद योद्धुमिच्छसि संयुगे

యుద్ధానికి ఎదురుగా వచ్చి నన్ను ఎలా సంహరిస్తావు? ఓ మూర్ఖుడా, ఏ శస్త్రంతో ఈ సమరంలో యుద్ధం చేయదలచుకున్నావు?

Verse 43

त्वां गातयामि चाद्यैव यदि तिष्ठसि संयुगे । नो चेद्गच्छ मया मुक्तश्चिरं जीव सुखी भव

నీవు ఈ సమరంలో నిలిచితే నేడు నిన్ను సంహరిస్తాను. లేకపోతే, నా చేత విడుదలై వెళ్లిపో; దీర్ఘాయుష్మంతుడవై సుఖంగా ఉండు.

Verse 44

एवं स गर्वितं तस्य वाक्यमाहवशोभिनः । श्रुत्वा महेंद्रोऽपि रुषा जगृहे फेनमद्भुतम्

యుద్ధంలో ప్రకాశించే అతని గర్వోక్తిని విని మహేంద్రుడు (ఇంద్రుడు) కూడా కోపంతో అద్భుతమైన ఫేనాన్ని ఎత్తుకున్నాడు.

Verse 45

फेनं करस्थं दृष्ट्वा तु असुरा जहसुस्तदा

కానీ అతని చేతిలో ఫేనాన్ని చూసి ఆ సమయంలో అసురులు నవ్వారు.

Verse 46

क्षयं गतानि चास्त्राणि पेनेनैव पुरंदरः । हंतुमिच्छति मामद्य शतक्रतुरुदारधीः

వీడి అస్త్రాలు క్షీణించాయి; ఇప్పుడు ఉదారధీ శతక్రతు పురందరుడు కేవలం ఫేనంతోనే నేడు నన్ను సంహరించదలచుకున్నాడు!

Verse 47

एवं प्रहस्य नमुचिरज्ञाय पुरंदरम् । सावज्ञं पुरतस्तस्थौ नमुचिर्दैत्यपुंगवः

ఇలా నవ్వుతూ నముచి, పురందరుడైన ఇంద్రుని గ్రహించక, అవమానభావంతో ఆయన ఎదుట నిలిచెను—దైత్యపుంగవుడు నముచి।

Verse 48

तदैव तं स फेनेन शीघ्रमिंद्रो जघान ह

అదే క్షణంలో ఇంద్రుడు ఫేనముతో (నురగతో) అతనిని వేగంగా సంహరించెను।

Verse 49

हते तु नमुचौ देवाः सर्वे चैव मुदान्विताः । साधुसाध्विति शब्देन ऋषयश्चाभ्यपूजयन्

నముచి హతుడైనప్పుడు దేవతలందరూ ఆనందంతో నిండిరి; ఋషులు ‘సాధు సాధు’ అని నినదించి ఆ కార్యాన్ని ప్రశంసించిరి।

Verse 50

तदा सर्वे जयं प्राप्ता हत्वा नमुचिमाहवे । दैत्यास्ते कोपसंरब्धा योद्धुकामा मुदान्विताः

అప్పుడు యుద్ధంలో నముచిని సంహరించి అందరూ విజయాన్ని పొందిరి. ఆ దైత్యులు కోపంతో రగిలి, మళ్లీ యుద్ధానికి తహతహలాడుతూ, ఉగ్రోత్సాహంతో ఉప్పొంగిరి।

Verse 51

पुनः प्रववृते युद्धं देवानां दानवैः सह । शस्त्रास्त्रैर्बहुधा मुक्तैः परस्परवधैषिबिः

మళ్లీ దేవతలకూ దానవులకూ మధ్య యుద్ధం చెలరేగెను; నానావిధ శస్త్రాస్త్రాలు విసిరబడగా, ఇరుపక్షాలు పరస్పర సంహారానికి తపించిరి।

Verse 52

यदा ते ह्यसुरा देवैः पातिताश्च पुनःपुनः । तदा वृत्रो महातेजाः शतक्रतुमुपाव्रजत्

దేవతలు ఆ అసురులను మళ్లీ మళ్లీ పడగొట్టినప్పుడు, అపార తేజస్సుగల వృత్రుడు శతక్రతు ఇంద్రుని వైపు ముందుకు సాగెను।

Verse 53

वृत्रं दृष्ट्वा तदा सर्वे ससुरासुरमानवाः । भयेन महताविष्टाः पतिता भुवि शेरते

అప్పుడు వృత్రుణ్ని చూచి దేవులు, అసురులు, మనుష్యులు—అందరూ మహాభయంతో ఆవరించబడి నేలపై పడిపోయి అక్కడే పడి ఉన్నారు।

Verse 54

एवं भीतेषु सर्वेषु सुरसिद्धेषु वै तदा । इंद्रश्चैरावणारूढो वज्रपाणिः प्रतापवान्

ఇలా సమస్త సురసిద్ధులు భయపడిన వేళ, ప్రతాపవంతుడైన వజ్రపాణి ఇంద్రుడు ఐరావతంపై అధిరోహించి ముందుకు నిలిచెను।

Verse 55

छत्रेण ध्रियमाणेन चामरेण विराजितः । तदा सर्वैः समेतो हि लोकपालैः प्रतापितः

ధరింపబడిన ఛత్రంతో శోభించి, చామరంతో ప్రకాశిస్తూ, అప్పుడు సమస్త లోకపాలులతో కూడి ప్రతాపంతో విరాజిల్లెను।

Verse 56

वृत्रं विलोक्य ते सर्वे लोकपाला महेश्वराः । भयभीताश्च ते सर्वे शिवं शरणमन्वयुः

వృత్రుణ్ని చూచి ఆ మహేశ్వరసమాన లోకపాలులందరూ భయభీతులై, అందరూ శివుని శరణు అనుసరించారు।

Verse 57

मनसाचिंतयन्सर्वे शंकरं लोकशंकरम् । लिंगं संपूज्य विधिवन्महेंद्रो जयकामुकः

అందరూ మనస్సులో లోకహితకరుడైన శంకరుని ధ్యానిస్తూ, విజయకాంక్షతో మహేంద్రుడు విధివిధానంగా లింగాన్ని సమ్యక్‌గా పూజించాడు।

Verse 58

गुरुणा विदितः सद्यो विश्वासेन परेण हि । उवाच च तदा शक्रं बृहस्पतिरुदारधीः

గురువుకు అది వెంటనే గాఢ విశ్వాసం వల్ల తెలిసింది; అప్పుడు ఉదారబుద్ధి బృహస్పతి శక్రుడు (ఇంద్రుడు)తో పలికాడు।

Verse 59

बृहस्पतिरुवाच । कार्तिके शुक्लपक्षे तु मंदवारे त्रयोदशी । समग्रा यदि लभ्येत सर्वप्राप्तयै न संशयः

బృహస్పతి పలికాడు—కార్తిక మాస శుక్లపక్షంలో శనివారానికి త్రయోదశి సమగ్రంగా లభిస్తే, సమస్త ఫలసిద్ధి కలుగుతుంది; సందేహం లేదు।

Verse 60

तस्यां प्रदोषसमये लिंगरूपी सदाशिवः । पूजनीयो हि देवेंद्र सर्वकामार्थसिद्धये

ఆ ప్రదోష సమయమున లింగరూపుడైన సదాశివుని, ఓ దేవేంద్రా, సమస్త కోరికలు మరియు లక్ష్యసిద్ధి కోసం తప్పక పూజించాలి।

Verse 61

स्नात्वा मध्याह्नसमये तिलामलकसंयुतम् । शिवस्य कुर्याद्गंधपुष्पफलादिभिः

మధ్యాహ్న సమయంలో స్నానం చేసి, నువ్వులు మరియు ఉసిరికతో కూడిన అర్పణాలతో, సుగంధం, పుష్పాలు, ఫలాలు మొదలైనవాటితో శివపూజ చేయాలి।

Verse 62

पश्चात्प्रदोषवेलायां स्थावरं लिंगमर्च्चयेत् । स्वयंभु स्थापितं चापि पौरुषेयमपौरुषम्

ఆపై ప్రదోషకాలంలో స్థావర (అచల) శివలింగాన్ని అర్చించాలి—అది స్వయంభూ అయినా, ప్రతిష్ఠితమైనా, మానవకృతమైనా, అపౌరుషమైనా సరే।

Verse 63

जने वा विजने वापि अरण्ये वा तपोवने । तल्लिंगमर्च्चयेद्भक्त्या प्रदोषे तु विशेषतः

జనసమూహంలో అయినా, నిర్జనంలో అయినా, అరణ్యంలో అయినా, తపోవనంలో అయినా—ఆ లింగాన్ని భక్తితో అర్చించాలి; ముఖ్యంగా ప్రదోషకాలంలో।

Verse 64

ग्रामद्बहिः स्थितं लिंगं ग्रामाच्छतगुणं फलम् । ब्राह्मच्छतगुणं पुण्यमरण्ये लिंगमद्भुतम्

