Adhyaya 38

Verse 1

नारद उवाच । भूमेर्योजनलक्षे च कौरव्य रविमंडलम् । योजनानां सहस्राणि भास्करस्य रथो नव

నారదుడు పలికెను— ఓ కౌరవ్యా, భూమి నుండి లక్ష యోజనాల దూరంలో రవిమండలం ఉంది. భాస్కరుని రథం తొమ్మిది వేల యోజనాల పరిమాణమైంది.

Verse 2

ईषादंडस्ततैवास्य द्विगुणः परिकीर्तितः । सार्धकोटिस्तथा सप्त नियुतानि विवस्वतः

ఆ రథపు ఈషాదండం (ధురదండం) కూడా దానికి ద్విగుణమని కీర్తించబడింది. అలాగే వివస్వాన్‌ (సూర్యుడు) యొక్క ప్రమాణం సార్ధసప్తకోటి మరియు ఏడు నియుతలని చెప్పబడింది.

Verse 3

योजनानां तु तस्याक्षस्तत्र चक्रं प्रतिष्ठितम् । त्रिनाभि तच्च पंचारं षण्नेमि परिकीर्तितम्

దాని అక్షం (ధురం) కూడా (అంత) యోజనాలది; దానిపై చక్రం స్థాపించబడింది. ఆ చక్రం మూడు నాభులు, ఐదు ఆరాలు, ఆరు నేములు కలదని కీర్తించబడింది.

Verse 4

चत्वारिंशत्सहस्राणि द्वितीयोऽक्षोऽपि विस्तृतः । पंच चान्यानि सार्द्धानि स्यन्दनस्य तु पांडव

ద్వితీయ అక్షము కూడా నలభై వేల యోజనముల వరకు విస్తరించియున్నది. ఓ పాండవా, స్యందన రథమునకు దీనికితోడు ఐదు మరియు అర్ధమాత్ర మరియొక ప్రమాణమున్నది।

Verse 5

अक्षप्रमाणमुभयोः प्रमाणं तद्युगार्द्धयोः । ह्रस्वोऽक्षस्तद्युगार्द्धं च ध्रुवाधारं रथस्य वै

రెండు అక్షముల ప్రమాణమే వాటి అర్ధయుగముల ప్రమాణము. హ్రస్వ అక్షము మరియు ఆ అర్ధయుగమే రథమునకు ధ్రువాధారము, స్థిర ఆధారము।

Verse 6

द्वितीयोऽक्षस्तथा सव्ये चक्रं तन्मानसे स्थितम् । हयाश्च सप्त च्छांदांसि तेषां नामानि मे श्रृणु

ద్వితీయ అక్షము కూడా ఎడమవైపుననే; ఆ వైపున దానిపై చక్రము స్థితమైయున్నది. ఇంకా ఏడు అశ్వములు ఉన్నాయి—అవి ఛందస్సులు; వాటి నామములు నాయందు వినుము।

Verse 7

गायत्री च बृहत्युष्णिग्जगती त्रिष्टुवेव च । अनुष्टुप्पंक्तिरित्युक्ताश्छंदांसि हरयो रवेः

గాయత్రీ, బృహతీ, ఉష్ణిక్, జగతీ, త్రిష్టుభ్, అలాగే అనుష్టుప్ మరియు పంక్తి—ఇవే రవిదేవుని హరయః, అశ్వరూప ఛందస్సులని చెప్పబడినవి।

Verse 8

नैवास्तमनमर्कस्य नोदयः सर्वदा सतः । उदयास्तमनाक्यं हि दर्शनादर्शनं रवेः

సర్వదా సత్త్వమైయున్న అర్కునకు అస్తమనం లేదు, ఉదయమూ లేదు. ‘ఉదయ-అస్తమయం’ అని చెప్పేది రవిని దర్శించుట, దర్శనమునకు దూరమగుట మాత్రమే।

Verse 9

शक्रदीनां पुरे तिष्ठन्स्पृशत्येष पुरत्रयम् । विकीर्णोऽतो विकर्णस्थस्त्रिकोणार्धपुरे तथा

ఇంద్రాది దేవతల పురాలలో నిలిచి, ఆ భాస్కరుడు తన గమనంలో త్రిపురాన్ని స్పృశిస్తాడు. అందువల్ల అతడు ‘వికీర్ణుడు’ అని చెప్పబడును—దిక్కులలో స్థితుడై, త్రికోణమూ అర్ధపుర విభాగములలోనూ సంచరిస్తాడు.