గ్రామం వెలుపల ఉన్న లింగం, గ్రామంలోని లింగంతో పోలిస్తే శతగుణ ఫలాన్ని ఇస్తుంది; దానికన్నా కూడా శతగుణ పుణ్యం అరణ్యలింగం ఇస్తుంది—అరణ్యంలోని లింగం నిజంగా అద్భుతం।

Verse 65

आरण्याच्छतगुणं पुण्यमर्चितं पार्वतं यथा । पार्वताच्चैव लिंगाच्च फलं चायुतसंज्ञितम् । तपोवनाश्रितं लिंगं पूजितं वा महाफलम्

అరణ్యలింగంతో పోలిస్తే పర్వతలింగాన్ని అర్చించడం శతగుణ పుణ్యమని చెప్పబడింది; పర్వతలింగాన్ని మించిన లింగానికి ఫలం ‘అయుత’ (పది వేల రెట్లు) అని ప్రకటించబడింది. తపోవనంలో నివసించే లింగాన్ని పూజిస్తే మహాఫలం లభిస్తుంది।

Verse 66

तस्मादेतद्विभागेन शिवपूजनार्चनं बुधैः । कर्त्वयं निपुणत्वेन तीर्थस्नानादिकं तथा

కాబట్టి ఈ భేదాల ప్రకారం పండితులు శివపూజా-అర్చనలను చేయాలి; అలాగే నైపుణ్యంతో తీర్థస్నానం మొదలైన కర్మలను కూడా ఆచరించాలి।

Verse 67

पंचपिंडान्समुद्धृत्य स्नानमात्रेण शोभनम् । कूपे स्नानं प्रकुर्वीत उद्धृतेन विसेषतः

ఐదు పిండములు (మాపులు) నీటిని పైకి తీసి, ఆ మాత్ర స్నానమే శుభప్రదమని చెప్పబడింది. బావిలో స్నానం చేయునప్పుడు ప్రత్యేకంగా పైకి తీసిన నీటితోనే స్నానం చేయవలెను.

Verse 68

तडागे दश पिंडांश्च उद्धृत्य स्नानमाचरेत् । नदीस्नानं विश्ष्टं च महानद्यां विशेषतः

చెరువులో పది పిండములు (మాపులు) నీటిని పైకి తీసి స్నానం ఆచరించాలి. నదిలో స్నానం విశిష్టం; మహానదిలో అయితే మరింత విశేషం.

Verse 69

सर्वेषामपि तीर्थानां गंगास्नानं विशिष्यते । देवखाते च तत्तुल्यं प्रशस्तं स्नानमाचरेत्

సర్వ తీర్థములలో గంగాస్నానం అత్యుత్తమం. దేవఖాతంలో స్నానం కూడా దానికి సమానం; అటువంటి ప్రశంసిత స్నానం ఆచరించవలెను.

Verse 70

प्रदीपानां सहस्रेण दीपनीयः सदाशिवः । तथा दीपशतेनापि द्वात्रिंशद्दीपमालया

వెయ్యి దీపములతో సదాశివుని దీపింపజేసి ఆరాధించాలి. అలాగే వంద దీపములతోనైనా, లేదా ముప్పై రెండు దీపముల మాలతోనైనా, ఆయనను దీపార్పణతో గౌరవించాలి.

Verse 71

घृतेन दीपयेद्दीपाञ्छिवस्य परितुष्टये । तथा फलैश्च दीपैश्च नैवेद्यैर्गंधधूपकैः

శివుని పరిపూర్ణ తృప్తికై నెయ్యితో దీపాలను వెలిగించాలి. అలాగే ఫలాలు, దీపాలు, నైవేద్యాలు, సుగంధ ద్రవ్యాలు మరియు ధూపాన్ని అర్పించాలి.

Verse 72

उपचारैः षोडशभिर्लिंगरूपी सदा शिवः । पूज्यः प्रदोषवेलायां नृभिः सर्वार्थसिद्धये

ప్రదోషకాలంలో షోడశోపచారాలతో లింగరూపుడైన సదాశివుని పూజించాలి; అప్పుడు సర్వార్థసిద్ధి కలుగుతుంది।

Verse 73

प्रदक्षिणं प्रकुर्वीत शतमष्टोत्तरं तथा । नमस्कारान्प्रकुर्वीत तावत्संख्यान्प्रयत्नतः

నూరెనిమిది సార్లు ప్రదక్షిణ చేయాలి; అంతే సంఖ్యలో శ్రద్ధతో నమస్కారాలు కూడా చేయాలి।

Verse 74

प्रदक्षिणनमस्कारैः पूजनीयः सदाशिवः । नाम्नां शतेन रुद्रोऽसौ स्तवनीयो यताविधि

ప్రదక్షిణలు, నమస్కారాలతో సదాశివుని పూజించాలి; ఆ రుద్రుని విధివిధానంగా శతనామాలతో స్తుతించాలి।

Verse 75

नमो रुद्राय भीमाय नीलकण्ठाय वेधसे । कपर्द्धिने सुरेशाय व्योमकेशाय वै नमः

రుద్రుడైన భీమునికి, నీలకంఠుడికి, విధాతకు నమస్కారం; కపర్దినికి, సురేశ్వరునికి, వ్యోమకేశునికి కూడా నమః।

Verse 76

वृषध्वजाय सोमाय नीलकण्ठाय वै नमः । दिगंबराय भर्गाय उमाकांतकपर्द्दिने

వృషధ్వజుడికి, సోమునికి, నీలకంఠుడికి నమస్కారం; దిగంబరుడికి, భర్గుడికి, ఉమాకాంతుడైన కపర్దినికి నమః।

Verse 77

तपोमयाय व्याप्ताय शिपिविष्टाय वै नमः । व्यालप्रियाय व्यालाय व्यालानां पतये नमः

తపోమయుడవై, సర్వవ్యాపివై, శిపివిష్టుడవై ఉన్న నీకు నమస్కారం. సర్పప్రియుడా, సర్పస్వరూపుడా, సర్పాధిపతియైన నీకు నమస్కారం.

Verse 78

महीधराय व्याघ्राय पशूनां पतये नमः । त्रिपुरांतकसिंहाय शार्दूलोग्ररवाय च

పర్వతధారివై, వ్యాఘ్రస్వరూపివై, పశుపతియైన నీకు నమస్కారం. త్రిపురాంతక సింహుడా, శార్దూలంలా ఉగ్రంగా గర్జించువాడా—నీకు నమస్కారం.

Verse 79

मीनाय मीननाथाय सिद्धाय परमेष्ठिने । कामांतकाय बुद्धाय बुद्धीनां पतये नमः

మీనరూపుడా, మీననాథుడా, సిద్ధుడా, పరమేష్ఠివై ఉన్న నీకు నమస్కారం. కామాంతకుడా, బుద్ధస్వరూపుడా, సమస్త బుద్ధుల అధిపతియైన నీకు నమస్కారం.

Verse 80

कपोताय विशिष्टाय शिष्टाय परमात्मने । वेदाय वेदबीजाय देवगुह्याय वै नमः

‘కపోత’నామధేయుడా, పరమ విశిష్టుడా, శిష్టుల ఆశ్రయుడా, పరమాత్మా—నీకు నమస్కారం. నీవే వేదము, వేదబీజము, దేవులకు కూడా గుహ్యమైన దివ్యరహస్యము—నీకు నమస్కారం.

Verse 81

दीर्घाय दीर्घदीर्घाय दीर्घार्घाय महाय च । नमो जगत्प्रतिष्ठाय व्योमरूपाय वै नमः

దీర్ఘుడా, అతిదీర్ఘుడా, మహావ్యాప్తి కలవాడా, మహానుభావుడా—నీకు నమస్కారం. జగత్‌ప్రతిష్ఠయైనవాడా, వ్యోమస్వరూపుడా—నీకు నమస్కారం.