Verse 10

अयनस्योत्तरस्यादौ मकरं याति भास्करः । ततः कुम्भं च मीनं च राशे राश्यंतरं तथा

ఉత్తరాయణ ఆరంభంలో భాస్కరుడు మకరరాశిలో ప్రవేశిస్తాడు. తరువాత క్రమంగా కుంభం, మీనం రాశులకు వెళ్లి, రాశి నుండి రాశికి నియమానుసారంగా సంచరిస్తాడు.

Verse 11

त्रिष्वेतेष्वथ भुक्तेषु ततो वैषुवतीं गतिम् । प्रयाति सविता कुर्वन्नहोरात्रं च तत्समम्

ఈ మూడు రాశులను అనుభవించి దాటిన తరువాత సవితా విషువత్ గమనాన్ని పొందుతాడు. అప్పుడు అతడు పగలు-రాత్రులను సమానంగా చేసి, రెండింటి పరిమాణాన్ని ఒకటిగా చేస్తాడు.

Verse 12

ततो रात्रिः क्षयं याति वर्धते तु दिनं दिनम् । ततश्च मिथुनस्यांते परां काष्ठामुपागतः

తదుపరి రాత్రి క్షయమవుతుంది, పగలు మాత్రం రోజురోజుకు పెరుగుతుంది. తరువాత మిథున రాశి అంత్యంలో అతడు పరమ కాష్ఠను చేరి, ఉత్తరగమనపు అత్యున్నత సీమను పొందుతాడు.

Verse 13

राशिं कर्कटकं प्राप्य कुरुते दक्षिणायांनम् । कुलालचक्रपर्यंतो यथा शीघ्रं निवर्तते

కర్కట రాశిని చేరిన తరువాత ఆ సూర్యుడు దక్షిణాయనాన్ని ప్రారంభిస్తాడు. కుండకారుని చక్రపు అంచు వేగంగా తిరిగి వచ్చే విధంగా, అతడూ త్వరగా తిరిగి మళ్లుతాడు.

Verse 14

दक्षिणायक्रमे सूर्यस्तथा शीघ्रं निवर्तते । अतिवेगितया कालं वायुमार्गबलाच्चरन्

దక్షిణాయన క్రమంలో సూర్యుడును అలాగే శీఘ్రంగా తిరిగి మళ్లుతాడు; వాయుమార్గబలంతో ప్రేరితుడై అతివేగంగా కాలపథంలో సంచరిస్తాడు.

Verse 15

तस्मात्प्रकृष्टां भूमिं स कालेनाल्पेन गच्छति । कुलालचक्रमध्यस्थो यता मंदं प्रसर्पति

అందువల్ల అతడు స్వల్పకాలంలోనే విస్తారమైన భూమిని దాటుతాడు. కుండకారుని చక్రం బాహ్యభాగంలో ఉన్నది వేగంగా తిరిగినట్లే, (ఆ దశలో) అతడు త్వరగా ముందుకు సాగుతాడు.

Verse 16

तथोदगयने सूर्यः सर्पते मंदविक्रमः । तस्माद्दीर्घेण कालेन भूमिमल्पं निगच्छति

అలాగే ఉదగయనంలో సూర్యుడు మందగమనంతో సాగుతాడు; అందువల్ల దీర్ఘకాలంలో అతడు స్వల్ప భూమినే దాటుతాడు.

Verse 17

संध्याकाले च मंदेहाः सूर्यमिच्छंति खादितुम् । प्रजापतिकृतः शापस्तेषां फाल्गुन रक्षसाम्

సంధ్యాకాలంలో మాందేహా రాక్షసులు సూర్యుణ్ని భక్షించదలచుతారు. ఓ ఫాల్గునా! ఆ రాక్షసులపై ప్రజాపతి విధించిన శాపమిదే.

Verse 18

अक्षयत्वं शरीराणां मरणं च दिनेदिने । ततः सूर्यस्य तैर्युद्धं भवत्यत्यंतदारुणम्

వారి శరీరాలు అక్షయమైనట్లే ఉన్నా, వారు ప్రతిదినం మళ్లీ మళ్లీ మరణిస్తారు; అందుచేత సూర్యునితో వారి యుద్ధం అత్యంత భయంకరమవుతుంది.

Verse 19

ततो गायत्रिपूतं यद्द्विजास्तोयं क्षिपंति च । तेन दह्यंति ते पापाः संध्योपासनतः सदा

అప్పుడు ద్విజులు గాయత్రీమంత్రంతో పవిత్రం చేసి విడిచే జలమే పాపులను దహింపజేస్తుంది; సంధ్యోపాసనను నిత్యం చేయుటవలన వారు ఎల్లప్పుడూ దగ్ధులై ఉంటారు।

Verse 20

ये संध्यां नाप्युपासंते कृतघ्ना यांति रौरवम् । प्रतिमासं पृथक्सूर्य ऋषिगन्धर्वराक्षसैः

సంధ్యావిధిని కూడా ఉపాసించని వారు కృతఘ్నులై రౌరవ నరకానికి వెళ్తారు. సూర్యుడు ప్రతి మాసంలో ప్రత్యేకంగా ఋషులు, గంధర్వులు, రాక్షసులతో పరివృతుడై సంచరిస్తాడు।

Verse 21

अप्सरोग्रामणीसर्पैरथो याति च सप्तभिः । धातार्यमा मित्रवरुणौ विवस्वानिन्द्र एव च

ఇంకా ఆయన ఏడు సహచరులతో సాగుతాడు—అప్సరలు, గణనాయకులు, సర్పులతో; అలాగే ధాతా, అర్యమా, మిత్ర, వరుణ, వివస్వాన్ మరియు ఇంద్రుడు కూడా (సహగాములు)।

Verse 22

पूषा च सविता सोऽथ भगस्त्वष्टा च कीर्तितः । विष्णुश्चैत्रादिमासेषु आदित्या द्वादश स्मृताः

పూషా, సవితా; తరువాత భగ, త్వష్టా అని కూడా కీర్తించబడినారు; అలాగే విష్ణువు—ఇలా చైత్రాది మాసాలలో ద్వాదశ ఆదిత్యులు స్మరించబడుతారు।

Verse 23

ततो दिवाकरस्थानान्मंडलं शशिनः स्तितम् । लक्षमात्रेण तस्यापि त्रिचक्रोरथ उच्यते

తర్వాత సూర్యస్థానానికి ఆపై చంద్రుని మండలం స్థితమై ఉంది; అది కూడా సుమారు ఒక లక్ష (యోజన) దూరంలోనని చెప్పబడింది, మరియు అతని రథం మూడు చక్రాలదని వర్ణించబడింది।

Verse 24

कुंदाभा दश चैवाश्वा वामदक्षिणतो युताः । पूर्णे शतसहस्रे च योजनानां निशाकरात्

కుందపుష్పవర్ణమైన పది అశ్వాలు ఎడమ‑కుడి వైపుల యోక్తులై ఆ రథాన్ని లాగుతాయి. ఇంకా చంద్రుని నుండి పూర్తి లక్ష యోజనాలు దాటి (అది స్థితమై ఉంది)।

Verse 25

नक्षत्रमण्डलं कृत्स्नमुपरिष्टात्प्रकाशते । चतुर्दश चार्बुदान्यप्यशीतिः सरितांपतिः

దాని పైన సమస్త నక్షత్రమండలం ప్రకాశిస్తూ కనిపిస్తుంది. దాని ప్రమాణం పద్నాలుగు అర్బుదాలు మరియు ఎనభై అని—నదుల అధిపతి (వరుణుడు) వర్ణించాడు।

Verse 26

विंशतिश्च तथा कोट्यो नक्षत्राणां प्रकीर्तिताः । द्वे लक्षे चोत्तरे तस्माद्बुधो नक्षत्रमण्डलात्

నక్షత్రాల సంఖ్య ఇరవై కోట్లు అని కీర్తించబడింది. ఆ నక్షత్రమండలానికి పైగా రెండు లక్ష యోజనాల దూరంలో బుధుడు స్థితుడై ఉన్నాడు।

Verse 27

वाय्वग्निद्रव्यसंभूतो रथश्चंद्रसुतस्य च । पिशंगैस्तुरसोष्टाभिर्वायवेगिभिः

చంద్రసుతుడైన బుధుని రథం వాయు‑అగ్ని తత్త్వజ ద్రవ్యాలతో నిర్మితమైంది. పిశంగవర్ణమైన ఎనిమిది వేగశాలి అశ్వాలు, వాయువేగంతో దూసుకుపోతూ, దానిని లాగుతాయి।