Verse 82

गजासुरविनाशाय ह्यंधकासुरभेदिने । नीललोहितशुक्लाय चण्डमुण्डप्रियाय च

గజాసురవినాశకుడైన, అంధకాసురభేదకుడైన; నీల-లోహిత-శుక్ల స్వరూపుడైన, చండముండులకు ప్రియుడైన ప్రభువుకు నమస్కారం।

Verse 83

भक्तिप्रियाय देवाय ज्ञानज्ञानाव्ययाय च । महेशाय नमस्तुभ्यं महादेवहराय च

భక్తిప్రియుడైన దేవుడికి, జ్ఞానమూ జ్ఞాతయూ అయిన అవ్యయుడికి; ఓ మహేశా, నీకు నమస్కారం; ఓ మహాదేవ-హరా, నీకూ నమస్కారం।

Verse 84

त्रिनेत्राय त्रिवेदाय वेदांगाय नमोनमः । अर्थाय अर्थरूपाय परमार्थाय वै नमः

త్రినేత్ర ప్రభువుకు మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం; త్రివేదమూ వేదాంగమూ అయినవాడికి. అర్థమే అయినవాడికి, అర్థరూపుడికి, పరమార్థమైన పరమసత్యానికి నమస్కారం।

Verse 85

विश्वरूपाय विश्वाय विश्वनाताय वै नमः । शंकराय च कालाय कालावयवरूपिणे

విశ్వరూపుడికి, విశ్వమే అయినవాడికి, విశ్వనాథుడికి నమస్కారం. శంకరుడికి నమస్కారం; కాలస్వరూపుడికి, కాలావయవరూపుడికి నమస్కారం।

Verse 86

अरूपाय च सूक्ष्माय सूक्ष्मसूक्ष्माय वै नमः । श्मशानवासिने तुभ्यं नमस्ते कृत्तिवाससे

అరూపుడికి, సూక్ష్ముడికి, సూక్ష్మాతిసూక్ష్ముడికి నమస్కారం. శ్మశానవాసి అయిన నీకు నమస్కారం; ఓ కృత్తివాసా (చర్మవస్త్రధారీ), నీకు నమస్కారం।

Verse 87

शशांकशेखरायैव रुद्रविश्वाश्रयाय च । दुर्गाय दुर्गसाराय दुर्गावयवसाक्षिणे

చంద్రశేఖరుడైన ప్రభువుకును, విశ్వాశ్రయుడైన రుద్రునికును నమస్కారం. దుర్గాదేవికీ, దుర్గాసారతత్త్వానికీ, దుర్గా అవయవ-శక్తులకు సాక్షియైనవారికీ ప్రణామం.

Verse 88

लिंगरूपाय लिंगाय लिंगानां पतये नमः । प्रणवरूपाय प्रणवार्थाय वै नमः

లింగరూపుడైన పరమేశ్వరునికీ, స్వయంగా లింగానికీ, సమస్త లింగముల పతికీ నమః. ప్రణవ (ఓం) రూపుడికీ, ప్రణవార్థస్వరూపుడికీ నమస్కారం.

Verse 89

नमोनमः कारणकारणाय ते मृत्युंजयायात्मभवस्वरूपिणे । त्रियंबकायासितकंठ भर्ग गौरिपते सकलमंगलहेतवे नमः

మళ్లీ మళ్లీ నీకు నమః—హే కారణకారణా, హే మృత్యుంజయా, హే ఆత్మ-భవ స్వరూపా! త్ర్యంబకా, అసితకంఠ భర్గా, గౌరీపతీ, సమస్త మంగళహేతువైన నీకు ప్రణామం.

Verse 90

बृहस्पतिरुवाच । नाम्नां शतं महेशस्य उच्चार्यं व्रतिना तदा । प्रदक्षिणनमस्कारैरेतत्संख्यैः प्रयत्नतः । कार्यं प्रदोषसमये तुष्ट्यर्थं संकरस्य च

బృహస్పతి పలికెను—అప్పుడు వ్రతధారి మహేశుని శతనామాలను ఉచ్చరించాలి; అలాగే సమసంఖ్యలో ప్రదక్షిణలు, నమస్కారాలు కూడా శ్రమతో చేయాలి. ప్రదోషకాలంలో శంకరుని తృప్తికై ఇది ఆచరించాలి.

Verse 91

एवं व्रतं समुद्दिष्टं तव शक्र महामते । शीघ्रं कुरु महाभाग पश्चाद्युद्धं कुरु प्रभो

హే మహామతి శక్రా! ఈ విధంగా నీకై వ్రతం నిర్దేశించబడింది. హే మహాభాగ ప్రభూ, దానిని శీఘ్రంగా ఆచరించు; అనంతరం యుద్ధం చేయు, హే స్వామీ.

Verse 92

शंभोः प्रसादात्सर्वं ते भविष्यति जयादिकम्

శంభువు అనుగ్రహంతో నీకు సమస్తమూ కలుగును—జయముతో సహా అన్నీ।

Verse 93

वृत्रो ह्ययं महातेजा दैतेयस्तपसा पुरा । शिवं प्रसादयामास पर्वते गंधमादने

ఈ వృత్రుడు మహాతేజస్సుగల దైత్యుడు; పూర్వం తపస్సుతో గంధమాదన పర్వతంపై శివుని ప్రసన్నం చేశాడు।

Verse 94

नाम्ना चित्ररथो राजा वनं चित्ररथस्य तत् । एतज्जानीहि भो इन्द्र शिवपुर्याः समीपतः

చిత్రరథుడు అనే రాజు ఉండెను; ఆ వనం ‘చిత్రరథ వనం’గా ప్రసిద్ధం. ఓ ఇంద్రా, ఇది తెలుసుకో—శివపురికి సమీపంలో ఉంది।

Verse 95

यस्मिन्वने महाभाग न संति च षडूर्मयः । तस्माच्चैत्ररथं नाम वनं परममंगलम् । तस्य राज्ञः शिवेनैव दत्तं यानं महाद्भुतम्

హే మహాభాగ, ఆ వనంలో సంసారతాపాల ఆరు ఊర్ములు లేవు. అందుకే అది పరమ మంగళమైన ‘చైత్రరథ వనం’గా ప్రసిద్ధం. ఆ రాజుకు శివుడే స్వయంగా ఒక అద్భుత విమానాన్ని దానమిచ్చెను।

Verse 96

कामगं किंकिणीयुक्तं सिद्धचारणसेवितम् । गंधर्वैरप्सरोयक्षैः किंनरैरुपशोभितम्

ఆ విమానం ఇష్టానుసారంగా సంచరించేది, మ్రోగే గంటలతో అలంకృతమై, సిద్ధ-చారణుల సేవతో, గంధర్వులు, అప్సరసలు, యక్షులు, కిన్నరులతో శోభించేది।

Verse 97

ततस्तेनैव यानेन पृथिवीं पर्यटन्पुरा । तथा गिरीशमुख्यांश्च द्वीपांश्च विविधांस्तथा

అనంతరం అతడు అదే యానముతో పూర్వకాలంలో భూమిని సంచరించెను; అలాగే ప్రధానమైన పర్వతములను, నానావిధమైన ద్వీపములను కూడా దర్శించెను।

Verse 98

एकदा पर्यटन्राजा नाम्ना चित्ररथो महान् । कैलासमागतस्तत्र स ददर्श पराद्भुतम्

ఒకసారి సంచరిస్తూ చిత్రరథనామ మహారాజు కైలాసమునకు వచ్చెను; అక్కడ అతడు పరమాద్భుతమైన దృశ్యమును చూచెను।

Verse 99

सभातलं महेशस्य गणैश्चैव विराजितम् । अर्द्धागलग्नया देव्या शोभितं च महेश्वरम्

అతడు మహేశుని సభాతలమును గణములతో అలంకృతమై ప్రకాశించుచున్నదిగా చూచెను; అర్ధాంగినీ దేవితో శోభితుడైన మహేశ్వరుని కూడా దర్శించెను।

Verse 100

निरीक्ष्य देव्या सहितं सदाशिवं देव्यान्वितं वाक्यमिदं बभाषे

దేవితో కూడి ఉన్న సదాశివుని చూచి, దేవి సన్నిధిలోనే అతడు వారి పట్ల ఈ వాక్యమును పలికెను।

Verse 101

वयं च शंभो विषयान्विताश्च मंत्र्यादयः स्त्रीजिताश्चापि चान्ये । न लोकमध्ये वयमेव चाज्ञाः स्त्रीसेवनं लज्जया नैव कुर्मः

హే శంభో! మేము కూడా విషయాసక్తులమే; మంత్రులు మొదలైన ఇతరులూ స్త్రీలచే జయింపబడుతున్నారు. లోకమధ్య మేమే ఒక్కరమే అజ్ఞులు కాము; కాని లజ్జవల్ల స్త్రీసేవను బహిరంగంగా చేయము।

Verse 102

एतद्वाक्यं निशम्याथ महेशः प्रहसन्निव । उवाच न्यायसंयुक्तं सर्वेषामपि श्रृण्वताम्

ఆ మాటలు విని మహేశుడు మృదువుగా చిరునవ్వు చిందిస్తూ, అందరూ వినుచుండగా న్యాయసమ్మతమైన సముచిత ఉత్తరము పలికెను।

Verse 103

भयं लोकापवादाच्च सर्वेषामपि नान्यथा । ग्रासितं कालकूटं च सर्वेषामपि दुर्जरम्

లోకాపవాద భయం అందరికీ కలుగుతుంది—దీనికి మినహాయింపు లేదు. అలాగే కాలకూట విషాన్ని మింగడం కూడా అందరికీ అసహ్యమైన దుర్భర కార్యమే।

Verse 104

तथापि उपहासो मे कृतो राज्ञा हि दुर्जरः । तं चित्ररथमाहूय गिरिजा वाक्यमब्रवीत्

అయినప్పటికీ రాజు చేసిన నా అవహేళన నాకు దుర్భరమైంది. అప్పుడు గిరిజా ఆ చిత్రరథుని పిలిపించి ఈ మాటలు పలికెను।

Verse 105

गीरिजोवाच । रे दुरात्मन्कथं त्वज्ञ शंकरश्चोपहासितः । मया सहैव मंदात्मन्द्रक्ष्यसे कर्मणः फलम्

గిరిజ పలికెను—ఓ దురాత్మా! అజ్ఞానంతో నీవు శంకరుని ఎలా అవహేళన చేసితివి? ఓ మందాత్మా, నాతో కూడ నీవు నీ కర్మఫలాన్ని దర్శించెదవు।

Verse 106

साधूनां समचित्तानामुपहासं करोति यः । देवो वाप्यथ वा मर्त्यः स विज्ञेयोऽधमाधमः

సమచిత్తులైన సాధువులను ఎవడు అవహేళన చేస్తాడో—అతడు దేవుడైనా గానీ మనిషైనా గానీ—అతడు అధముల్లో అధముడని తెలిసికొనవలెను।

Verse 107

एते मुनींद्राश्च महानुभावास्तथा ह्यमी ऋषयो वेदगर्भाः । तथैव सर्वे सनकादयो ह्यमी अज्ञाश्च सर्वे शिवमर्चयंते

ఈ మునీంద్రులు మహానుభావులు; అలాగే వేదగర్భులైన ఋషులూ; అలాగే సనకాదులు అందరూ—ఎవరికైనా ‘సాధారణులు’గా కనిపించినా—అందరూ శివుని ఆరాధిస్తారు।

Verse 108

रे मूढ सर्वेषु जनेष्वभिज्ञस्त्वमेव एवाद्य न चापरे जनाः । तस्मादभिज्ञं हि करोमि दैत्यं देवैर्द्विजैश्चापि बहिष्कृतं त्वाम्

ఓ మూర్ఖుడా! అందరిలో నీవే ఈ రోజు ‘జ్ఞాని’నని భావిస్తున్నావు, ఇతరులు కాదని. అందుకే నిన్ను నిజంగా ‘జ్ఞాని’గా చేస్తాను—దైత్యుడిగా చేసి, దేవులచేతా ద్విజులచేతా బహిష్కృతుడిగా।

Verse 109

एवं शप्तस्तया देव्या भवान्या राजसत्तमः । राजा चित्ररथः सद्यः पपात सहसा दिवः

ఇలా దేవి భవానీ శాపంతో రాజశ్రేష్ఠుడు రాజా చిత్రరథుడు వెంటనే అకస్మాత్తుగా స్వర్గం నుండి పడిపోయాడు।

Verse 110

आसुरीं योनिमासाद्य वृत्रोनाम्नाऽभवत्तदा । तपसा परमेणैव त्वष्ट्रा संयोजितः क्रमात्

ఆసురీ యోనిలో ప్రవేశించి అతడు అప్పుడు ‘వృత్ర’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడయ్యాడు. పరమ తపశ్శక్తితో త్వష్టా క్రమంగా అతని నిర్మాణాన్ని కలిగించాడు।

Verse 111

तपसा तेन महता अजेयो वृत्र उच्यत । तस्माच्छंभुं समभ्यर्च्य प्रदोषे विधिनाऽधुना

ఆ మహా తపస్సు వల్ల వృత్రుడు ‘అజేయుడు’ అని చెప్పబడెను. కాబట్టి ఇప్పుడు కూడా ప్రదోషకాలంలో విధివిధానంగా శంభువును ఆరాధించండి।

Verse 112

जहि वृत्रं महादैत्यं देवानां कार्यसिद्धये । गुरोस्तद्वचनं श्रुत्वा उवाचाथ शतक्रतुः । सोद्यापनविधिं ब्रूहि प्रदोषस्य च मेऽधुना

“దేవకార్యసిద్ధి కోసం ఆ మహాదైత్యుడు వృత్రుని సంహరించు.” గురువాక్యాన్ని విని శతక్రతు (ఇంద్రుడు) ఇలా అన్నాడు— “ఇప్పుడు నాకు ప్రదోష వ్రతం యొక్క ఉద్యాపన (సమాప్తి) విధిని చెప్పండి.”

Verse 113

बृहस्पतिरुवाच । कार्तिके मासि संप्राप्ते मंदवारे त्रयोदशी । संपूर्तिस्तु भवेत्तत्र संपूर्णव्रतसिद्धये

బృహస్పతి అన్నాడు— “కార్తిక మాసం వచ్చినప్పుడు, శనివారంతో కూడిన త్రయోదశి నాడు, అక్కడ సంపూర్ణ సమాప్తి కలుగుతుంది; దాంతో వ్రతం పరిపూర్ణంగా సిద్ధిస్తుంది.”

Verse 114

वृषभो राजतः कार्यः पृष्ठे तस्य सुपीठकम् । तस्योपरिन्यसेद्देवमुमाकांतं त्रिलोचनम्

వెండితో వృషభాన్ని చేయించాలి; దాని వెనుకపై అందమైన పీఠిక ఉండాలి. ఆ పీఠంపై ఉమాకాంతుడు, త్రిలోచనుడైన దేవుని ప్రతిష్ఠించాలి.

Verse 115

पंचवक्त्रं दशभुजमर्द्धांगे गिरिजां सतीम् । एवं चोमामहेशं च सौवर्णं कारयेद्बुधः

పంచముఖుడు, దశభుజుడు, అర్ధాంగంలో సతీ గిరిజతో కూడిన— అటువంటి ఓమామహేశ్వరుని స్వర్ణ విగ్రహాన్ని జ్ఞాని చేయించాలి.

Verse 116

सवृषं ताम्रपत्रे च वस्त्रेण परिगुंठिते । स्थापयित्वोमया सार्द्धं नानाबोगसमन्वितम्

వృషభంతో కూడిన (విగ్రహాన్ని) తామ్రపత్రంపై ఉంచి వస్త్రంతో కప్పాలి; ఉమతో కలిసి ప్రతిష్ఠించి నానావిధ భోగ-నైవేద్యాలతో సమర్పణ చేయాలి.

Verse 117

विधिना जागरं कुर्याद्रात्रौ श्रद्धासमन्वितः । पंचामृतेन स्नपनं कार्यमादौ प्रयत्नतः

విధి ప్రకారం శ్రద్ధతో రాత్రి జాగరణ చేయాలి; అలాగే ఆరంభంలో యత్నపూర్వకంగా పంచామృతంతో స్నపనం (అభిషేకం) చేయాలి।

Verse 118

गोक्षीरस्नानं देवेश गोक्षीरेण मया कृतम् । स्नपनं देवदेवेश गृहाण परमेश्वर

హే దేవేశా! నేను గోక్షీరంతో స్నానం (అభిషేకం) చేశాను. హే దేవదేవేశా, హే పరమేశ్వరా! ఈ స్నపనాన్ని స్వీకరించండి।

Verse 119

दध्ना चैव मया देव स्नपनं क्रियतेऽधुना । गृहाम च मया दत्तं सुप्रसन्नो भवाद्य वै

హే దేవా! ఇప్పుడు నేను దధి (పెరుగు)తో కూడా స్నపనం (అభిషేకం) చేస్తున్నాను. నేను అర్పించినదాన్ని స్వీకరించి, ఈ రోజు నిశ్చయంగా పరమ ప్రసన్నుడవు కావాలి।

Verse 120

सर्पिषा च मया देव स्नपनं क्रियतेऽधुना । गृहाण श्रद्धया दत्तं तव प्रीत्यर्थमेव च

హే దేవా! ఇప్పుడు నేను సర్పిష్ (నెయ్యి)తో మీ స్నపనం (అభిషేకం) చేస్తున్నాను. శ్రద్ధతో అర్పించినదాన్ని, మీ ప్రీతికోసమే, స్వీకరించండి।

Verse 121

इदं मधु मया दत्तं तव प्रीत्यर्थमेव च । गृहाम त्वं हि देवेश मम शांतिप्रदो भव

ఈ మధువును నేను మీ ప్రీతికోసమే అర్పించాను. హే దేవేశా! దీనిని స్వీకరించి, నాకు శాంతిని ప్రసాదించువాడవు కండి।

Verse 122

सितया देवदेवेश स्नपनं क्रियतेऽधुना । गृहाण श्रद्धया दत्तां सुप्रसन्नो भव प्रभो

హే దేవదేవేశ్వరా! ఇప్పుడు నేను నిన్ను శర్కరతో స్నానింపజేస్తున్నాను. శ్రద్ధతో అర్పించిన ఈ నైవేద్యాన్ని స్వీకరించు; ప్రభూ, అత్యంత ప్రసన్నుడవు కావు.