Verse 28

द्विलक्षश्चोत्तरे तस्माद्बुधाच्चाप्युशना स्मृतः । शुक्रस्यापि रथोष्टाभिर्युक्तोऽभूत्संभवैर्हयैः

బుధుని పైన మరొక రెండు లక్ష యోజనాల దూరంలో ఉశనా (శుక్రాచార్యుడు/శుక్రుడు) స్మరించబడతాడు. శుక్రుని రథమూ అదే దివ్యోత్పత్తి గల ఎనిమిది అశ్వాలతో యుక్తమైంది।

Verse 29

लक्षद्वयेन भौमस्य स्मृतो देवपुरोहितः । अष्टाभिः पांडुरैरश्वैर्युक्तोऽस्य कांचनोरथः

భౌముడు (మంగళుడు) నుండి రెండు లక్షల దూరంలో దేవపురోహితుడు బృహస్పతి అని చెప్పబడెను. ఆయన స్వర్ణరథము ఎనిమిది పాండుర (ధవళ) అశ్వములతో యుక్తమై యున్నది.

Verse 30

सौरिर्बृहस्पतेश्चोर्ध्वं द्विलक्षे समुपस्थितः । आकाशसंभवैरश्वैरष्टाभिः शबलै रथः

బృహస్పతి పైగా రెండు లక్షల దూరంలో సౌరి (శని) స్థితుడై ఉన్నాడు. అతని రథము ఆకాశసంభవమైన ఎనిమిది శబల (చిత్తర) అశ్వములతో లాగబడుతుంది.

Verse 31

स्वर्भानोस्तुरगाश्चाष्टौ भृंगाभा धूसरारथम् । वहंति च सकृद्युक्ता आदित्याधःस्थितास्तथा

స్వర్భానుని ఎనిమిది తురగములు భృంగసమ శ్యామవర్ణములు; అవి అతని ధూసర రథమును వహించును. ఒక్కసారి యోజింపబడి అవి గమనించుచు, ఆదిత్యుని క్రింద స్థితమై యుంటాయి.

Verse 32

सौरेर्लक्षं स्मृतं चोर्ध्वं ततः सप्तर्षिमण्डलम् । ऋषिभ्यश्चापि लक्षेण ध्रुवश्चोर्ध्वं व्यवस्थितः

సౌరి (శని) పైగా ఒక లక్ష దూరంలో ఒక ప్రాంతము అని స్మరించబడెను; దాని తరువాత సప్తర్షిమండలము. ఆ ఋషుల పైగా మరొక లక్ష దూరంలో ధ్రువుడు స్థిరంగా ఉన్నాడు.

Verse 33

मेढीभूतः समस्तस्य ज्योतिश्चक्रस्य वै ध्रुवः । ध्रुवोऽपि शिंशुमारस्य पुच्छाधारे व्यवस्थितः

ధ్రువుడు సమస్త జ్యోతిశ్చక్రమునకు మేఢీ (ధురి) స్వరూపుడై ఉన్నాడు. ధ్రువుడు శింశుమారుని పుచ్ఛాధారమునందును స్థితుడై ఉన్నాడు.

Verse 34

यमाहुर्वासुदेवस्य रूपमात्मानमव्ययम् । वायुपाशैर्ध्रुवे बद्धं सर्वमेतच्च फाल्गुन

అవ్యయమైన ఆత్మ—వాసుదేవుని స్వరూపమే—అని యెవరు చెప్పుదురో, అదే వాయుపాశములతో ధ్రువునందు ఈ సమస్త జగత్తును బంధించి ధారించుచున్నది, ఓ ఫాల్గుణా।

Verse 35

नवयोजनसाहस्रं मण्डलं सवितुः स्मृतम् । द्विगुणं सूर्यविस्तारान्मण्डलं शशिनः स्मृतम्

సవితృ (సూర్య) మండలం తొమ్మిది వేల యోజనముల పరిమాణమని స్మృతము; సూర్యవిస్తారమునకు రెండింతలు చంద్ర మండలమని చెప్పబడింది।

Verse 36

तुल्यस्तयोस्तु स्वर्भानुर्भूत्वाधस्तात्प्रसर्पति । उद्धृत्य पृथिवीच्छायां निर्मलां मण्डलाकृतिः

వారిద్దరికీ సమానాకారుడైన స్వర్భాను (రాహు) క్రింద భాగమున సర్పించుచు సాగుచున్నాడు; భూమిచ్ఛాయను పైకి లాగి నిర్మలమైన వృత్తమండలంలా దర్శనమిస్తాడు।