Verse 123

एवं पंचामृतेनैव स्नपनीयो वृषध्वजः । पश्चादर्घ्यं प्रदातव्यं ताम्रपात्रेण धीमता । अनेनैव च मंत्रेण उमाकांतस्य तृष्टये

ఇలానే వృషధ్వజుడు (శివుడు) పంచామృతంతో స్నానింపబడవలెను. అనంతరం జ్ఞానవంతుడు తామ్రపాత్రలో అర్ఘ్యాన్ని అర్పించాలి; ఇదే మంత్రంతో ఉమాకాంతుని తృప్తి కోసం.

Verse 124

अर्घ्योऽसि त्वमुमाकांत अर्घेणानेन वै प्रभो । गृहाण त्वं मया दत्तं प्रसन्नो भव शंकर

హే ఉమాకాంతా! నీవు అర్ఘ్యానికి యోగ్యుడవు; కావున ప్రభూ, ఈ అర్ఘ్యాన్ని స్వీకరించు. నేను అర్పించినదాన్ని గ్రహించు; హే శంకరా, ప్రసన్నుడవు కావు.

Verse 125

मया दत्तं च ते पाद्यं पुष्पगंधसमन्वितम् । गृहाण देवदेवेश प्रसन्नो वरदो भव

నేను పుష్పసువాసనతో కూడిన పాద్యాన్ని (పాదప్రక్షాళన జలం) అర్పించాను. హే దేవదేవేశ్వరా! దాన్ని స్వీకరించు; ప్రసన్నుడై వరదాతవు కావు.

Verse 126

विष्टरं विष्टरेणैव मया दत्तं च वै प्रभो । शांत्यरथं तव देवेश वरदो भव मे सदा

హే ప్రభూ! విధివిధానంగా నేను నీకు ఆసనం (విష్టరం) అర్పించాను. హే దేవేశ్వరా! శాంతి నిమిత్తం నాకెప్పుడూ వరదాతవుగా ఉండుము.

Verse 127

आचमनीयं मया दत्तं तव विश्वेश्वर प्रभो । गृहाण परमेशान तुष्टो भव ममाद्य वै

హే విశ్వేశ్వర ప్రభూ, నేను మీకు ఆచమనీయం (ఆచమన జలం) సమర్పించాను. హే పరమేశాన, దయచేసి స్వీకరించి నేడు నాపై ప్రసన్నుడవండి.

Verse 128

ब्रह्मग्रन्थिसमायुक्तं ब्रह्मकर्मप्रवर्तकम् । यज्ञोपवीतं सौवर्णं मया दत्तं तव प्रभो

హే ప్రభూ, బ్రహ్మగ్రంథితో యుక్తమై బ్రాహ్మణోక్త కర్మలను ప్రవర్తింపజేసే ఈ స్వర్ణ యజ్ఞోపవీతాన్ని నేను మీకు సమర్పిస్తున్నాను.

Verse 129

सुगंधं चंदनं देव मया दत्तं च वै प्रभो । भक्त्या पर मया शंभो सुगंधं कुरु मां भव

హే దేవ ప్రభూ, నేను మీకు సుగంధ చందనాన్ని సమర్పించాను. హే శంభో, నా పరమభక్తిచేత నన్ను కూడా సుగంధమయుడిగా—పవిత్రంగా, ప్రీతికరంగా—చేయండి.

Verse 130

दीपं हि परमं शंभो घृतप्रज्वलितं मया । दत्तं गृहाण देवेश मम ज्ञानप्रदो भव

హే శంభో, నేను నెయ్యితో ప్రజ్వలింపజేసిన ఈ పరమ దీపాన్ని సమర్పించాను. హే దేవేశా, దయచేసి స్వీకరించి నాకు సత్యజ్ఞానాన్ని ప్రసాదించండి.

Verse 131

दीपं विशिष्टं परमं सर्वौषधिविजृंभितम् । गृहाण परमेशान मम शांत्यर्थमेव च

హే పరమేశాన, సమస్త ఔషధుల శక్తితో సిద్ధమైన ఈ విశిష్టమైన పరమ దీపాన్ని స్వీకరించండి; నా శాంతి కొరకు మాత్రమే అనుగ్రహించండి.

Verse 132

दीपावलिं मया दत्तां कृहाण परमेश्वर । आरार्तिकप्रदानेन मम तेजः प्रदो भव

హే పరమేశ్వరా! నేను సమర్పించిన ఈ దీపావళిని స్వీకరించుము. ఈ ఆరతి-దాన ఫలంగా నాకు తేజస్సు, బలం, ఆధ్యాత్మిక ప్రభను ప్రసాదించుము.

Verse 133

फलदीपादिनैवेद्यतांबूलादिक्रमेण च । पूजनीयो विधानज्ञैस्तस्यां रात्रौ प्रयत्नतः

ఆ రాత్రి విధి తెలిసినవారు శ్రద్ధతో పూజ చేయాలి—ఫలాలు, దీపం, నైవేద్యం, తాంబూలం మొదలైన అర్పణల క్రమాన్ని అనుసరించి.

Verse 134

पश्चाज्जागरणं कार्यं गृहे वा देवतालये । वितानमंडपं कृत्वा नानाश्चर्यसमन्वितम् । गीतवादित्रनृत्येन अर्चनीयः सदाशिवः

తర్వాత ఇంటిలో గానీ దేవాలయంలో గానీ జాగరణం చేయాలి. విస్తారమైన విటానమండపాన్ని నానావిధ అలంకారాలతో సిద్ధం చేసి, గీత-వాద్య-నృత్యాలతో సదాశివుని ఆరాధించాలి.

Verse 135

अनेनैव विधानेन प्रदोषोद्यापने विधिः । कार्ये विधिमता शक्र सर्वकार्यार्थसिद्धये

ఇదే విధానంతో ప్రదోష వ్రత ఉద్యాపన విధి కూడా ఉంటుంది. హే శక్రా! సమస్త కార్యసిద్ధి కోసం దీనిని నియమపూర్వకంగా నిర్వహించుము.

Verse 136

गुरुणा कथितं सर्वं तच्चकार शतक्रतुः । तेनैव च सहायेन इंद्रो युद्धपरायणः

గురువు చెప్పినదంతా శతక్రతువు అలాగే నిర్వహించాడు. అదే సహాయంతో ఇంద్రుడు యుద్ధానికి నిశ్చయంగా ప్రవృత్తుడయ్యాడు.

Verse 137

वृत्रं प्रति सुरैः सार्द्धं युयुधे च शतक्रतुः । तुमुलं युद्धमभवद्देवानां दानावैः सह

అప్పుడు శతక్రతు (ఇంద్రుడు) దేవులతో కలిసి వృత్రుని ఎదిరించి యుద్ధం చేశాడు; దేవులు–దానవుల మధ్య ఘోరమైన తుముల సమరం చెలరేగింది।

Verse 138

तस्मिन्सुतुमुले गाढे देवदैत्यक्षयावहे । द्वंद्वयुद्धं सुतुमुलमतिवेलं भयावहम्

ఆ అత్యంత తుములమైన, సన్నిహితమైన—దేవదైత్యుల ఉభయక్షయాన్ని కలిగించే—సమరంలో భయంకరమైన ద్వంద్వయుద్ధాలు చెలరేగాయి; అవి అతిగా కలకలమయమైనవి, దీర్ఘకాలం సాగినవి, భీతిని కలిగించేవి।

Verse 139

व्योमो यमेन युयुधे ह्यग्निना तीक्ष्णकोपनः । वरुणेन महादंष्ट्रो वायुना च महाबलः

వ్యోముడు యమునితో యుద్ధం చేశాడు; తీక్ష్ణకోపుడు అగ్నితో; మహాదంష్ట్రుడు వరుణునితో; మహాబలుడు వాయువుతో పోరాడాడు।

Verse 140

द्वन्द्वयुद्ध रताः सर्वे अन्योन्यबलकांक्षिणः

వారందరూ ద్వంద్వయుద్ధంలో ఆసక్తితో, పరస్పర బలాన్ని పరీక్షించాలనే ఆకాంక్షతో ఉన్నారు।

Verse 141

तथैव ते देववरा महाभुजाः संग्रामशूरा जयिनस्तदाऽभवन् । पराजयं दैत्यवाराश्च सर्वे प्राप्तास्तदानीं परमं समंतात्

ఇలా ఆ దేవశ్రేష్ఠులు—మహాభుజులు, సంగ్రామశూరులు—అప్పుడు విజయం పొందారు; దైత్యశ్రేష్ఠులందరూ ఆ సమయంలో అన్ని వైపులా ఘోర పరాజయాన్ని పొందారు।

Verse 142

दृष्ट्वा सुरैर्दैत्यवरान्पराजितान्पलायमानानथ कान्दिशीकान् । तदैव वृत्रः परमेण मन्युना महाबलो वाक्य मिदं बभाषे

దేవులచేత ప్రధాన దైత్యులు పరాజితులై గందరగోళంగా పారిపోతుండగా చూసి, మహాబలుడు వృత్రుడు పరమ కోపంతో వెంటనే ఈ మాటలు పలికెను।

Verse 143

वृत्र उवाच । हे दैत्याः परमार्ताश्च कस्माद्यूयं भयातुराः । पलायनपराः सर्वे विसृज्य रणमद्भुतम्

వృత్రుడు అన్నాడు—హే దైత్యులారా! మీరు ఎందుకు ఇంతగా వ్యాకులులై భయంతో వణుకుతున్నారు? ఈ అద్భుత యుద్ధాన్ని విడిచి మీరు అందరూ ఎందుకు పారిపోవడానికి సిద్ధపడుతున్నారు?

Verse 144

स्वंस्वं पराक्रमं वीरा युद्धाय कृतनिश्चयाः । दर्शयध्वं सुरगणास्सूदयध्वं महाबलाः

హే వీరులారా! యుద్ధానికి నిశ్చయించిన మీరు మీ మీ పరాక్రమాన్ని ప్రదర్శించండి. హే మహాబలులారా! దేవగణాలను సంహరించండి।

Verse 145

गदाभिः पट्टिशैः खड्गैः शक्तितोमरमुद्गरैः । असिभिर्भि दिपालैश्च पाशतोमरमुष्टिभिः

గదలు, పట్టిశాలు, ఖడ్గాలు, శక్తులు, తోమరాలు, ముద్గరాలతో; అలాగే అసులు, భిందిపాలాలు, పాశాలు, తోమరాస్త్రాలు, ఇనుప ముష్టులతో (వారు సన్నద్ధమయ్యారు)।

Verse 146

तदा देवाश्च युयुधुर्दधीचास्थिसमुद्भवैः । शस्त्रैरस्त्रैश्च परमैरसुरान्समदारयन्

అప్పుడు దేవులు దధీచి ఎముకల నుండి ఉద్భవించిన పరమ శస్త్రాస్త్రాలతో యుద్ధం చేసి అసురులను చీల్చివేశారు।

Verse 147

पुनर्दैत्या हता देवैः प्राप्तास्तेपि पराजयम् । पुनश्च तेन वृत्रेण नोद्यमानाः सुरान्प्रति

దేవులచేత మరల దైత్యులు హతులై పరాజయాన్ని పొందిరి; అయినను వృత్రుని ప్రేరణతో వారు మళ్లీ దేవులపై దూసుకుపోయిరి।

Verse 148

यदा हि ते दैत्यवराः सुरेशैर्निहन्यमानाश्च विदुद्रुवुर्दिशः । केचिद्दृष्ट्वा दानवास्ते तदानीं भीतित्रस्ताः क्लीबरूपाः क्रमेणा

ఆ శ్రేష్ఠ దైత్యులు దేవాధిపతులచేత హనింపబడుతూ అన్ని దిక్కులకూ పారిపోయినప్పుడు, కొందరు దానవులు అది చూచి భయత్రస్తులై క్రమంగా పిరికితన రూపం దాల్చిరి।

Verse 149

वृत्रेण कोपिना चैवं धिक्कृता दैत्यपुंगवाः । हे पुलोमन्महाभाग वृषपर्वन्नमोस्तु ते

కోపించిన వృత్రుని దూషణకు లోనైన దైత్యశ్రేష్ఠులు పలికిరి—“హే పులోమన్ మహాభాగ! హే వృషపర్వన్! నీకు నమస్కారము.”

Verse 150

हे धूम्राक्ष महाकाल महादैत्य वृकासुर । स्थूलाक्ष हे महादैत्य स्थूलदंष्ट्र नमोस्तु ते

హే ధూమ్రాక్ష! హే మహాకాల! హే మహాదైత్య వృకాసుర! హే స్థూలాక్ష! హే మహాదైత్య స్థూలదంష్ట్ర! నీకు నమస్కారము।

Verse 151

स्वर्गद्वारं विहायैव क्षत्रियाणां मनस्विनाम् । पलायध्वे किमर्थं वा संग्रामाङ्गणमुत्तमम्

ధైర్యవంత క్షత్రియులకు స్వర్గద్వారమైన ఈ రణభూమిని విడిచి మీరు ఎందుకు పారిపోతున్నారు? ఆ ఉత్తమ సంగ్రామాంగణాన్ని ఎందుకు త్యజిస్తున్నారు?

Verse 152

संगरे मरणं येषां ते यांति परमं पदम् । यत्र तत्र च लिप्सेत संग्रामे मरणं बुधः

యుద్ధంలో మరణించినవారు పరమపదాన్ని పొందుతారు. కనుక జ్ఞాని ఎక్కడ ఉన్నా, ధర్మకర్తవ్యము పిలిచినప్పుడు యుద్ధమరణాన్ని ఆశించవలెను.

Verse 153

त्यजन्ति संगरं ये वै ते यांति निरयं ध्रुवम्

యుద్ధాన్ని విడిచిపెట్టువారు నిశ్చయంగా నరకానికి పోతారు.

Verse 154

ये ब्राह्मणार्थे भृत्यार्थे स्वार्थे वै शस्त्रपाणयः । संग्रामं ये प्रकुर्वंति महापातकिनो नराः

బ్రాహ్మణుల హితార్థం, ఆశ్రితుల/భృతుల రక్షణార్థం, లేదా న్యాయమైన స్వార్థార్థం కోసం శస్త్రధారులై యుద్ధం చేసేవారు దోషులు కారు; కానీ అధర్మంగా యుద్ధాన్ని రెచ్చగొట్టేవారు మహాపాతకులు.

Verse 155

शस्त्रघातहता ये वै मृता वा संगरे तथा । ते यांति परमं स्थानं नात्र कार्या विचारणा

శస్త్రప్రహారంతో హతులైనవారు గానీ, యుద్ధంలో మరణించినవారు గానీ—వారు పరమస్థానాన్ని పొందుతారు; ఇందులో సందేహం అవసరం లేదు.

Verse 156

शस्त्रैर्विच्छिन्नदेहा ये गवार्थे स्वामिकारणात् । रणे मृताः क्षता ये वै ते यांति परमां गतिम्

శస్త్రాలతో దేహం ఛిన్నభిన్నమైనవారు, గోరక్షణార్థం గానీ స్వామికారణంగా గానీ రణంలో గాయపడి మరణించినవారు—వారు నిశ్చయంగా పరమగతిని పొందుతారు.

Verse 157

तस्माद्रणेऽपि ये शूराः पापिनो निहताः पुरः । प्राप्नुवंति परं स्थानं दुर्लभं ज्ञानिनामपि

అందుచేత యుద్ధరంగంలో కూడా పాపులైన వారు శూరులై ముందుభాగంలో హతులైతే, జ్ఞానులకైనా దుర్లభమైన పరమపదాన్ని పొందుతారు.

Verse 158

अथवा तीर्थगमनं वेदाध्ययनमेव च । देवतार्चनयज्ञादिश्रेयांसि विविधानि च

లేదా తీర్థయాత్ర, వేదాధ్యయనం, దేవతార్చన, యజ్ఞాది—ఇలాంటి అనేక విధాల శ్రేయస్కర పుణ్యకర్మలు.

Verse 159

ऐकपद्येन तान्येव कलां नार्हंति षोडशीम् । संग्रामे पतितानां च सर्वशास्त्रेष्वयं विधिः

ఒక పాదభాగమంత మాత్రాన కూడా ఆ పుణ్యాలు, సంగ్రామంలో పతితులైన వారి పుణ్యానికి పదహారవ భాగానికీ సరిపోవు; యుద్ధంలో హతులైనవారి విషయంలో ఇదే నియమం సర్వశాస్త్రాలలో స్థిరం.

Verse 160

तस्माद्युद्धावदानं च कर्तव्यमविशंकितैः । भवद्भिर्नान्यथा कार्यं देववाक्यप्रमाणतः

కాబట్టి మీరు సందేహం లేకుండా ఈ యుద్ధకార్యాన్ని తప్పక చేయాలి; దేవవాక్యమే ప్రమాణం గనుక ఇతరథా చేయకండి.

Verse 161

यूयं सर्वे शौरवृत्त्या समेताः कुलेन शीलेन महानुभावाः । पदानि तान्येव पलायमाना गच्छंत्यशूरा रणमंडलाच्च

మీరు అందరూ శౌర్యవృత్తితో కూడినవారు, వంశములో గొప్పవారు, శీలములో మహానుభావులు; కానీ పారిపోతే అదే పాదాలు మిమ్మల్ని యుద్ధవలయం నుండి భీరువులుగా తీసుకుపోతాయి.

Verse 162

त एव सर्वे खलु पापलोकान्गच्छंति नूनं वचनात्स्मृतेश्च

నిశ్చయంగా అటువంటి వారందరూ పాపలోకాలకు వెళ్తారు—ఇది ఉపదేశవాక్యమూ, స్మృతివిధానమూ రెండూ ప్రకటించుచున్నవి.