Verse 37

चन्द्रस्य षोडशो भागो भार्गवश्च विधीयते । भार्गवात्पादहीनस्तु विज्ञेयोऽथ बृहस्पतिः

చంద్ర పరిమాణములో పదహారవ భాగము భార్గవునికి (శుక్రునికి) విధించబడింది; భార్గవుని కంటే ఒక పాదము (చతుర్థాంశము) తక్కువగా బృహస్పతి అని గ్రహించవలెను।

Verse 38

बृहस्पतेः पादहीनौ वक्रसौरी बुधस्तथा । शतानि पंच चत्वारित्रीणि द्वे चैकयोजनम्

బృహస్పతికి ఒక పాదము (చతుర్థాంశము) తక్కువగా వక్రసౌరీ (శని) మరియు బుధుడు కూడా ఉన్నారు; వారి పరిమాణము శతములలో—ఐదు, నాలుగు, మూడు, రెండు—మరియు చివరికి ఒక యోజనమని చెప్పబడింది।

Verse 39

योजनार्धप्रमाणानि भानि ह्रस्वं न विद्यते । भूमिलोकश्च भूर्लोकः पादगम्यः प्रकीर्तितः

జ్యోతిష్కముల ప్రమాణము అర్ధయోజనమని చెప్పబడింది; దానికంటే చిన్న ప్రమాణము లేదు. ఈ భూమిలోకమే ‘భూలోకము’ అని ప్రసిద్ధి, అది పాదగమ్యమని ప్రకటించబడింది.

Verse 40

भूमिसूर्यांतरं तच्च भुवर्लोकः प्रकीर्तितः । ध्रुवसूर्यांतरं तच्च नियुतानि चतुर्दश

భూమి మరియు సూర్యుని మధ్యనున్న అంతరమే ‘భువర్లోకము’ అని ప్రఖ్యాతి. ధ్రువుని మరియు సూర్యుని మధ్య అంతరం పద్నాలుగు నియుతములని చెప్పబడింది.

Verse 41

स्वर्लोकः सोऽपि गदितो लोकसंस्थानचिंतकैः । ध्रुवादूर्ध्वं तथा कोटचिर्महर्लोकः प्रकीर्तितः

లోకసంస్థానాన్ని చింతించే వారు స్వర్గలోకమును కూడా వర్ణించారు. ధ్రువుని పైగా మహర్లోకము కోటుల మేర దీర్ఘ విస్తారముగా ప్రఖ్యాతి పొందింది.

Verse 42

द्वे कोट्यौ च जनो यत्र निवसंति चतुःसनाः । चतुर्भिश्चापि कोटीभिस्तपोलोकस्ततः स्मॉतः

రెండు కోటుల పరిమాణమున్న జనోలోకములో చతుఃసనులు—నాలుగు కుమారులు—నివసిస్తారు. దాని తరువాత నాలుగు కోటుల పరిమాణముగా తపోలోకము స్మరించబడింది.

Verse 43

वैराजा यत्र ते देवाः स्थिता दाहविवर्जिताः । षड्गुणेन तपोलोकात्सत्यलोको विराजते

దాహతాపములేని వైరాజ దేవతలు యెక్కడ స్థితులై ఉన్నారో, అక్కడ తపోలోకమునకు ఆరు రెట్లు విస్తారముగా సత్యలోకము ప్రకాశిస్తుంది.

Verse 44

अपुनर्मरका यत्र ब्रह्मलोको हि स स्मृतः । अष्टादस तथा कोट्यो लक्षाण्यशीतिपंच च

ఎక్కడ పునర్మరణానికి తిరిగి రావడం లేదు, అదే బ్రహ్మలోకమని స్మరించబడింది. దాని పరిమాణం పద్దెనిమిది కోట్లు మరియు ఎనభై ఐదు లక్షలని చెప్పబడింది.

Verse 45

शुभं निरुपमं स्थानं तदूर्ध्वं संप्रकाशते । भूर्भूवःस्वरिति प्रोक्तं त्रैलोक्यं कृतकं त्विदम्

దాని పైన శుభ్రమైన, అపూర్వమైన ఒక స్థానం ప్రకాశిస్తుంది. ‘భూః, భువః, స్వః’ అని చెప్పబడిన త్రిలోక్యం ఇదే ‘కృతక’ (రచిత) లోకత్రయం.

Verse 46

जनस्तपस्तथा सत्यमिति चाकृतकं त्रयम् । कृतकाकृतयोर्मध्ये मर्हर्लोक इति स्मृतः

‘జన, తప, సత్య’—ఈ త్రయమును కూడా ‘అకృతక’ (అరచిత) లోకమని అంటారు. కృతక–అకృతక మధ్యలో ‘మహర్లోకం’ అని స్మరించబడింది.

Verse 47

शून्यो भवति कल्पांते योत्यंतं न विनश्यति । एते सप्त समाख्याता लोकाः पुण्यैरुपार्जिताः

కల్పాంతంలో సమస్తం శూన్యమైపోయినప్పటికీ, ఆ పరమపదం ఏమాత్రం నశించదు. ఇవే పుణ్యంతో ఉపార్జితమైన ఏడు లోకాలుగా ప్రకటించబడ్డాయి.

Verse 48

यज्ञैर्दानैर्जपैर्होमैस्तीर्थैर्व्रतसमुच्चयैः । वेदादिप्रोक्तैरन्यैश्च साध्यांल्लोकानिमान्विदुः

యజ్ఞాలు, దానాలు, జపాలు, హోమాలు, తీర్థయాత్రలు, వ్రతసముచ్చయాలు—మరియు వేదాది శాస్త్రాలలో చెప్పబడిన ఇతర సాధనల ద్వారా—ఈ లోకాలు సాధ్యమని, పొందదగినవని తెలిసింది.

Verse 49

ततश्चांडस्य शिरसो धारा नीरमयी शिवा । सर्वलोकान्समाप्लाव्य गंगा मेरावुपागता

అనంతరం బ్రహ్మాండ శిరోభాగమునుండి శివానుగ్రహప్రసూతమైన జలమయ పవిత్ర ధార ఉద్భవించింది. అది సమస్త లోకాలను ముంచివేసి గంగారూపంగా మేరుపర్వతాన్ని చేరింది.

Verse 50

ततो महीतलं सर्वं पातालं प्रविवेश सा । अंडमूर्ध्नि स्थिता देवी सततं द्वारवासिनी

ఆపై ఆమె సమస్త భూమితలములోనూ పాతాళములోనూ ప్రవేశించింది. బ్రహ్మాండ శిరస్సుపై అధిష్ఠితమైన ఆ దేవి నిత్యం ద్వారపాలినిగా నిలిచియుంటుంది.

Verse 51

देवीनां कोटिकोटीभिः संवृता पिंगलेन च । तत्र स्थिता सदा रक्षां कुरुतेऽण्डस्य सा शुभा

కోటానుకోట్ల దేవతలతోను పింగలతోను పరివృతమైన ఆ శుభదేవి అక్కడే నిలిచి నిత్యం బ్రహ్మాండాన్ని రక్షిస్తుంది.

Verse 52

निहंति दुष्टसंघातान्महाबलपराक्रमा । वायुस्कंधानि सप्तापिश्रृणुयद्वत्स्थितान्यपि

మహాబలపరాక్రమముగల ఆమె దుష్టసమూహాలను సంహరిస్తుంది. ఇక వాయువు యొక్క ఏడు స్కంధాల విషయమును కూడా వినుము—అవి ఎలా స్థితిచెందినవో.

Verse 53

पृथिवीं समभिक्रम्य संस्थितो मेघमंडले । प्रवहोनाम यो मेघान्प्रवहत्यतिशक्तिमान्

పృథివిని పరివేష్టించి అతడు మేఘమండలములో స్థితుడై ఉంటాడు. అతిశక్తిమంతుడైన ఆ వాయువు ‘ప్రవహ’ అని పిలువబడును; మేఘాలను ముందుకు నడిపించును.