Verse 163

ये पापिष्ठास्त्वधर्म्मस्था ब्रह्मघ्ना गुरुतल्पगाः । नरकं यांति ते पापं तथैव रणविच्युताः

అత్యంత పాపులు—అధర్మస్థులు, బ్రాహ్మణహంతకులు, గురుపత్నీశయ్యను అపవిత్రం చేసేవారు—నరకానికి వెళ్తారు; అలాగే యుద్ధభూమి నుండి వెనుదిరిగినవారూ అదే పాపాంతాన్ని పొందుతారు.

Verse 164

तस्माद्भवद्भिर्योद्धव्यं स्वामिकार्यभरक्षमैः । एवमुक्तास्तदा तेन वृत्रेणापि महात्मना

కాబట్టి మీరు, స్వామికార్యభారాన్ని మోయగల సమర్థులు, తప్పక యుద్ధం చేయండి—అని ఆ సమయంలో మహాత్ముడు వృత్రుడు పలికెను.

Verse 165

चक्रुस्ते वचंनं तस्य असुराश्च सुरान्प्रति । चक्रुः सुतुमुलं युद्धं सर्वलोकभयंकरम्

అసురులు అతని ఆజ్ఞను నెరవేర్చి దేవతలపై అత్యంత ఘోరమైన, తుముల యుద్ధాన్ని చేశారు; అది సమస్త లోకాలకు భయంకరమైంది.

Verse 166

तस्मिन्प्रवृत्ते तुमुले विगाढे वृत्रो महादैत्यपतिः स एकः । उवाच रोषेण महाद्भुतेन शतक्रतुं देववरैः समेतम्

ఆ ఘోరమైన, లోతుగా మునిగిపోయిన తుముల యుద్ధం ప్రారంభమైనప్పుడు, మహాదైత్యాధిపతి వృత్రుడు ఒంటరిగా అద్భుతమైన కోపంతో దేవశ్రేష్ఠులతో కూడిన శతక్రతు (ఇంద్రుడు)ను ఉద్దేశించి పలికెను.

Verse 167

वृत्र उवाच । श्रृणु वाक्यं मया चोक्तं धर्म्मार्थसहितं हितम् । त्वं देवानां पतिर्भूत्वा न जानासि हिताहितम्

వృత్రుడు అన్నాడు—నేను చెప్పిన, ధర్మార్థసహితమై హితకరమైన వాక్యాన్ని విను. నీవు దేవతల పతివై ఉండి కూడా హితాహితాలను గ్రహించవు.

Verse 168

किंबलार्थपरो भूत्वा विश्वरूपो हतस्त्वया । प्राप्तमद्यैव भो इंद्र तस्येदं कर्म्मणः फलम्

బలాభిలాషతో నీవు విశ్వరూపుణ్ని ఎందుకు సంహరించావు? ఓ ఇంద్రా, ఈ రోజే ఆ కర్మఫలాన్ని నీవు పొందితివి.

Verse 169

ये दीर्घदर्शिनो मंदा मूढा धर्मबहिष्कृताः । अकल्पाः कार्यसिद्ध्यर्थं यत्कुर्वंति च निष्फलम् । तत्सर्वं विद्धि देवेंद्र मनसा संप्रधार्यताम्

తమను దీర్ఘదర్శులమని భావించేవారు నిజానికి మందబుద్ధులు, మూఢులు, ధర్మబాహ్యులు. కార్యసిద్ధికి అర్హులు కాక యేదైనా చేసినా అది నిష్ఫలమవుతుంది; ఓ దేవేంద్రా, ఇవన్నీ మనసులో బాగా తూచిచూడుము.

Verse 170

तस्माद्धर्म्मपरो भूत्वा युध्यस्व गतकल्मषः । भ्रातृहा त्वं ममैवेंद्र तस्मात्त्वा घातयाम्यहम्

కాబట్టి ధర్మనిష్ఠుడై, పాపమలినం విడిచి యుద్ధం చేయుము. ఓ ఇంద్రా, నీవు నా సోదరహంతకుడవు; అందుకే నేను నిన్ను సంహరిస్తాను.

Verse 171

मा प्रयाहि स्थिरो भूत्वा देवैश्च परिवारितः । एव मुक्तस्तु वृत्रेण शक्रोऽतीव रुषान्वितः । ऐरावतं समारुह्य ययौ वृत्रजिघांसया

దేవతలతో చుట్టుముట్టబడి—“వెళ్లకుము, స్థిరంగా నిలుచుము”—అని వృత్రుడు పలికెను. వృత్రుడు విడిచిన శక్రుడు తీవ్రమైన కోపంతో నిండిపోయి, ఐరావతాన్ని అధిరోహించి వృత్రవధ సంకల్పంతో బయలుదేరెను.

Verse 172

इंद्रमायांतमालोक्य वृत्रो बलवतां वरः । उवाच प्रहसन्वाक्यं सर्वेषां श्रृण्वतामपि

ఇంద్రుడు సమీపించుట చూచి, బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడైన వృత్రుడు నవ్వుతూ, అక్కడున్న అందరూ వినునట్లు వాక్యము పలికెను।

Verse 173

आदौ मां प्रहरस्वेति तस्मात्त्वां घातयाम्यहम्

అతడు అన్నాడు—“ముందుగా నాపై దెబ్బకొట్టు”; అందుకే ఇప్పుడు నేను నిన్ను సంహరిస్తాను।

Verse 174

इत्येवमुक्तो देवेंद्रो जघान गदया भृशम् । वृत्रं बलवतां श्रेष्ठं जानुदेशे महाबलम्

ఇట్లు వినగానే దేవేంద్రుడు గదతో అత్యంత భీకరంగా కొట్టి, మహాబలుడైన బలవంతులలో శ్రేష్ఠ వృత్రుని మోకాలి ప్రాంతమున దెబ్బకొట్టెను।

Verse 175

तामापतंतिं जग्राह करेणैकेन लीलया । तयैवैनं जघानाशु गदया त्रिदिवेश्वरम्

వచ్చుచున్న ఆ గదను అతడు ఒక్క చేతితో లీలగా పట్టుకొని, అదే గదతో త్రిదివేశ్వరుని శీఘ్రంగా కొట్టి పడగొట్టెను।

Verse 176

सा गदा पातयामास सवज्रं च पुरंदरम् । पतितं शक्रमालोक्य वृत्र ऊचे सुरान्प्रति

ఆ గద వజ్రధారియైన పురందరుని కూడ పడగొట్టెను. శక్రుడు పడిపోయినదాన్ని చూచి వృత్రుడు దేవతలతో పలికెను।

Verse 177

नयध्वं स्वामिनं देवाः स्वपुरीममरावतीम्

హే దేవులారా! మీ స్వామిని మీ స్వనగరమైన అమరావతికి తీసికొనిపోండి।

Verse 178

एतच्छ्रुत्वा वचः सत्यं वृत्रस्य च महात्नः । तथा चक्रुः सुराः सर्वे रणाच्चेंद्रं समुत्सुकाः

మహాత్ముడైన వృత్రుని సత్యవచనాన్ని విని, యుద్ధభూమి నుండి ఇంద్రుని తీసుకుపోవాలని ఉత్సుకులైన దేవులందరూ అలాగే చేశారు।

Verse 179

अपोवाह्य गजस्थं हि परिवार्य भयातुराः । सुराः सर्वे रणं हित्वा जग्मुस्ते त्रिदिवं प्रति

ఏనుగుపై ఉన్న ఇంద్రుని మోసుకుంటూ, భయంతో కలవరపడుతూ చుట్టుముట్టి, దేవులందరూ యుద్ధాన్ని విడిచి త్రిదివం వైపు వెళ్లారు।

Verse 180

ततो गतेषु देवेषु ननर्त च महासुरः । वृत्रो जहास च परं तेना पूर्यत दिक्तटम्

దేవులు వెళ్లిపోయిన తరువాత మహాసురుడు వృత్రుడు ఉల్లాసంగా నర్తించి ఘోరంగా నవ్వాడు; ఆ గర్జనతో దిక్కులంతా నిండిపోయింది।

Verse 181

चचाल च मही सर्वा सशैलवनकानना । चुक्षुभे च तदा सर्वं जंगमं स्थावरं तथा

అప్పుడు పర్వతాలు, అడవులు, వనాలతో కూడిన సమస్త భూమి కంపించింది; ఆ వేళ చరాచరమంతా కలవరపడింది।

Verse 182

श्रुत्वा प्रयातं देवेंद्रं ब्रह्मा लोकपितामहः । उपयातोऽथ देवेंद्र स्वकमण्डलुवारिणा । अस्पृशल्लब्धसंज्ञोऽभूत्तत्क्षणाच्च पुरंदरः

ఇంద్రుడు పారిపోయాడని విని లోకపితామహుడు బ్రహ్మ అతని వద్దకు వచ్చాడు. ఆపై, ఓ దేవేంద్రా, తన కమండలువు జలంతో అతనిని స్పృశించగా, ఆ క్షణమే పురందరుడు చైతన్యాన్ని పొందాడు.