Verse 54

धूमजाश्वोष्मजा मेघाः सामुद्रैयन पूरिताः । तोयैर्भवंति नीलांगा वर्षिष्ठाश्चैव भारत

ధూమమునుండి, ఉష్ణమునుండి పుట్టి, సముద్రజలమునుండి తెచ్చిన ఆర్ద్రతతో నిండిన మేఘాలు జలముచేత నీలదేహములై, హే భారతా, అత్యధిక వర్షదాయకములు అవుతాయి।

Verse 55

द्वितीयश्चावहो नाम निबद्धः सूर्यमंडले । तेन बद्धं ध्रुवेणेदं भ्राम्यते सूर्यमंडलम्

రెండవ వాయువు ‘ఆవహ’ అనే నామముతో సూర్యమండలమున బద్ధుడై ఉన్నాడు. అతని చేత ధ్రువునకు బంధింపబడి ఈ సూర్యమండలం పరిభ్రమిస్తుంది।

Verse 56

तृतीयश्चोद्वहो नाम चंद्रस्कंधे प्रतिष्ठितः । बद्धं ध्रुवेण येनेदं भ्राम्यते चंद्रमंडलम्

మూడవ వాయువు ‘ఉద్వహ’ అనే నామముతో చంద్రుని ఆధారమున స్థాపితుడై ఉన్నాడు. అతని చేత ధ్రువునకు బంధింపబడి ఈ చంద్రమండలం పరిభ్రమిస్తుంది।

Verse 57

चतुर्थः संवहो नाम स्थितो नक्षत्रमण्डले । वातरश्मिभिराबद्धं ध्रुवेण सह भ्राम्यते

నాలుగవ వాయువు ‘సంవహ’ అనే నామముతో నక్షత్రమండలమున నివసించుచున్నాడు. వాయురశ్ముల బంధముతో ధ్రువునితో కూడ ఆ మండలమును పరిభ్రమింపజేస్తాడు।

Verse 58

ग्रहेषु पंचमः सोऽपि विवहो नाम मारुतः । ग्रहचक्रमिदं येन भ्राम्यते ध्रुवसंधितम्

గ్రహములలో ఐదవ వాయువు ‘వివహ’ అనే నామముగల మరుత్. అతని చేత ధ్రువసంధానముతో ఉన్న ఈ గ్రహచక్రము పరిభ్రమిస్తుంది।

Verse 59

षष्ठः परिवहो नाम स्थितः सप्तर्षिमंडले । भ्रमंति ध्रुवसंबद्धा येन सप्तर्षयो दिवि

ఆరవది ‘పరివహ’ అనే వాయువు సప్తర్షిమండలంలో స్థితమై ఉన్నది. ధ్రువునకు బద్ధమై, దాని బలముచేతనే దివిలో సప్తర్షులు పరిభ్రమిస్తారు।

Verse 60

सप्तमश्च ध्रुवे बद्धो वायुर्नाम्ना परावहः । येन संस्थापितं ध्रौव्यं चक्रं चान्यानि भारत

ఏడవది—ధ్రువునకు బద్ధమైన—‘పరావహ’ అనే వాయువు. దాని వలననే, ఓ భారతా, ధ్రువకేంద్ర చక్రము మరియు ఇతర మండలములును తమ తమ నియమంలో స్థిరంగా నిలిచియున్నవి।

Verse 61

यं समासाद्य वेगेन दिशामंतं प्रपेदिरे । दक्षस्य दश पुत्राणां सहस्राणि प्रजापतेः

దానిని వేగముగా చేరి వారు దిక్కుల అంతమునకు చేరిరి—ప్రజాపతి దక్షుని పది కుమారులవారి సహస్రసంఖ్యక గణములు।

Verse 62

एवमेते दितेः पुत्राः सप्तसप्त व्यवस्थिताः । अनारमंतः संवांति सर्वगाः सर्वधारिणः

ఇలా దితి పుత్రులు ఏడు-ఏడు గుంపులుగా వ్యవస్థితులై ఉన్నారు. వారు ఆగకుండా వీచుచు ప్రవహిస్తారు—సర్వత్రగాములు, సర్వధారకులు।

Verse 63

ध्रुवादूर्ध्वमसूर्यं चाप्यनक्षत्रमतारकम् । स्वतेजसा स्वशक्त्या चाधिष्ठितास्ते हि नित्यदा

ధ్రువునకు పైగా సూర్యుడును లేదు, నక్షత్రములును లేవు, తారలును లేవు. అయినను ఆ ప్రాంతములు స్వతేజస్సు, స్వశక్తి చేతనే నిత్యము అధిష్ఠితమై నిలిచియున్నవి।

Verse 64

इत्यूर्ध्वं ते समाख्यांतं पातालान्यथ मे श्रृणु

ఇట్లు నేను నీకు ఊర్ధ్వలోకాల విషయాన్ని వివరించితిని; ఇక నా నుండి పాతాళలోకాల వృత్తాంతమును వినుము।