Verse 183

दृष्ट्वा पितामहं चाग्रे व्रीडायुक्तोऽभवत्तदा । महेंद्रं त्रपया युक्तं ब्रह्मोवाच पितामहः

ముందు పితామహుణ్ని చూసి ఇంద్రుడు అప్పుడు లజ్జతో నిండిపోయాడు. సంకోచంతో నిలిచిన మహేంద్రునితో పితామహుడు బ్రహ్మ మాటలాడాడు.

Verse 184

ब्रह्मोवाच । वृत्रो हि तपसा युक्तो ब्रह्मचर्यव्रते स्थितः । त्वष्टुश्च तपसा युक्तो वृत्रश्चायं महायशाः । अजेयस्तपसोग्रेण तस्मात्त्वं तपसा जय

బ్రహ్మ అన్నాడు—వృత్రుడు తపస్సుతో యుక్తుడై బ్రహ్మచర్య వ్రతంలో స్థిరంగా ఉన్నాడు. త్వష్టృ కూడా తపస్సుతో యుక్తుడు; ఈ వృత్రుడు మహాయశస్సు గలవాడు. ఘోర తపోబలంతో అతడు అజేయుడు; కాబట్టి నీవు తపస్సుతోనే జయించు.

Verse 185

वृत्रासुरो दैत्यपतिश्च शक्र ते समाधिना परमेणैव जय्यः । निशम्य वाक्यं परमेष्ठिनो हरिः सस्मार देवं वृषभध्वजं तदा

హే శక్రా, దైత్యాధిపతి వృత్రాసురుడు నీవు పరమ సమాధి ద్వారానే జయించగలవు. పరమేష్ఠి (బ్రహ్మ) వాక్యాన్ని విని హరి (ఇంద్రుడు) అప్పుడు వృషభధ్వజ దేవుడు (శివుడు)ను స్మరించాడు.

Verse 186

स्तुत्या तदातं स्तवमानो महात्मा पुरंदरो गुरुणा नोदितो हि

అప్పుడు గురువు ప్రేరణతో మహాత్ముడు పురందరుడు స్తోత్రాలతో ఆ దేవుని స్తవించటం ప్రారంభించాడు.

Verse 187

इंद्र उवाच । नमो भर्गाय देवाय देवानामतिदुर्गम । वरदो भव देवेश देवानां कार्यसिद्धये

ఇంద్రుడు పలికెను— భర్గదేవునికి నమస్కారం; ఆయన దేవులకు కూడా అతి దుర్లభుడు. ఓ దేవేశా, దేవకార్యసిద్ధి కోసం వరదుడవు కమ్ము।

Verse 188

एवं स्तितिपरो भूत्वा शचीपतिरुदारधीः । स्वकार्यदक्षो मंदात्मा प्रपंचाभिरतः खलु

ఇలా స్థితిరక్షణలో తత్పరుడై ఉన్న శచీపతి ఇంద్రుడు ఉదారబుద్ధిగలవాడు; అయినా స్వార్థమగ్నుడై తన కార్యాలలో దక్షుడై, నిజంగా ప్రపంచాసక్తుడై ఉన్నాడు.

Verse 189

प्रपंचाभिरता मूढाः शिवभक्तिपरा ह्यपि । न प्राप्नुवंति ते स्थानं परमीशस्यरागिणः

ప్రపంచాసక్తులైన మూఢులు, శివభక్తులమని చెప్పుకున్నా, రాగబంధంతో పరమేశ్వరుని ధామాన్ని పొందరు.

Verse 190

निर्मला निरहंकारा ये जनाः पर्युपासते । मृडं ज्ञानप्रदं चेशं परेशं शंभुमेव च

నిర్మలులై నిరహంకారులై ఉన్న వారు, జ్ఞానప్రదాత మృడుడు—ఈశుడు, పరేశుడు, స్వయంగా శంభువు—అనేవానిని భక్తితో ఉపాసిస్తారు.

Verse 191

तेषां परेषां वरद इहामुत्र च शंकरः । महेंद्रेण स्तुतः शर्वो रागिणा परमेण हि

అటువంటి పరమ భక్తులకు శంకరుడు ఇహలోకములోను పరలోకములోను వరదుడు. నిజమే, బలమైన రాగంతో ఉన్న మహేంద్ర ఇంద్రుడు శర్వుని స్తుతించాడు.

Verse 192

रागिणां हि सदा शंभुर्दुर्लभो नात्र संशयः । तस्माद्विरागिणां नित्यं सन्मुखो हि सदाशिवः

రాగబంధితులకు శంభువు సదా దుర్లభుడు—ఇందులో సందేహం లేదు. అందుచేత వైరాగ్యవంతులకు సదాశివుడు నిత్యం సన్నిధానంగా, కృపతో సమీపంగా ఉంటాడు.

Verse 193

राजा सुराणां हि महानुरागी स्वकर्मसंसिद्धिमहाप्रवीणः । तस्मात्सदा क्लेशपरः शचीपतिः स्वकामभावात्मपरो हि नित्यम्

దేవరాజైన ఇంద్రుడు మహానురాగి; తన కర్మసిద్ధిలో మహాప్రవీణుడైనా. అందుచేత శచీపతి సదా క్లేశపరుడు; ఎందుకంటే అతడు నిత్యం స్వకామభావం, ఆత్మకేంద్రిత స్థితులలోనే లీనమై ఉంటాడు.

Verse 194

स्तवमानं तदा चेंद्रमब्रवीत्कार्यगौरवात् । विज्ञायाखिलदृग्द्रष्टा महेशो लिंगरूपवान्

అప్పుడు ఇంద్రుడు స్తుతి చేస్తున్న వేళ, కార్యగౌరవాన్ని పరిగణించి, సమస్తాన్ని దర్శించే మహేశుడు లింగరూపంగా ప్రత్యక్షమై అతనితో పలికాడు.

Verse 195

इंद्र गच्छ सुरैः सार्द्धं वृत्रं वै दानवं प्रति । तपसैव च साध्योऽयं रणे जेतुं शतक्रतो

మహేశుడు పలికెను—“ఇంద్రా, దేవులతో కలిసి ఆ దానవుడు వృత్రుని ఎదిరించి వెళ్లు. అయితే ఈ శత్రువు తపస్సుతోనే జేయుడు; అప్పుడు యుద్ధంలో నీవు విజయం పొందుతావు, ఓ శతక్రతూ.”

Verse 196

इंद्र उवाच । केनोपायेन साध्योऽयं वृत्रो दैत्यवरो महान् । त्चछीघ्रं कथ्यतां शंभो येन मे विजयो भवेत्

ఇంద్రుడు అన్నాడు—“శంభో, దైత్యవీరుల్లో శ్రేష్ఠుడైన ఈ మహావృత్రుడు ఏ ఉపాయంతో జేయుడవుతాడు? త్వరగా చెప్పుము, దానివల్ల నాకు విజయం కలుగునట్లు.”

Verse 197

रुद्र उवाच । रणे न शक्यते हंतुमपि देववरैरपि । तस्मात्त्वया हि कर्तव्यं कुत्सितं कर्म चाद्य वै

రుద్రుడు పలికెను—యుద్ధంలో దేవశ్రేష్ఠులచేత కూడా అతడు వధింపబడడు. కనుక నేడు నీవు ఉపాయార్థంగా ఒక నింద్యకర్మ చేయవలసి ఉంటుంది.

Verse 198

अस्य शापः पुरा दत्तः पार्वत्या मम सन्निधौ । असौ चित्ररथो नाम्ना विख्यातो भुवनत्रये

ఇతనికి పూర్వం నా సన్నిధిలోనే పార్వతి శాపం ఇచ్చింది. అతడు ‘చిత్రరథ’ అనే నామంతో త్రిలోకమందు ప్రసిద్ధుడు.

Verse 199

पर्यटन्सु विमानेन मया दत्तेन भास्वता । उपहासादिमां योनिं संप्राप्तो दत्यपुंगवः

నేను ఇచ్చిన ప్రకాశవంతమైన విమానంలో సంచరిస్తూ, దానవశ్రేష్ఠుడైన అతడు పరిహాసం కారణంగా ఈ యోని (ఈ దేహం)ను పొందాడు.

Verse 200

तस्मादजेयं जानीहि रणे रणविदां वर । एवमुक्तो महेंद्रोऽयं शंभुना योगिना भृशम्

కాబట్టి, హే యుద్ధవిద్యలో శ్రేష్ఠుడా, యుద్ధంలో అతడు అజేయుడని తెలుసుకో. ఈ విధంగా యోగి శంభువు ఈ మహేంద్రునికి గట్టిగా ఉపదేశించాడు.